Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00256 003962 12915585 na godz. na dobę w sumie
Meandry prawa karnego i kryminalistyki. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Stanisława Pikulskiego - ebook/pdf
Meandry prawa karnego i kryminalistyki. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Stanisława Pikulskiego - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 798
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-485-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja zawiera artykuły z zakresu prawa, kryminologii, kryminalistyki oraz nauk pokrewnych. Charakteryzuje się wysokim poziomem naukowym. Stanowi istotny wkład w rozwój nauk pokrewnych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

MEANDRY PRAWA KARNEGO I KRYMINALISTYKI Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Stanisława Pikulskiego pod redakcją naukową Jerzego Kasprzaka Wojciecha Cieślaka Izabeli Nowickiej Szczytno 2015 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzenci: prof. dr hab. Ewa Gruza dr hab. Jarosław Moszczyński, prof. UWM Redakcja wydawcy: Anna Bryczkowska Agnieszka Kamińska Beata Miszczuk Wojciech Pączek Justyna Zaryczna © Wszelkie prawa zastrzeżone — Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie 2015 ISBN 978-83-7462-484-8 e-ISBN 978-83-7462-485-5 Skład, druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafi i Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 47,55 ark. wyd. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Profesor Stanisław Pikulski — wybitny człowiek nauki, prawnik, nauczyciel akademicki, dydaktyk i wychowawca .........................................9 Dorobek naukowy Profesora Stanisława Pikulskiego ...................................... 11 Prace dedykowane Profesorowi Stanisławowi Pikulskiemu Część I. Prawo karne materialne Kara śmierci u Prusów i Litwinów na przykładzie misji św. Wojciecha i św. Brunona (Grzegorz Białuński)..................................................... 21 Wybrane rozważania nad przestępstwem brania udziału w bójce lub pobiciu — art. 158–159 k.k. (Janusz Bryk) ...................................... 33 Ustawowy podział i propozycja klasyfi kacji sankcji karnych określonych w kodeksie karnym (Wojciech Cieślak) ................................................ 45 O potrzebie kodeksowych przepisów o obiektywnym przypisaniu skutku (Ryszard Dębski) ................................................................... 61 Odpowiedzialność za morderstwo i zabójstwo w świetle kodeksu karnego RFN (Ewa M. Guzik-Makaruk, Emil W. Pływaczewski) ............. 77 Ściganie i karanie sprawców szpiegostwa (Stanisław Hoc) ............................ 89 O normach międzynarodowego prawa karnego (Krzysztof Indecki) ............. 103 Agresja i zbrodnia agresji jako podstawa odpowiedzialności państwa i osoby fi zycznej (Justyna Jurewicz) ................................................... 115 Odpowiedzialność karna w sferze ochrony danych osobowych (Mirosław Karpiuk) ........................................................................ 125 Prawnokarne aspekty ekshibicjonizmu (Radosław Krajewski) .................... 135 Czy zgoda na ciężki uszczerbek na zdrowiu jest skuteczna prawnie (Rafał Kubiak) ............................................................................... 145 Zbrodnia zamachu na państwo w polskim systemie prawa karnego (Tomasz Kuczur) ............................................................................ 169 Nielegalna migracja cudzoziemców do Rosji w kontekście kryminologii i prawa karnego (Katarzyna Laskowska) ......................... 179 Sankcje alternatywne wobec kary pozbawienia wolności w polskim prawie karnym na tle standardów międzynarodowych (Mirosława Melezini) ..... 187 Kontrawencjonalizacja — kilka uwag (Izabela Nowicka) ............................ 209 Klauzule generalne w prawie karnym (Przemysław Palka) .......................... 221 Skrócenie okresu zakazu prowadzenia pojazdów (Ryszard A. Stefański) ....... 235 Zmiany w zakresie sankcji karnych w nowelizacji kodeksu karnego — kilka uwag (Grażyna B. Szczygieł) ..................................... 249 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 4 Meandry prawa karnego i kryminalistyki Prawna i prawnokarna ochrona życia dziecka poczętego (Ryszard Sztychmiler) ...................................................................... 259 Kodeks karny w brzmieniu od 1 lipca 2015 r. — zagadnienia wybrane (Jarosław Warylewski) ..................................................................... 271 Rozważania o odpowiedzialności karnej sprawców za błędy i zaniedbania popełnione przy zabiegu przetoczenia krwi (Damian Wąsik) ................. 281 Czy kodeks karny jest jeszcze potrzebny? (Robert Zawłocki) ....................... 289 Część II. Bezpieczeństwo Współczesne refl eksje na temat wojny w kontekście zderzenia cywilizacji (wojna a islam) (Jerzy Kasprzak, Krystyna Bronowska, Elżbieta Żywucka-Kozłowska) .......................................................... 301 Generalna klauzula policyjna (Jarosław Dobkowski) .................................. 313 Bezpieczeństwo w Europie w świetle dokumentów unijnych (Brunon Hołyst) ............................................................................. 325 Międzynarodowe Konsorcjum do Walki z Przestępczością Przeciwko Dzikiej Przyrodzie — przykład globalnej inicjatywy na rzecz ochrony światowych zasobów fauny i fl ory (Monika Kotowska, Wiesław Pływaczewski) ................................................................... 341 Zagrożenia związane z narkotykami w świetle instrukcji komendanta głównego MO z 1948 roku (Piotr Majer) ............................................ 353 Część III. Prawo karne procesowe Sentencing in the Slovak Republic (Jozef Čentéš, Eduard Burda) ................. 365 MTK — kontrowersje wokół międzynarodowego sądownictwa karnego (Jan Galster, Olga Łachacz) .............................................................. 377 Dylematy wokół rozstrzygania o władzy rodzicielskiej oraz opiece w postępowaniu karnym (Mieczysław Goettel) .................................... 389 Przesłuchanie w procesie karnym — wczoraj, dziś i jutro (Monika Klejnowska) ...................................................................... 399 Warunkowe umorzenie postępowania w prawie karnym skarbowym jako narzędzie polityki prymatu sankcji o charakterze nieizolacyjnym (Małgorzata Szwejkowska, Michał Kurzyński) .................................... 415 Standardy ochrony pokrzywdzonego i świadków w  procesie karnym (Monika Porwisz) ........................................................................... 423 Dywersyfi kacja kompetencji dochodzeniowo-śledczych oraz operacyjno- -rozpoznawczych Policji i służb specjalnych w przedprocesie karnym (Feliks Prusak) ............................................................................... 433 W kwestii dopuszczalności przeszukania biura poselskiego (Jerzy Skorupka) ... 445 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 5 Reforma procesu karnego z 1864 roku w Rosji (Denis Sołodov) ................... 457 Sąd Apelacyjny w Toruniu i Bydgoszczy oraz wybrane sylwetki jego sędziów — szkic do dziejów wymiaru sprawiedliwości w Polsce w latach 1945–1950 (Dariusz Szpoper) ............................................... 471 Ogólna charakterystyka zadań wykonywanych przez prezesa sądu pierwszej instancji w postępowaniu karnym (Danuta Tarnowska) .......... 489 Część IV. Kryminalistyka Dekompozycja struktury grafi czno-językowej jako środek ustalania przyczyn patologicznych pisma i miara jego zaburzenia (poziom dezintegracji oraz integracji pisma) (Antoni Feluś) ............................... 501 Wybrane obszary zastosowania technologii data mining w kryminalistyce (Wojciech Filipkowski) ..................................................................... 513 Несколько слов о проекте нового федерального закона Российской Федерации «О судебно экспертной деятельности в Российской Федерации» (Stanisław Alimowicz Jałyszew) ..................................... 525 Propozycje kierunków zmian w przeprowadzaniu oględzin w sprawach zabójstw (Kazimiera Juszka) ............................................ 529 Terroryzm informatyczny wyzwaniem dla XXI wieku (Wojciech Kasprzak) ..... 537 Zbiory rozmyte w antropologii sądowej (Bronisław Młodziejowski) ............. 547 Badania naukowe, medyczno-sądowe i kryminalistyczne jako okoliczności wyłączające bezprawność czynu z art. 262 k.k. (Marta Romańczuk-Grącka) ............................................................ 551  Psychologia śledztw według W.J. Zielińskiej (Ewa Sygit-Kowalkowska, Bogusław Sygit) .............................................................................. 561 Status autora ekspertyzy pozasądowej (Tadeusz Widła) .............................. 573 Kryminalistyczne badania poligrafi czne — krytykowane przez doktrynę, niedoceniane przez decydentów procesowych (Magdalena Zubańska) .... 583 Część V. Varia Resocjalizacja inkluzyjna propozycją transracjonalnego prawa (Andrzej Bałandynowicz) ................................................................ 599 Zasady dochodzenia odszkodowania przez nieletniego z tytułu umieszczenia go w schronisku dla nieletnich (Małgorzata Czuryk) ........ 609 Znaczenie pracy i ochrona praw pracowniczych w  postulatach polskich ugrupowań międzywojennego Wilna — wybrane zagadnienia (Przemysław Dąbrowski) ................................................................. 621 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Koncepcja sprawiedliwości naprawczej w świetle kodeksu karnego Meandry prawa karnego i kryminalistyki — wybrane zagadnienia (Małgorzata Szwejkowska, Robert Szostak, Robert Dziembowski) ................................................ 631 O funkcjach społecznych prawa (Bronisław Jastrzębski) ............................. 647 Rzecznik Praw Obywatelskich w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zagadnienia wybrane) (Andrzej Kabat) .................. 663 Źródła i charakter prawa ubezpieczeń gospodarczych (Eugeniusz Kędra) ...... 673 Karno-społeczne aspekty łamania prawa naturalnego ludzi starszych (Kazimiera Atamańczuk) ................................................................. 685 Znaczenie zasobów jednostki w procesie inkluzji społecznej (Anna Kieszkowska) ........................................................................ 701 Zwalczanie praktyk ograniczających konkurencję (Maria Królikowska-Olczak) ............................................................ 713 Odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny fi nansów publicznych w zakresie zamówień publicznych — uwagi interdyscyplinarne (Mariola Lemonnier, Szymon Kisiel) .................................................. 725 Namiestnik Królestwa Polskiego w konstytucji z 1815 roku i statucie organicznym z 1832 roku (Lech Mażewski) ......................................... 739 Prawne podstawy działania archiwów w Polsce w pierwszych latach po II wojnie światowej (Mieczysław Różański) .................................... 753 Konstrukcja strony w austriackiej nauce postępowania administracyjnego i judykaturze (Agnieszka Skóra) ........................................................ 761 Akwinaty sprawiedliwość metodą oceny państwa (Andrzej Sylwestrzak) ....... 777 Autorzy .................................................................................................... 795 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Profesor Stanisław Pikulski — wybitny człowiek nauki, prawnik, nauczyciel akademicki, dydaktyk i wychowawca Prof. zw. dr hab. Stanisław Pikulski urodził się 6 grudnia 1945 r. w Charbino- wicach, Szkołę Podstawową ukończył w Czyżowicach, a następnie ukończył Liceum Ogólnokształcące w  Lubsku. Studiował na  Wydziale Prawa i  Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w  Krakowie zdobywając tytuł magistra prawa. W 1981 r. na tym Wydziale obronił, napisaną pod kierunkiem prof. zw. dra hab. Tadeusza Hanauska, pracę doktorską pt. Przestępstwa szpiegostwa w teorii i prak- tyce. W 1991 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk prawnych w zakre- sie prawa karnego materialnego i kryminologii na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach na podstawie dorobku naukowego oraz roz- prawy pt. Zabójstwo z zazdrości. W 2001 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na- dał mu tytuł naukowy Profesora w zakresie nauk prawnych. Dorobek naukowy prof. dra hab. Stanisława Pikulskiego składa się ze 163 po- zycji zwartych i artykułów problemowych. Dorobek ten rozkłada się w czterech płaszczyznach, w płaszczyźnie karnomaterialnej, która jest tutaj najszerzej repre- zentowana, płaszczyźnie kryminologicznej, płaszczyźnie karnoprocesowej i płasz- czyźnie kryminalistycznej. Warto wspomnieć takie pozycje zwarte jak: 1. Przestępstwo szpiegostwa w teorii i praktyce; 2. Zabójstwo z zazdrości; 3. Podstawowe zagadnienia taktyki kryminalistycznej; 4. Przestępstwa przeciwko państwu; 5. Kwalifikacja prawna zamachów terrorystycznych; 6. Ekspertyza psychiatryczna w procesie karnym; 7. Przestępstwa przeciwko życiu [w:] System prawa karnego — tom Przestęp- stwa przeciwko dobrom indywidualnym pod red. prof. Jarosława Warylewskiego i wiele innych. Praca naukowo-dydaktyczna prof. dra hab. Stanisława Pikulskiego bierze swój początek w Akademii Spraw Wewnętrznych w Warszawie, w Instytucie Kryminalisty- ki i Kryminologii, gdzie pełnił funkcję kierownika Zakładu Przestępczości Gospo- darczej, później na  Wydziale Bezpieczeństwa Państwa pełnił funkcję prodziekana ds. naukowych. W latach 1996–1998 pracował na stanowisku profesora nadzwy- czajnego na  Wydziale Informatyki i  Zarządzania Politechniki Rzeszowskiej oraz równolegle był zatrudniony na Wydziale Prawa w Białymstoku, filii Uniwersytetu Warszawskiego. W lutym 1998 r. podjął pracę w Instytucie Prawa i Administracji ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Meandry prawa karnego i kryminalistyki 10 w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Olsztynie, która w 1999 r. weszła w skład obecne- go Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Początkowo po powołaniu Uniwersytetu, prof. dr hab. Stanisław Pikulski pełnił funkcję prodziekana na Wydziale Zarządzania i Administracji, a jednocześnie Rektor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego po- wierzył mu obowiązki pełnomocnika ds. utworzenia Wydziału Prawa i Administra- cji. Wydział ten został powołany uchwałą Senatu UWM w lipcu 2001 r., a prof. dr hab. Stanisław Pikulski został jego pierwszym dziekanem. Po pierwszej kadencji został ponownie wybrany dziekanem na drugą kadencję. W 2013 r. po raz kolejny, po prze- rwie, został wybrany dziekanem Wydziału Prawa i Administracji. Funkcję tę pełni do chwili obecnej. W swojej karierze zawodowej Pan Profesor dwukrotnie pełnił funkcję rekto- ra w dwóch różnych uczelniach prywatnych, tj. w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Białymstoku i później w Wyższej Szkole Euroregionalnej w Józefowie. Należy także zauważyć, że  prof. dr  hab. Stanisław Pikulski jest promotorem 34 doktorów nauk prawnych, występował w roli recenzenta w 6 przewodach ha- bilitacyjnych oraz 3 przewodach na tytuł profesora, jak również opiniował 4 oso- by do zatrudnienia na stanowisko profesora w Uniwersytecie. Występował także w trzech patronatach w roli recenzenta o nadanie tytułu doktora honoris causa. Pan Profesor jest od ponad 40 lat żonaty, ma dwóch synów i dwoje wnuków. Jest związany z Wydziałem Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. W okresie jego pracy Wydział uzyskał uprawnienia do doktoryzowania w zakresie nauk prawnych w 2008 r., a w roku 2015 uzyskał uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk prawnych. Lech Grochowski ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dorobek naukowy Profesora Stanisława Pikulskiego 1996. Autorstwo monografi i: 1. Przestępstwo szpiegostwa w teorii i praktyce, Warszawa 1987. 2. Zazdrość — Seks — Zbrodnia (współautor: Z. Lew-Starowicz), Warszawa 1990. 3. Zabójstwo z zazdrości, Warszawa 1991. 4. Karnomaterialne i kryminologiczne aspekty bezpieczeństwa państwa, Warszawa 5. Podstawowe zagadnienia taktyki kryminalistycznej, Białystok 1997. 6. Nowa metoda kryminalistycznej identyfikacji zwłok ludzkich (współautor: M. Kaliszczak), Szczytno 1998. 7. Prawne środki zwalczania terroryzmu, Olsztyn 2000. 8. Zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie w świetle praw i wolności (współautor: K. Szczechowicz), Olsztyn 2004. Redakcje naukowe monografi i: 1. Prawne i administracyjne aspekty bezpieczeństwa osób i porządku publicznego w okresie transformacji ustrojowo-gospodarczej (współredaktor: W. Bednarek), Olsztyn 2000. 2. Ochrona człowieka w świetle prawa Rzeczypospolitej Polskiej, Olsztyn 2002. 3. Przemiany doktrynalne i systemowe prawa publicznego. Studia dedykowane prof. Wincentemu Bednarkowi (współredaktor: W. Pływaczewski, J. Dobkowski), Olsztyn 2002. 4. Tożsamość polskiego prawa karnego (współredaktor: M. Romańczuk-Grącka, B. Orłowska-Zielińska), Olsztyn 2011. 5. Granice kryminalizacji i penalizacji (współredaktor: M. Romańczuk-Grącka), Olsztyn 2013. ska), Olsztyn 2013. 6. (Bez)celowość współczesnych kar i środków karnych (współredaktor: A. Szymań- 7. Skuteczność ekstradycji i Europejskiego Nakazu Aresztowania (współredaktor: K. Szczechowicz, M. Romańczuk-Grącka), Olsztyn 2014. Autorstwo rozdziału w monografi i: 1. Podstawowe zagadnienia bezpieczeństwa publicznego [w:] W. Bednarek, S. Pi- kulski (red.), Prawne i administracyjne aspekty bezpieczeństwa osób i porządku publicznego w okresie transformacji ustrojowo-gospodarczej, Olsztyn 2000. 2. Podstawowe zagadnienia bezpieczeństwa publicznego [w:] J. Fiebig, M. Róg, A. Tyburska (red.), Bezpieczeństwo to wspólna sprawa. Ochrona bezpieczeństwa ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Meandry prawa karnego i kryminalistyki publicznego — rozwiązania systemowe w skali kraju i regionu, materiały posemi- naryjne, Szczytno 2002. 3. Podstawowe zagadnienia dotyczące śladów użycia broni palnej [w:] M. Lisiecki, M. Zajder (red.), Procesowo-kryminalistyczne czynności dowodowe, Szczytno 2003. 4. Dostosowanie prawa karnego materialnego w Polsce do wymogów Unii Europej- skiej [w:] G. Dammacco, B. Sitek, O. Cabaj, O. Kędzierska (red.), Swobodny prze- pływ osób w perspektywie europejskiego procesu integracji, Bari-Olsztyn 2006. 5. Kilka uwag na temat mediacji w procesie karnym [w:] J. Dobkowski (red.), Pro- blemy współczesnego ustrojoznawstwa. Księga Jubileuszowa Profesora Bronisła- wa Jastrzębskiego, Olsztyn 2007. 6. Bezpieczeństwo zewnętrzne RP w świetle prawa karnego [w:] M. Lisiecki, M. Raczkowska-Lipińska (red.), Zarządzanie bezpieczeństwem w UE wobec glo- balnych zagrożeń, Józefów 2008. 7. Wybrane problemy wymiaru kary za zabójstwo [w:] Ł. Pohl (red.), Aktualne pro- blemy prawa karnego. Księga pamiątkowa z okazji Jubileuszu 70. urodzin Profe- sora Andrzeja J. Szwarca, Poznań 2009. 8. Zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościa- mi [w:] V. Konarska-Wrzosek, J. Lachowski, J. Wójcikiewicz (red.), Węzłowe problemy prawa karnego, kryminologii i polityki kryminalnej. Księga pamiątko- wa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Markowi, Warszawa 2010. 9. Zniesławienie i znieważenie w polskim prawie karnym na tle prawnoporównaw- czym (współautor: R. Dziembowski) [w:] S. Pikulski, M. Romańczuk-Grącka, B. Orłowska-Zielińska (red.), Tożsamość polskiego prawa karnego, Olsztyn 2011. 10. Przestępstwo zniesławienia w ujęciu polityki karnej w Polsce i orzecznictwie Eu- ropejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (współautor: R. Dziem- bowski) [w:] I. Nowikowski, A. Michalska-Warias, J. Piórkowska-Flieger (red.), Teoretyczne i praktyczne problemy współczesnego prawa karnego. Księga jubile- uszowa dedykowana profesorowi Tadeuszowi Bojarskiemu, Lublin 2011. 11. Niespójność prawa karnego w zakresie unormowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym [w:] A. Marek, T. Oczkowski (red.), Problem spójności prawa karnego z perspektywy jego nowelizacji, Warszawa 2011. 12. Wybrane zagadnienia dotyczące wykorzystania wiedzy z zakresu psychiatrii i psy- chologii na potrzeby stosowania internacji psychiatrycznej art. 94 k.k. (współau- tor: M. Szwejkowska) [w:] A. Adamski, J. Bojarski, P. Chrzczonowicz, M. Le- ciak (red.), Nauki penalne wobec szybkich przemian społeczno-kulturowych. Księga Jubileuszowa Profesora Mariana Filara, t. II, Toruń 2012. 13. Prawa pacjenta w kontekście stosowania internacji psychiatrycznej art. 94 k.k. (współautor: M. Szwejkowska, R. Dziembowski) [w:] B. Sitek, M. Szwejkowska (red.), Podmiotowość w prawie, Olsztyn 2012. 14. Kryminalizacja życia publicznego (współautor: M. Pieńkowska) [w:] B. Sygit, T. Kuczur (red.), Aktualne problemy kryminalizacyjne, Toruń 2013. 15. Problematyka prawnokarnej ochrony życia i zdrowia w świetle poglądów nauko- wych Profesora Mariana Cieślaka (współautor: M. Romańczuk-Grącka) [w:] ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dorobek naukowy Profesora Stanisława Pikulskiego 13 W. Cieślak, S. Steinborn (red.), Profesor Marian Cieślak — osoba, dzieło, konty- nuacje, Warszawa 2013. 16. Różnice między Europejskim Nakazem Aresztowania a ekstradycją. Podsumo- wanie (współautor: K. Szczechowicz, M. Romańczuk-Grącka) [w:] S. Pikulski, K. Szczechowicz, M. Romańczuk-Grącka (red.), Skuteczność ekstradycji i Euro- pejskiego Nakazu Aresztowania, Olsztyn 2014. Artykuły w czasopismach: 1. Sporne zagadnienia w wykładni unormowania przestępstwa szpiegostwa, „Woj- skowy Przegląd Prawniczy” 1980, nr 1. 2. Instytucja czynnego żalu według art. 124 § 3 i art. 125 KK — próba wykładni, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1983, nr 4. 3. Życie ludzkie jako przedmiot ochrony karnomaterialnej, „Zeszyty Naukowe ASW” 1989, nr 54. 4. Skąd bierze się zazdrość?, „Rodzina i Szkoła” 1989, nr 5. 5. Przeszczepianie narządów i tkanek człowieka w świetle prawa karnego, „Wojsko- wy Przegląd Prawniczy” 1993, nr 3–4. 6. Podstawowe problemy wymiaru kary za zabójstwo z zazdrości, „Przegląd Poli- cyjny” 1994, nr 1. 7. Sprawcy zabójstw, „Przegląd Policyjny” 1995, nr 4. 8. Działania operacyjne Policji, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 1996, nr 2. 9. Istota czynnego żalu przewidzianego w art. 125 KK, „Przegląd Policyjny” 1996, nr 10. 10. Ochrona tajemnicy państwowej i służbowej w Rzeczypospolitej Polskiej, „Wojsko- wy Przegląd Prawniczy” 1997, nr 2. 11. Zazdrość i jej uwarunkowania, „Problemy Rodziny” 1998, nr 6. 12. Kara ograniczenia wolności w świetle sądowego wymiaru kary (współautor: K. Szczechowicz), „Studia Prawnicze i Administracyjne” 2000, nr 1. 13. Zasady odpowiedzialności notariusza za fałszowanie aktów notarialnych, „Stu- dia Prawnoustrojowe” 2004, nr 3. 14. Podsłuch telefoniczny w ustawie o Policji, a prawa człowieka do tajemnicy komu- nikowania się i życia prywatnego (współautor: K. Szczechowicz), „Studia Praw- noustrojowe” 2008, nr 8. 15. Polityka karna w Polsce z perspektywy międzynarodowej [w:] E.W. Pływa- czewski (red.), Współczesne zagrożenia przestępczością i innymi zjawiskami patologicznymi a prawo karne i kryminologia, „Białostockie Studia Prawni- cze” 2009, z. 6. 16. Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 12.12.2007 r., „Studia Prawnicze” 17. Polityka karna w Polsce z perspektywy europejskiej, „Studia Prawnoustrojowe” 2010, nr 10. 2010, nr 4. 18. Zabójstwa kwalifikowane w Polskim Kodeksie Karnym z 1997 r., ”Journal of Mo- dern Science” 2011, t. 1/8. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 19. Zarys historyczny pedofilii (współautor: R. Szostak), „Gdańskie Studia Prawni- Meandry prawa karnego i kryminalistyki 20. Zabójstwa kwalifikowane w polskim kodeksie karnym z 1997 r., „Studia Prawno- cze” 2012, t. XXVII. ustrojowe” 2012, nr 15. Inne opracowania: 1. S. Pikulski, Redakcja naukowa działu prawa karnego materialnego i opracowa- nie 33 haseł [w:] B. Hołyst (red.), Wielka Encyklopedia Prawa, Warszawa 2005. 2. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu § 1. Zabójstwo (typ podstawowy, typy kwalifikowane, zabójstwo z afektu) [w:] J. Warylewski (red.), System Prawa Kar- nego, t. 10, Przestępstwa przeciwko dobrom indywidualnym, Warszawa 2012. Promotor rozpraw doktorskich: 1. Cyberprzestrzeń wśród nieletnich na tle porównawczym. Studium kryminologiczno- -pedagogiczne, obrona 30 września 2014 r., autor rozprawy Sylwia Ćmiel, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 2. Kryminologiczne aspekty procesu wykrywczego w sprawach o zabójstwa na przy- kładzie spraw przeciwko życiu księży katolickich w latach 1980–1990, obrona 30 września 2014 r., autor rozprawy doktorskiej Mariusz Ciarka, Wydział Pra- wa i Administracji UWM w Olsztynie. 3. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji na przykładzie orzecznic- twa sądów w okręgu olsztyńskim, obrona 27 czerwca 2014 r., autor rozprawy dok- torskiej Arkadiusz Zaczek, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 4. Małoletni jako znamię przestępstwa w polskim prawie karnym, obrona 27 czerw- ca 2014 r., autor rozprawy doktorskiej Bogusława Karpińska, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 5. Wyzysk. Studium karnomaterialne i kryminologiczne, obrona 21 lutego 2014 r., autor rozprawy doktorskiej Maciej Nawacki, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 6. Przestępstwo fałszowania dokumentów w polskim prawie karnym w latach 2000–2010, obrona 15 listopada 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Ewelina Zgajewska, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 7. Degresja karania w prawie karnym skarbowym, obrona 18 października 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Michał Kurzyński, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 8. Wymiar kary kryminalnej a osobowość sprawcy przestępstwa, obrona 27 wrześ- nia 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Krzysztof Miłek, Wydział Prawa i Ad- ministracji UWM w Olsztynie. 9. Prawne i kryminologiczne aspekty wykorzystywania środków unijnych na tle po- równawczym, obrona 27 września 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Szymon Kisiel, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 10. Przestępstwo oszustwa asekuracyjnego, obrona 17 maja 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Piotr Wąchal, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dorobek naukowy Profesora Stanisława Pikulskiego 15 11. Prawne i kryminologiczne aspekty zakazu prowadzenia działalności gospodar- czej, obrona 21 marca 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Marcin Mamiński, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 12. Przestępstwo seksualnego wykorzystywania małoletniego w teorii i praktyce – na tle porównawczym, obrona 22 lutego 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Robert Szostak, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 13. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości, obrona 25 stycznia 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Michał Pietkiewicz, Wy- dział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 14. Terroryzm. Studium karnomaterialne i kryminalistyczne, obrona 25 stycznia 2013 r., autor rozprawy doktorskiej Piotr Rychlik, Wydział Prawa i Administra- cji UWM w Olsztynie. 15. Recydywa w przestępstwach przeciwko mieniu, obrona 17 maja 2012 r., autor rozprawy doktorskiej Joanna Stopińska, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 16. Przestępstwo zgwałcenia w teorii i praktyce, obrona 16 grudnia 2011 r., autor rozprawy doktorskiej Anna Chodorowska, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 17. Zniesławienie w świetle prawa karnego na tle porównawczym, obrona 18 listo- pada 2011 r., autor rozprawy doktorskiej Robert Dziembowski, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 18. Typy zabójstw kwalifikowanych na tle porównawczym, obrona 21 października 2011 r., autor rozprawy doktorskiej Anna Opar, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 19. Zjawisko fałszowania dokumentów na przykładzie regionu podkarpackiego w la- tach 1990–2005 (studium kryminologiczno-kryminalistyczne), obrona 20 maja 2011 r., autor rozprawy doktorskiej Grzegorz Pieszko, Wydział Prawa i Admi- nistracji UWM w Olsztynie. 20. Przestępstwa przeciwko spółkom kapitałowym w kodeksie spółek handlowych na tle porównawczym, obrona 17 grudnia 2010 r., autor rozprawy doktorskiej Marek Zalewski, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 21. Prawne i kryminologiczne aspekty przestępczości dziewcząt w wieku gimnazjal- nym na przykładzie województwa warmińsko-mazurskiego, obrona 17 grudnia 2010 r., autor rozprawy doktorskiej Bogna Orłowska-Zielińska, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 22. Fałszywe zeznania w teorii i w praktyce, obrona 19 lutego 2010 r., autor rozprawy doktorskiej Krystyna Sitkowska, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsz- tynie. 23. Rola prokuratora w postępowaniu karnym, obrona 19 lutego 2010 r., autor rozprawy doktorskiej Tadeusz Stępień, Wydział Prawa i Administracji UWM w Olsztynie. 24. Prawne i kryminologiczne aspekty ochrony tajemnicy bankowej, obrona 18 grud- nia 2009 r., autor rozprawy doktorskiej Lucyna Kaleta-Słyk, Wydział Prawa i Ad- ministracji UWM w Olsztynie. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Meandry prawa karnego i kryminalistyki 16 25. Przestępstwo kradzieży z włamaniem w teorii i praktyce, obrona 17 kwietnia 2009 r., autor rozprawy doktorskiej Iwona Sekuła, Wydział Prawa i Admini- stracji UWM w Olsztynie. 26. Prawne standardy użycia broni palnej przez policjantów w świetle ochrony życia człowieka, obrona 19 grudnia 2008 r., autor rozprawy doktorskiej Kamil Frąc- kowiak, Wydział Prawa, Uniwersytet w Białymstoku. 27. Materialnoprawne aspekty odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych, obrona 20 czerwca 2008 r., autor rozprawy doktorskiej Dorota Kamuda, Wy- dział Prawa i Administracji, Uniwersytet Łódzki. 28. Zasady umieszczania niepoczytalnych tempore criminis sprawców czynów za- bronionych w zakładach zamkniętych na tle prawno-porównawczym, obrona 16 czerwca 2008 r., autor rozprawy doktorskiej Małgorzata Szwejkowska, Wy- dział Prawa i Administracji, Uniwersytet Gdański. 29. Przeciwdziałanie praniu pieniędzy, obrona 10 grudnia 2007 r., autor rozprawy doktorskiej Agnieszka Skowronek, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Śląski w Katowicach. 30. Kontrola rozmów telefonicznych w polskim procesie karnym, a prawa człowieka, obrona 15 czerwca 2007 r., autor rozprawy doktorskiej Krystyna Szczechowicz, Wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. 31. Karnoprawna ochrona wierzytelności bankowych, obrona 28 maja 2007 r., autor rozprawy doktorskiej Marcin Kozaczek, Wydział Prawa i Administracji, Uni- wersytet Gdański. 32. Kryminologiczne aspekty zabójstw dokonywanych z motywów seksualnych, obro- na 31 marca 2006 r., autor rozprawy doktorskiej Izabela Leśniak, Wydział Pra- wa i Administracji, Uniwersytet Łódzki. 33. Prawne i kryminologiczne aspekty bezpieczeństwa banku, obrona 27 stycznia 2006 r., autor rozprawy doktorskiej Paweł Sitek, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Łódzki. 34. Organy administracji celnej w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, obrona 19 stycznia 2004 r., autor rozprawy doktorskiej Grzegorz Skowronek, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii, Uniwersytet Wrocławski. 35. Kryminalistyczna identyfikacja zwłok na podstawie metalowych implantów kost- nych, obrona 17 stycznia 1997 r., autor rozprawy doktorskiej Mirosław Kalisz- czak, Wydział Prawa, Filia Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku. Marta Romańczuk-Grącka Robert Dziembowski ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Prace dedykowane Profesorowi Stanisławowi Pikulskiemu ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Część I Prawo karne materialne ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grzegorz Białuński Kara śmierci u Prusów i Litwinów na przykładzie misji św. Wojciecha i św. Brunona Prawa pogańskich Prusów i Litwinów nie budziły dużego zainteresowania ba- daczy, a tym bardziej ich prawo karne. Traktują o nim w zasadzie tylko rozprawa V.T. Pašuto1 oraz artykuł W. Maisela2. W pierwszej pracy autor omawia konkretne przypadki kary śmierci zawarte w Iura Prutenorum, w zwodzie spisanym w poło- wie XIV w.3 Z kolei W. Maisel dokonał wstępnego porównania prawa polskiego (Najstarszy Zwód Prawa Polskiego) i pruskiego (wspomnianego Iura Prutenorum). W drugiej części artykułu przeprowadził zaś konfrontację tego prawa z praktyką sądową Prusów na przykładzie śmierci św. Wojciecha, którą zinterpretował jako zgodną z  przepisami prawa pruskiego egzekucję wyroku wydanego przez wiec. W związku z nieco odmienną interpretacją wydarzeń, jak też niewykorzystanym przez autora materiałem źródłowym dotyczącym misji św. Brunona z Kwerfurtu uznałem za zasadne powrócić do tego tematu. 1. Przestępstwa publiczne karane śmiercią 1.1. Przestępstwo religijne (świętokradztwo) Według mojej interpretacji z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku misji św.  Wojciecha (997 r.)4. Kilka słów o  przebiegu tej misji, które czerpiemy 1 V.T. Pašuto, Pomezanija — „Pomezanskija prawda” kaki stori czeskij istocznik izu- czenija obszczestwiennego i politi czeskogo stroja Pomezanii XIII–XIV ww., Moskwa 1955. Warto odnotować jego późniejszą pracę obejmującą również rozważania o Litwie, zob. tenże, Obrazowanie litovskogo gosudarstwa, Moskwa 1959. W. Maisel, Prawo karne Prusów na tle porównawczym [w:] Słowianie w dziejach Eu- ropy. Studia historyczne ku uczczeniu 75 rocznicy urodzin i 50-lecia pracy naukowej Profeso- ra Henryka Łowmiańskiego, Poznań 1974; por. uwagi recenzyjne J. Powierskiego, Komuni- katy Mazursko-Warmińskie (cyt. KMW), 1975, nr 1, s. 93–94. V.T. Pašuto, Pomezanija, s. 92–93; por. Iura Prutenorum, wydał i przetłumaczył 2 3 J. Matuszewski, Toruń 1963. 4 Na ten temat szerzej wypowiedziałem się w artykule G. Białuński, O świętym Wojcie- chu raz jeszcze, KMW, 2002, nr 2, s. 261–286, na nim też opieram swoje obecne rozważania. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Meandry prawa karnego i kryminalistyki 22 z  dwóch Żywotów i  nieco późniejszej Pasji5. Wojciech z  towarzyszami przekro- czywszy granice Prus został zatrzymany przez straże i wieczorem doprowadzony na wiec. Po wysłuchaniu biskupa Prusowie zdecydowali o zakazie misji i natych- miastowym opuszczeniu przez misjonarzy granic Prus, co też się stało. Jednak po kilkudniowym pobycie w jakiejś pogranicznej miejscowości biskup zdecydował o  kontynuacji misji, choć na  nieco innym terytorium. Przybył pod gród zwany Cholinun, do którego nie został wpuszczony, co więcej ukamienowano go i przepę- dzono dalej. Dopiero po jakimś czasie załoga z tego grodu ruszyła w pościg i doko- nała zabójstwa biskupa. Zastanawia: dlaczego Prusowie zabili biskupa dopiero po jakimś czasie po incydencie pod Cholinun, a nie od razu? Dlaczego też zabili tylko Wojciecha, nie zważając na innych uczestników misji? Jasne jest, że dla samych misjonarzy motyw zabójstwa nie był jasny i mimo wszystko stanowił zaskoczenie. Jeden z autorów Żywota (Bruno) zrzucił to na nienawiść przywódcy pruskiego, któremu brata zabili Polacy. Według historyka Gerarda Labudy biskup Wojciech zginął dlatego, że tylko on przez cały czas występował w bogatych pontyfikalnych szatach, z włochatą mitrą na głowie, gdy jego towarzysze odziani byli jedynie w bure zakonne habi- ty. To Wojciech występował na czele tej grupki, tylko on przemawiał, stąd jemu przypisano ewentualność sprowadzenia nieszczęść i to tylko jego uśmiercono6. Nie wyjaśnia to powodu wydania tak drastycznej kary. Z kolei wielu badaczy (np. W. Maiseli, S. Mielczarski) jako powód ukarania śmiercią biskupa wskazują na złamanie decyzji wiecu7. Moim zdaniem należałoby to wykluczyć. Gdyby tak było, straż z Cholinun od razu wykonałaby wyrok i do tego na wszystkich uczest- nikach misji. Najpewniej gród ten w ogóle nie leżał w tej samej jednostce tery- torialnej co osada targowa. Warto zauważyć, że tylko jeden z Prusów rozpoznał Wojciecha; wątpliwe, aby tylko jeden z przedstawicieli tej jednostki terytorialnej wziął udział w wiecu, gdyby to był ten sam okręg administracyjny. Najpewniej ów Prus był przypadkowym widzem zajścia w osadzie targowej, gdy przebywał w  niej w  zupełnie innych celach. Wiadomo, że  decyzje wiecu obowiązywały 5 Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita prior [w:] Monumenta Poloniae His- torica (cyt. MPH), Series Nova, t. IV, cz. 1, Warszawa 1962, s. 3–84; wersję polską podaję według: W kręgu żywotów świętego Wojciecha, pod red. o. J.A. Spieża, przeł. B. Kürbis, Ty- niec–Kraków 1997, s. 41–77. Z kolei Żywot II opieram na łacińskim wydaniu S. Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita altera auctore Brunone Querfurtensi, MPH, Series Nova, t. IV, cz. 2, Warszawa 1969, s. 3–69; wersję polską podaję według: W kręgu żywotów świętego Wojciecha, przeł. B. Kürbis, s. 87−134.Ostatnie wydanie Pasji wraz z tłumaczeniem to Passio sancti Adalperti martyris [w:] Anonimowa Passio s. Adalperti martiris (BHL 40) oraz Wiper- ta Historia de predicatione episcopi Brunonis (BHL 1471b) — komentarz, edycja, przekład, „Rocznik Biblioteki Narodowej“ 2012, t. 43, s. 56–71. G. Labuda, Święty Wojciech. Biskup — męczennik. Patron Polski, Czech i Węgier, Wrocław 2000, s. 219–220. 6 7 Najszerzej takie zdanie uzasadnił S. Mielczarski, Przyczyny śmierci św. Wojciecha, „Studia Warmińskie” 1982, t. 19, s. 19–30. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== G. Białuński, Kara śmierci u Prusów i Litwinów na przykładzie... 23 wszystkich bez wyjątku8, tak więc nie był to  wyrok wydany na  mocy decyzji wiecowej. Zatem co stało się przyczyną zabójstwa św. Wojciecha. Tutaj trzeba zwrócić uwagę na trzy elementy: przewijający się w źródłach motyw gaju, oddalenie się Wojciecha od towarzyszy w przeddzień męczeństwa oraz wzmiankowany przez oba Żywoty przywódca pruski. Oto każde ze źródeł informuje dokładnie o mija- nym „pięknym gaju” i odpoczynku na spokojnej polanie. Pasja wspomina również moment oddalenia się Wojciecha i kluczenia „przez leśne polany” celem zebrania pożywienia. Ten motyw oddalenia się Wojciecha od towarzyszy w szczątkowej for- mie zachował się też w Żywocie I. Teraz zwróćmy uwagę, kto stał na czele pogoni za misjonarzami oddalającymi się spod Cholinun. Był nim kapłan zwany Sikko i to on zadaje pierwszy cios męczennikowi i sprawuje przywództwo w grupie ośmiu Prusów. Wróćmy teraz pod Cholinun, gdzie najwyraźniej wśród zebranego tłu- mu nie było jeszcze kapłana. Zresztą wcale to nie dziwi, gdyż miejscem kapłana na ogół nie był gród, ale święty gaj. Rzecz można ułożyć w następujący logiczny ciąg zdarzeń: Wojciech poszukując pożywienia niechcący naruszył granice świę- tego gaju. Nie uszło to uwadze miejscowego kapłana lub jego pomocników, który jednak nie mógł natychmiast zareagować w związku z zapadającym zmrokiem. Dopiero następnego dnia kapłan przybył do załogi w Cholinun powiadamiając o naruszeniu świętego gaju, tutaj też usłyszał o porannej wizycie misjonarzy, na- tychmiast więc wraz z załogą wyruszył w pogoń. Była to ta sama załoga, bo uczest- nik misji Bogusza ją rozpoznał. Spróbujmy teraz ten wywód hipotetyczny bliżej uzasadnić. Przede wszystkim trzy podstawowe źródła nie mogły nam podać przyczyn śmierci Wojciecha, bo jej świadkowie sami jej nie znali. Tutaj można jednak odwołać się, zgodnie z suge- stiami J. Powierskiego9, do wzmianki kronikarza Adama Bremeńskiego. Pisząc bo- wiem o śmierci św. Wojciecha dodał – ni stąd, ni zowąd – informację, że Prusowie wzbraniają chrześcijanom wstępu do gajów i źródeł, tj. świętych gajów i świętych źródeł10. Można przyjąć, że uczynił to w związku z wiedzą o przyczynie śmierci mi- sjonarza. Skąd mógł ją czerpać? Wystarczy przyjrzeć się innym jego informacjom o Prusach: nazwanie ich ludzkimi ze względu na wspomaganie rozbitków i stosun- ki handlowe, by domyśleć się, że zawdzięczał je kupcom utrzymującym kontakty handlowe z Prusami11. O tym szczegółowo H. Łowmiański, Studia nad dziejami Wielkiego Księstwa Litew- J. Powierski, Śmierć świętego Wojciechai jej miejsce w świetle starszych źródeł, KMW 8 9 skiego, Poznań 1983, s. 323. 1993, nr 3, s. 384, 388. 10 Magistri Adam Bremensis Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificium, hg. von B. Schmeidler [w:] Scriptores rerum Germanicarum in usumscholarum ex monumentis Ger- maniae historicis separatim editi, Hannoverae et Lipsiae 1917, lib. IV, c. XVIII, s. 246: solus prohibetur access us lucorum et fontium, quos autumant pollui christianorum accesssu. 11 Tak też J. Powierski, Śmierć świętego Wojciecha..., wyd. cyt., s. 384. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 Meandry prawa karnego i kryminalistyki O znaczeniu świętych gajów u Prusów ówcześni kronikarze, poza już wspo- mnianym Adamem Bremeńskim, wzmiankowali niejednokrotnie. Przykładowo Piotr z Dusburga12, kronikarz krzyżacki piszący około 1326 r., poświadczył ist- nienie świętych gajów, gdzie ani nie rąbano drew, ani nie orano, ani nie łowiono zwierzyny, ani też nikt nie powołany wejść tam nie śmiał (nawet książę litewski Mendog13). Reasumując, uznaję, że przyczyną ukarania Wojciecha był najpewniej święto- kradczy czyn polegający na naruszeniu przez biskupa świętości gaju14. 1.2. Przestępstwa przeciw porządkowi publicznemu Z takim przestępstwem mamy do czynienia w przypadku misji św. Brunona. Wpierw krótka informacja o przebiegu misji tego biskupa i jego towarzyszy, zna- nej z kilku przekazów źródłowych, mianowicie kroniki Thietmara, przekazu Piotra Damianiego i  późniejszej relacji uczestnika misji Wiperta oraz współczesnych roczników, jak też kroniki Ademara z Chabannes15. Brunon na początku 1009 r. udał się do Prus. Tutaj po spektakularnym (zainscenizowanym w porozumieniu ze starszyzną) przedstawieniu w formie pojedynku kultu chrześcijańskiego z pogań- skimi bożkami w próbie ognia udało mu się nawrócić wodza („króla”) Nethimera i  mieszkańców jego jednostki terytorialnej. Brunon nie poprzestał na tym nie- wątpliwym sukcesie i prowadził misję dalej, wtedy „sprzeciwili się temu tubylcy, a gdy on dalej nauczał Ewangelii, schwytali go”16. Jak wynikałoby z tego przekazu Thietmara, nie mógł to być teren podległy Nethimerowi, bo on przecież przeszedł na nową wiarę za ogólną zgodą wiecu. Przypomnę, że decyzje podjęte przez wiec były przecież surowo przestrzegane, a na nieposłusznych spadały ciężkie kary, na- wet nie wykluczając kary śmierci. Zatem po  sukcesie w  ziemi Nethimera Brunon wraz z  towarzyszami ruszył dalej, a  dokładniej według mojej interpretacji na  Litwę, dalej głosząc ewange- lię. Spotkało się to ze sprzeciwem tubylców, zapewne wyrażoną poprzez decyzję wiecu i gdy Brunon nadal prowadził akcję misyjną schwytano go i ukarano wraz 12 Petrus de Dusburgk, Chronicaterrae Prussiae, ed. J. Wenta et S. Wyszomirski, MPH. Nova series, t. XIII, III, 5, Kraków 2007. 14 13 A. Brückner, Starożytna Litwa. Ludy i bogi, Olsztyn 1984, s. 155 Taka przyczyna śmierci misjonarza funkcjonowała już dawniej w historiografii, począwszy od J. Voigta (Geschichte Preussens von den ältesten Zeiten bis zum Untergange der Herrschaft des Deutschen Ordens, Königsberg 1827, Bd. 1, s. 271). 15 16 Na ten temat szeroko wypowiedziałem się i uzasadniłem swoje stanowisko w pracy G. Białuński, Misja prusko-litewska biskupa Brunona z Kwerfurtu, Olsztyn 2010, na tej pracy opieram się w niniejszym artykule. Die Chronik des Bischofs Thietmar von Merseburg und ihre Korveier Uebertreibung, hg. von R. Holtzmann [w:] Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germani- carum in usum scholarum. Nova series, Bd. IX, Berlin 1935, VI, 95, s. 388: primo ab in- colis prohibetur et plus euvangelizans capitur; polskie tłumaczenie Kronika Thietmara, tłumaczenie, wstęp i przypisy M.Z. Jedlicki, posłowie K. Ożóg, Kraków 2005, s. 168. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== G. Białuński, Kara śmierci u Prusów i Litwinów na przykładzie... 25 z kompanami śmiercią. W innych przekazach mamy dodatkowy motyw księcia (lub brata Nethimera), który był wykonawcą wyroku, to on pojmał Brunona i w obec- ności „gromady ludzi” polecił go zabić17, najprawdopodobniej za złamanie zakazu misji, o czym przecież wspominał Thietmar. Podsumowując, bezpośrednią przyczyną ukarania Brunona i jego towarzyszy było lekceważenie i pogarda wobec zastanego porządku publicznego poprzez zła- manie decyzji wiecu. 2. Wyrok Jak wiadomo w świecie cywilizacji barbarzyńskiej (pogańskiej) wyroki wy- dawano na wiecu sądowym18. W przypadku św. Wojciecha w świetle źródeł bra- kuje informacji o wydanym wyroku przez wiec. Poza tym z pewnością brakowało czasu na zebranie wiecu. Trudno też uznać zebrany tłum pod Cholinun za wiec, znajdujemy tam bowiem m.in. kobiety. Wydaje się, że postępowanie Prusów wy- nikało z zakwalifikowania wydarzenia jako przyłapania biskupa Wojciecha na gorącym uczynku. Zwróćmy uwagę na obecność kapłana, wcześniej niewidocz- nego pod Cholinun. Ten zapewne podjął ślad za Wojciechem, którego wieczorem zaobserwowano w granicach świętego gaju, a jego poranne oddalenie się uznano za ucieczkę. Kapłan przybył do Cholinun już po przepędzeniu misjonarzy i na- tychmiast po zrelacjonowaniu sprawy podjął trop już z załogą grodu. Przy tym lekceważąca i butna postawa doścignionego Wojciecha (nie przerwał odprawia- nia mszy) mogła sprawiać wrażenie oporu i dodatkowo podsycała zapalczywość i gniew pruskiej drużyny, stąd też zapewne na podstawie decyzji wspomniane- go kapłana odbyła się natychmiastowa egzekucja, z zachowaniem jednak odpo- wiednich rytuałów. W przypadku misji Brunona mamy przesłanki wskazujące na wyrok wydany przez wiec. Przypomnijmy pojawiający się w źródłach motyw wodza pojmującego i karzącego misjonarzy. Można domyślać się, że działo się to również na zebraniu wiecu (stąd „gromada ludzi”), na którym wspomniany „brat”, a zapewne wódz (kunigas) tejże ziemi, musiał uzyskać aprobatę (i zapewne o nią zabiegał) na za- bicie przybyszów. Po uzyskaniu przychylnej decyzji wiecu, los misjonarzy został przesądzony. 17 18 Petrus Damiani, Vita beati Romualdi, a cura di G. Tabacco, Roma 1957, XXVII, s. 60: sed de conversione fratrisni mia adversus eu miras us census continuo comprehendit: deindetimens ne sivivumteneret, rex eum de manibuseiuseriperet, in suapresentia, circum- stante non parva hominum multitudine, decollarip recepit. K. Modzelewski, Barbarzyńska Europa, Warszawa 2004, s. 291 i nast. Przyjmuję stanowisko, że istniał krąg cywilizacji barbarzyńskiej wspólnej dla ludów Europy nie- chrześcijańskiej (w tym Bałtów, Germanów, Słowian), w której zauważamy wiele zbież- nych instytucji i rozwiązań ustrojowych, jak też podobieństwo sytuacji społecznej i reli- gijno-prawnej tych ludów. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 26 3. Egzekucja Meandry prawa karnego i kryminalistyki Wiadomo, że  w  świecie pogańskim sposób zadawania śmierci nie był przy- padkowy i spełniał rolę pewnego rytuału, w zależności od popełnionego przestęp- stwa19. W tym miejscu zwrócę uwagę na fragment 12. rozdziału Germanii Tacyta, w którym autor wspomina, że na wiecach pogańskich sądzono zbrodnie zagrożone karą śmierci, a sposób jej wykonania zależał od rodzaju przestępstwa: „zdrajców i zbiegów wieszają na drzewach, bojaźliwych, tchórzy oraz cieleśnie zniesławio- nych topią w błocie lub w bagnie, zarzucając ich z góry chrustem”20. Uzupełniać ją może kodyfikacja zwyczajowego prawa Fryzów (ok. 802 r.), z ewidentnie pogańską normą prawną: „Kto wedrze się do świątyni i zagarnie stamtąd jakiekolwiek przed- mioty kultu, ma być zaprowadzony nad morze i na piasku, w miejscu zalewanym zwykle wodami przypływu, należy obciąć mu uszy, wykastrować i złożyć go w ofie- rze bogom, których świątynię pogwałcił”21. Zatem każdy sposób zabójstwa miał swoją konkretną przyczynę. Przykładem, że faktycznie sposób zadania śmierci był sprawą istotną wskazują dyskusje pogan nad jej rodzajem w przypadku biskupa Bertolda w Inflantach (1197 r.): „jedni chcieli spalić go żywcem w kościele, drudzy — ściąć, jeszcze inni — utopić”22. Dyskusje te wynikały zapewne z różnej interpre- tacji przewiny Bertolda, a zatem jakie bóstwa obraził swoim zachowaniem, poświę- cając pogański cmentarz. Zwróćmy jeszcze uwagę na męczeńską śmierć Wolfreda. W 1030 r. prowadził on misję w Szwecji, którą tak opisał Adam Bremeński: „Gdy już wielu nawrócił począł wyklinać bałwana tego ludu imieniem Tor stojącego na placu wiecowym pogan i  wraz chwyciwszy topór o  dwóch ostrzach porąbał tę figurę na kawałki”23. Spotkało się to z gwałtowną reakcją Szwedów i „za taką 19 J. Banaszkiewicz, Podanie o Piaście i Popielu. Studium porównawcze nad wczesno- średniowiecznymi tradycjami dynastycznymi, Warszawa 1986, s. 185. 20 P. Cornelius Tacitus, Germania, przekład T. Płociennik, wstęp i komentarz J. Kolen- do, Poznań 2008, c. 12, s. 70: proditores et trans fugas arboribus suspendunt, ignavos et in- belleset corpore infame scaeno acpalude, iniecta insupercrate, mergunt; polskie tłumaczenie tamże, s. 71. Lex Frisionum, hg. von K. A. Eckhardt, A. Eckhardt, Hannover 1982, Add. XI, s. 103: Qui fanumeffregerit et ibialiquid de sacristulerit, ducitur ad mare, et in sabulo, quod accessusma riso peri resolet, finduntur aureseius, et castratur et immolarturdiis, quorum tem- plaviolavit; tłumaczenie za K. Modzelewski, Barbarzyńska…, wyd. cyt., s. 23. 21 22 Heinrici Chronicon Livoniae, bearb. von L. Arbusow, A. Bauer, Scriptores rerum Ger- manicarum in usum scholarum ex monumentis Germaniae historicis separatim editi, Han- noverae 1955, lib. II, c. 2, s. 9: alii in eccelsiaconcremare, aliioccidere, aliisubmergereconcer- tabant; tłumaczenie z pewnymi zmianami [za:] J. Strzelczyk, Apostołowie Europy, Poznań 2010, s. 273. Magistri Adam Bremensis Gesta, lib. III, c. LXII (60), s. 122: Qui dum sua predicati- one multos ad christianam fidem convert isset, ydolumgentis nomine Thor stans in concilio paganorum cepitanathematizare; simula que arreptabipenni simulacrum in frusta concidit; tłumaczenie za K. Modzelewski, Barbarzyńska…, wyd. cyt., s. 21. 23 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== G. Białuński, Kara śmierci u Prusów i Litwinów na przykładzie... 27 śmiałość został zaraz przeszyty tysiącem ran i oddał do nieba duszę godną palmy męczeństwa. Jego rozszarpane ciało po licznych zniewagach barbarzyńcy utopili w bagnie”24. Przytoczę nadto opis męczeństwa biskupa mechlińskiego Jana, który prowadził misję wśród Słowian połabskich w XI w.: „po obcięciu rąk i nóg, został jako kadłub rzucony na ulice. Odciętą zaś głowę poganie ofiarowali bogu swemu Redogostowi, osadziwszy ją  na  znak zwycięstwa na  włóczni”25. Tym razem po- znajemy tylko sposób wykonania wyroku, bez podania przyczyny. Warte podkre- ślenia jest wyjaśnienie osadzenia głowy na włóczni jako ofiary złożonej bóstwu. Charakterystyczny jest też przykład z wcześniejszej misji Brunona z Kwerfurtuu Pieczyngów, kiedy pospólstwo na wiecu groziło, że potnie misjonarzy „w kawałki” (in frusta). Od tej groźby uchroniła ich tylko postawa możnych26. Jeszcze jeden przykład, nieco późniejszy, z misji Ottona z Bambergu na Pomorzu. Gdy kapłan pogański namawiał tłum w Szczecinie do zabójstwa stwierdził, że towarzysze bi- skupa „powinni zginąć wśród różnorakich mąk, biskupa zaś, który był głównym sprawcą całego nieszczęścia, należy pociąć na kawałki”27. Powiedziawszy to chciał zaraz zadać pierwszy cios, tylko zbieg okoliczności uratował wówczas biskupa28. Przykład ten z kolei wyjaśnia przyczynę dodatkowej kary dla przywódcy misjo- narzy, był on bowiem głównym sprawcą ewentualnych nieszczęść spadających na pogan, ale to nie uwalniało od kary jego towarzyszy. 25 24 Magistri Adam Bremensis Gesta, lib. III, c. LXII (60), s. 122: pro talibus ausis statim mille vulneribus confos sus animam laurea dignam martyr transmisit in caelum. Corpus eius barbarilaniatum post multa ludibria merserunt in paludem; tłumaczenie za K. Modzelew- ski, Barbarzyńska…, wyd. cyt., s. 21–22. Inne przykłady ciał męczenników wrzuconych to wody, to np. Ewaldowie (Biały i Czarny) misjonarze Sasów pod koniec VII w., Beda Vene- rabilis, Historia ecclesiastica gentis Anglorum [w:] Patrologiae cursus completus, accurante J.-P. Migne, Series Latina, Vol. 95, Paris 1861, lib. 5, c. X; por. J. Strzelczyk, Apostołowie Europy..., wyd. cyt., s. 115. Magistri Adam Bremensis Gesta, lib. III, cap. LI (50), s. 194: truncatismanibus ac pedi- bus in platea corpuse ius proiectumest, caput vero eius desectum, quod pagani conto prefigentes in titulum victoriae deo suo Redigost immolarunt; tłumaczenie za G. Labuda, Słowiańszczyzna starożytna i wczesnośredniowieczna. Antologia tekstów źródłowych, Poznań 1999, s. 201. List Brunona do króla Henryka, wyd. J. Karwasińska, MPH. Nova series, t. 4, cz. 3, Warszawa 1973 s. 99–100; Brunon z Kwerfurtu, List do króla Henryka II [w:] Piśmiennic- two czasów Bolesława Chrobrego, wstęp i komentarze J. Karwasińska, tłum. K. Abgarowicz, Warszawa 1966, s. 253. Die Prüfeninger Vita Bischof Ottos I. von Bamberg, hg. von J. Petersohn [w:] Mo- numenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum sepa- ratim editi, Hannover 1999, lib. III, c. 8, s. 126: Nam reliquosquidem per varia interiretor- menta, episcopumvero, qui tocius mali caputextiterit, in frustaconcididebere testator; polskie tłumaczenie za: Żywot z Prüfening Ottona biskupa bamberskiego [w:] Pomorze Zachodnie w żywotach Ottona, przetłumaczył, wstęp i komentarz oprac. J. Wikarjak, przedmową opa- trzył G. Labuda, Warszawa 1979, s. 127–128. 26 27 28 DiePrüfeninger Vita Bischof Ottos I..., wyd. cyt., lib. III, c. 8, s. 126; Żywot z Prüfe- ning..., wyd. cyt., s. 128. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 28 Meandry prawa karnego i kryminalistyki Wracając do  misji świętego Wojciecha podaję kilka informacji o  przebiegu wydarzeń. Prusowie zaskoczyli misjonarzy podczas modlitwy. Najpewniej ich skrępowali (zgodnie z obu Żywotami), zaś Wojciecha doprowadzili na pobliskie wzgórze i na nim dokonali egzekucji. Najprawdopodobniej wpierw kłuli go włócz- niami, ale ostatecznie śmierć zadali toporem odcinając głowę. Choć wątek ten nie rysuje się w świetle tych źródeł jednoznacznie i niewykluczone, że już martwemu Wojciechowi odcięto głowę. Tę następnie umieszczono na palu, zaś korpus ciała wrzucono do rzeki. Prusowie nie interesowali się natomiast bliżej jego towarzy- szami i ci najpewniej już po zabójstwie Wojciecha, bo znali szczegóły, oswobodzili się z więzów i zbiegli kryjąc się w sąsiednim lesie (zgodnie z Pasją)29. Oprawcy powrócili, na co jednoznacznie wskazuje Pasja, do grodu w Cholinun. Zwróćmy uwagę na formę kary śmierci, która najwyraźniej nosi cechy odpo- wiedniego do  sytuacji rytuału religijno-prawnego30. Całością kierował kapłan, on zadał pierwszą ranę, następnie wszyscy Prusowie zadali ciosy, wreszcie odcięto głowę, którą zatknięto na palu (być może przybijając ją gwoździem31), ciało zaś wrzucono do  wody. Prusowie zastosowali również kumulację sankcji karnych (zbieg kar), w tym wypadku było to: wpierw zadanie ciosów, potem odcięcie głowy i osadzenie jej na palu oraz na koniec zatopienie ciała. Zabójstwa nie dokonano od razu w miejscu schwytania biskupa, ale na jakimś wzgórzu. Powróćmy teraz do misji św. Brunona i sposobu jego uśmiercenia oraz jego 18  towarzyszy. Tutaj źródła nie są  jednomyślne. Według Thietmara wszyscy oni zostali ukarani ścięciem głowy i niepochowaniem zwłok32. Na ścięcie gło- wy Brunonowi i  jego towarzyszom wskazują też Annales Quedlinburgensis33. Zdaniem Wiperta głowę poganie odcięli tylko biskupowi Brunonowi, resztę ka- płanów powiesili, a jemu samemu kazali wyłupić oczy34. Także Damiani infor- mował o  ucięciu głowy Brunonowi, a  nie wspominał w  ogóle towarzyszy wy- prawy35. Z  późniejszej wzmianki dowiadujemy się ponadto, że  głowę Brunona wrzucono do rzeki36. Wreszcie zupełnie odosobniona pozostaje relacja Ademara 29 30 Passio sancti Adalperti..., wyd. cyt., s. 66. Tak przyjmował już S. Mielczarski, Przyczyny śmierci św. Wojciecha, s. 23; jak też J. Powierski, Śmierć świętego Wojciecha..., wyd. cyt., s. 384. 32 31 33 Por. uwagi W. Maisela, Prawo karne…, wyd. cyt., s. 129. Die Chronik des Bischofs Thietmar, ks. VI, 95, s. 388. Die Annales Quedlinburgenses, hg. von M. Giese [w:] Monumenta Germaniae Histo- rica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatism editi, Hannover 2004, s. 527. 34 Hystoria de predicacione episcopi Brunonis cum suis capellanis in Pruscia et martirio eorum [w:] Anonimowa Passio s. Adalperti martiris..., wyd. cyt., s. 72: Episcopi caput iussit abscidi, et capellanos omnes iussit suspendi, et meos oculos eruere fecit. 35 36 P. Damiani, Vita beati..., wyd. cyt., XXVII, s. 60: decollari precepit. Vita et passio sancti Brunonis episcopi et martyris Querfordensis, ed. H. Kauffmann [w:] Monumenta Germanicae Historica. Scriptores, Bd. 30, pars 2, Lipsiae 1934, s. 1366. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== G. Białuński, Kara śmierci u Prusów i Litwinów na przykładzie... 29 z  Chabannes, w  której wspomniano jedynie o  wydarciu wnętrzności z  boku brzucha Brunona37. Nie wchodząc w szczegółową analizę, którą przeprowadzi- łem w innym miejscu38, należy przyjąć następującą kolejność wydarzeń: ścięcie głów wszystkim misjonarzom (poza oślepionym Wipertem), następnie powie- szenie39 ciał 18 towarzyszy Brunona (de facto wystawienie ich na widok publicz- ny). Zwłoki Brunona pozostały również niepochowane, a być może dodatkowo wydarto z nich wnętrzności (niejako rozszarpano), a głowę wrzucono do wody. Mamy więc podobnie jak w przypadku św. Wojciecha zastosowaną kumulację sankcji karnych, przy tym w części zbieżnych, jak dekapitacja, niepochowanie ciała a tym samym jego wystawienie na widok publiczny oraz wrzucenie do wody jakiejś jego części (w przypadku Brunona tylko głowy, w przypadku Wojciecha korpusu bez głowy). Te zbieżności widzimy również z innymi wyżej wspomnia- nymi przykładami kar śmierci ze świata pogańskiego. 4. Kara śmierci jako tzw. potrójna śmierć Wracając do kary wymierzonej Wojciechowi oraz Brunonowi i jego towarzy- szom, to  wydaje się, że  mamy tutaj do  czynienia z  przypadkiem tzw. potrójnej śmierci40, znanej w kręgu ludów indoeuropejskich41. Kara śmierci dla misjonarzy oznaczała ofiarę złożoną trzem sferom (funkcjom) pogańskiego świata, jako kon- sekwencja za  grzechy popełnione przeciw ich globalnemu porządkowi42. Zbieg przestępstw, czyli wykroczenie wobec każdej sfery wymagało odpowiedniej formy represji i ofiary dla ich przebłagania. Oczywiście trzeba pamiętać, że podany niżej schemat trójfunkcyjny stanowi jedynie konstrukcję hipotetyczną. 1) Powieszenie lub symbolicznie zatknięcie głowy na palu mogło być karą za przestępstwa polityczne, a więc np. wystąpienie przeciw władzy zwierzch- niej i złamanie decyzji wiecu, jak też karą za świętokradztwo. To ostatnie, jak starałem się wykazać, dotknęło św. Wojciecha przez naruszenie tabu świę- tego gaju. Natomiast w przypadku misji Brunona warto zwrócić uwagę na spalenie przez biskupa pogańskich bałwanów, który jak podobny czyn wy- żej wymienionego Wolfreda zasługiwał w świecie pogan na określoną karę. 37 Ademari Cabannensis Chronicon [w:] 1009 metai: Šv. Brunono Kverfurtiečio misija, sud. I. Leonavičiūtė, Vilnius 2006, s. 210: viscera omnia ventris per exiguum foramen lateris ei extraxerunt. G. Białuński, Misja..., wyd. cyt., s. 86–93. Zapewne nogami w dół, taki przykład współczesnej Brunonowi kary znamy ze świata chrześcijańskiego, otóż w 998 r. cesarz Otton III nakazał w Rzymie buntownikowi Janowi Kresencjuszowi ściąć głowę i powiesić jego ciało za nogi, Die Chronik des Bischofs Thietmar, ks. IV, 30, s. 169. Fragment ten opieram na pracy G. Białuński, Misja..., wyd. cyt., s. 93–96. O tym por. J. Banaszkiewicz, Podanie o Piaście..., wyd. cyt., s. 185 i nast. Szerzej por. tamże, s. 185–187. 38 39 40 41 42 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 30 Meandry prawa karnego i kryminalistyki Nie wymierzyli jej współziomkowie Nethimera, bo zgodnie z decyzją wiecu przyjęli chrześcijaństwo, ale wieść o tak niebywałym, „świętokradczym” czy- nie musiała dotrzeć do ziem sąsiednich. Nie można też wykluczyć, że biskup popełnił podobne wykroczenie na nowym terytorium misji. Przy tym, choć Wipert wspomina tylko Brunona jako sprawcę palenia pruskich idoli43, to nie powinniśmy wątpić w aktywną rolę jego towarzyszy. Dodatkową i zapewne bezpośrednią przyczyną powieszenia towarzyszy Brunona było naruszenie decyzji wiecu zakazującej dalszej misji. Dlaczego brakuje tej formy represji w stosunku do Brunona, choć niewątpliwie popełnił oba wspomn
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Meandry prawa karnego i kryminalistyki. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. Stanisława Pikulskiego
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: