Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00367 010931 7464379 na godz. na dobę w sumie
Mechanizm i granice weryfikacji sądowoadministracyjnej a normy prawa administracyjnego i ich konkretyzacja - ebook/pdf
Mechanizm i granice weryfikacji sądowoadministracyjnej a normy prawa administracyjnego i ich konkretyzacja - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 901
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8581-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia stanowi studium prawnodogmatyczne z zakresu teorii prawa administracyjnego i postępowania sądowoadministracyjnego. Zasadniczym celem pracy jest z jednej strony wykazanie i wyjaśnienie związku pomiędzy mechanizmem sądowoadministracyjnej weryfikacji legalności i granicami tej weryfikacji a rodzajami i cechami norm prawa administracyjnego wchodzącymi w skład podstaw prawnych aktów dokonujących ich konkretyzacji, z drugiej zaś – ukazanie użytecznego praktycznie i zrelatywizowanego do polskiego porządku prawnego modelu teoretycznego przebiegu i sposobu funkcjonowania procesu kontroli sądowoadministracyjnej na tle faz konkretyzacji norm prawa administracyjnego.

W pierwszej części pracy analizie poddano zasadnicze problemy podziału norm prawa administracyjnego na normy merytoryczne i kompetencyjne. Szczególnie istotne z punktu widzenia zakresów związania i swobody prawnej organów administracji publicznej są rozważania na temat norm merytorycznych realizacji kompetencji oraz podziału norm merytorycznych na normy zewnętrzne i wewnętrzne, normy-reguły i normy-zasady oraz normy warunkowe i celowe. Zagadnienia otwartości norm prawa administracyjnego zostały również omówione na tle klasycznych form „osłabiania” związania ustawą, w tym konstrukcji uznania administracyjnego.

Część druga rozważań została poświęcona omówieniu problematyki konkretyzacji norm prawa administracyjnego. Przedstawiono zasadnicze modele subsumpcyjnej oraz antyformalistycznej konkretyzacji norm, które są dostosowane do specyfiki struktury i treści określonych kategorii norm materialnego prawa administracyjnego. Zaproponowano także zarys koncepcji modelu zintegrowanego konkretyzacji norm administracyjnoprawnych.

W części trzeciej opracowania analiza została skoncentrowana na ukazaniu struktury statycznej i dynamicznej oraz granic procesu sądowoadministracyjnej weryfikacji legalności konkretyzacji norm prawa administracyjnego. Zasadniczym przedmiotem rozważań stały się kolejne etapy weryfikacji sądowoadministracyjnej na tle faz konkretyzacji norm prawa administracyjnego. Wyróżniono sześć zasadniczych rodzajów weryfikacji: walidacyjną, kognicyjną, interpretacyjną, subsumpcyjną, decyzyjną, konsekwencyjną. Odrębnie omówiono granice legalnościowej weryfikacji sądu administracyjnego. Z jednej strony poddano analizie poziome (ustrojowe i proceduralne) granice weryfikacji, z drugiej zaś – granice pionowe związane z głębokością kompetencji weryfikacyjnych sądu administracyjnego. W tym fragmencie rozważań uwzględniono klasyczne teorie redukcji głębokości kontroli legalnościowej – teorię uznania administracyjnego oraz teorię swobodnej oceny stanu faktycznego.

Książka jest opracowaniem naukowym, w którym płaszczyzny teoretyczna i praktyczna przenikają się i uzupełniają wzajemnie. Stanowi ona nie tylko studium teoretyczne, lecz może być także wykorzystywana w szerokim zakresie jako źródło praktycznych dyrektyw sposobu rozstrzygania spornych problemów, jakie pojawiają się w toku przeprowadzania kontroli legalnościowej przez sąd administracyjny. Istotnym elementem rozważań jest nowatorskie powiązanie czynności kontrolno-rozpoznawczych sądu administracyjnego z kolejnymi fazami procesu konkretyzacji norm prawa administracyjnego. W ten sposób prezentowane dzieło może stać się nieocenioną pomocą nie tylko dla sędziów sądów administracyjnych, lecz także dla wszystkich podmiotów, które z racji zainteresowań naukowych, potrzeb dydaktycznych lub obowiązków zawodowych (w tym pełnomocników procesowych wnoszących skargi do sądu administracyjnego lub środki odwoławcze w postępowaniu sądowoadministracyjnym) stykają się z problematyką mechanizmu i granic weryfikacji sądowoadministracyjnej.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE MECHANIZM I GRANICE WERYFIKACJI SĄDOWOADMINISTRACYJNEJ A NORMY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO I ICH KONKRETYZACJA MarCin KaMińsKi Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE MARCIN KAMIŃSKI • MECHANIZM I GRANICE WERYFIKACJI SĄDOWOADMINISTRACYJNEJ A NORMY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO I ICH KONKRETYZACJA Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: Krzysztof Mularski PRAWO INTERTEMPORALNE Z PERSPEKTYWY NAUKI PRAWA CYWILNEGO. WYKŁADNIA PRZEPISÓW INTERTEMPORALNYCH Dominika Opalska OBOWIĄZEK LOJALNOŚCI W SPÓŁKACH KAPITAŁOWYCH Wojciech Piątek POWAGA RZECZY OSĄDZONEJ WYROKU SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Ewelina Cała-Wacinkiewicz, Kinga Flaga-Gieruszyńska, Daniel Wacinkiewicz (red.) WSPÓŁCZESNE INSTYTUCJE PRAWA. OBYWATEL – PAŃSTWO – SPOŁECZNOŚĆ MIĘDZYNARODOWA Katarzyna Górka JAWNOŚĆ POSIEDZEŃ SEJMU I SENATU ORAZ JEJ OGRANICZENIA W KONSTYTUCJI RP Magdalena Wilejczyk ZAGADNIENIA ETYCZNE CZĘŚCI OGÓLNEJ PRAWA CYWILNEGO Marek Szydło PRAWNA KONCEPCJA ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO Miłosz Kaczyński PEŁNOMOCNIK Z URZĘDU W SĄDOWYM POSTĘPOWANIU CYWILNYM www.ksiegarnia.beck.pl MECHANIZM I GRANICE WERYFIKACJI SĄDOWOADMINISTRACYJNEJ A NORMY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO I ICH KONKRETYZACJA MARCIN KAMIŃSKI WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2016 Wydawca: Natalia Adamczyk Projekt został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji nr DEC-2013/09/B/HS5/01060. Publikacja została dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński w Krakowie © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-8580-8 ISBN e-book 978-83-255-8581-5 Spis treści Wprowadzenie ........................................................................................................... XIII Wykaz skrótów .......................................................................................................... XXIII Wykaz literatury ....................................................................................................... XXXIII Część I. Normy kompetencyjne i merytoryczne prawa administracyjnego Rozdział I. Konstrukcja normy prawnej w analitycznej teorii prawa ........... § 1. Ogólnoteoretyczny status normy prawnej w płaszczyźnie logicznojęzykowej ...................................................................................... § 2. Redukcjonistyczne i nieredukcjonistyczne koncepcje normy ............ § 3. Koncepcje struktury oraz modalności treściowych hipotez i dyspozycji normy .................................................................................... Rozdział II. Koncepcja norm kompetencyjnych prawa administracyjnego § 1. Uwagi wprowadzające .............................................................................. § 2. Pojęcie kompetencji w nauce prawa administracyjnego ..................... § 3. Koncepcja kompetencji publicznoprawnej ........................................... § 4. Norma kompetencji administracyjnej (norma kompetencyjna prawa administracyjnego) ........................................................................ § 5. Normy kompetencji obligatoryjnej, fakultatywnej i mieszanej a normy merytoryczne realizacji kompetencji ..................................... § 6. Norma kompetencji fakultatywnej a konstrukcja uznania administracyjnego ...................................................................................... § 7. Uwagi końcowe .......................................................................................... Rozdział III. Koncepcja norm merytorycznych prawa administracyjnego . § 1. Normy merytoryczne wewnętrzne i zewnętrzne .................................. § 2. Konkluzywność norm merytorycznych prawa administracyjnego ... I. Koncepcja norm-reguł i norm-zasad w ogólnej teorii prawa ... II. Reguły i zasady – kryteria dyferencjacji i cechy dystynktywne III. Koncepcja norm celowych i norm warunkowych ...................... IV. Reguły i zasady a normy celowe i warunkowe ............................ V. Normy celowe sensu largo w prawie administracyjnym ............ VI. Administracyjnoprawne normy-zasady i normy celowe na poziomie konstytucyjnym ......................................................... 3 3 7 19 33 33 34 41 48 56 62 81 85 85 88 88 96 99 103 105 106 V Spis treści VII. Administracyjnoprawne normy-zasady i normy celowe na poziomie ustawowym ................................................................ VIII. Zewnętrzne oddziaływanie norm-zasad i norm celowych prawa administracyjnego ................................................................ § 3. Otwartość treściowa i zakresowa norm merytorycznych prawa administracyjnego ...................................................................................... I. Otwartość i zamkniętość norm w ogólnej teorii prawa i teorii prawa administracyjnego ................................................................ II. Nieokreśloność językowa norm .................................................... III. Normy otwarte w sensie zakresowym i treściowym .................. IV. Źródła nieostrości zakresowej i niewyraźności treściowej języka prawnego i jego pojęć ......................................................... V. Normy otwarte a klasyczne formy „osłabienia” związania administracji ustawą ........................................................................ VI. Typologia pojęć lub zwrotów nieokreślonych prawa administracyjnego ............................................................................ Część II. Konkretyzacja norm prawa administracyjnego Rozdział IV. Koncepcje teoretyczne konkretyzacji norm prawnych ............. § 1. Idealizacja i konkretyzacja jako metody modelowania w teorii prawa ........................................................................................................... § 2. Sposoby pojmowania konkretyzacji prawa lub norm prawnych ....... § 3. Koncepcje teoretycznoprawne konkretyzacji normatywnej ............... Rozdział V. Modele subsumpcyjne i antyformalistyczne konkretyzacji norm prawnych ................................................................................................... § 1. Modele teoretyczne stosowania prawa .................................................. § 2. Prosty model subsumpcyjny (model sylogistyczny) ............................ § 3. Złożone (wyrafinowane) modele subsumpcyjne ................................. § 4. Modele antyformalistyczne konkretyzacji normatywnej .................... § 5. Model sylogistyczno-argumentacyjny .................................................... Rozdział VI. Koncepcja modelu zintegrowanego konkretyzacji norm prawa administracyjnego .................................................................................. § 1. Konkretyzowalność norm materialnego prawa administracyjnego .. § 2. Przedmiot i złożona podstawa konkretyzacji administracyjnoprawnej ........................................................................... § 3. Budowa podstawy prawnej konkretyzacji norm prawa administracyjnego ...................................................................................... § 4. Zagadnienia konkretyzacji hipotezy i dyspozycji normatywnej ........ § 5. Zintegrowany model konkretyzacji a zasadnicze podziały norm prawa administracyjnego ......................................................................... VI 113 128 135 135 141 145 151 155 163 179 179 183 188 199 199 202 207 225 231 245 245 252 260 271 278 Spis treści I. Normy kompetencyjne i normy merytoryczne .......................... II. Normy-reguły (normy warunkowe) i normy-zasady (normy celowe) ............................................................................................... III. Normy otwarte i normy zamknięte .............................................. § 6. Bezpośrednia i pośrednia konkretyzacja normatywna: przedmiot oraz metody ................................................................................................ § 7. Struktura i rodzaje operacji wyważania argumentacyjnego ............... Część III. Mechanizm i granice weryfikacji sądowoadministracyjnej Rozdział VII. Koncepcja sądowoadministracyjnej weryfikacji legalności konkretyzacji norm prawa administracyjnego ............................................ § 1. Istota sądownictwa administracyjnego .................................................. § 2. Pojęcie sporów administracyjnoprawnych ........................................... § 3. Sprawa sądowoadministracyjna i jej płaszczyzny ................................ § 4. Elementy kontroli i nadzoru w działalności sądów administracyjnych ..................................................................................... § 5. Pojęcie weryfikacji sądowoadministracyjnej ......................................... § 6. Sądowoadministracyjne normy dopełnienia i odniesienia ................. § 7. Istota i przedmiot orzekania sądu administracyjnego ........................ § 8. Weryfikacja legalności konkretyzacji norm prawa administracyjnego jako istota i cel działalności sądu administracyjnego ...................................................................................... Rozdział VIII. Mechanizm sądowoadministracyjnej weryfikacji legalności konkretyzacji norm prawa administracyjnego ............................................ § 1. Mechanizm weryfikacji sądowoadministracyjnej jako model teoretyczny .................................................................................................. § 2. Mechanizm weryfikacji sądowoadministracyjnej w ujęciu statycznym .................................................................................................. § 3. Przedmiot weryfikacji sądowoadministracyjnej ................................... § 4. Wzorzec weryfikacji sądowoadministracyjnej ...................................... § 5. Granice weryfikacji sądowoadministracyjnej − wprowadzenie ......... § 6. Legalnościowe kryterium weryfikacji sądowoadministracyjnej ......... I. Legalność w niemieckiej nauce prawa administracyjnego ........ II. Legalność we francuskiej nauce prawa administracyjnego ....... III. Legalność w angielskiej nauce prawa administracyjnego .......... § 7. Parametry weryfikacji sądowoadministracyjnej ................................... § 8. Typologia wad prawnych weryfikowalnych na drodze sądowoadministracyjnej ........................................................................... I. Wady formalnoprawne i materialnoprawne (merytorycznoprawne) .................................................................... 279 286 296 305 312 325 325 328 337 342 348 353 361 364 367 367 368 370 373 375 376 378 380 385 390 395 395 VII Spis treści II. Wady istotne i nieistotne na drodze sądowoadministracyjnej . III. Wady związane z podstawą faktyczną i podstawą prawną aktu konkretyzacji ..................................................................................... IV. Typy wad na tle faz procesu konkretyzacji (postacie zjawiskowe naruszeń prawa) ......................................................... V. Wady w płaszczyźnie zewnętrznej i wewnętrznej aktu konkretyzacji i ich lokalizacja ........................................................ VI. Wady bezpośrednie i pośrednie .................................................... VII. Wady naruszenia prawa administracyjnego zewnętrznie i wewnętrznie obowiązującego oraz naruszenia prawa krajowego i pozakrajowego ............................................................ § 9. Mechanizm weryfikacji sądowoadministracyjnej w ujęciu dynamicznym ............................................................................................. § 10. Stosowanie normy dopełnienia i normy odniesienia przez sąd administracyjny .......................................................................................... § 11. Istota procesu weryfikacji sądowoadministracyjnej na tle faz konkretyzacji norm prawa administracyjnego ..................................... § 12. Wielokierunkowa sekwencyjność czynności weryfikacyjnych sądu administracyjnego ...................................................................................... § 13. Porządek (kolejność) czynności weryfikacyjnych sądu na tle warunków legalności formalnej i materialnej ....................................... § 14. Weryfikacja etapu ustaleń co do obowiązywania i stosowania norm (weryfikacja walidacyjna) ......................................................................... I. Weryfikacja wyboru podstawy normatywnej konkretyzacji w świetle prawa krajowego i unijnego .......................................... II. Weryfikacja wyznaczenia zakresów obowiązywania i stosowania podstawy normatywnej konkretyzacji ................... 1. Kolizje normatywne i sposoby ich usuwania ....................... 2. Reguły antykolizyjne w relacjach hierarchicznych na tle prawa krajowego ....................................................................... 3. Reguły antykolizyjne w relacjach między prawem krajowym a prawem unijnym ................................................. 4. Reguły antykolizyjne w relacjach chronologicznych, merytorycznych i aksjologicznych między normami .......... 5. Reguły inferencyjne stosowane przez sąd administracyjny 6. Weryfikacja ustaleń walidacyjnych związanych z odesłaniem do pozaprawnych norm lub wartości ............ 7. Weryfikacja ustaleń związanych z zakresami obowiązywania i stosowania norm prawnych w czasie ...... § 15. Weryfikacja etapu ustalania podstawy faktycznej konkretyzacji (weryfikacja kognicyjna) .......................................................................... 399 406 408 414 417 418 425 429 433 435 436 452 457 462 464 470 481 511 514 527 534 540 VIII Spis treści I. Przedmiot weryfikacji kognicyjnej: postępowanie i jego rezultat w ujęciu formalno-procesowym ..................................... II. Sekwencja czynności weryfikacyjnych a gradacja naruszeń prawa procesowego ......................................................................... § 16. Weryfikacja etapu ustalania znaczenia tekstu prawnego (weryfikacja interpretacyjna) ................................................................... I. Przedmiot weryfikacji interpretacyjnej oraz kategorie wad interpretacyjnych ............................................................................. II. Normatywna koncepcja wykładni jako wzorzec sądowoadministracyjnej weryfikacji interpretacyjnej ................ 1. Granice początku wykładni wyznaczone przez sąd administracyjny ......................................................................... 2. Granice końca i granice zakresowe wykładni wyznaczone przez sąd administracyjny ....................................................... 3. Weryfikacja stosowania dyrektyw interpretacyjnych pierwszego stopnia .................................................................... A. Dyrektywy językowe wykładni weryfikacyjnej ............. B. Dyrektywy systemowe wykładni weryfikacyjnej .......... C. Dyrektywy celowościowo-funkcjonalne wykładni weryfikacyjnej .................................................................... 4. Weryfikacja stosowania dyrektyw interpretacyjnych drugiego stopnia ........................................................................ III. Formy i stopnie prawotwórczego rozwijania prawa przez sąd administracyjny w toku weryfikacji .............................................. § 17. Weryfikacja etapu kwalifikacji prawnej stanu faktycznego (weryfikacja subsumpcyjna) .................................................................... I. Fazy weryfikacji subsumpcyjnej .................................................... II. Swoboda subsumpcyjna organu i zakres jej weryfikowalności § 18. Weryfikacja etapu podejmowania decyzji kompetencyjnej (weryfikacja decyzyjna/kompetencyjna) ............................................... I. Przedmiot weryfikacji w zakresie realizacji norm kompetencji obligatoryjnej i fakultatywnej ........................................................ II. Zakres weryfikacji swobody decyzyjnej w ramach uznania administracyjnego. Granice uznania ............................................ III. Konstrukcje normatywne ograniczające zakres obowiązku lub swobody decyzyjnej organu ........................................................... § 19. Weryfikacja etapu ustalania konsekwencji prawnych (weryfikacja konsekwencyjna) ........................................................................................ I. Zakres swobody organu w zakresie konkretyzacji następstw prawnych i fazy weryfikacji konsekwencyjnej ............................ 543 545 552 555 558 559 566 576 577 580 593 607 612 619 621 623 629 630 633 648 654 655 IX Spis treści II. Weryfikacja konkretyzacji konsekwencji prawnych wyznaczonych w regułach i zasadach ........................................... § 20. Weryfikacja sądowoadministracyjna a modele konkretyzacji norm prawa administracyjnego ......................................................................... I. Specyfika weryfikacji aktów uznaniowych. Typologia wad uznania ............................................................................................... II. Modele weryfikacji sądowoadministracyjnej a modele konkretyzacji norm .......................................................................... III. Specyfika sądowoadministracyjnej weryfikacji konkretyzacji bazującej na metodzie wyważania ................................................. IV. Wady procesu lub rezultatu wyważania weryfikowalne przez sąd administracyjny ......................................................................... Rozdział IX. Granice sądowoadministracyjnej weryfikacji legalności konkretyzacji norm prawa administracyjnego ............................................ § 1. Płaszczyzny i wymiary granic weryfikacji sądowoadministracyjnej . § 2. Poziome granice weryfikacji sądowoadministracyjnej ........................ I. Ustrojowokompetencyjne granice weryfikacji sądowoadministracyjnej .................................................................. 1. Granice wynikające z relacji ustrojowokompetencyjnych między władzą ustawodawczą i wykonawczą ....................... 2. Granice wynikające z relacji ustrojowo-kompetencyjnych między władzą wykonawczą i sądowniczą ............................ 3. Granice wynikające z relacji ustrojowokompetencyjnych między władzą ustawodawczą i sądowniczą ......................... II. Proceduralne granice weryfikacji sądowoadministracyjnej ...... 1. Legalność jako granica weryfikacji ......................................... 2. Legalność a pozalegalnościowe (celowościowe) kryteria weryfikacji ................................................................................... 3. Granice kompetencji kontrolno-rozpoznawczych i orzeczniczych sądu administracyjnego ............................... § 3. Pionowe granice weryfikacji sądowoadministracyjnej ........................ I. Głębokość kompetencji weryfikacyjnych sądu administracyjnego ............................................................................ II. Koncepcje redukcji głębokości kontroli legalności materialnej: od uznania administracyjnego do teorii swobody oceny stanu faktycznego ........................................................................................ III. Typologia spraw administracyjnych związanych z prawem organu do swobody oceny stanu faktycznego ............................ IV. Poziomy i stopnie głębokości weryfikacji sądowoadministracyjnej – uwagi prawnoporównawcze ........... 660 663 664 674 677 682 697 697 701 701 705 714 728 733 733 738 744 747 748 751 766 780 X Spis treści 1. Model francuski głębokości weryfikacji sądowoadministracyjnej ........................................................... 2. Model brytyjski głębokości weryfikacji sądowoadministracyjnej ........................................................... 3. Model niemiecki głębokości weryfikacji sądowoadministracyjnej ........................................................... Zakończenie ............................................................................................................... Indeks rzeczowy ........................................................................................................ 782 787 788 793 811 XI Wprowadzenie Prezentowana monografia stanowi studium z zakresu teorii prawa administra- cyjnego oraz postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to opracowanie prawnonaukowe o charakterze komplementarnym w tym sen- sie, że określone zagadnienia teoretycznoprawne oraz ich prawnodogmatyczne konkre- tyzacje są rozważane równolegle i w sposób wzajemnie się dopełniający w sferach teo- rii i praktyki prawa administracyjnego oraz postępowania sądowoadministracyjnego. Analiza konstrukcyjno-pojęciowa oraz dogmatyczno-instytucjonalna jest prowadzona nie tylko z uwzględnieniem reprezentatywnego dorobku ogólnej teorii prawa oraz teo- rii prawa administracyjnego, postępowania administracyjnego i sądowoadministracyj- nego, który podlega odpowiedniej implementacji i aplikacji w procesach naukowego wyjaśnienia złożonych i spornych problemów teoretycznych, lecz także odbywa się w świetle lub na tle określonych rozwiązań prawa pozytywnego (zasadniczo osadzo- nych w ramach polskiego porządku prawnego oraz relewantnych porządków prawa obcego, w tym przede wszystkim prawa niemieckiego, francuskiego i brytyjskiego) oraz dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych RP. Zakreślona tytułem pracy problematyka wyznacza odgórnie konieczność przyjęcia określonej perspektywy badawczej. W centrum zainteresowania i naukowej eksplora- cji znajdują się zagadnienia związane z determinantami, przebiegiem i istotą sądowo- administracyjnej weryfikacji1 legalności zachowań kompetencyjnych organów admi- nistracji publicznej. Problemy te są jednak obserwowane przede wszystkim z perspek- tywy podstaw normatywnych działalności administracji publicznej, a więc wzorców regulacji administracyjnoprawnej, która dla administracji publicznej stanowi wzorzec działania, natomiast dla sądu administracyjnego – wzorzec kontroli (weryfikacji), na- zywany w teorii prawa „normą dopełnienia”. Można na tej podstawie stwierdzić, że o ile w teorii postępowania sądowoadministracyjnego mechanizm kontroli sądowoad- ministracyjnej jest tradycyjnie analizowany i wyjaśniany przede wszystkim w świetle treści i granic normy odniesienia (co decyduje o przewadze podejścia procedural- nego)2, o tyle niniejsze rozważania stanowią analizę działalności kontrolnej sądu ad- 1 Pojęcie weryfikacji sądowoadministracyjnej ma szeroki zakres znaczeniowy, obejmując nie tylko działalność kontrolno-rozpoznawczą sądu administracyjnego, lecz także jego działalność orzeczniczą. Zob. szerokie rozważania w rozdziałach VII–IX. 2 Zob. np. T. Woś, w: T. Woś (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne, s. 19 i n., 49 i n., 106 i n., 196 i n., 246 i n., 266 i n., 278 i n.; Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i sądo- woadministracyjne, s. 95 i n.; K. Celińska-Grzegorczyk, W. Chróścielewski, R. Hauser, Z. Kmieciak, W. Piątek, W. Sawczyn, A. Skoczylas, J.P. Tarno, w: SPA, t. 10, 2014, s. 231 i n. XIII Wprowadzenie ministracyjnego przede wszystkim w świetle normy dopełnienia (co przesądza o prze- wadze podejścia materialnego). Jest ponadto rzeczą godną podkreślenia, że w teo- rii prawa administracyjnego dominuje określony model rozważań na temat związków pomiędzy swobodą kształtowania stosunków administracyjnoprawnych przez organy administracji publicznej a zakresem kontroli sądu administracyjnego3. Model ten jest zasadniczo oparty na analizie form administracyjnej władzy dyskrecjonalnej (wśród których czołowe miejsca zajmują uznanie administracyjne, pojęcia nieokreślone i po- krewne konstrukcje teoretyczne) oraz towarzyszącej im redukcji kompetencji kontro- lnych sądu administracyjnego4. Zagadnienia te są najczęściej przedstawiane na tle ty- pologizacji granic lub wad uznania, które mają stanowić dla sądu relewantny punkt odniesienia w procesie weryfikacji legalności przedmiotu zaskarżenia. Powyższe ujęcia analizy teoretycznej należy uznać za wymagające dalszego rozwi- nięcia i pogłębienia w kontekście relacji pomiędzy sposobem działania oraz zakresem i głębokością kompetencji weryfikacyjnych sądu administracyjnego a strukturą nor- matywną prawa administracyjnego i modelami konkretyzacji norm należących do tej struktury. Jako fundamentalne jawi się w tym zakresie pytanie, czy i w jakim zakre- sie określone rodzaje podstaw normatywnych zaskarżalnych zachowań kompetencyj- nych organów administracji publicznej oraz powiązane z nimi modele konkretyzacji norm prawa administracyjnego mają wpływ na przebieg, rezultat i granice weryfika- cji legalnościowej przed sądem administracyjnym. Oczywiście zagadnienia związania prawnego i swobody kompetencyjnej organów (w tym jej form, stopni oraz granic) są zasadniczym elementem tak wyznaczonego problemu badawczego. W ramach takiego podejścia konstrukcje uznania administracyjnego oraz pojęć nieokreślonych nie są jed- nak wyłącznymi przedmiotami analizy teoretycznej i dogmatycznej, gdyż zostają one umieszczone w szerszym kontekście podstawowych kategorii norm prawa administra- cyjnego, ich struktury oraz sposobów konkretyzacji. Jest bowiem niepodważalnym za- łożeniem koncepcji państwa prawa, że jedynym źródłem związania i swobody praw- 3 Zob. w literaturze polskiej np. M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy, s. 219 i n.; K. Nowacki, Kontrola, s. 123 i n.; A. Błaś, Problemy, s. 21–28; A. Habuda, Uznanie, s. 17−27; M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne w orzecznictwie, s. 168−183; A. Nałęcz, Uznanie, s. 93 i n., 100−124. 4 Z bogatej literatury niemieckojęzycznego kręgu kulturowego (także na tle rozwiązań fran- cuskich, brytyjskich, amerykańskich) zob. np. M. Geurts, Verwaltungsgerichtliche, s. 25 i n.; M. Je- staedt, Maßstäbe, s. 329 i n.; H. Maurer, Allgemeines, s. 141 i n.; H.J. Wolff, O. Bachof, R. Stober, Verwaltungsrecht, s. 438 i n.; F. Ossenbühl, Rechtsbindungen, s. 172 i n.; S. Oeter, Die Kontroll- dichte, s. 266–277; F.O. Kopp, Handlungsspielräume, s. 146 i n.; E. Pache, Tatbestandliche, s. 11 i n., 192 i n., 457 i n.; M. Ibler, Rechtspflegender, s. 62 i n.; E. Schmidt-Aßmann, Die Kontrolldichte, s. 362 i n.; W. Hoffmann-Riem, Eigenständigkeit, s. 722 i n.; H.J. Papier, Zur verwaltungsgerichtli- chen, s. 621 i n.; M. Beckmann, Das Verhältnis, s. 505 i n.; H. Schulze-Fielitz, Neue, s. 772–781; M. Eifert, Letztentscheidungsbefugnisse, s. 341–343; Ch. Weitzel, Justitiabilität, s. 156 i n.; B. Va- radinek, Ermessen, s. 38 i n., 90 i n.; R. Brinktrine, Verwaltungsermessen, s. 94 i n., 334 i n., 510 i n.; F. Schoch, Gerichtliche, s. 837 i n.; M. Aschke, Gewaltenteilung, s. 119 i n. XIV Wprowadzenie nej organów administracji publicznej są normy prawa przedmiotowego. Z norm kompetencyjnych i merytorycznych prawa administracyjnego wynikają zarówno upo- ważnienia, jak i uprawnienia i obowiązki organów związane z realizacją przyznanych kompetencji. Normy te są z jednej strony źródłem konstrukcji kreujących określony ro- dzaj swobody zachowania (np. konstrukcji uznania lub pojęć nieokreślonych), z drugiej zaś – źródłem związania lub ograniczeń w zakresie korzystania z przyznanej swobody. Przyjęcie jako naczelnej tezy badawczej twierdzenia, że mechanizm oraz granice weryfikacji sądowoadministracyjnej są warunkowane i w określony sposób kształto- wane nie tylko przez normę odniesienia, lecz także przez wynikające z normy dopeł- nienia specyficzne dla prawa administracyjnego struktury normatywne (w tym normy programowe, planowe, zadaniowe, celowe sensu stricto, normy-zasady oraz formy swo- body kompetencyjnej organów administracji, w tym uznanie, pojęcia nieokreślone, klauzule odsyłające), zasadnicze modele konkretyzacji norm administracyjnoprawnych oraz fazy procesu konkretyzacji normatywnej, sprawia, że rozważania dotyczące bezpo- średnio działalności kontrolno-rozpoznawczej i orzeczniczej sądu administracyjnego muszą zostać poprzedzone szeregiem założeń metateoretycznych i teoretycznych oraz określonym zespołem zagadnień problemowych, które stanowią pewien prius wzglę- dem zasadniczej problematyki związanej z weryfikacją sądowoadministracyjną, jej me- chanizmem i granicami. Analiza procesu kontroli sprawowanej przez sąd administra- cyjny z punktu widzenia norm prawa administracyjnego, modeli ich konkretyzacji oraz struktury i treści podstaw normatywnych zaskarżalnych form działania organów admi- nistracji publicznej z jednej strony jest wyrazem dostrzeżenia konieczności poszerze- nia właściwej dla teorii postępowania sądowoadministracyjnego perspektywy poglądo- wej, opartej na dominacji podejścia proceduralno-ustrojowego, z drugiej zaś – stanowi próbę rozwinięcia i pogłębienia podejmowanych w teorii prawa administracyjnego prób eksplikacji problemów strukturalnego oraz funkcjonalnego oddziaływania okre- ślonych kategorii norm prawa administracyjnego (np. norm zadaniowych) na przebieg i rezultat procesu weryfikacji sądowoadministracyjnej. Całościowa, kompleksowa oraz wieloaspektowa analiza w tym zakresie wymaga zatem wyróżnienia co najmniej kilku zasadniczych grup założeń koncepcyjnych oraz powiązanych z nimi płaszczyzn pro- blemowych. Po pierwsze, konieczne jest uprzednie dokonanie zasadniczego podziału katego- rialnego norm prawa administracyjnego na normy kompetencyjne i normy meryto- ryczne, połączonego z ekspozycją podstawowych właściwości strukturalnych, treścio- wych oraz funkcjonalnych tych kategorii norm5. Dokonanie dualistycznej dyferencjacji w tym zakresie jest podyktowane koniecznością adekwatnego pojęciowo i normatywnie powiązania z tymi normami oraz ich komponentami strukturalnymi podstawowych konstrukcji nauki prawa administracyjnego związanych ze swobodą kompetencyjną organów administracji publicznej, w tym przede wszystkim uznania administracyjnego, pojęć lub zwrotów nieokreślonych o różnorodnym charakterze (np. prognostycznych, 5 Zob. część I. XV Wprowadzenie szacunkowych), generalnych klauzul odsyłających. Z punktu widzenia zakresu i form swobody kompetencyjnej organów administracji oraz zakresu legalnościowej kontroli sądu administracyjnego szczególnie istotna jest analiza konstrukcji uznania admini- stracyjnego na tle podziału norm kompetencyjnych na normy kompetencji fakultatyw- nej, obligatoryjnej i mieszanej6 oraz podziału norm merytorycznych prawa administra- cyjnego w świetle kryteriów sfery oddziaływania (zewnętrzna – wewnętrzna)7, konklu- zywności (normy-reguły i normy-zasady)8 i otwartości treściowej/zakresowej (normy określone i nieokreślone treściowo lub zakresowo)9. W sensie metateoretycznym szczegółowa analiza związana ze strukturą norma- tywną prawa administracyjnego wiąże się z przyjęciem pewnych, wyznaczających właściwą dziedzinę rozważań, założeń wstępnych, wśród których należy wymienić przede wszystkim10: 1) minimalizm filozoficzny charakterystyczny dla analitycznej teo- rii prawa; 2) podejście normocentryczne, dla którego charakterystyczne jest uznanie normy prawnej za nieodzowne narzędzie analizy teoretycznej w obszarze szczegóło- wych nauk prawnych; 3) ujęcie systemu prawa jako uporządkowanego hierarchicz- nie zbioru norm rekonstruowanych z przepisów zawartych w tekstach prawnych ak- tów normatywnych; 4) podejście formalistyczne oparte na osiągnięciach pozytywizmu prawniczego i normatywizmu; 5) prymat metody formalno-dogmatycznej związanej z analizą logiczno-pojęciową konstrukcji prawniczych oraz rozwiązań prawa pozytyw- nego; 6) dominację dedukcyjnej metody rozważań prawniczych, która konstruuje od- górnie i apriorycznie pewne ogólne konstrukcje i założenia pojęciowe, poddając je kon- kretyzacji na tle rozwiązań prawa pozytywnego, w celu wyjaśniania i systematyzowa- nia tych rozwiązań; 7) uzupełniający charakter innych metod rozważań prawniczych, ze szczególnym uwzględnieniem metody badań komparatystycznych. Powyższe założenia mają charakter wysoce abstrakcyjny. Nie jest jednak możliwa jakakolwiek poważna dyskusja naukowa w obszarze teorii dogmatyk prawniczych z po- minięciem uznanego dorobku i osiągnięć ogólnej teorii lub filozofii prawa oraz bez opowiedzenia się – w koniecznym zakresie – za określonym sposobem pojmowania porządku prawnego i jego elementów składowych. Po drugie, nieodzowny jest wybór koncepcji operacjonalizacji pojęciowej procesu stosowania i uszczegóławiania norm ustawowych na drodze administracyjnej11. Jeśli bowiem przedmiotem weryfikacji sądowoadministracyjnej są określone akty (czynno- ści) administracyjne związane z konkretyzacją treści normatywnej na kolejnych szcze- blach porządku prawnego, to konieczne jest przyjęcie określonego – teoretycznie uza- sadnionego i badawczo przydatnego – poglądu na temat istoty procesu konkretyzacji 6 Zob. rozdział II. 7 Zob. rozdział III § 1. 8 Zob. rozdział III § 2. 9 Zob. rozdział III § 3. 10 Por. M. Kamiński, Prawo, s. 31–33 oraz cytowana tam literatura. 11 Zob. rozdział IV. XVI Wprowadzenie norm administracyjnoprawnych w administracyjnych aktach stanowienia i stosowa- nia prawa. Budowa modelu teoretycznego opartego na pojęciowej idealizacji i abstrak- tyzacji nie może jednak nie uwzględniać specyfiki regulacji administracyjnoprawnej oraz osadzenia rozważań teoretycznych w realiach konkretnego systemu prawa pozy- tywnego. Dlatego wyjściowy model ogólnoteoretyczny wymaga dalszej konkretyzacji oraz powiązania z przyjętymi wyżej założeniami typologicznymi zróżnicowania norm merytorycznych prawa administracyjnego w świetle kryteriów konkluzywności oraz otwartości. W ten sposób dopuszczalne staje się wydzielenie dwóch zasadniczych i rów- noległych modeli konkretyzacji: modelu konkretyzacji subsumpcyjnej (typowego dla norm-reguł lub norm zamkniętych) oraz modelu konkretyzacji hermeneutyczno-argu- mentacyjnej (typowego dla norm-zasad lub norm otwartych)12. Dopiero w dalszej ko- lejności modele te mogą zostać poddane zabiegowi integracji, który jest konsekwencją swoistego „urealnienia” założeń pojęciowych i konstatacji, że w ramach złożonej pod- stawy merytorycznoprawnej (materialnoprawnej) konkretyzacji najczęściej dochodzi do zbiegu norm-zasad i norm-reguł lub norm otwartych i zamkniętych, a zatem ko- nieczne staje się połączenie założeń i cech obydwu modeli zasadniczych13. Jest również rzeczą charakterystyczną, że tak wyróżnione modele wyjściowe konkretyzacji norm merytorycznych wykazują silny związek z normami kompetencji fakultatywnej (uzna- niowej) oraz obligatoryjnej (związanej). Pojęciowa operacjonalizacja konkretyzacji normatywnej na drodze administracyj- nej musi zostać powiązana z pojęciową fragmentacją podstawy normatywnej konkrety- zacji oraz z precyzyjnym określeniem jej przedmiotu. Jest to konieczny warunek konty- nuacji analizy teoretycznej w płaszczyźnie weryfikacji sądowoadministracyjnej jako ak- tywności związanej z kontrolą legalności określonych form konkretyzacji norm prawa administracyjnego14. Po trzecie, wykazanie istnienia oraz właściwości strukturalnego i funkcjonalnego związku pomiędzy sposobem i granicami weryfikacji sądowoadministracyjnej a mo- delami konkretyzacji norm prawa administracyjnego oraz typami podstaw normatyw- nych konkretyzacji nie tylko musi opierać się na klarownym i teoretycznie uzasadnio- nym doborze założeń i narzędzi analizy pojęciowej, lecz dodatkowo powinno zostać integralnie złączone z pełną i pogłębioną prezentacją teoretycznego modelu mechani- zmu i maksymalnego zasięgu szeroko rozumianej działalności kontrolnej sądu admi- nistracyjnego. W związku z powyższym analiza teoretyczna w tym zakresie obejmuje trzy grupy zagadnień. W pierwszej kolejności przedmiotem rozważań są podstawowe konstrukcje poję- ciowe właściwe dla przyjętej koncepcji sądowoadministracyjnej weryfikacji legalności. Oczywiście wybór założeń koncepcyjnych musi korespondować z uprzednio dokona- 12 Zob. rozdział V. 13 Zob. rozdział VI. 14 Zob. rozdziały VIII i IX. XVII Wprowadzenie nymi wyborami. Jeśli więc przedmiot weryfikacji – adekwatnie do przyjętej koncepcji systemu prawnego i jego elementów składowych – jest charakteryzowany jako akt kon- kretyzacji norm administracyjnoprawnych wyższego stopnia, to również samo ujęcie weryfikacji musi opierać się na spójnych i przydatnych analitycznie koncepcjach teo- retycznych z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego. Nie jest zatem kwestią przypadku, że rozważania zostały powiązane z materialną koncepcją sprawy sądowo- administracyjnej, koncepcjami zwrotu stosunkowego, normy odniesienia i dopełnie- nia, określonym modelem kompetencji orzeczniczych sądu administracyjnego i zasad orzekania15. W drugiej kolejności przedmiotem szerokich rozważań jest zagadnienie samego mechanizmu sądowoadministracyjnej weryfikacji legalności, pojmowanego jako swo- isty modus operandi sądu administracyjnego w sferze działalności kontrolno-rozpo- znawczej i orzeczniczej w sprawach sądowoadministracyjnych. Łączący momenty opi- sowe i wartościujące model teoretyczny mechanizmu weryfikacji jest z jednej strony skierowany na ukazanie jego budowy i elementów składowych, z drugiej zaś – na pre- cyzyjne wydzielenie i poddanie wieloaspektowej analizie przebiegu procesu weryfikacji sądowoadministracyjnej i jej faz. Na tym tle – szczególnie w kontekście rozważanych form swobody kompetencyjnej organów administracji publicznej w procesach konkre- tyzacji prawa – kluczowe znaczenie ma wyodrębnienie kolejnych etapów weryfikacji sądowoadministracyjnej, które zostają w pewien modelowy (idealizacyjny) sposób „na- łożone” na etapy konkretyzacji norm prawa administracyjnego przez organ admini- stracji publicznej. Pozwala to na wyróżnienie kolejnych faz weryfikacji, których przed- miot, wzorce, cel i rezultat są dostosowane do charakterystycznych cech danego etapu konkretyzacji administracyjnoprawnej (od weryfikacji walidacyjnej poprzez weryfika- cję kognicyjną, interpretacyjną, subsumpcyjną, kompetencyjną aż po weryfikację kon- sekwencyjną)16, która może bazować wyłącznie lub równolegle na wyjściowych mode- lach konkretyzacji subsumpcyjnej (sylogistycznej) i argumentacyjnej17. W trzeciej kolejności uwaga badawcza zostanie skupiona na problematyce granic weryfikacji sądowoadministracyjnej, pojmowanych jako maksymalny zasięg kompe- tencji weryfikacyjnych sądu administracyjnego w sferze konstruowania wzorca wery- fikacji, zestawiania powyższego wzorca z przedmiotem weryfikacji oraz formułowa- nia wniosków w postaci odpowiedniego zwrotu stosunkowego18. Zakres tak rozumia- nych uprawnień sądu administracyjnego do kontrolnego lub orzeczniczego wkraczania (analizowanych co do ram przedmiotu ingerencji oraz jej intensywności) w działal- ność organów administracji publicznej jest analizowany w powiązanych z normą od- niesienia płaszczyznach ustrojowo-kompetencyjnej i proceduralnej oraz w płaszczyź- nie materialnej (treściowej), która jest determinowana przez właściwości normy do- 15 Zob. rozdział VII. 16 Zob. rozdział VIII § 14–19. 17 Zob. rozdział VIII § 20. 18 Zob. dalsze uwagi w rozdziałach VIII § 5 i IX § 1. XVIII Wprowadzenie pełnienia oraz wynikające z niej stopnie i formy swobody konkretyzacyjnej organów administracji publicznej19. O ile pierwsze dwie płaszczyzny granic zostaną powiązane przede wszystkim z analizą wymiaru ustrojowego kompetencji weryfikacyjnych sądu administracyjnego w układzie triangularnym: ustawodawca – administracja publiczna – sądownictwo administracyjne (tzw. szerokość granic weryfikacji), o tyle płaszczy- zna ostatnia zostanie powiązana z gradacją intensywności kompetencji weryfikacyjnych sądu administracyjnego (tzw. głębokość granic weryfikacji) z punktu widzenia deficytu wzorców normatywnych działalności organów administracji publicznej lub ich „legal- nościowej niemierzalności” na drodze sądowoadministracyjnej w warunkach modelu kasatoryjnego sądownictwa administracyjnego. Na zakończenie wstępnych uwag prezentujących przedmiot, założenia, cele i treść rozważań należy ponownie podkreślić, że wyznaczona tytułem pracy problematyka mechanizmu i granic weryfikacji sądowoadministracyjnej jest w istocie obserwowana i analizowana przez pryzmat stosunku administracji publicznej do norm prawa ad- ministracyjnego i tym samym do całego porządku prawnego. Zagadnienie tego ro- dzaju relacji ma oczywiście charakter szerszy i uprzedni względem weryfikacji sądo- woadministracyjnej. W ramach legalnościowego i kasatoryjnego modelu sądownictwa administracyjnego możliwa jest jednak analiza stosunku podległości organów admi- nistracji odnośnie do treści norm administracyjnoprawnych w dwóch odrębnych per- spektywach badawczych. Po pierwsze, stosunek ten może być analizowany w perspektywie determinacji prawnej działalności administracji publicznej przez normy prawa przedmiotowego. Jest to perspektywa podległości organów administracji publicznej ustawodawcy oraz wzorcom normatywnym prawa pozytywnego. W ramach tego ujęcia istotne są zakres i formy związania normami prawnymi oraz granice swobody konkretyzacyjnej orga- nów administracji. Paradygmatycznymi konstrukcjami w tym zakresie są uznanie ad- ministracyjne, pojęcia lub zwroty nieokreślone, generalne klauzule odsyłające. Wyzna- czenie granic ich zastosowania w sferach stanowienia i stosowania prawa lub weryfika- cji legalnościowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wymaga jednak nie tylko uświadomienia sobie ich „lokalizacji” w pewnych strukturach normatywnych (norm merytorycznych lub kompetencyjnych), lecz przede wszystkim powiązania z pewnymi fazami administracyjnej konkretyzacji normatywnej (np. walidacyjnej, subsumpcyjnej, kompetencyjnej). Swoboda administracji publicznej w kształtowaniu treści prawa po- zytywnego jest zatem powiązana z różnymi etapami konkretyzacji i zachowuje cha- rakter stopniowalny. Odrębnym zagadnieniem jest natomiast obszar samodzielności konkretyzacyjnej administracji publicznej związany z brakiem determinacji prawnej lub jej niepełnym zakresem. Na tym tle powstaje zasadnicze pytanie, czy i w jakich granicach organy administracji mogą dysponować pewnymi oryginalnymi, zastrze- żonymi, wyłącznymi kompetencjami w sferze stosowania lub wykonywania prawa. Chodzi w tym wypadku o pewne „ekskluzywy kompetencyjne” władzy wykonawczej 19 Zob. rozdział IX. XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mechanizm i granice weryfikacji sądowoadministracyjnej a normy prawa administracyjnego i ich konkretyzacja
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: