Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01267 013415 13624142 na godz. na dobę w sumie
Meandry prawa - teoria i praktyka. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Mieczysława Goettela - ebook/pdf
Meandry prawa - teoria i praktyka. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Mieczysława Goettela - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 621
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-631-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zainteresowanie dziedziną nauk cywilistycznych oraz marzenia Jubilata o pracy naukowej zrodziły się już w czasie studiów, odbywanych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Niewątpliwy wpływ na wybór przyszłej drogi zawodowej oraz kierunku aktywności badawczej miało, jak sam Jubilat przyznaje, uczestnictwo w zajęciach seminaryjnych z procedury cywilnej, prowadzonych pod kierunkiem wybitnego uczonego — Profesora Edmunda Wengerka. Szansa na urzeczywistnienie tych marzeń pojawiła się z chwilą podjęcia zatrudnienia w charakterze nauczyciela akademickiego na uczelni wyższej
w Szczytnie, kształcącej przyszłych oficerów milicji. I tak rozpoczęła się, trwająca do chwili obecnej, akademicka kariera Jubilata.

Miejsce pracy Jubilata znalazło widoczny wyraz w niektórych obszarach Jego działalności badawczej. Swoje zainteresowania skierował On w szczególności ku cywilistycznym aspektom działań służbowych funkcjonariuszy (odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku ze służbą, wynagradzanie szkód doznanych w czasie służby, odpowiedzialność majątkowa z tytułu szkód spowodowanych w mieniu jednostki, współpraca z sądowymi organami egzekucyjnymi, wybrane zagadnienia stosunku służbowego funkcjonariuszy oraz wiele innych wątków, stosunkowo nieczęsto podejmowanych w piśmiennictwie, choć nierzadko spotykanych
w judykaturze). Przedmiotem szczególnej pasji badawczej Jubilata stało się jednak prawo rodzinne.

Przede wszystkim (głównie w pierwszym okresie badań nad tą dziedziną prawa cywilnego) problematyka stosunków między rodzicami a dziećmi oraz małżeńskich ustrojów majątkowych. Powyższe zagadnienia stanowiły m.in. tematykę obszernych rozpraw naukowych Jubilata: pracy doktorskiej (Pozbawienie władzy rodzicielskiej) oraz habilitacyjnej (Majątek odrębny małżonków). Ta ostatnia została wyróżniona trzecią nagrodą w prestiżowym konkursie periodyku „Państwo i Prawo” na najlepsze prace doktorskie i habilitacyjne. Rozważania nad regulacjami wspomnianych wyżej stosunków rodzinnych, poszerzone o analizę innych instytucji rodzinno-prawnych oraz aspekty ogólnej teorii prawa rodzinnego, są przez cały
czas obecne w pracy twórczej Jubilata. Warto dodać, że niektóre postulaty zgłoszone pod adresem ustawodawcy w treści rozprawy habilitacyjnej oraz innych publikowanych
opracowań z zakresu prawa rodzinnego zostały uwzględnione w toku prac legislacyjnych, stając się częścią obowiązującego prawa. W ostatnich kilkunastu latach obszarem swoich poszukiwań badawczych uczynił Jubilat dwa nowe i, co godne podkreślenia, nowatorskie nurty.

Pierwszy odnosi się do związków prawa cywilnego z prawem podatkowym. W tej materii zwraca uwagę, obok licznych innych publikacji autorstwa lub współautorstwa Jubilata, przygotowana pod Jego kierunkiem (jako współredaktora naukowego oraz współautora rozdziału) wieloautorska monografia, stanowiąca rezultat międzyuczelnianych badań zespołowych, Instytucje prawa cywilnego w konstrukcji prawnej podatków, będąca pierwszą w doktrynie polskiej próbą wszechstronnego i kompleksowego uchwycenia związków pomiędzy dwoma, jakże różnymi, obszarami porządku prawnego. Oceniając ten fragment naukowego dorobku Jubilata, jeden z recenzentów w przewodzie o nadanie Jubilatowi tytułu profesorskiego, powołany przez centralną komisję, stwierdził w konkluzji swojej opinii: „Interdyscyplinarne podejście do opracowywanych tematów jest pożądaną metodą badawczą, jednak niewielu potrafi posługiwać się nią tak umiejętnie, jak czyni to Autor”.

Drugi nurt wiąże się z sytuacją prawną zwierzęcia, przede wszystkim w świetle
regulacji cywilnoprawnych. Podjęte przez Jubilata badania w tej swoistej dziedzinie można śmiało określić jako, w znacznym stopniu, pionierskie. Ich sui generis zwieńczeniem stała się monografia — Sytuacja zwierzęcia w prawie cywilnym będąca pierwszą w piśmiennictwie polskim kompleksową analizą tematu. Obszerniejsze studium naukowe poświęcone tej problematyce było niewątpliwie potrzebą chwili. Wprowadzona do polskiego porządku prawnego zasada dereifikacji zwierząt (uznania ich za odmienne od rzeczy byty materialne) wymagała nowego spojrzenia na ich jurydyczną naturę, przede wszystkim przez pryzmat unormowań prawa cywilnego. Powyższą monografię sam Jubilat traktuje jako najpoważniejsze osiągnięcie w swojej dotychczasowej pracy twórczej. Ona też stała się, wraz z pozostałym
dorobkiem zawodowym, podstawą nadania Jubilatowi tytułu profesora nauk prawnych.

Część dotychczasowego dorobku naukowego Jubilata, obejmującego publikowane prace twórcze, liczy ponad sto dwadzieścia pozycji. Kilka z nich to opracowania książkowe — monografie, komentarz, podręczniki i skrypty akademickie — pozostałe zaś to głównie artykuły, glosy i recenzje drukowane w periodykach naukowych oraz artykuły lub rozdziały zamieszczone w opracowaniach zbiorowych (monografie, księgi pamiątkowe, materiały pokonferencyjne). Na podkreślenie zasługuje okoliczność, iż Jubilat — reprezentujący dziedzinę nauk cywilistycznych — swoje zainteresowania badawcze kieruje również w stronę zagadnień mieszczących się w polu innych dyscyplin prawniczych, a wykazujących związki
z instytucjami prawa cywilnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== MEANDRY PRAWA — TEORIA I PRAKTYKA Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Mieczysława Goettela pod redakcją naukową Emila W. Pływaczewskiego Janusza Bryka Szczytno 2017 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Redakcja wydawcy Anna Bryczkowska Małgorzata Bukowska Anna Florczak Agnieszka Kamińska Beata Miszczuk Anika Pogorzelska Małgorzata Popiało Projekt okładki Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie ISBN 978-83-7462-630-9 e-ISBN 978-83-7462-631-6 Skład, druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafi i Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 32,35 ark. wyd. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 9 Kilka słów o Jubilacie — Profesorze Mieczysławie Goettelu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dorobek naukowy Profesora Mieczysława Goettela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Prace dedykowane Profesorowi Mieczysławowi Goettlowi Marek Andrzejewski Prawo cywilne — prawo rodzinne — prawo dotyczące rodziny (refl eksje w czasie, gdy osłabł impet prac nad kodyfi kacją prawa cywilnego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Arkadiusz Bieliński Podpis i jego ewolucja w czasach współczesnych na gruncie prawa cywilnego — zagadnienia wybrane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Piotr Bogdalski Wewnątrzorganizacyjny status jednostek szkoleniowych Policji. Postulat wyodrębnienia nowej policyjnej służby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Anetta Breczko, Marta Andruszkiewicz Przejawy reifi kacji moralnej i prawnej zwierząt w XXI wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 Agnieszka Choromańska Kompensacja szkód pokrzywdzonemu na gruncie prawa karnego — uwagi systematyzujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 Jarosław Dobkowski Korzystanie przez Policję z pomocy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 Adam Doliwa, Piotr Konik, Maciej Pannert Konstrukcja pisemnej, elektronicznej i dokumentowej formy czynności prawnych — aspekty materialnoprawne i prawnoprocesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Urszula Drozdowska Problematyka wyznaczania granic autonomii informacyjnej pacjenta w świetle najnowszych zmian w prawie medycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Anna Franusz Pełnomocnictwo do podejmowania decyzji w istotnych sprawach dotyczących dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Janusz Gajda Metrykalna zmiana płci a zawarcie i istnienie małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 Ewa M. Guzik-Makaruk, Ewelina Wojewoda Prawnokarne i kryminologiczne aspekty znęcania się nad zwierzętami . . . . . . 175 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 4 Joanna Huzarska Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... Kilka uwag na temat znaczenia, istoty i charakteru prawnego zgody na eksperyment medyczny w świetle ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 Tomasz Justyński Refl eksje w sprawie potrzeby prawnej regulacji obowiązku poddania się badaniom DNA dla ustalenia ojcostwa i macierzyństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Anna Kalisz Więzi rodzinne jako dobra osobiste. Linia orzecznicza i krytyka doktryny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 Jerzy Kasprzak Problem paradygmatu współczesnej kryminalistyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 Wojciech Kasprzak Ślad cyfrowy w nowoczesnej kryminalistyce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 Piotr Kasprzyk O miejsce prawa o aktach stanu cywilnego w systemie prawa polskiego. Wstęp do dyskusji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 Anna Konert Doktryna forum non conveniens w sprawach o odszkodowanie w wypadkach lotniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 Katarzyna Laskowska Karnoprawna ochrona zwierząt w Federacji Rosyjskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 Mariola Lemonnier, Michał Mariański Podstawowe założenia i cele reformy francuskiego kodeksu cywilnego z 2016 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 Jakub M. Łukasiewicz Ewolucja stosunku alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 Agnieszka Malarewicz-Jakubów, Katarzyna Bagan-Kurluta Wybrane problemy dotyczące prawa kontaktów z dzieckiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 Justyna Matys, Rafał Michałowski Uwagi dotyczące prawnych ograniczeń w obrocie nieruchomościami rolnymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 Dorota Mocarska Naruszenie miru domowego w ujęciu prawnokarnym. Komentarz orzeczniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 5 Piotr Niczyporuk Dissertatio juridica e jure canonico, civili et Regio Poloniae Magniq[ue] Ducatus Lithuaniae nec non Saxonico et municipali Magdeburgensi Andrzeja Marquarta, Vilnae 1647, pierwszym doktoratem z zakresu komparatystyki prawniczej w Akademii Wileńskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 Izabela Nowicka Wykorzystywanie zwierząt do badań nad kosmetykami w polskim systemie prawnym — zarys problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 Bogumił Pahl Cywilna a podatkowa koncepcja terminu „gospodarstwo rolne” na przykładzie konstrukcji prawnej zwolnienia od podatku od nieruchomości budynków gospodarczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 Przemysław Palka, Marzena Przetak Forma apelatywna „ty” w komunikacji formalnej policjant–obywatel . . . . . . . . 389 Wiesław Pływaczewski Ekokryminologia wobec zjawiska nielegalnego handlu chronionymi gatunkami dzikich gatunków fauny i fl ory w Internecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 Monika Porwisz „Orzeczenia” biegłego jako środek ustalenia prawdy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 Stanisław Prutis Prawo prywatne w starożytności, średniowieczu i czasach nowożytnych . . . . 435 Wojciech Radecki Ochrona zwierząt w polskim, czeskim i słowackim prawie karnym . . . . . . . . . . . 457 Bartosz Rakoczy Prawo własności zwierząt łownych w stanie wolnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 Maciej Rzewuski Dziedziczenie partnerów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 487 Magdalena Rzewuska Alimentacja byłego małżonka w ujęciu prawnoporównawczym . . . . . . . . . . . . . . . 497 Agnieszka Sadło-Nowak Małoletni pokrzywdzony wykroczeniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 511 Tadeusz Smyczyński O potrzebie reformy ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 519 Ryszard Sztychmiler Funkcja adwokata w sądownictwie kościelnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 529 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Renata Tanajewska Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... Obowiązek alimentacyjny rodzica — gwarancja zaspokojenia niezbędnych potrzeb dziecka, czy rekompensata na rzecz byłego małżonka (analiza orzecznictwa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 Magdalena Zubańska, Sławomir Zubański Metoda cyjanoakrylowa ujawniania śladów linii papilarnych, czyli o udoskonalaniu dzieła przypadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 553 Elżbieta Żywucka-Kozłowska, Agata Opalska Słów kilka o bezdomności w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 567 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 575 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Kilka słów o Jubilacie — Profesorze Mieczysławie Goettelu Niniejsza Księga trafia do rąk Czytelnika w czasie, gdy Jubilat, któremu jest de- dykowana, znajduje się w szczególnym momencie swojego osobistego i zawodo- wego życiorysu. Niejako w połowie drogi pomiędzy doniosłymi dla Niego roczni- cami. We wrześniu roku ubiegłego (2016) Profesor Mieczysław Goettel ukończył siedemdziesiąty rok życia, we wrześniu roku przyszłego (2018) zaś upłynie czter- dzieści pięć lat od początków Jego kariery nauczyciela akademickiego. Tak długi czas skłania nie tylko do zadumy i refleksji, lecz jest także okazją do pewnych pod- sumowań. Część z nich, odnosząca się głównie do aktywności naukowej Jubilata, stanowi zawartość tej Księgi. Zainteresowanie dziedziną nauk cywilistycznych oraz marzenia Jubilata o pra- cy naukowej zrodziły się już w czasie studiów, odbywanych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Niewątpliwy wpływ na wybór przyszłej drogi zawodowej oraz kierunku aktywności badawczej miało, jak sam Jubilat przyznaje, uczestnictwo w zajęciach seminaryjnych z proce- dury cywilnej, prowadzonych pod kierunkiem wybitnego uczonego — Profesora Edmunda Wengerka. Szansa na urzeczywistnienie tych marzeń pojawiła się z chwi- lą podjęcia zatrudnienia w charakterze nauczyciela akademickiego na uczelni wyż- szej w Szczytnie, kształcącej przyszłych oficerów milicji. I tak rozpoczęła się, trwa- jąca do chwili obecnej, akademicka kariera Jubilata. Miejsce pracy Jubilata znalazło widoczny wyraz w niektórych obszarach Jego działalności badawczej. Swoje zainteresowania skierował On w szczególności ku cywilistycznym aspektom działań służbowych funkcjonariuszy (odpowiedzial- ność za szkody wyrządzone w związku ze służbą, wynagradzanie szkód dozna- nych w czasie służby, odpowiedzialność majątkowa z tytułu szkód spowodowanych w mieniu jednostki, współpraca z sądowymi organami egzekucyjnymi, wybrane zagadnienia stosunku służbowego funkcjonariuszy oraz wiele innych wątków, sto- sunkowo nieczęsto podejmowanych w piśmiennictwie, choć nierzadko spotyka- nych w judykaturze). Przedmiotem szczególnej pasji badawczej Jubilata stało się jednak prawo ro- dzinne. Przede wszystkim (głównie w pierwszym okresie badań nad tą dziedziną prawa cywilnego) problematyka stosunków między rodzicami a dziećmi oraz mał- żeńskich ustrojów majątkowych. Powyższe zagadnienia stanowiły m.in. tematykę obszernych rozpraw naukowych Jubilata: pracy doktorskiej (Pozbawienie władzy ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... 10 rodzicielskiej) oraz habilitacyjnej (Majątek odrębny małżonków). Ta ostatnia zo- stała wyróżniona trzecią nagrodą w prestiżowym konkursie periodyku „Państwo i Prawo” na najlepsze prace doktorskie i habilitacyjne. Rozważania nad regulacjami wspomnianych wyżej stosunków rodzinnych, poszerzone o analizę innych instytu- cji rodzinno-prawnych oraz aspekty ogólnej teorii prawa rodzinnego, są przez cały czas obecne w pracy twórczej Jubilata. Warto dodać, że niektóre postulaty zgłoszo- ne pod adresem ustawodawcy w treści rozprawy habilitacyjnej oraz innych publi- kowanych opracowań z zakresu prawa rodzinnego zostały uwzględnione w toku prac legislacyjnych, stając się częścią obowiązującego prawa. W ostatnich kilkunastu latach obszarem swoich poszukiwań badawczych uczy- nił Jubilat dwa nowe i, co godne podkreślenia, nowatorskie nurty. Pierwszy odno- si się do związków prawa cywilnego z prawem podatkowym. W tej materii zwra- ca uwagę, obok licznych innych publikacji autorstwa lub współautorstwa Jubilata, przygotowana pod Jego kierunkiem (jako współredaktora naukowego oraz współ- autora rozdziału) wieloautorska monografia, stanowiąca rezultat międzyuczel- nianych badań zespołowych, Instytucje prawa cywilnego w konstrukcji prawnej podatków, będąca pierwszą w doktrynie polskiej próbą wszechstronnego i kom- pleksowego uchwycenia związków pomiędzy dwoma, jakże różnymi, obszarami porządku prawnego. Oceniając ten fragment naukowego dorobku Jubilata, jeden z recenzentów w przewodzie o nadanie Jubilatowi tytułu profesorskiego, powołany przez centralną komisję, stwierdził w konkluzji swojej opinii: „Interdyscyplinarne podejście do opracowywanych tematów jest pożądaną metodą badawczą, jednak niewielu potrafi posługiwać się nią tak umiejętnie, jak czyni to Autor”. Drugi nurt wiąże się z sytuacją prawną zwierzęcia, przede wszystkim w świe- tle regulacji cywilnoprawnych. Podjęte przez Jubilata badania w tej swoistej dzie- dzinie można śmiało określić jako, w znacznym stopniu, pionierskie. Ich sui gene- ris zwieńczeniem stała się monografia — Sytuacja zwierzęcia w prawie cywilnym będąca pierwszą w piśmiennictwie polskim kompleksową analizą tematu. Obszer- niejsze studium naukowe poświęcone tej problematyce było niewątpliwie potrzebą chwili. Wprowadzona do polskiego porządku prawnego zasada dereifikacji zwie- rząt (uznania ich za odmienne od rzeczy byty materialne) wymagała nowego spoj- rzenia na ich jurydyczną naturę, przede wszystkim przez pryzmat unormowań prawa cywilnego. Powyższą monografię sam Jubilat traktuje jako najpoważniejsze osiągnięcie w swojej dotychczasowej pracy twórczej. Ona też stała się, wraz z po- zostałym dorobkiem zawodowym, podstawą nadania Jubilatowi tytułu profesora nauk prawnych. Część dotychczasowego dorobku naukowego Jubilata, obejmującego publiko- wane prace twórcze, liczy ponad sto dwadzieścia pozycji. Kilka z nich to opraco- wania książkowe — monografie, komentarz, podręczniki i skrypty akademickie — pozostałe zaś to głównie artykuły, glosy i recenzje drukowane w periodykach ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== E. Pływaczewski, Kilka słów o Jubilacie — Profesorze Mieczysławie Goettelu 11 naukowych oraz artykuły lub rozdziały zamieszczone w opracowaniach zbioro- wych (monografie, księgi pamiątkowe, materiały pokonferencyjne). Na podkre- ślenie zasługuje okoliczność, iż Jubilat — reprezentujący dziedzinę nauk cywili- stycznych — swoje zainteresowania badawcze kieruje również w stronę zagadnień mieszczących się w polu innych dyscyplin prawniczych, a wykazujących związki z instytucjami prawa cywilnego. Tu należy wymienić, oprócz wspomnianego wy- żej kompleksu regulacji nazywanego umownie prawem policyjnym, prawo admi- nistracyjne, prawo finansowe, a także prawo karne. Swoją obecność (jako współ- autor kilku opracowań) w osiągnięciach twórczych Jubilata miał okazję zaznaczyć również piszący ten tekst. Liczącym się dopełnieniem ogłoszonego drukiem dorobku Jubilata jest m.in. wypromowanie dziewięciu doktorów, pełnienie funkcji recenzenta w postępowa- niach o nadanie stopnia naukowego, współorganizacja oraz czynny udział w kon- ferencjach naukowych. W ocenie Jubilata naukowe osiągnięcia w znacznym stopniu zawdzięcza On swojemu Mistrzowi i Mentorowi, wybitnemu polskiemu cywiliście, Profesorowi Mirosławowi Nesterowiczowi z  Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mi- kołaja Kopernika w Toruniu. Niemal cały dotychczasowy zawodowy życiorys Jubilata łączył się z pełnieniem funkcji nauczyciela akademickiego. Najpierw w Wyższej Szkole Policji w Szczyt- nie (oraz jej poprzedniczkach), gdzie przeszedł wszystkie szczeble kariery akade- mickiej, później na uczelniach Olsztyna (początkowo w Wyższej Szkole Pedago- gicznej, następnie, z chwilą utworzenia, na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim) oraz na Uniwersytecie w Białymstoku. Na uczelniach tych pracował nie tylko na stanowiskach wykonawczych (nauczycielskich), lecz również związanych z orga- nizacją działalności naukowo-dydaktycznej, kierując wydziałowymi jednostkami organizacyjnymi (zakłady, katedry), w Wyższej Szkole Policji zaś pełniąc, w latach 1990–1997, funkcję komendanta-rektora. prof. zw. dr hab. Emil Pływaczewski ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dorobek naukowy Profesora Mieczysława Goettela Monografie i podręczniki Majątek odrębny małżonków, Szczytno 1986. Sytuacja zwierzęcia w prawie cywilnym, Warszawa 2013. Prawo rodzinne w pytaniach i odpowiedziach, Warszawa 2010, wyd. 2., Warszawa 2012. Redakcja i współautorstwo podręczników wieloautorskich Prawo cywilne w zarysie (współautorzy: A. Bieranowski, P. Bogdalski), Kraków 2003. Prawo cywilne. Zarys wykładu (współautorzy: A. Bieranowski, P. Bogdalski), Kra- ków 2006; wyd. 2., Warszawa 2009; wyd. 3., Warszawa 2012; Warszawa 2016. Elementarny kurs postępowania cywilnego (współautorzy: A. Bieliński, J. Piszczek), Olsztyn 2007. Redakcja i współautorstwo innych dzieł zbiorowych Model odpowiedzialności majątkowej policjantów za szkody wyrządzone w mieniu Policji [w:] P. Bogdalski, M. Goettel (red.), Szkody wyrządzane przez funkcjo- nariuszy Policji w mieniu Skarbu Państwa znajdującym się w dyspozycji jedno- stek Policji, Szczytno 2003. Podatek od czynności cywilnoprawnych. Komentarz (współautor Aleksy Goettel), Warszawa 2007. Prawo cywilne a prawo podatkowe (współautor Aleksy Goettel) [w:] M. Goettel, M. Lemonnier (red.), Instytucje prawa cywilnego w konstrukcji prawnej po- datków, Warszawa 2011. Artykuły w opracowaniach zbiorowych Situation der Kriminalitätskontrolle in Polen und der Zusammenarbeit mit den deut- schen Behörden [w:] Zusammenarbeit in der Kriminalitätskontrolle, Münster 1993. Wybrane aspekty cywilnoprawne obrotu kradzionymi samochodami [w:] W. Pływa- czewski (red.), Kradzieże samochodów. Studia i materiały, Szczytno 1993. Ein Versuch der normativen Fassung von den Persönlichkeitszungen eines Polizeibe- amten auf dem Beispiel der Polnischen Dienstpragmatik [w:] Die III Tagung von Rektoren/Direktoren der Polizeihochschulen aus Mittel-Osteuropa, Vilnius 1996. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... 14 Ochrona dziecka przed przemocą ze strony rodziców w świetle norm prawa rodzin- nego i opiekuńczego [w:] H. Górecka (red.), Bezpieczeństwo dziecka w okresie transformacji ustrojowej, Olsztyn 1997. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone działaniami policji [w:] W. Bednarek, S. Pi- kulski (red.), Prawne i administracyjne aspekty bezpieczeństwa osób i porząd- ku publicznego w okresie transformacji ustrojowo-gospodarczej, Olsztyn 2000. Tendencje w zakresie ochrony sądowej stosunku służbowego policjanta (w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego) [w:] W. Pływaczewski, A. Misiuk (red.), Policja w XXI wieku. Doświadczenia i nowe wyzwania, Szczytno 2001. Ochrona praw człowieka w świetle podstawowych zasad prawa rodzinnego i opiekuń- czego [w:] S. Pikulski (red.), Ochrona człowieka w świetle prawa Rzeczypospo- litej Polskiej, Olsztyn 2002. Ustanowienie hipoteki jako przedmiot podatku od czynności cywilnoprawnych [w:] Ius et lex. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Kabata, Olsztyn 2004. Umowy w prawie rodzinnym — zarys koncepcji [w:] M. Pazdan, W. Popiołek, E. Rott-Pietrzyk, M. Szpunar (red.), Europeizacja prawa prywatnego, t. I, War- szawa 2008. Koncepcja podstawowych praw i obowiązków małżonków w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym [w:] T. Płoski, J. Krzykowska (red.), Małżeństwo i rodzina w prawie kanonicznym, polskim i międzynarodowym. Księga pamiątkowa de- dykowana ks. prof. Ryszardowi Sztychmilerowi, Olsztyn 2008. Wybrane konstrukcje prawnorodzinne w prawie podatkowym (na gruncie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych) [w:] M. Andrzejewski, L. Kociuc- ki, M. Łączkowska, A. Schulz (red.), Księga jubileuszowa Profesora Tadeusza Smyczyńskiego, Toruń 2008. Okoliczności wyłączające zawarcie małżeństwa (przeszkody małżeńskie) w polskim prawie rodzinnym — aspekty materialnoprawne [w:] R. Sztychmiler (red.), Zawieranie małżeństwa w różnych systemach prawnych, religiach, kulturach, Olsztyn 2009. Kształtowanie się modelu ingerencji we władzę rodzicielską na tle ewolucji polskiego powojennego ustawodawstwa rodzinnego [w:] O prawie i jego dziejach księgi dwie. Studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, Białystok-Katowice 2010. Sytuacja prawna zwierząt w świetle przepisów kodeksu cywilnego o porzuceniu i za- właszczeniu rzeczy [w:] J. Gołaczyński, P. Machnikowski (red.), Współczesne problemy prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Edwarda Gniewka, Warszawa 2010. Zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzęta [w:] M. Nestero- wicz (red.), Czyny niedozwolone w prawie polskim i prawie porównawczym. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dorobek naukowy Profesora Mieczysława Goettela 15 Materiały IV Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów. Toruń 24–25 czerwca 2011 r., Warszawa 2012. Zwierzęta jako źródło immisji [w:] T. Mróz, A. Malarewicz-Jakubów, A. Doliwa (red.), Z zagadnień prawa rolnego, cywilnego i samorządu terytorialnego. Księga jubileuszowa Profesora Stanisława Prutisa, Białystok 2012. Podatkowe skutki małżeńskiej rozdzielności majątkowej (na gruncie podatku docho- dowego od osób fizycznych) [w:] B. Gnela (red.), Zastosowanie instytucji prawa cywilnego w prawie podatkowym, Warszawa 2012. Projektowane zmiany regulacji prawnych dotyczących rzeczy znalezionych [w:] I. Nowicka, D. Mocarska (red.), Współczesne problemy prawa, Szczytno 2015. Dylematy wokół rozstrzygania o władzy rodzicielskiej oraz opiece w postępowaniu karnym [w:] K. Kasprzak, W. Cieślak, I. Nowicka (red.), Meandry prawa kar- nego i kryminalistyki. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Stanisława Pikul- skiego, Szczytno 2015. Władza rodzicielska jako przedmiot rozstrzygnięć w postępowaniach sądowych [w:] M. Nazar (red.), Prawo cywilne — stanowienie, wykładnia i stosowanie. Księga pamiątkowa dla uczczenia 100 rocznicy urodzin Profesora Jerzego Ignatowicza, Lublin 2015. Wybrane artykuły i glosy w czasopismach naukowych Przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej (współautor E. Pływaczewski), „Nowe Prawo” 1977, nr 1. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 20.11.1975 r., III CZP 75/75, „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” 1977, nr 2. Pozbawienie praw rodzicielskich w polskim prawie karnym, „Nowe Prawo” 1978, nr 7–8. Postępowanie przygotowawcze w sprawach o przestępstwa przeciwko rodzinie a za- gadnienie pozbawienia praw rodzicielskich (współautor E. Pływaczewski), „Pro blemy Praworządności” 1981, nr 2. Wybrane zagadnienia postępowania w sprawach o pozbawienie władzy rodzicielskiej, „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” 1982, nr 15. Ingerencja sądu opiekuńczego w sprawowanie władzy rodzicielskiej a prawo rodziców do osobistej styczności z dzieckiem, „Nowe Prawo” 1983, nr 9–10. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 26.09.1983 r., III CZP 46/83, „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” 1985, nr 2. Wynagrodzenie szkody na osobie jako przedmiot majątku małżonków, „Nowe Pra- wo” 1987, nr 5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 17.05.1985 r., III CRN 119/85, „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” 1988, nr 5. Majątek odrębny małżonków de lege ferenda, „Państwo i Prawo” 1988, z. 7. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 W sprawie charakteru prawnego zgody rodziców na przysposobienie, „Nowe Prawo” Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... Ustawa o Policji — aspekty publicznoprawne, „Przegląd Policyjny” 1991, nr 1–2. Środkowoeuropejska Akademia Policyjna, „Przegląd Policyjny” 1995, nr 1–2. Dodatkowe zajęcie zarobkowe policjanta , „Przegląd Policyjny” 1998, nr 3–4. Nowe uregulowanie odpowiedzialności majątkowej policjantów, „Przegląd Policyj- Szczegółowe zasady powierzania mienia policjantom oraz podejmowania innych czynności w zakresie odpowiedzialności majątkowej za szkody, „Przegląd Poli- cyjny” 2000, nr 3–4. Niektóre aspekty wspólnego opodatkowania małżonków, „Przegląd Podatkowy” 1990, nr 1–3. ny” 1999, nr 4. 2001, nr 4. Kontrowersyjny przepis w kodeksie karnym, „Prokuratura i Prawo” 2001, nr 6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 26.09.2000 r., III CKN 1089/90, „Przegląd Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 7.09.2000 r., I CKN 1212/99, „Orzecznictwo Policyjny” 2001, nr 2. Sądów Polskich” 2001, nr 6. Kilka uwag do zmian kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie przesłanek po- zbawienia władzy rodzicielskiej, „Przegląd Sądowy” 2001, nr 11–12. Świadczenie alimentacyjne jako przedmiot obowiązku podatkowego, „Przegląd Po- datkowy” 2002, nr 4. Nowa formuła odpowiedzialności państwa za szkody wyrządzone działaniami Policji (w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego), „Przegląd Policyjny” 2002, nr 2. Zasady wynagradzania szkód wyrządzonych przez zwierzęta wolno żyjące. Część I, „Ochrona Środowiska. Prawo i Polityka” 2002, nr 4. Zasady wynagradzania szkód wyrządzonych przez zwierzęta wolno żyjące. Część II, „Ochrona Środowiska. Prawo i Polityka” 2003, nr 1. Środki zgromadzone w kasie mieszkaniowej w świetle małżeńskich ustrojów mająt- kowych, „Prawo Bankowe” 2003, nr 5. Istotne zmiany w dziedzinie odszkodowań przysługujących w związku ze służbą w Policji (w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego), „Przegląd Policyjny” 2003, nr 3–4.  Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.04.2002 r. S.A./Sz 1685/00, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2004, nr 2. Szczególne skutki pozbawienia władzy rodzicielskiej, „Przegląd Sądowy” 2004, nr 9. Zmiany stanu prawnego w zakresie wynagradzania szkód wyrządzonych przez zwie- rzęta wolno żyjące, „Ochrona Środowiska. Prawo i Polityka” 2005, nr 1. Obowiązek podatkowy małżonka prowadzącego działalność gospodarczą w następ- stwie podziału nieruchomości quoad usum (współautor A. Goettel), „Nieru- chomości C.H. Beck” 2006, nr 2. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 17 Glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14.07.2004 r. Dorobek naukowy Profesora Mieczysława Goettela III SA 1111/03, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2006, nr 4. Nowelizacja stanu prawnego dotycząca odpowiedzialności majątkowej policjantów, „Przegląd Policyjny” 2006, nr 4. Zmiany prorodzinne w podatku dochodowym od osób fizycznych (współautor A. Go- ettel), „Przegląd Podatkowy” 2009, nr 4. Glosa do uchwały SN z 7 grudnia 2007 r., sygn. akt III CZP 120/07, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2009, nr 5. Pozostawanie w stosunku prawnorodzinnym jako przesłanka prawa do ulgi podatko- wej na dziecko (ulgi rodzinnej), „Rodzina i Prawo” 2009, nr 13. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 27 marca 2008 r., III CZP 13/08, „Przegląd Policyjny” 2010, nr 1. Świadczenie na zaspokojenie potrzeb rodziny w świetle przepisów o podatku docho- dowym od osób fizycznych, „Rodzina i Prawo” 2010, nr 14–15. Glosa do wyroku NSA z 30 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1544/07 (współautor A. Goettel), „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2010, nr 5. Czynnik czasu a stosunki rodzinnoprawne [w:] C. Kosikowski (red.), Czas w prawie, „Białostockie Studia Prawnicze” 2010, z. 7.  Podatkowe konsekwencje zmiany stanu prawnego dotyczącego hipoteki, (współautor A. Goettel), „Przegląd Podatkowy” 2011, nr 5. „Czasowe odebranie” oraz „przepadek” jako szczególne środki prawnej ochrony zwie- rząt, „Studia Prawnoustrojowe” 2011, nr 13.  Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 24 października 2013 r., sygn. akt II Ca 590/13 (współautor A. Goettel), „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2014, nr 10. Kontrowersje wokół tak zwanej pieczy podzielonej nad małoletnim, „Acta Iuris Ste- tinensis” 2014, nr 6. Kilka uwag o zasadach wynagradzania szkód wyrządzonych użyciem policyjnych psów służbowych, „Przegląd Policyjny” 2016, nr 4. Szczególne cechy obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci — zagadnie- nia wybrane, „Białostockie Studia Prawnicze” 2017, nr 23. Varia Recenzja książki pt. „Sowietskoje siemiejnoje prawo”, pod red. W.F. Masłowa i A.A. Pusz kina, „Państwo i Prawo” 1983, z. 2. Recenzja książki H. Doleckiego pt. „Ingerencja sądu opiekuńczego w wykonywanie władzy rodzicielskiej”, „Nowe Prawo” 1985, nr 3. Kierunki reformy kształcenia wyższych funkcjonariuszy Policji, „Policyjny Biuletyn X Sympozjum Szefów Szkół Policyjnych w Lyonie (współautor J. Węgrzyn), „Prze- Szkoleniowy” 1993, nr 1. gląd Policyjny” 1993, nr 1–2. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 Policja w orzecznictwie sądów (współautorzy J. Liszewski, S. Płowucha), „Przegląd Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... Policyjny” 1993, nr 1–2. Policyjny” 2017, nr 1. Zagadnienia prawne służby w Policji, skrypt, Szczytno 1994. Wyższa Szkoła Policji — 5 lat doświadczeń [w:] M. Goettel (red.), Wyższa Szkoła Policji 1990–1995. Księga jubileuszowa z okazji 5 rocznicy powołania (studia i materiały), Szczytno 1995. Recenzja opracowania S. Płowuchy „Sądowa kontrola decyzji administracyjnych do- tyczących stosunków służbowych w Policji”, „Przegląd Policyjny” 1998, nr 3–4. Prawo ochrony przyrody. Wybór aktów prawnych, Olsztyn 2003. Baltik będzie własnością znalazcy, „Gazeta Prawna” z 16 lutego 2010, nr 32 . Recenzja książki T. Justyńskiego pt. „Prawo do kontaktów z dzieckiem w prawie pol- skim i obcym”, „Państwo i Prawo” 2011, z. 12. Recenzja książki B. Rakoczego pt. „Odpowiedzialność za szkody łowieckie”, „Przegląd ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 19 Prace dedykowane Profesorowi Mieczysławowi Goettlowi ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr hab. Marek Andrzejewski Prawo cywilne — prawo rodzinne — prawo dotyczące rodziny (refl eksje w czasie, gdy osłabł impet prac nad kodyfi kacją prawa cywilnego) Dedykacja Artykuł dotyczy relacji między prawem rodzinnym rozumianym ściśle, a tzw. prawem dotyczącym rodziny, które to pojęcie zostanie wyjaśnione niżej, i tego, czy i ewentualnie, jakie ma ona znaczenie dla miejsca prawa rodzinnego w systemie prawa. Uregulowania określane jako prawo dotyczące rodziny spotykają się z  za- interesowaniem badaczy, co wynika z ich naukowej atrakcyjności i doniosłości społecznej. Przedstawiciele doktryny, dla których prawo rodzinne jest mateczni- kiem naukowym, znajdują na tym obszarze problemy badawcze. Wśród nich jest też prof. dr hab. Mieczysław Goettel. Jubilat, który zdobywał stopnie naukowe na podstawie prac: „Pozbawienie władzy rodzicielskiej” (doktorat) i  „Majątek od- rębny małżonków” (habilitacja), następnie podjął się badań nad ochroną rodziny między innymi w prawie podatkowym1. Jest to droga naukowa, po której nie kro- czy on w samotności2. 1 2 M. Goettel, Wybrane konstrukcje prawnorodzinne w prawie podatkowym (na gruncie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych) [w:] M. Andrzejewski, L. Kociucki, M. Łączkowska, A.N. Schulz (red.), Księga jubileuszowa Profesora Tadeusza Smyczyńskiego, Toruń 2008; M. Goettel, Niektóre aspekty wspólnego opodatkowania małżonków, „Przegląd Podatkowy” 2001, nr 4; M. Goettel, Świadczenie alimentacyjne jako przedmiot obowiązku podatkowego, „Przegląd Podatkowy” 2002, nr 4. Zobacz np. T. Smyczyński, Obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka a polityka socjalna państwa, Ossolineum 1978; tenże, Alimentacja członków rodziny w świe- tle systemu zabezpieczenia społecznego, Ossolineum 1990; M. Andrzejewski, Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej (dziecko — rodzina — państwo), Kraków 2003; K. Święch- -Kujawska, Pozycja rodziny w polskim prawie podatkowym, Warszawa 2013; J. Haberko, Cy- wilnoprawna ochrona dziecka poczętego a stosowanie procedur medycznych, Warszawa 2010. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... Prawo rodzinne w pracach Komisji Kodyfi kacyjnej Prawa Cywilnego przy Ministrze Sprawiedliwości Dyskusja o miejscu prawa rodzinnego w systemie prawa trwa od dawna i przy- nosi coraz to nowe, często znakomite naukowe wypowiedzi3. U źródeł współcze- snej debaty jest ideologiczna decyzja, która zapadła w  końcowej fazie prac nad kodeksem cywilnym przyjętym w 1964 r., kiedy to w trosce o socjalistyczny cha- rakter polskich rodzin, odstąpiono od  burżuazyjnego podejścia do  regulowania problematyki rodzinnej w kodeksie cywilnym. Po upływie półwiecza temat, o któ- rym w doktrynie cały czas pamiętano, zyskał na aktualności w związku z praca- mi Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego (dalej: Komisja). Jednym z istotnych rozstrzygnięć, jakie musiało zapaść w trakcie jej prac, było określenie struktury ko- deksu, a więc m.in. odpowiedź na pytanie o to, czy należy włączyć do niego na po- wrót problematykę prawa rodzinnego, czy też może utrzymać aktualny stan rzeczy stworzony w 1964 r. Wstępne stanowisko Komisji w tej materii zapadło w 2006 r. Zdecydowanie opowiedziano się wówczas za włączeniem obecnego kodeksu ro- dzinnego i opiekuńczego do kodeksu cywilnego, jako jego czwartej księgi, po pra- wie zobowiązań, a przed prawem spadkowym4. Pogląd wypowiedziany w „Zielonej Księdze” nie tyle przesądził o przyszłym usytuowaniu kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co wzmógł debatę naukową na 3 4 Oto jedynie przykłady: W. Czachórski, Prace nad kodyfikacją prawa cywilnego, „Stu- dia Prawnicze” 1979, z. 25–26; S. Grzybowski, Z problematyki usytuowania prawa rodzinnego w systemie prawa cywilnego, „Studia Iuridica” XXI/1994; E. Holewińska-Łapińska, Uwagi na temat przedstawionego w „Zielonej Księdze” usytuowania prawa rodzinnego w przyszłej kodyfikacji [w:] J. Wroceński, J. Krajczyński (red.), Finis legis Christus. Księga Pamiątkowa dedykowana Księdzu Profesorowi Wojciechowi Góralskiemu z okazji siedemdziesiątej rocznicy urodzin, Warszawa 2009; tejże, Samodzielność kodeksowa prawa rodzinnego [w:] M. Nazar (red.) Prawo cywilne — stanowienie, wykładnia i stosowanie. Księga pamiątkowa dla uczcze- nia setnej rocznicy urodzin Profesora Jerzego Ignatowicza, Lublin 2015; M. Nazar, Problemy nowelizacji prawa rodzinnego, „Rejent” 2005, nr 9; Z. Radwański, Miejsce prawa rodzinnego w systemie prawa [w:] M. Andrzejewski, L. Kociucki, M. Łączkowska, A.N. Schulz (red.), Księga jubileuszowa…, wyd. cyt.; tenże, Kodeks cywilny a prawo regulujące zagadnienia rodzi- ny, „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” 1983, z. 19/20; tenże, Problemy kodyfikacji prawa cywilnego [w:] J. Błeszyński, J. Rajski (red.), Rozprawy z prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Witolda Czachórskiego, Warszawa 1985; T. Smyczyński, Prawo rodzinne i stosunki rodzinnoprawne [w:] T. Smyczyński (red.), Prawo rodzinne i opiekuńcze. System prawa prywatnego, t. 11, Warszawa 2014; J. Winiarz, Kodyfikacja prawa rodzinnego i opiekuńczego PRL [w:] J. Błeszyński, J. Rajski (red.), Rozprawy z prawa...,wyd. cyt. Z. Radwański (red.), Zielona Księga. Optymalna wizja Kodeksu cywilnego w Rzeczy- pospolitej Polskiej, Ministerstwo Sprawiedliwości, Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego, Warszawa 2006, s. 29–33. Zawarto tam obszerny cytat z S. Grzybowski, Z problematyki usy- tuowania…, wyd. cyt., s. 201 i nast. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== M. Andrzejewski, Prawo cywilne — prawo rodzinne — prawo dotyczące rodziny... 23 ten temat. Nie sprowadza się ona jedynie do zagadnienia usytuowania uregulowań obecnie znajdujących się w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, gdyż dotyczy rów- nież uplasowania prawa rodzinnego w systemie prawa. Nie ma wątpliwości, że legislacyjne przesądzenie struktury kodeksu cywilnego nie nastąpi w tzw. dającej się przewidzieć przyszłości. Obecnie (luty 2017 r.) nie wiadomo jak długo potrwają prace nad nowym kodeksem cywilnym, co więcej, nie jest pewne, czy w ogóle będą one kontynuowane. Przekonanie o potrzebie stworze- nia nowej kodyfikacji nie jest bowiem wśród cywilistów powszechne, a wydaje się nawet, że nie jest ono dominujące. Po początkowym optymizmie i impecie w po- dejściu do tej idei, z czasem górę wziął sceptycyzm. Można było go dostrzec cho- ciażby podczas IV Zjazdu Cywilistów w Toruniu (czerwiec 2012 r.), kiedy to odbył się znakomity panel z prof. Birutą Lewaszkiewicz-Petrykowską i prof. Zbigniewem Radwańskim w rolach głównych. Pani Profesor była przeciw tworzeniu nowego ko- deksu, prof. Z. Radwański zaś, jako przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, rzecz jasna argumentował za jego powstaniem. W pamięci uczestników wydarzenia pozostało wspomnienie sporu nestorów polskiej cywilistyki, który był tak twórczy, głęboki, odkrywczy merytorycznie, miejscami dowcipny, a także nie- pozbawiony ironii, że pod względem ducha jawili się oni jako może najmłodsi dys- kutanci. Po ich wystąpieniach głos zabrało wielu mówców, wśród których zdecydo- wanie dominowały głosy zdystansowane w stosunku do tworzenia nowego kodek- su cywilnego. Po śmierci prof. Z. Radwańskiego (zm. 20 grudnia 2012 r.) energia entuzjastów kodyfikacji jeszcze bardziej przygasła i wydaje się, że współcześnie jest mniejsza od siły sceptycyzmu tych, którzy nie uważają tego przedsięwzięcia za nie- zbędne czy chociażby potrzebne5. W  ramach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego działał Zespół Prawa Ro dzinnego (dalej: Zespół), którym kierował prof. Mirosław Nazar, a członkami byli prof. Janina Panowicz-Lipska, prof. Wanda Stojanowska, prof. Tadeusz Smy- czyński, prof. Tomasz Sokołowski, sędzia Robert Zegadło i dr Marek Andrze jew- ski6. We  wszystkich posiedzeniach Zespołu brał udział również prof. Zbigniew Radwański. Zespół przygotował projekty wielu zmian w  kodeksie rodzinnym 5 Zobacz na ten temat np. Projekt kodeksu cywilnego — Księga pierwsza. Sprawozda- nie z dyskusji przeprowadzonej w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, „Przegląd Sądowy” 2010, nr 2; E. Holewińska-Łapińska, Opinia sędziów na temat przedstawionego w „Zielonej Księdze” usytuowania prawa rodzinnego w przyszłej kodyfikacji. Wyniki badania ankietowego. Prawo w działaniu. Sprawy cywilne, t. 6, Warszawa 2008 (oraz „Rodzina i Prawo” 2008, nr 9–10); J. Andrzejewski, Czy nowa kodyfikacja prawa cywilnego jest potrzebna w czasie kryzysu prawa?, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2014, z. 1. Polemicznie z tym ostat- nim tekstem M. Kępiński, Czy w Polsce potrzebny jest nowy kodeks cywilny? Artykuł polemicz- ny, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2014, z. 2.  Z. Radwański (red.), Zielona księga…, wyd. cyt., s. 149. 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... 24 i opiekuńczym, w szczególności nowe prawo o ustrojach majątkowo-małżeńskich, a następnie obszerną nowelizację (przyjętą w 2008 r.) obejmującą wiele wątków. W toku prac Zespołu nie podejmowano jednak zagadnienia ewentualnego włą- czenia treści kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do kodeksu cywilnego, jako jego księgi. Nie dlatego, że zagadnienie to było członkom Zespołu obojętne. Wręcz prze- ciwnie, absorbowało ono ich uwagę, czego dowodem są artykuły naukowe, w któ- rych w tej kwestii głosili przeciwstawne poglądy. Ta rozbieżność nie była jednak przeszkodą dla podjęcia kontrowersyjnego zagadnienia. Członkowie Zespołu róż- nili się poglądami w wielu sprawach, nad którymi obradowano i nie przeszkodziło im to w wypracowywaniu wspólnego stanowiska. Zespół przygotował rozległą no- welizację kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozostawiając rozstrzygnięcie kwe- stii umiejscowienia problematyki prawnorodzinnej Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego w jej pełnym składzie. „Akademicki Projekt Kodeksu Cywilnego” W grudniu 2015 r. minister sprawiedliwości rozwiązał Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego7. Do  tego momentu istnienie rządowej aprobaty dla funkcjo- nowania Komisji i jej celu jasno wyrażonego w nazwie nie budziło wątpliwości. Tym bardziej, że prof. Z. Radwański deklarował zamiar nie tylko nowelizowania obecnego, ale i przygotowania przez Komisję nowego kodeksu cywilnego. Trudno dociec czy rozwiązanie Komisji oznacza sprzeciw rządzących w stosunku do idei kodyfikacji, czy może jest to wyraz obiekcji w stosunku do jej szefów lub członków. Wśród hipotez jest i domysł, że nie był to krok przemyślany i w przyszłości — w ta- kiej czy innej formie — Komisja zostanie reaktywowana. Spektakularne posunięcie administracyjne, jakim było rozwiązanie Komisji8, nie uniemożliwia naukowcom podejmowania projektów badawczych autono- micznych względem tej, czy jakiejkolwiek władzy. Wszak, jeśli idea stworzenia nowego kodeksu jest doniosła i trafna (praktycznie i teoretycznie), to nie może jej zniweczyć ani uniemożliwić realizacji, odmienny pogląd czy brak zainteresowa- nia, aktualnego ministra sprawiedliwości. Zapewne takie przeświadczenie leżało u podstaw pomysłu kontynuowania prac nad nowym kodeksem w ramach inicja- tywy pod nazwą „Akademicki Projekt Kodeksu Cywilnego”. W 2016 r. odbyły się 7 Wielu naukowców, których udziałem było uczestnictwo w jej pracach, odebrało to ze smutkiem i irytacją. Należy jednak pamiętać, że pełna nazwa Komisji, której w praktyce używano sporadycznie, brzmiała: Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego przy Ministrze Sprawiedliwości. Choć działała ona nieprzerwanie przeżywając kilku ministrów tego resor- tu reprezentujących rozmaite opcje polityczne, to zawsze było to efektem indywidualnego przyzwolenia każdego z nich. 8 Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego zresztą też rozwiązano. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== M. Andrzejewski, Prawo cywilne — prawo rodzinne — prawo dotyczące rodziny... 25 dwa jej spotkania (w Warszawie i we Wrocławiu), a na wiosnę 2017 r. zaplanowa- no kolejne. Grono uczonych — których wcześniej zapraszał do współpracy prof. Z. Radwański, ale też osoby nowe, w tym przedstawiciele młodego pokolenia cy- wilistów — spotyka się i debatuje nad wypracowaniem formuły tego dokumentu. Trudno jednak o tych działaniach powiedzieć, że są intensywne i szybkim krokiem zmierzają do finału. Wolne tempo prac jest funkcją zarówno ograniczonych możli- wości czasowych poszczególnych osób, mających wszak liczne obowiązki naukowe, dydaktyczne, organizacyjne czy administracyjne, jak i — co oczywiste — ma ono przyczynę w złożoności cywilistycznych instytucji oraz rozbieżności naukowych poglądów w rozmaitych kwestiach. Spory wywołują instytucje prawa cywilnego, a także struktura dokumentu i jego poszczególnych części/ksiąg. Na przykład kwe- stia zasadności tworzenia w nowym kodeksie części ogólnej9. Można odnieść wrażenie, że idea stworzenia nowego kodeksu cywilnego rów- nież wśród uczestników inicjatywy nie jest bezdyskusyjna. Wątpliwości wzbudza już sama formuła spotkań. Prace nie zostały zaprojektowane w formie mapy dro- gowej prowadzącej etapami do celu, jakim byłby nowy kodeks cywilny. Toczone są natomiast w dużym gronie naukowe debaty, choć powszechnie wiadomo, że kon- kretne efekty może dać jedynie praca w kilkuosobowych zespołach. Walorem dzia- łania inicjatywy jest niewątpliwie integracja środowiska cywilistów wokół najważ- niejszego dla niego aktu prawnego, zbiorowy namysł nad poszczególnymi instytu- cjami, konieczność łączenia refleksji teoretycznej ze specyficznym, legislacyjnym albowiem kontekstem praktycznym, gdy w miejsce formułowanych w opracowa- niach naukowych postulatów de lege ferenda przychodzi stworzyć przepis, a czę- ściej ich większą liczbę. Podejmowanie nawet wycinkowych badań ze świadomo- ścią, że mogą one zaowocować sporządzeniem takiej czy innej treści przepisów kodeksu, jest dla wielu uczestników swoistą przygodą naukową, której doświad- czyli wcześniej uczestnicy zespołów problemowych działających w ramach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego. Z nielicznych enuncjacji prasowych wiadomo, że od 2012 r. funkcjonuje Komi- sja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego i Opiekuńczego przy Rzeczniku Praw Dzie- cka, która przygotowuje projekt nowego kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego. Z nielicznych wypowiedzi konferencyjnych i artykułów naukowych osób afiliowa- nych przy tej komisji można wnosić, że ma to być kodeks samodzielny, czyli poza strukturą kodeksu cywilnego. 9 Zobacz na ten temat F. Zoll, Problem struktury przyszłego kodeksu cywilnego [w:] M. Kosek, J. Słyk (red.), W trosce o rodzinę. Księga pamiątkowa ku czci Profesor Wandy Stojanowskiej, Warszawa 2008. Porównaj Z. Radwański, Aktualność posłużenia się częścią ogólną kodeksu cywilnego jako instrumentem regulacji prawa prywatnego, „Transformacje Prawa Prywatnego” 2010, nr 4. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 26 Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... Prawo dotyczące rodziny, a miejsce prawa rodzinnego w systemie prawa 1. Prawo dotyczące rodziny — w zarysowanym kontekście trudno oczekiwać rychłego uchwalenia kodeksu cywilnego, a więc również legislacyjnego rozstrzy- gnięcia sporu o usytuowanie w nim problematyki rodzinnej. Skoro tak, to uplaso- wanie prawa rodzinnego w systemie prawa pozostanie nadal, przede wszystkim, przedmiotem polemik w doktrynie, które — należy mieć taką nadzieję — pozwolą w przyszłości podjąć właściwą decyzję. Tymczasem warto uwagę skupić na kierun- ku ewolucji prawa, w tym zwłaszcza prawa dotyczącego rodziny, które podlega in- tensywnym zmianom i nie ma podstaw przypuszczać, że w dającej się przewidzieć przyszłości proces ten zostanie spowolniony. Informacje płynące z tych obserwacji są swoistym legislacyjnym materiałem empirycznym, którego rozmiary skłaniają do postawienia pytania o jego znaczenie dla zaklasyfikowania prawa rodzinnego w systemie prawa. Innymi słowy, czy intensywny rozwój prawa dotyczącego rodzi- ny ma porównywalne znaczenie dla zakwalifikowania prawa rodzinnego do argu- mentów odwołujących się do takich kategorii jak charakter stosunków prawnych powstających między członkami rodziny, ich aspekty osobowe lub majątkowe, do- puszczalność ingerowania państwa w te relacje czy cechy procedury rozwiązywania powstających między członkami rodziny problemów prawnych. W literaturze przedstawiono próbę opisu i wstępnego uporządkowania tego, co niegdyś nazwano „prawem dotyczącym rodziny”10, które obejmuje uregulowania od- noszące się do grupy rodzinnej znajdujące się w wielu aktach prawnych należących nierzadko do różnych gałęzi prawa. Mają one z kodeksem rodzinnym i opiekuń- czym więź treściową (merytoryczną), funkcjonalną i prakseologiczną. Kryterium ich wyodrębnienia stanowi ich funkcja, czyli ochrona rodziny11, nie zaś klasyczne kryterium, które wyodrębnia spójny kompleks norm regulujących określone katego- rie stosunków społecznych, według pewnych założeń ogólnych, takie jak np. prawo konstytucyjne, cywilne (jego działem jest prawo rodzinne), administracyjne, karne 10 Z. Ziembiński, Szkice z metodologii szczegółowych nauk prawnych, Warszawa-Poznań 1982, s. 126. Zobacz też Z. Radwański, Kodeks cywilny a prawo regulujące zagadnienia rodzi- ny, „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” 1983, z. 19/20; M. Andrzejew- ski, Ochrona praw dziecka…, wyd. cyt., s. 51–63; J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, Warszawa 2016, s. 63 i nast. Z pojęciem „prawo dotyczące rodziny”, mogłoby konkurować określenie „prawna ochrona rodziny”, ale to drugie ma tę słabą stronę, że prawo, które rodziny dotyczy nie zawsze rodzinę chroni…, a co więcej, czasami jest jej nieprzychylne i to nierzadko intencjonalnie. Wyobrażenie o tym, jak wielkim obszarem normatywnym jest zbiór norm określany, jako „prawo dotyczące rodziny”, daje praca P. Telusiewicza, w której dokonano też próby uporządkowania tej materii. P. Telusiewicz, Służebna rola zwrotu „rodzinny” w przepi- sach prawa polskiego, Lublin 2013. 11 Z. Ziembiński, Szkice z metodologii…, wyd. cyt., s. 126. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== M. Andrzejewski, Prawo cywilne — prawo rodzinne — prawo dotyczące rodziny... 27 i inne. Prawo dotyczące rodziny natomiast odnosi się do obowiązków (i odpowied- nio takiego czy innego typu praw) w zakresie ról w grupie rodzinnej, obowiązków względem określonych osób, jako członków grupy rodzinnej. Są to również normy, które bezpośrednio nie regulują obowiązków członków rodziny, lecz mają wyraźny wpływ na funkcjonowanie rodziny, jako grupy społecznej12. 2. Więź prawa dotyczącego rodziny z prawem rodzinnym — wielu sektorów prawa dotyczącego rodziny łączy silna więź z instytucjami prawa rodzinnego rozu- mianymi ściśle (kodeksowo). Ma ona charakter zarówno merytoryczny, jak i for- malny czy funkcjonalny. Powiązania te sprowadzają się często do użycia przez usta- wodawcę instrumentów prawa publicznego w celu zapewnienia realizacji obowiąz- ków stron stosunków rodzinnoprawnych. W innych przypadkach akty prawa doty- czącego rodziny pełnią funkcję swoistych aktów wykonawczych (uszczegółowień) w stosunku do powiązanych z nimi regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Tytułem przykładu ilustrującego pierwszy wariant powiązań można wskazać na relację między uregulowaniami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczą- cymi obowiązków alimentacyjnych a ustawami tworzącymi prawo zabezpieczenia społecznego, w tym zwłaszcza z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do ali- mentów13. W szczególności chodzi o pomoc państwa (jego instytucji) w realizacji obowiązku alimentacyjnego (wsparcia uprawnionych do alimentacji i wymuszenie realizacji obowiązku na dłużnikach), który nie funkcjonuje w ramach stosunku ali- mentacyjnoprawnego. Z kolei art. 2 ustawy o pomocy społecznej14 pozwala na udzielenie wsparcia dopiero wówczas, gdy osoba, która się o nie ubiega, nie ma możliwości rozwią- zania sytuacji kryzysowej pomimo wykorzystania wszelkich przysługujących jej możliwości i uprawnień. W szczególności świadczenia pieniężne z pomocy spo- łecznej nie mogą być wypłacane, jeżeli wnioskodawca ma możliwość wystąpienia o alimenty i zaspokojenia potrzeb ekonomicznych korzystając ze wsparcia człon- ków jej rodziny. Przepis ten, nawiązujący do zasady pomocniczości, która jest ak- sjologicznym fundamentem wszelkich uregulowań ustawy o pomocy społecznej, nie pozwala na przerzucanie na barki podatników związanych z tym obowiązków dłużników alimentacyjnych. Uregulowania prawa publicznego pomagają w realizacji ekonomicznej funk- cji rodziny również przez przepisy ustawy o  rentach i  emeryturach z  funduszu ubezpieczeń społecznych dotyczące wypłacania renty rodzinnej. W tym wypadku świadczenia rentowe zastępują wsparcie, jakiego przed śmiercią udzielał benefi- cjentom pracownik, który opłacał składki ubezpieczeniowe. 12 13 14 Tamże. Tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 169, 195 ze zm. Tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 930, 1583, 1948, 2174 ze zm. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 28 Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... Mechanizm wspierania członków rodziny w wypełnianiu funkcji rodzinnych przy użyciu uregulowań prawa publicznego można też dostrzec w ustawie o wspie- raniu rodziny i systemie pieczy zastępczej15, która jest administracyjno-prawnym rozwinięciem i uszczegółowieniem unormowań zawartych w kodeksowym oddziale pt. „Piecza zastępcza”. Piecza ta ma w założeniu pełnić funkcję subsydiarną wzglę- dem pieczy rodziców, od których dziecko należało odseparować. W trakcie pobytu dziecka w pieczy zastępczej prowadzone są działania na rzecz skorygowania sytuacji w rodzinie, których celem jest reintegracja tej grupy społecznej. W ten sposób reali- zowany jest — mający umocowanie w art. 48 Konstytucji RP i w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym — prymat rodziców w wychowaniu dziecka16. Rolę swoistego aktu wykonawczego do  kodeksu rodzinnego i  opiekuńcze- go można przypisać ustawom: o  ochronie zdrowia psychicznego17 (w  stosun- ku do przepisów o opiece), o ochronie lokatorów, mieszkaniowym zasobie gmi- ny i o zmianie kodeksu cywilnego18 i przepisów ustawy — Prawo spółdzielcze19 (w stosunku do uregulowań dotyczących wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny przez jej członków oraz skutków prawnych rozwodu i separacji w odniesieniu do mieszkania małżonków), Prawo o aktach stanu cywilnego20 (względem kodekso- wych uregulowań o przysposobieniu, zawarciu lub ustaniu małżeństwa, ustaleniu pochodzenia dziecka), ustawy o leczeniu niepłodności21 (w stosunku do prawa fi- liacyjnego). Przykładów można podać jeszcze wiele. W  podobny sposób można postrzegać relacje między prawem rodzinnym a unormowaniami kodeksu postępowania cywilnego zawierającymi uregulowania, które w  założeniu, mają służyć rozstrzyganiu rodzinnych problemów prawnych w sposób adekwatny do ich specyfiki, a następnie egzekucji orzeczeń (w sprawach rodzinnych szczególną doniosłość ma  przymusowe — niestety nieefektywne — wykonywanie orzeczeń o alimentach i o kontaktach z dzieckiem). Rola służebna unormowań prawa formalnego jest oczywista, a w sprawach rodzinnych szczegól- nie warta podkreślenia. Można też wskazać na wiele przykładów ustaw, które wypełniają nakaz ochrony rodziny wyrażony w art. 18 Konstytucji RP. Znaczącą rolę przypisać należy prawu podatkowemu. Wskazując ten przykład należy przy okazji zwrócić uwagę, że przy- pisanie takich czy innych uregulowań do prawa dotyczącego rodziny, nie oznacza, iż są to uregulowania dla rodziny korzystne, czyli takie, które służą jej ochronie. 15 16 17 18 19 20 21 Tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 575, 1583, 1860. M. Andrzejewski, Ochrona praw dziecka…, wyd. cyt., s. 163–168. Tekst jedn. DzU z 2011 r., nr 231, poz. 1375 ze zm. Tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 150. Tekst jedn. DzU z 2013 r., poz. 1443. Tekst jedn. DzU 2016 r., poz. 2064. DzU z 2015 r., poz. 1087; DzU z 2016 r., poz. 960. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== M. Andrzejewski, Prawo cywilne — prawo rodzinne — prawo dotyczące rodziny... 29 Oczywista więź funkcjonalna łącząca odpowiednie uregulowania prawa ro- dzinnego z poszczególnymi aktami prawa dotyczącego rodziny pozwala sformu- łować równie oczywistą dyrektywę, by rozwiązania przyjęte w aktach prawnych należących do tego zbioru norm, były formalnie, aksjologicznie i prakseologicz- nie spójne z odpowiadającymi im unormowaniami kodeksu rodzinnego i opie- kuńczego. Owej dyrektywie daleko jest do pełnej realizacji. Tytułem przykładu można wskazać, że jeszcze niedawno wypłacano dodatki do zasiłków rodzinnych przeznaczone dla osób samotnie wychowujących dziecko, które otrzymywały osoby będące samotnymi jedynie formalnie. Promowano w ten sposób (można dowodzić, że nieprzypadkowo) konkubinat. Prowadziło to do przenoszenia obo- wiązku utrzymywania dzieci (przez system poboru i dystrybucji podatków) z ro- dziców na  ogół społeczeństwa. Obowiązek alimentacyjny rodziców zepchnięto na drugi plan, czyniąc podatnika pierwszym zobowiązanym do alimentowania dzieci. Na ten przejaw erozji prawa alimentacyjnego i jego sprzeczność z zasadą pomocniczości wskazywał m.in. Trybunał Konstytucyjny22. Wbrew treści art. 18 Konstytucji RP konkubinat jest preferowany względem małżeństwa w praktyce stosowania prawa socjalnego, co łatwo zaobserwować np. w kryteriach przyjmo- wania dzieci do żłobków i przedszkoli. W praktyce tworzenia i funkcjonowania prawa socjalnego przykładów niespój- ności z regułami prawa rodzinnego jest więcej. Wystarczy chociażby wskazać na wy- płacanie świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej osobom, które nie wykazują aktywności w przełamywaniu swej sytuacji kryzysowej, co powinno ich eliminować z kręgu beneficjentów (art. 2 ust. 2). Restrykcyjna, oderwana od unor- mowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest z kolei praktyka stosowania art. 64 tejże ustawy dotyczącego odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Na jego podstawie wydawane są noty nakazujące ponoszenie odpłatności za pobyt pensjo- nariusza w placówce osobom, które w procesie o alimenty prowadzonym z powódz- twa osoby przebywającej w domu pomocy społecznej, uzyskały wyrok oddalający powództwo ze względu na sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego23. 22 23 Wyrok z 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04. Szerzej o tym M. Andrzejewski, Obo- wiązek alimentacyjny a uprawnienia do świadczeń socjalnych (w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego (K 12/12) dotyczącego świadczeń dla wychowanków rodzin zastępczych) [w:] M. Nazar (red.), Prawo cywilne…, wyd. cyt., s. 23–39. M. Gołowkin-Hudała, „Z rodziną najlepiej...” (Krytycznie o art. 64a ustawy o pomo- cy społecznej) — wypowiedź na Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Prawna ochro- na dziecka — deklaracje a rzeczywistość. Dobro dziecka pojemne jak krzywda”, Wrocław 25 listopada 2016 r. Zobacz też Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej — z upoważnienia ministra — na interpelację nr 23513 w sprawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, http://orka2.sejm.gov.pl/IZ6.nsf/main/345288BB , dostęp: 27 sierp- nia 2017 r. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 30 Meandry prawa — teoria i praktyka. Księga jubileuszowa... Wbrew treści art. 48 ust. 2 Konstytucji RP przekazano pracownikom socjalnym prerogatywę sądów rodzinnych do ograniczania i pozbawiania władzy rodziciel- skiej24. Otrzymali oni bowiem uprawnienie do odbierania dzieci rodzicom, co jest ingerencją w relację rodzice–dzieci, ergo w sprawowanie władzy rodzicielskiej. Innym przykładem rażącej niespójności prawa dotyczącego rodziny z  unor- mowaniami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej25 w tej jej części, która dotyczy postępowania w spra- wach adopcyjnych. Tytuł omawianej ustawy — wbrew jednoznacznym dystynk- cjom poczynionym w  kodeksie — błędnie sugeruje, że  przysposobienie dziecka jest formą sprawowania pieczy zastępczej. Przysposobienie nie jest formą pieczy zastępczej. Istniejące w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym uregulowania insty- tucji przysposobienia nie odnoszą się do władzy rodzicielskiej sprawowanej nad przysposabianym dzieckiem. Umieszczono je w osobnym rozdziale, po wyczerpa- niu tematyki owej władzy i zagadnień z nią związanych (ingerencje we władzę, kon- takty z dzieckiem). Natomiast przepisy o pieczy zastępczej, jako z założenia służące przywróceniu dziecka jego rodzicom, są umieszczone w ramach większej całości dotyczącej sprawowania władzy rodzicielskiej. Równie powszechną, co  sprzeczną z  unormowaniami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jest praktyka powierzania przez starostów i sądy rodzinne funkcji rodzin zastępczych osobom, które już w trakcie szkoleń otwarcie deklarują, że nie zamierzają współ- działać w wychowywaniu umieszczonych u nich dzieci z ich rodzicami26. W ten sposób zaprzeczają idei zastępczego rodzicielstwa, jako wspierającego rodziny wy- chowanków. Przyczyny tego zjawiska szukać należy w źle pojętej rywalizacji powia- tów w tworzeniu możliwie dużej liczby rodzin zastępczych, co dzieje się kosztem jakości tych pożytecznych form pieczy zastępczej. Osiągnięcie spójności systemu prawa jest postulatem tyleż oczywistym, co trudno osiągalnym. Nie sprzyja tworzeniu spójnego systemu prawa spór wokół tak podstawowej kwestii, jak system źródeł prawa, a także olbrzymie tempo usta- wodawczych zmian. Polską specyfiką jest ponadto rozdyskutowany — ktoś może jednak powiedzieć, że demokratyczny (nazbyt) — proces legislacyjny, w którym 25 26 24 Obwieszczenie marszałka sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 24 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, tekst jedn. DzU poz. 1390 ze zm. Tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 575, 1583, 1860 ze zm. E. Holewińska-Łapińska, Orzekanie o osobistej styczności z małoletnim osób innych niż rodzice, „Prawo w Działaniu” 2008, nr 4; M. Andrzejewski, Rozważania o tożsamości zastępczego rodzicielstwa (i kilku drobniejszych sprawach) [w:] D. Trawkowska (red.), Pomoc społeczna wobec rodzin. Interdyscyplinarne rozważania o publicznej trosce o dziecko i rodzi- nę, Toruń 2011. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== M. Andrzejewski, Prawo cywilne — prawo rodzinne — prawo dotyczące rodziny... 31 uczestniczy w różnych fazach wiele podmiotów, nie licząc mediów, grup nacisku, obligatoryjnych i fakultatywnych opiniodawców. Barierą dla spójności praw
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Meandry prawa - teoria i praktyka. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Mieczysława Goettela
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: