Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00281 004591 15180930 na godz. na dobę w sumie
Meandry procesów demokratyzacji i transformacji systemowej - ebook/pdf
Meandry procesów demokratyzacji i transformacji systemowej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 199
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9315-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże >> polityka
Porównaj ceny (książka, ebook (-100%), audiobook).
 Książka jest głosem w dyskusji na temat trudności, jakie niosła za sobą transformacja systemowa, jakie były jej determinanty i konsekwencje. Stanowi ona efekt dyskusji trwających podczas konferencji „Procesy transformacji i demokratyzacji we współczesnym świecie”, która odbyła się na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ.
W publikacji poruszono takie tematy, jak zmiany systemowe na Węgrzech i w Mołdawii po roku 1989, narodziny i rozwój demokracji w Estonii, Hiszpanii, na Ukrainie i w Polsce, a także problemy systemowe występujące w Korei Północnej.
Szczególnie dużo miejsca poświęcono rozważaniom na temat Polski. Omawiane są kwestie dotyczące systemu partyjnego, demokracji bezpośredniej, systemów medialnych czy nawet wybranych aspektów polityki zagranicznej.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Małgorzata Rączkiewicz – Katedra Systemów Politycznych Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych, Uniwersytet Łódzki 90-127 Łódź, ul. Składowa 41/43 mfr@wp.pl RECENZENT Łukasz Donaj EDYCJA TEKSTU, SKŁAD I ŁAMANIE Łukasz Muszyński, Adrian Skoczylas PROJEKT OKŁADKI Adrian Skoczylas Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ przez Koło Naukowe Politologów UŁ © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydanie I. W.06417.13.0.K ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-002-2 ISBN (ebook) 978-83-7969-315-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp ...................................................................................................................... 5 Marta Rodziewicz, Geneza zmian systemowych na Węgrzech po 1989 r. .............................................................................................................. 9 Adrian Skoczylas, Proces demokratyzacji w Mołdawii po rozpadzie ZSRR ......................................................................................... 25 Wojciech Lieder, Narodziny i rozwój demokracji w Estonii ... 45 Łukasz Muszyński, Ukraina na rozdrożu demokracji, czyli współpraca w ramach Partnerstwa Wschodniego......................... 57 Malwina Popiołek, Demokratyzacja systemów medialnych w Polsce i wybranych państwach Europy Środkowo-Wschodniej ................................................................................................................................. 75 Arkadiusz Majewski, Proces przygotowywania Polski do wstąpienia do NATO jako element transformacji polskiej polityki zagranicznej na przełomie lat 80. i 90. XX wieku........... 99 Łukasz Piwowarski, Demokracja bezpośrednia w Polsce ... 117 Michał Sędkowski, Ruch Palikota – ewolucja czy rewolucja? ............................................................................................................................. 133 Olga Kawczyńska, Świat bez demokracji. Ideologiczne i polityczne założenia systemu politycznego Korei Północnej........................................................................................................ 149 Mateusz Radziszewski, Hiszpańska Karawana, czyli podróż od rządów generała F. Franco ku demokracji ............................... 175 Wstęp | 5 Procesy demokratyzacji i transformacji systemowej to złożone problemy badawcze. Często bowiem trudno jest wy- znaczyć linię między ustrojami demokratycznymi i niedemo- kratycznymi. J. Schumpeter uważał, że kluczowym wyznacz- nikiem jest cykliczny proces wyborczy. Nie postrzegał on jed- nak demokracji jako idealnego ustroju, opartego na władzy ludu. Eksponował natomiast to, iż zwykle pozwala ona na wymianę elit. Koncepcja J. Schumpetera ma równie wielu zwolenni- ków, jak i przeciwników. Między innymi L. Diamond podkre- śla konieczność wyodrębnienia demokracji liberalnych w któ- rych obowiązują rządy prawa i elektoralnych, które mają je- dynie charakter formalny. W XX w. upadł szereg reżimów autorytarnych między innymi w Afryce, Europie Środkowej i Wschodniej oraz Ame- ryce Łacińskiej. Trzecia fala demokratyzacji, szczególnie ta rozpoczęta w Europie Środkowej i Wschodniej pokazuje, iż transformacja może prowadzić do zmian, które mają różny charakter i przebiegają w różnym tempie. Wystarczy spojrzeć na Białoruś, Ukrainą i Polskę. Wszystkie państwa miały teore- tycznie podobne możliwości transformacji systemowej, a jed- nak ich tempo jest diametralnie różne. W latach dziewięćdziesiątych demokratyzacja przeży- wała niewątpliwie swój renesans. Procesy demokratyzacji 6 | rozwijały się zarówno w Europie Środkowej i Wschodniej, Ameryce Łacińskiej, a także na terenach b. ZSRR i Azji. Prze- miany ustrojowe obejmowały zarówno sferę polityczną, spo- łeczną jak i mentalnościową. Książka jest głosem w dyskusji na temat trudności jakie niosła za sobą transformacja systemowa, jakie były jej deter- minanty i konsekwencje. Stanowi ona efekt rozważań, jakie miały miejsce podczas konferencji „Procesy transformacji i demokratyzacji we współczesnym świecie”, która odbyła się na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego. W publikacji poruszono takie tematy jak: zmiany sys- temowe na Węgrzech po 1989 r. i w Mołdawii, narodziny i rozwój demokracji w Estonii, Hiszpanii, na Ukrainie i w Pol- sce, a także problemy systemowe występujące w Korei Pół- nocnej. Szczególnie dużo miejsca poświęcono rozważaniom na temat Polski. Poruszane są zarówno kwestie dotyczące sys- temu partyjnego, demokracji bezpośredniej, systemów me- dialnych czy nawet wybranych aspektów polityki zagranicz- nej. Autorzy opisują przeobrażenia systemowe, znaczenie zmian i ich specyfikę. Stawiają też szereg pytań: w jaki sposób wspierać procesy demokracji, jakie są warunki niezbędne dla jej funkcjonowania, co utrudnia, a nawet uniemożliwia ( jak w przypadku Korei) ich wprowadzenie. Pokazują też zachowa- nia elit rządzących, jakość aparatu państwowego, bariery in- stytucjonalne i ścieżki rozwojowe, | 7 W artykułach analizowane są też regionalne uwarun- kowania zmian i stawiane są pytania o przyszłość procesów transformacji. Rozważania są niezwykle aktualne, ponieważ we współczesnym świecie możemy zaobserwować wysoką dynamikę zmian systemowych. Na początku XXI demokracja była bowiem ustrojem dominującym1. Obecnie w wielu regionach, np. w Ameryce Łacińskiej czy nawet w Europie, przeżywa kryzys. Społeczeń- stwa takich regionów jak Azja Centralna czy Bliski Wschód w ogóle nie wykazują gotowości do akceptacji zasad demo- kracji. Mimo to wydaje się, iż ustrój demokratyczny, choć nie- doskonały, będzie nadal tym, który w największym stopniu chroni prawa jednostki i pozwala na partycypację w życiu społecznym i politycznym. Małgorzata Rączkiewicz 1 Przyjmuje się, iż panowała w 60 państw. M Gulczyński, Panora- ma systemów politycznych świata. Warszawa 2004, s. 109. 8 | | 9 Marta Rodziewicz Uniwersytet Łódzki Geneza zmian systemowych na Węgrzech po 1989 r. Podejmując problematykę transformacji ustrojowej na Węgrzech, należy wskazać na determinanty przemian poli- tyczno-społecznych zachodzących tu po II wojnie światowej. Rozpoczęty w 1989 roku proces demokratyzacji nawiązywał bowiem zarówno do powstania z 1956 roku, jak i wydarzeń i skutków epoki J. Kádára. Wydarzenia z lat 1956-1989, w szczególności reformy Kadara, miały niepodważalny wpływ na przebieg transforma- cji, jak również na kształtowanie tożsamości narodowej wę- gierskiego społeczeństwa. Stanowią one element charaktery- styczny oraz wyróżniający Węgierską Republikę Ludową na tle pozostałych państw bloku wschodniego1. Wpływy radzieckie na Węgrzech pojawiły się tuż po drugiej wojnie światowej. Na węgierskiej scenie politycznej brak było głęboko zakorzenionych tradycji demokratycz- 1 Powyższa praca stanowi fragment pracy magisterskiej „Drogi wycho- dzenia z komunizmu. Analiza porównawcza transformacji systemowej w Polsce i na Węgrzech w oparciu o wybrane determinanty wewnętrzne”. 10 | Marta Rodziewicz nych2. Wzrastało znaczenie komunistów, dla których poparcie deklarowało 20 węgierskiego społeczeństwa. Wykorzystu- jąc sprzyjającą sytuację, Związek Radziecki przypieczętował swoje wpływy podczas wyborów 31 sierpnia 1947 roku, w których komuniści zdobyli pełną władzę. Delegalizacji ule- gły partie opozycyjne, czyniąc z partii komunistycznej jedyną funkcjonującą na arenie politycznej. Kolejnym krokiem było wprowadzenie w 1949 roku nowej konstytucji, zmieniającej nazwę państwa na Węgierską Republikę Ludową oraz wpro- wadzającej system komunistyczny, na wzór tego panującego w Związku Radzieckim3. Najbardziej zbliżony do radzieckiego pierwowzoru był właśnie stalinizm węgierski. Formy i mechanizmy wprowa- dzania systemu, stosowane w latach 1949-1956 przez Maty- asa Rakosiego, przewyższały swoją brutalnością metody sto- sowane w pozostałych państwach bloku wschodniego4. Ter- 2 Węgry, przegrywając dwie wojny światowe, z państwa będącego czę- ścią Monarchii Habsburgów, stały się podmiotem politycznym pozba- wionym de facto suwerenności. Dyktatura Miklosa Horthyego zakończy- ła się w 1945 roku, przerywając niedemokratyczne rządy na zaledwie 2 lata, kiedy to wybory 1945 roku wygrała prozachodnia Niezależna Partia Drobnych Rolników. 3 M. Migalski (red.), Partie i systemy partyjne Europy Środkowej i Wschodniej, Sosnowiec 2005, s. 55. 4 E. Czarkowska, Interwencja Związku Radzieckiego na Węgrzech w 1956 roku, Toruń 2006, s. 46. Współpracownicy Rakosiego stworzyli własny system ucisku społeczeństwa, dopuszczając się zbrodni i powodując straty wśród ludności. Wprowadzono również mechanizmy uniemożli- wiające działalność grup innych niż komunistyczne, dlatego też począt- kowo w Węgierskiej Republice Ludowej, w latach 1949-1956 brak było jakiejkolwiek opozycji antykomunistycznej. Istniał za to konflikt we- wnętrzny między aktywistami komunistycznymi, działającymi podczas | 25 Adrian Skoczylas Uniwersytet Łódzki Proces demokratyzacji w Mołdawii po rozpadzie ZSRR. Mołdawia to szczególne państwo pośród byłych repu- blik sowieckich. Podzielone na trzy odrębne i sprawnie funk- cjonujące części, borykające się z kwestiami narodowościo- wymi obok państw nadbałtyckich uznawane jest jednak za jedno z najbardziej demokratycznych (z państw dawnego ZSRR)1. Co warto również podkreślić, to najbiedniejsze pań- stwo Europy, które przez niemal trzy lata nie potrafiło sku- tecznie wybrać prezydenta, jest jednocześnie najpoważniej- szym wschodnim pretendentem do wstąpienia do Unii Euro- pejskiej. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie i analiza zmian zachodzących w Mołdawii od początku lat 90. oraz cha- rakterystyka obecnego etapu procesu demokratyzacji. Za krańcową cezurę czasową przyjęto wybór Nicolae Timuftiego na prezydenta Mołdawii w marcu 2012 roku. 1 Na terenie państwa mołdawskiego dużą autonomię posiada w południowej części Gagauzja, państwem de facto jest również pół- nocno-wschodnie Naddniestrze. | 45 Wojciech Lieder Uniwersytet Łódzki Narodziny i rozwój demokracji w Estonii. 1. Lata 1918-1940. Republika Estońska jest krajem leżącym w Europie Pół- nocnej, nad Morzem Bałtyckim, o powierzchni 45 226 km² (prawie siedmiokrotnie mniejszym niż Polska), liczącym po- nad 1,3 mln mieszkańców (liczba ludności samej Warszawy wynosi ponad 1,7 mln mieszkańców)1. Geneza dzisiejszego, demokratycznego ustroju tego nadbałtyckiego kraju sięga roku 1918 kiedy to Estonia po raz pierwszy w historii pojawiła się na mapie Europy jako suwe- renne państwo. Ówczesny parlament Autonomicznej Guberni Estoń- skiej2 w wyniku zaistnienia sprzyjających czynników ze- 1 Opracowane na podstawie danych zawartych w Encyklopedii PWN (www.encyklopedia.pwn.pl). 2 Jednostka administracyjna wchodząca w skład Imperium Rosyjskiego. Obejmowała północną część dzisiejszego terytorium Estonii. Gubernię Estońską nazywano również zamiennie Księstwem Estonii lub Gubernią | 57 Łukasz Muszyński Uniwersytet Łódzki Ukraina na rozdrożu demokracji, czyli współpraca w ramach Partnerstwa Wschodniego. Po upadku bloku wschodniego na początku lat 90. XX wieku na obszarze Europy Środkowo-Wschodniej wytworzo- na została próżnia polityczna. Kraje byłego bloku wschodnie- go mimo licznych deklaracji o chęci demokratyzacji i integra- cji z państwami zachodnimi pozostawały poza głównymi or- ganizacjami międzynarodowymi kreującymi politykę świato- wą, takimi jak Sojusz Północnoatlantycki czy Wspólnoty Eu- ropejskie. O ile państwa Europy Środkowej oraz kraje bałtyc- kie bezzwłocznie włączyły się w proces zacieśniania więzi z wymienionymi instytucjami, o tyle wschodnioeuropejskie republiki postsowieckie, takie jak Ukraina czy Białoruś, ze względu na problemy wewnętrzne, a także brak historycznej, suwerennej państwowości często traktowane były przez za- chodnioeuropejskich polityków, jako bufor pomiędzy integru- jącą się Europą a Federacją Rosyjską. | 99 Arkadiusz Majewski Uniwersytet Warszawski Proces przygotowywania Polski do wstąpienia do NATO jako element transformacji polskiej polityki zagranicznej na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. Druga wojna światowa skutkowała stworzeniem nowego, dwubiegunowego ładu międzynarodowego. Obydwa bloki rozpoczęły żmudny proces integracji politycznej i gospodarczej. W Europie Zachodniej w kwestiach polityczno- wojskowych istotną rolę odgrywał Pakt Północnoatlantycki (NATO) skupiający zachodnioeuropejskich sojuszników, USA i Kanadę. Po przeciwnej stronie „żelaznej kurtyny” był Układ Warszawski (UW), czyli europejskie państwa socjalistyczne i ZSRR. Lata 80. przyniosły przełom polityczny. Społeczeństwa państw zależnych od ZSRR, wystąpiły z żądaniami reform, z początku gospodarczych, później politycznych. Zmiany zachodziły także w Polsce. W 1980 roku powstała | 149 Olga Kawczyńska Uniwersytet Łódzki Świat bez demokracji. Ideologiczne i polityczne założenia systemu politycznego Korei Północnej. Współczesna Korea Północna jest jedynym państwem o charakterze totalitarnym. W sytuacji, gdy większość państw przeszło transformację systemową KRLD pozostaje „niezdo- bytym bastionem”, w którym mimo konstytucyjnych gwaran- cji demokratyczne zasady nie są wdrażane. Demokracja to ustrój cechujący się suwerennością na- rodu, poszanowaniem praw mniejszości, trójpodziałem wła- dzy, szeroko rozumianym pluralizmem, konstytucjonalizmem, a także odbywającymi się cyklicznie wyborami i kadencyjno- ścią władz. Analizując konstytucję Korei Północnej wydaje się, iż część z tych założeń powinna być realizowana. W ustawie zagwarantowana jest silna pozycja ludu w procesie decyzyj- nym, a także wolności obywatela, możliwość rozwoju, głosze- nie idei, swoboda religijna etc. Praktyka polityczna, jak zosta- nie wykazane poniżej, znacząco odbiega jednak od zapisów konstytucyjnych. | 175 Mateusz Radziszewski Uniwersytet Łódzki Hiszpańska Karawana, czyli podróż od rządów generała F. Franco ku demokracji. Czasy rządów generała Franco to nadal „temat zapalny” wśród samych Hiszpanów. Bywa gloryfikowany, ale również i krytykowany1. Dotychczasowe publikacje raczej starają się przeforsować mało obiektywny, pozytywny lub negatywny obraz rządów gen. Francisco Franco Bahamonde2. Hiszpańska wojna domowa (1936-1939) określana jest jako zminiaturyzowana II wojna światowa. Proces ścierania się największych ideologii totalitarnych XX wieku również nie ułatwia nam ferowania opinii, gdyż należałoby go ograniczyć do konstatacji pozytywnej lub negatywnej. Taki wybór nie istnieje, gdyż historia ukazuje zbrodniczość obu reżimów. 1 T. Miłkowski, P. Machcewicz, Historia Hiszpanii, Wrocław 1998, s. 454. 2 Dla jednych historyków Franco to mąż stanu, który zaprowadził po- rządek i stabilizację, dla drugich oprawca i dyktator, bezpardonowo i bezceremonialnie rozprawiający się z opozycją. „ (…) zszedł ze sceny politycznej tak, jak na nią wstąpił: zabijając.”. Cyt. za: M. De Lara, J. Ba- ruque, A. Ortiz, Historia Hiszpanii, Kraków 1997, s. 607.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Meandry procesów demokratyzacji i transformacji systemowej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: