Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00213 005498 13610806 na godz. na dobę w sumie
Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego. Polityka ekonomiczna a wzrost gospodarczy - ebook/pdf
Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego. Polityka ekonomiczna a wzrost gospodarczy - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 340
Wydawca: CeDeWu Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7941-114-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja 'Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego' jest próbą nawiązania do wielowątkowej dyskusji, jaka toczy się w literaturze światowej oraz polskiej na temat uwarunkowań wzrostu gospodarczego. Znaczenie polityki ekonomicznej państwo, jako czynnika wpływającego na wzrost gospodarczy w krótkim i długim okresie, jest zagadnieniem budzącym wiele kontrowersji.
W wielu dyskusjach, wypowiedziach i publikacjach ekonomistów postuluje się i uzasadnia konieczność odejścia od sterowania popytem na rzecz polityki propodażowej, odejścia od polityki krótkookresowej (doraźnej, bieżącej) na rzecz tworzenia warunków dla długofalowego wzrostu gospodarczego. W tym kontekście dokonuje się rozróżnienia między polityką ekonomiczną w szerszym znaczeniu, która dotyczy całości przedsięwzięć państwa obejmujących ład ekonomiczny i funkcjonowanie gospodarki (polityka ekonomiczna ustrojowa, kształtowana na szczeblu rządu i parlamentu) a polityką bieżącą rządu. Z kolei, oparta na założeniach keynesowskich bieżąca polityka ekonomiczna popytowa ma nadal zwolenników.
- Czy na obecnym etapie rozwoju, gospodarka rynkowa może funkcjonować bez bieżącej polityki ekonomicznej?
- Czy rządy i banki centralne powinny skoncentrować się na tworzeniu podażowych warunków dla długookresowego wzrostu gospodarczego, czy też powinny prowadzić aktywną politykę ekonomiczną w krótkim okresie, opartą na próbach sterowania popytem?
- Kiedy i jaka polityka ekonomiczna może stymulować wzrost gospodarczy lub tworzyć bariery dla tego wzrostu?
Prezentowana książka stanowi próbę odpowiedzi na powyższe pytania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

2008 06 Mechanizmy Okladka.qxp 2008-06-19 19:19 Page 1 Publikacja Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego jest próbą na- wiązania do wielowątkowej dyskusji, jaka toczy się w literaturze światowej oraz polskiej na temat uwarunkowań wzrostu gospodarczego. Znaczenie polityki ekonomicznej państwa, jako czynnika wpływającego na wzrost go- spodarczy w krótkim i długim okresie, jest zagadnieniem budzącym wiele kontrowersji. W wielu dyskusjach, wypowiedziach i publikacjach ekonomistów postuluje się i uzasadnia konieczność odejścia od sterowania popytem na rzecz polity- ki propodażowej, odejścia od polityki krótkookresowej (doraźnej, bieżącej) na rzecz tworzenia warunków dla długofalowego wzrostu gospodarczego. W tym kontekście dokonuje się rozróżnienia między polityką ekonomiczną w szerszym znaczeniu, która dotyczy całości przedsięwzięć państwa obejmu- jących ład ekonomiczny i funkcjonowanie gospodarki (polityka ekonomicz- na ustrojowa, kształtowana na szczeblu rządu i parlamentu) a polityką bieżącą rządu. Z kolei, oparta na założeniach keynesowskich bieżąca polity- ka ekonomiczna popytowa ma nadal zwolenników. Ożywienie dyskusji nad problematyką wzrostu gospodarczego i rolą poli- tyki ekonomicznej jest również związane z procesami globalizacji i kształto- wania się gospodarki opartej na wiedzy na przełomie wieków. Owe procesy zmodyfikowały wiele zjawisk, takich jak: inflacja, bezrobocie, przebieg cyklu koniunkturalnego. Pojawiają się również globalne dysproporcje w tempie wzrostu gospodarczego pomiędzy różnymi grupami krajów i regionami świa- ta. Znajdują one zwłaszcza wyraz w szybkim wzroście gospodarczym krajów azjatyckich, nieco wolniejszym wzroście gospodarki amerykańskiej i dość po- wolnym wzroście gospodarki europejskiej. Coraz częściej stawiana jest teza, że w ciągu najbliższych 20-30 lat może dojść do znamiennego przesunięcia punktu ciężkości gospodarki światowej do Azji, przy czym gospodarka euro- pejska może stawać się w coraz większym stopniu obszarem stagnacji i nie- nadążania za przyspieszeniem, obserwowanym u głównych beneficjentów globalizacji. – Czy na obecnym etapie rozwoju, gospodarka rynkowa może funkcjono- wać bez bieżącej polityki ekonomicznej? – Czy rządy i banki centralne powinny skoncentrować się na tworzeniu podażowych warunków dla długookresowego wzrostu gospodarczego, czy też powinny prowadzić aktywną politykę ekonomiczną w krótkim okresie, opartą na próbach sterowania popytem? – Kiedy i jaka polityka ekonomiczna może stymulować wzrost gospodar- czy lub tworzyć bariery dla tego wzrostu? Prezentowana książka stanowi próbę odpowiedzi na powyższe pytania. Księgarnia internetowa w w w . c e d e w u . p l Infolinia - 0 22 396 15 00 Zamówienia telefoniczne 0 22 396 15 01 ISBN 978-83-7556-038-1; EAN 9788375560381 Cena 49 zł Recenzja: prof. Giuseppe Calzoni, prof. Marian Żukowski © Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne. Za bro nio ne jest ko pio wa nie, prze twa rza nie i roz po wszech nia nie w ja kim kol wiek ce lu oraz po sta ci bez pi sem nej zgo dy au to rów i wy daw cy. Wy daw nic two Ce De Wu oraz au torzy do ło ży li wszel kich sta rań, aby tre ści za war te w ni niej szej pu- bli ka cji by ły kom plet ne i rze tel ne. Nie bio rą jed nak od po wie dzial no ści za ich wy ko rzy sta nie ani za zwią za ne z tym ewen tu al ne na ru sze nie praw au tor skich oraz za skut ki dzia łań wy ni kłe z wy ko- rzy sta nia in for ma cji za war tych w książ ce. Projekt okładki: Agnieszka Natalia Bury DTP: CeDeWu Sp. z o.o. Wydanie I papierowe, Warszawa 2008 ISBN 978-83-7556-038-1 Wydanie I elektroniczne, Warszawa 2014 ISBN 978-83-7941-114-6 Wy daw ca: CeDeWu Sp. z o.o. 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47/49 e-mail: cedewu@cedewu.pl Redakcja wydawnictwa: (4822) 374 90 20 lub 22 Fax: (4822) 827 38 89 Księgarnia Ekonomiczna 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47 Tel.: (4822) 396 15 00...01 Fax: (4822) 827 38 89 Ekonomiczna Księgarnia Internetowa www.cedewu.pl www.4books.pl Made in Poland Mech Rozdz 00 Spis tre ci NOWY.qxp 2008-06-20 18:32 Page 3 Spis treści Spis treści Wprowadzenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1. Spójność społeczno-ekonomiczna a wzrost gospodarczy. Wnioski dla Polski z doświadczeń Unii Europejskiej – Michał G. Woźniak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1.1. Fazowość wzrostu gospodarczego w latach 1990 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.2. Odkładane kwestie spójności społeczno-ekonomicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 1.3. Problem przydatności wzorca spójności społeczno-ekonomicznej UE dla Polski i Europy Środkowo-Wschodniej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 2. W poszukiwaniu strategii innowacyjnej polskiej gospodarki – Witold Kasperkiewicz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 2.1. Ocena innowacyjności polskiej gospodarki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 2.1.1. Zdolność innowacyjna polskiej gospodarki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 2.1.2. Pozycja innowacyjna polskiej gospodarki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 2.2. Ocena polityki innowacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 2.3. Jaka strategia dla Polski?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 2.3.1. Modele strategii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 2.3.2. Strategia fińska i irlandzka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 2.3.3. Wybór strategii. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3. Mechanizm i źródła wzrostu gospodarczego na świecie – Stanisław Gomułka . . . 47 3.1. Dualność gospodarki światowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3.2. Podstawowe fakty dotyczące wzrostu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 3.3. Model Phelpsa z korektami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 3.4. Krzywa kapeluszowa dla TFA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 3.5. Krzywa kapeluszowa dla krajów poza TFA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 3.6. Problemy z teorią wzrostu dla krajów poza TFA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 3.7. „Całościowa” teoria Parente i Prescotta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 3.8. Testy empiryczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3.9. Implikacje teorii na dłuższą metę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 www.cedewu.pl 3 Mech Rozdz 00 Spis tre ci NOWY.qxp 2008-06-20 18:32 Page 4 Mechanizmy i żródła wzrostu gospodarczego 4. Polityka ekonomiczna i kształtowanie się międzynarodowej konkurencyjności gospodarki krajowej – Józef Mijala . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 4.1. Istota i cele narodowej polityki ekonomicznej oraz polityki kształtowania międzynarodowej konkurencyjności gospodarki krajowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 4.2. Modelowe rozwiązania realizacji celów polityki ekonomicznej ze szczególnym uwzględnieniem modelu socjalnej gospodarki rynkowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.3. Koncepcja zlokalizowanego konkurowania i konkurencyjności międzynarodowej, jako immanentna część składowa modelu socjalnej gospodarki rynkowej . . . . . 70 4.4. Podstawowe elementy i narzędzia narodowej polityki ekonomicznej w modelu otwartej socjalnej gospodarki rynkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4.5. Kształtowanie się międzynarodowej konkurencyjności systemowej Polski i Niemiec po 1990 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 4.6. Potencjał gospodarczy i poziom realnej międzynarodowej konkurencyjności gospodarki Polski i Niemiec na przełomie XX i XXI w. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 5. Czy polityka ekonomiczna może być skuteczna jako czynnik oddziałujący na wzrost gospodarczy? – Sławomir I. Bukowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 5.1. Endogeniczne modele wzrostu gospodarczego a polityka ekonomiczna. . . . . . . . 92 5.2. Finanse publiczne a wzrost gospodarczy w długim okresie. Niekeynesowskie reakcje gospodarki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 5.3. Polityka monetarna, inflacja i wzrost gospodarczy w długim okresie. . . . . . . . . . 98 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 6. Pieniądz, polityka pieniężna a realne procesy gospodarcze – Jan L. Bednarczyk 105 6.1. Ujęcie klasyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 6.2. Neutralność i superneutralność pieniądza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 6.3. Ujęcie neokeynesowskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 6.4. Wnioski z antyinflacyjnej polityki pieniężnej i jej ewolucja . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 7. Egzogeniczne i endogeniczne modele wzrostu gospodarczego a transformacja gospodarcza – Grażyna A. Olszewska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 7.1. Czynniki wzrostu gospodarczego w egzogenicznych i endogenicznych modelach wzrostu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 7.2. Wpływ pieniądza na wzrost gospodarczy w modelach realnego cyklu koniunkturalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 4 www.cedewu.pl Mech Rozdz 00 Spis tre ci NOWY.qxp 2008-06-20 18:32 Page 5 Spis treści 7.3. Specyfika okresu transformacji a pieniężne czynniki wzrostu gospodarczego . . 131 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 8. Niezależność banku centralnego a wzrost gospodarczy w literaturze światowej – Michał Skopowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 8.1. Niezależność banku centralnego a wartość i zmienność inflacji . . . . . . . . . . . . 137 8.2. Niezależność banku centralnego a tempo wzrostu gospodarczego i luka popytowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 8.3. Niezależność banku centralnego a inne zmienne makroekonomiczne. . . . . . . . 142 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 9. Dlaczego system podatkowy wpływa na wzrost gospodarczy? – Anna Białek-Jaworska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 9.1. Znaczenie polityki podatkowej dla wzrostu gospodarczego. . . . . . . . . . . . . . . . . 152 9.2. Optymalny poziom obciążeń podatkowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 9.3. Model wpływu podatków na wzrost gospodarczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 9.3.1. W jaki sposób podatki spowalniają wzrost gospodarczy? . . . . . . . . . . . 158 9.3.2. Stopa podatku maksymalizująca stopę wzrostu gospodarczego . . . . . . 160 9.4. Koszt opodatkowania wyższego od maksymalizującego stopę wzrostu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 9.5. Podatki i wzrost gospodarczy w innych krajach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 Bibliografia 168 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 10. Wzrost gospodarczy w świetle analizy historyczno-instytucjonalnej – Marian Zalesko. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 10.1. Definiowanie instytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 10.2. Wzrost gospodarczy w teorii i praktyce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 10.3. Rola instytucji w procesie wzrostu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 10.4. Charakter zmian instytucjonalnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 11. Kapitał zagraniczny a wzrost gospodarczy – Elżbieta Zalesko. . . . . . . . . . . . . . . 185 11.1. Wpływ BIZ na poziom inwestycji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 11.2. Wpływ BIZ na produktywność czynników produkcji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 www.cedewu.pl 5 Mech Rozdz 00 Spis tre ci NOWY.qxp 2008-06-20 18:32 Page 6 Mechanizmy i żródła wzrostu gospodarczego 12. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne determinantą wzrostu gospodarczego – studium przypadku – Magdalena Kinga Stawicka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 12.1. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . 202 12.2. Produkt Krajowy Brutto w Unii Europejskiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 12.3. Korelacja między bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi a wzrostem gospodarczym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 13. Mechanizm credit crunch i jego konsekwencje dla gospodarki Stanów Zjednoczonych – Ireneusz Pszczółka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 13.1. Teoretyczne aspekty kryzysu kredytowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 13.2. Historia kryzysów kredytowych po drugiej wojnie światowej . . . . . . . . . . . . . . 214 13.3. Credit crunch 2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 14. System kursu walutowego a wzrost gospodarczy w świetle teorii i w praktyce – Piotr Misztal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 14.1. Klasyfikacja systemów kursów walutowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 14.2. Wpływ systemu kursowego na wzrost gospodarczy i inflację . . . . . . . . . . . . . . 233 14.3. Systemy kursowe a wzrost gospodarczy w świetle wyników analiz empirycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 14.4. Czynniki determinujące wybór reżimu kursowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 15. Założenia i realizacja globalnej strategii wzrostu w krajach rozwijających się w latach 90. i w 2000 – Aneta Kosztowniak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 15.1. Rola Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego we wdrażaniu globalnej strategii wzrostu w krajach rozwijających się . . . . . . 242 15.2. Płaszczyzny oddziaływania Konsensusu Waszyngtońskiego na gospodarkę krajów rozwijających się i jego wyniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 16. Wybrane aspekty elastyczności rynku pracy – Elżbieta J. Siek . . . . . . . . . . . . . . 259 16.1. Formy elastyczności rynku pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 16.2. Pomiar elastyczności rynku pracy – wybrane wskaźniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 6 www.cedewu.pl Mech Rozdz 00 Spis tre ci NOWY.qxp 2008-06-20 18:32 Page 7 Spis treści 17. Wolność gospodarcza i jej wpływ na procesy rozwoju społeczno-ekonomicznego – Andrzej Kacprzyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 17.1. Metodologia pomiaru i wyniki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 17.2. Wolność gospodarcza a poziom rozwoju społeczno-ekonomicznego . . . . . . . . 276 17.3. Wolność gospodarcza a wzrost gospodarczy – stan badań . . . . . . . . . . . . . . . . 281 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 18. Źródła długookresowego wzrostu gospodarczego Chin – rola zagranicznych inwestycji bezpośrednich – Tomasz Białowąs. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 18.1. Teoretyczne podstawy analizy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 18.2. Reformy gospodarcze i rozwój zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Chinach w latach 1978-2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 18.3. Rola zagranicznych inwestycji bezpośrednich we wzroście poziomu inwestycji całkowitych w Chinach. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 18.4. Wpływ ZIB na zmiany w strukturze własnościowej firm i zaawansowanie technologiczne produkcji przemysłowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 18.5. Wpływ ZIB na wzrost eksportu i jego strukturę. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 20. Polityka ekonomiczna Irlandii a jej wzrost gospodarczy w okresie 1989-2000 i 2001-2008 – Jacek Piotr Rosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 19.1. Polityka gospodarcza w latach 1989-2000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 19.1.1. Duże znaczenie środków pomocowych UE w latach 1989-2000. . . . . 305 19.1.2. Kluczowe znaczenie BIZ w modernizacji kraju w latach 1989-2000 . . 308 19.2. Polityka gospodarcza w latach 2001-2008 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 20. Czy podatki wpływają na wzrost gospodarczy? – Marzena Maselewska . . . . . . . 315 20.1. Długoterminowy wzrost gospodarczy i jego znaczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 20.2. Czy podatki wpływają na wzrost gospodarczy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 20.3. Reformy podatkowe Kennedy’ego i Reagana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 20.4. Negatywne skutki utrzymywania wysokich podatków: luka podatkowa . . . . . . 323 20.5. Rozwojowa idea: podatek liniowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 www.cedewu.pl 7 00 Spis tre ci.qxd 2008-03-14 16:09 Page 18 a Mech Rozdz 00 Spis tre ci NOWY.qxp 2008-06-20 18:32 Page 9 Wprowadzenie Wprowadzenie Przekazywana do rąk Czytelników publikacja jest próbą nawiązania do wielo- wątkowej dyskusji, jaka toczy się w literaturze światowej oraz polskiej na temat uwarunkowań wzrostu gospodarczego. Podejmuje ona zwłaszcza problematykę współzależności pomiędzy polityką ekonomiczną państwa a wzrostem. Należy za- uważyć, że klasyczny egzogeniczny model wzrostu gospodarczego R. Solowa i je- go rozwinięcia traktowały politykę ekonomiczną, podobnie jak oszczędności, opo- datkowanie i postęp techniczny, jako czynniki egzogeniczne. Dopiero modele en- dogeniczne R. Barro i X. Sala-I- Martina, P. Romera oraz inne pozwoliły na anali- zę polityki ekonomicznej jako czynnika wpływającego na wzrost gospodarczy. Przy tym, główną rolę w tych modelach przypisuje się zazwyczaj stronie podażo- wej, a nie popytowej. Zatem znaczenie polityki ekonomicznej państwa, jako czyn- nika wpływającego na wzrost gospodarczy w krótkim i długim okresie, jest zagad- nieniem budzącym wiele kontrowersji. Kryzys keynesizmu pod koniec lat 60. ubiegłego stulecia, pojawienie się nowych neoliberalnych nurtów ekonomii (monetaryzmu, nowej szkoły klasycznej, teorii real- nego cyklu koniunkturalnego, ekonomii podaży, nowej szkoły austriackiej) oraz ewo- lucja keynesizmu (m.in. w postaci nowej szkoły keynesowskiej), a także rozwój teorii wzrostu endogenicznego, zmieniły w znaczący sposób spojrzenie na związek pomię- dzy polityką ekonomiczną a wzrostem gospodarczym. W wielu dyskusjach, wypowie- dziach i publikacjach ekonomistów postuluje się i uzasadnia konieczność odejścia od sterowania popytem na rzecz polityki propodażowej, odejścia od polityki krótko- okresowej (doraźnej, bieżącej) na rzecz tworzenia warunków dla długofalowego wzrostu gospodarczego. W tym kontekście dokonuje się rozróżnienia między polity- ką ekonomiczną w szerszym znaczeniu, która dotyczy całości przedsięwzięć państwa obejmujących ład ekonomiczny i funkcjonowanie gospodarki (polityka ekonomiczna ustrojowa, kształtowana na szczeblu rządu i parlamentu) a polityką bieżącą rządu. Z kolei, oparta na założeniach keynesowskich bieżąca polityka ekonomiczna popyto- wa ma nadal zwolenników. Ożywienie dyskusji nad problematyką wzrostu gospodarczego i rolą polityki eko- nomicznej jest również związane z procesami globalizacji i kształtowania się gospo- darki opartej na wiedzy na przełomie wieków. Owe procesy zmodyfikowały wiele zja- www.cedewu.pl 9 Mech Rozdz 00 Spis tre ci NOWY.qxp 2008-06-20 18:32 Page 10 Mechanizmy i żródła wzrostu gospodarczego wisk, takich jak inflacja, bezrobocie, przebieg cyklu koniunkturalnego. Pojawiają się również globalne dysproporcje w tempie wzrostu gospodarczego pomiędzy różnymi grupami krajów i regionami świata. Znajdują one zwłaszcza wyraz w szybkim wzro- ście gospodarczym krajów azjatyckich, nieco wolniejszym wzroście gospodarki ame- rykańskiej i dość powolnym wzroście gospodarki europejskiej. Coraz częściej stawia- na jest teza, że w ciągu najbliższych 20-30 lat może dojść do znamiennego przesunię- cia punktu ciężkości gospodarki światowej do Azji, przy czym gospodarka europej- ska może stawać się w coraz większym stopniu obszarem stagnacji i nienadążania za przyspieszeniem, obserwowanym u głównych beneficjentów globalizacji. Czy na obecnym etapie rozwoju, gospodarka rynkowa może funkcjonować bez bieżącej polityki ekonomicznej? Czy rządy i banki centralne powinny skoncentrować się na tworzeniu podażowych warunków dla długookresowego wzrostu gospodarcze- go, czy też powinny prowadzić aktywną politykę ekonomiczną w krótkim okresie, opartą na próbach sterowania popytem? Kiedy i jaka polityka ekonomiczna może sty- mulować wzrost gospodarczy lub tworzyć bariery dla tego wzrostu? Prezentowana książka stanowi próbę odpowiedzi na powyższe pytania. Nie wy- czerpuje ona oczywiście wszystkich złożonych aspektów problematyki wzrostu we współczesnym świecie. Ocenie Czytelnika pozostawiamy zatem osąd na ile zawarte w niej analizy mogą stanowić podstawę do dalszych badań. Jan L. Bednarczyk S.I. Bukowski W. Przybylska-Kapuścińska 10 www.cedewu.pl B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 11 1 Spójność społeczno-gospodarcza Spójność społeczno-gospodarcza a wzrost gospodarczy. Wnioski dla a wzrost gospodarczy. Wnioski dla Polski z doświadczeń Unii Polski z doświadczeń Unii Europejskiej Europejskiej Michał Gabriel Woźniak* Michał Gabriel Woźniak* Od 1989 r. fundamentalnymi problemami polityki gospodarczej państwa były: bu- dowa podstaw gospodarki rynkowej, stabilizacja makroekonomiczna, reformy insty- tucjonalne umożliwiające akcesję w UE. W powiązaniu z tymi zadaniami głoszone by- ły deklaracje polityki prowzrostowej umożliwiającej konwergencję realną PKB do po- ziomu osiąganego w UE-15 w perspektywie dwóch pokoleń. W zakresie polityki prow- zrostowej ścierały się dwa podejścia. Koncepcja odwołując się do Konsensusu Waszyngtońskiego i programów stabili- zacyjnych MFM i BŚ lansowana była przez grupę ekonomistów skupionych wokół Leszka Balcerowicza. Polityka społeczno-ekonomiczna była w tym podejściu reduko- wana do neoliberalnych zaleceń zmierzających do budowy fundamentów trwałego długookresowego wzrostu. Spójność społeczno-ekonomiczna miałaby być w tym po- dejściu wynikiem sprawnych rynków i wzrostu gospodarczego. Przy czym zwolenni- cy tego podejścia podkreślali, potrzebę racjonalizacji polityki społecznej poprzez ograniczenie nadmiernego posocjalistycznego paternalizmu państwa. Środkiem do tego celu miały być komercjalizacja sfery usług publicznych, która w praktyce zo- stała zrealizowana w postaci czterech wielkich reform pod koniec lat 90. (ubezpieczeń społecznych, oświaty, ochrony zdrowia i administracji publicznej) oraz dbałość o zdrowe finanse publiczne nie zagrożone niekontrolowanym deficytem budżetowym. Koncepcja całościowej strategii rozwoju społeczno-gospodarczego lansowana przez G.W. Kołodkę, odwołująca się do keynesizmu i jego odłamów, zasilane – w za- leżności od zbiegu okoliczności, przedsięwzięciami propodażowymi. Podejście popy- towo-podażowe było realizowane w latach 1995-1998 zgodnie z założeniami tzw. „Strategii dla Polski” z naciskiem na popytowe czynniki wzrostu gospodarczego. Na- * Prof. zw., Kierownik Katedry Ekonomii Stosowanej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie i Kierowniki Katedry Teorii Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Rzeszowskiego. www.cedewu.pl 11 B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 12 Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego tomiast w latach 2002-2004 bardziej akcentowane było wykorzystywanie podażowych czynników wzrostu gospodarczego w ramach strategii „Przedsiębiorczość – Rozwój – Praca” połączonej z nieukończoną próbą naprawy finansów publicznych. W ramach tych opcji nacisk położony był na wykorzystywanie wszystkich źródeł popytu dla dynamizowania wzrostu gospodarczego, w tym także konsumpcyjnego, co otwierało drogę do respektowania w polityce gospodarczej niektórych problemów społecznych, zwłaszcza zaś związanych z bezrobociem i równoczesnym inicjowaniem propodażowych regulacji. Należy dodać, że polityki te zgodnie z wcześniejszymi deklaracjami, zapisanymi w 1997 r. w nowej konstytucji RP miały być realizowane w ramach społecznej gospo- darki rynkowej, w której położony jest akcent na realizowanie materialnych zadań go- spodarki i wartości społecznych poprzez przypisanie państwu odpowiedzialności za zagwarantowanie porządku konkurencyjnego, jak również dbałości o poszanowa- nie powszechnie uznawanych w europejskim kręgu kulturowym wartości społecznych (własności, wolnego wyboru, równości), w tym również sprawiedliwego podziału do- chodów. Jednakże zwolennicy podejścia neoliberalnego utożsamiali SGR z docelo- wym modelem gospodarki rynkowej. Nie widzieli jednak przejściowo miejsca na spój- ność społeczną, wobec braku środków na jej realizację oraz istniejących niezbywal- nych, a zarazem konkurencyjnych i pilniejszych zadań związanych z urynkowieniem, równowagą finansów publicznych, restrukturyzacją technologiczną gospodarki, któ- rymi powinno się zająć państwo w pierwszej kolejności. W tym podejściu trwały wzrost gospodarczy miał być najlepszym gwarantem spójności społecznej. Natomiast zwolennicy SGR posądzani byli o próbę wskrzeszenia socjalizmu w ra- mach tworzącej się gospodarki rynkowej. Wobec porażki nieprywatnej gospodarki centralnie planowanej nie tylko w odniesieniu do sytemu ekonomicznego i ładu poli- tycznego, ale również w sferze społecznej nie mogli mieć większego wpływu na poli- tykę społeczno-gospodarczą. W tym stanie świadomości ekonomicznej i przy istnieją- cych ograniczeniach sfery realnej gospodarki Polski musiały nabrzmiewać problemy spójności społeczno-ekonomicznej. W opracowaniu zmierzam do udowodnienia hipotezy, że jedyną skuteczną strate- gią prowzrostową umożliwiającą odrabianie dystansu rozwojowego jest strategia oparta na harmonizowaniu efektywności ekonomicznej z powszechnie akceptowany- mi zasadami sprawiedliwości społecznej odwołującymi się do samoodpowiedzialno- ści wspomaganej regułami subsydiarności państwa. Ten typ strategii prowzrostowej wpisuje się w lansowaną w UE politykę spójności społeczno-ekonomicznej. Jednakże jej specyfiką jest nacisk na wzrost intensywności wykorzystania czynników wytwór- czych (produktywności – E) poprzez rozwój kapitału intelektualnego (RKI) oraz spra- wiedliwe nierówności społeczne (SNS). Stąd strategia ta jest określana z pomocą for- 12 www.cedewu.pl B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 13 Rozdział 1. Spójność społeczno-gospodarcza a wzrost gospodarczy... muły g = f (E, RKI, SNS). Nie dopuszcza ona do prymatu celów społecznych lub ja- kichkolwiek partykularyzmów nad ekonomicznymi, jak zdarza się to w ramach kor- poracyjno-resortowego mechanizmu dialogu społecznego. Stąd wymaga odpowied- niego oprzyrządowania instytucjonalnego i w tym sensie nawiązuje do genetycznego nurtu SGR zaproponowanego przez ordoliberałów. 1.1. Fazowość wzrostu gospodarczego w latach 1990-2006 Jeśli za podstawę periodyzacji dynamiki gospodarczej w Polsce w latach 1990- 2006 przyjąć zmiany PKB i innych makroekonomicznych jej charakterystyk oraz to- warzyszące procesom urynkowienia dostosowania podmiotów gospodarczych i ma- kroregulacji, można zaobserwować w tym okresie pięć faz wzrostu gospodarczego1 (rysunek 1.1), a mianowicie: 1.Recesja transformacyjna wynikająca z szoku transformacyjnego (od począt- ku 1990 do końca I kwartału 1992 r.), związana z realizowaniem rządowego programu stabilizacyjnego i przekształceń systemowych odwołującego się do za- leceń konsensusu waszyngtońskiego. 2.Faza przełomu, zwiastująca powolny wzrost gospodarczy (rok 1992 – za wyjąt- kiem pierwszego kwartału oraz 1993), w której zastosowano elementy polityki propodażowej. 3.Faza przyspieszonego wzrostu gospodarczego jako rezultat opóźnionych skutków aktywnych dostosowań przedsiębiorstw, polityki pobudzania popytu, poprawy klimatu inwestycyjnego wywołanego redukcją zadłużenia zagranicznego i dobrej koniunktury światowej, owocująca imponującą w skali europejskiej dynamiką rozwojową w latach 1994-1998 (do sierpniowego kryzysu finansowego w Rosji). 4.Faza gasnącego wzrostu gospodarczego, wynikająca z oddziaływania zewnętrz- nych szoków finansowych i nieadekwatnej polityki chłodzenia koniunktury go- spodarczej (okres od ostatniego kwartału 1998 do końca 2003 r.), 5.Faza powrotu na ścieżkę wysokiego wzrostu od 2004 r. spowodowanego ujaw- nieniem się skutków podażowo-popytowej polityki: pobudzania przedsiębiorczo- ści, ograniczania bezrobocia i porządkowania finansów publicznych, popytowy- mi bodźcami wyzwolonymi dostępem do funduszy strukturalnych i spójności oraz dostępem do jednolitego rynku europejskiego w związku z akcesją do UE. Ogólną właściwością dynamiki gospodarczej lat 1990-2006 jest wysoka niestabil- ność PKB. Niestabilność dynamiki jest jeszcze głębsza w odniesieniu do przemysłu, bu- downictwa i inwestycji. Należy podkreślić, że Polska nie jest wyjątkiem pod tym wzglę- dem wśród innych krajów postsocjalistycznych, choć jak wskazują porównania – ska- www.cedewu.pl 13 B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 14 Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego la wahań PKB i produkcji przemysłowej w Polsce była najmniejsza, jednak nie odbie- gała zasadniczo od wahań tych wskaźników w Czechach, na Słowacji czy Węgrzech2. Rosnąca i wysoka dynamika PKB była najmocniej powiązana ze wzrostem produk- cji przemysłowej. Oznacza to, że w okresie, kiedy w Polsce PKB wzrastał stosunkowo szybko, miał również miejsce wzrost udziału wartości dodanej brutto przemysłu w strukturze gałęziowej tworzenia PKB3. Obserwowano również zależność odwrotną, to znaczy gdy PKB wykazywał tendencje stagnacyjne, obniżała się waga przemysłu. To szczególne powiązanie wzrostu gospodarczego z produkcją przemysłową jest wyrazem słabości sektora usług i rolnictwa w Polsce i sprzyja zapewne niestabilności dynamiki gospodarczej. Oznacza to równocześnie, że wysoka dynamika PKB była powiązana przede wszystkim z wysoką dynamiką popytu krajowego, w tym zwłaszcza inwestycyj- nego. Zależność odwrotna, to znaczy, spadające tempo wzrostu gospodarczego jest również uzależnione przede wszystkim od popytu krajowego. W tym jednak przypad- ku wiodąca rola przypada krajowemu popytowi konsumpcyjnemu. Rysunek 1.1. Średnie roczne tempo wzrostu wybranych wskaźników makroekonomicznych w Polsce, w latach 1990-2006 ( ) Źródło: Roczniki Statystyczne GUS. W okresie przed akcesją do UE popyt zagranicy nie był w stanie amortyzować wa- hań koniunktury gospodarczej. Dynamika PKB mogła spadać, gdy wzrastała dynami- ka eksportu, mogła też rosnąć, gdy wolumen eksportu nie ulegał istotnym zmianom. Oznacza to, że krajowy popyt pozostawał nadal zasadniczym stymulatorem dynamiki gospodarczej. Tendencja ta wiąże się z wysokim udziałem popytu konsumpcyjnego w PKB (52-57 ) i słabymi postępami włączania się polskiej gospodarki w procesy glo- balizacyjne. Ich skutki, do czasu akcesji w UE, wyrażały się przede wszystkim w wy- pieraniu przez zagranicznych konkurentów produkcji rodzimej, w mniejszym zaś 14 www.cedewu.pl -30-20-10010203019901991199219931994199519961997199819992000200120022003200420052006produkcja przemysłowaprodukcja rolniczakonsumpcjainwestycje w środki trwałe bruttoPKB B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 15 Rozdział 1. Spójność społeczno-gospodarcza a wzrost gospodarczy... stopniu w modernizacji produkcji i aparatu wytwórczego oraz metod zarządzania. Tę niekorzystną sytuację zmienia dopiero akcesja do UE. W Polsce, wysokie tempo wzrostu gospodarczego umożliwiające skracanie dystan- su rozwojowego do przeciętnego poziomu PKB per capita osiąganego w krajach UE było możliwe wówczas, gdy siłami napędowymi tej dynamiki rozwojowej mogły być wszystkie składniki popytu globalnego, tj. konsumpcja gospodarstw domowych, inwe- stycje, eksport. Realizowanie strategii skracania dystansu rozwojowego do krajów UE w okresach pogarszania się koniunktury światowej okazywało się niemożliwe. Doga- niania nie gwarantowała strategia proeksportowa. Jednakże wysokie tempo wzrostu popytu krajowego rodzi napięcia w bilansie handlowym i obrotów bieżących. Ponie- waż równoczesne forsowanie wysokiej dynamiki popytu inwestycyjnego, konsumpcyj- nego i eksportu wiąże się z wysokim ryzykiem przegrzania koniunktury gospodarczej, skracanie dystansu rozwojowego ma charakter periodyczny. Należy sądzić, że akce- sja do UE nada mu charakter ciągły. Priorytety w polityce gospodarczej na wysoki stabilny wzrost gospodarczy w dłu- gim okresie wymagają innej, niż aktualnie ukształtowana, struktury produkcji, gdyż obecnie istniejąca jest zbyt importochłonna z punktu widzenia strategii wysokiego tempa wzrostu PKB w długim okresie. Po akcesji do UE warunki brzegowe stabil- nego wzrostu gospodarczego wyznaczają kryteria z Maastricht oraz zalecenia wyni- kające ze strategii lizbońskiej. Oznacza to, że polityka stabilizacyjna musi respekto- wać deficyt budżetowy nie większy niż 3 PKB, dług publiczny poniżej 60 PKB i niski poziom inflacji. Równocześnie w latach 2007-2013 powinna być realizowana polityka spójności społeczno-ekonomicznej ukierunkowana na: poprawę atrakcyj- ności (konwergencję) regionów poprzez zapewnienie odpowiedniej jakości usług, wsparcie innowacyjności, przedsiębiorczości, rozwoju gospodarki opartej na wie- dzy, tworzenie większej liczby lepszych miejsc pracy i zwiększenie inwestycji w ka- pitał ludzki. Należy podkreślić, że od roku 2000 Polska nie nadąża za dynamiką krajów CEEC (rysunek 1.2). Pojawia się w związku z tym pytanie dlaczego tak się dziej skoro Pol- ska charakteryzuje się podobnymi uwarunkowaniami realnymi i regulacyjnymi? Zbieżność tego faktu z większą dynamiką narastania nierówności społecznych w Pol- sce niż w krajach CEEC4 oraz osłabieniem dynamiki reform instytucjonalnych ukie- runkowanych na wyrównywanie warunków konkurencji, pobudzanie przedsiębior- czości i odkładanie reformy finansów publicznych sygnalizują, że rozwiązania proble- mów należy szukać w reformach instytucjonalnych zmierzających do harmonizacji efektywności ekonomicznej i sprawiedliwości społecznej. www.cedewu.pl 15 B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 16 Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego Rysunek 1.2. Stopa wzrostu PKB w Polsce w latach 1995-2009 na tle UE (2008-2009 – prognoza) Źródło: Dane Eurostat; http://epp.eurostat.cec.eu.int stan na dzień 3 styczeń 2008 r. 1.2. Odkładane kwestie spójności społeczno-ekonomicznej Krążące nad gospodarką Polski widmo kryzysu finansów publicznych i nacisk na liberalizację wywiedzioną z Konsensusu Waszyngtońskiego spowodowały, że przez dekadę lat 90. na marginesie pozostawał problem ładu społecznego, zwłaszcza zaś na- silających się nierówności majatkowo-dochodowych, korupcji, warunków leczenia, wychowania i kształcenia, łączenia pracy z życiem rodzinnym, depopulacji i godnego starzenia się. W XXI w. do czasu akcesji do UE marginalizowanie polityki społecznej dokonywało się za sprawą przewidywanych znacznych kosztów wejścia do UE, które musiał ponieść budżet państwa. Również pierwsze lata członkostwa obarczone wpła- tami do budżetu UE (ok 2 mld euro rocznie) i 20-25 wkładem własnym do projek- tów realizowanych z funduszy strukturalnych przy odroczonych korzyściach dofinan- sowania programów strukturalnych i spójności społecznej uniemożliwiały działania w tym kierunku. Nie oznacza to, że do momentu wejścia do UE nie zajmowano się problematyką spójności społeczno-ekonomicznej. Do tego czasu podejmowano ją jedynie w kontek- ście racjonalizacji wydatków społecznych. Działania te miały charakter fragmenta- ryczny i były motywowane nie tyle troską o ograniczenie problemów społecznych, lecz w celu ograniczenia zbyt wysokiego deficytu budżetowego i zagrożenia ze strony pułapki zadłużenia zagranicznego. Należy przypomnieć, że Polska odziedziczyła po gospodarce centralnie planowanej dług zewnętrzny, który w 1990 r. wynosił aż 77,9 PKB5. Pomimo jego restrukturyzacji polegającej na umorzeniu 50 tego za- dłużenia wobec Klubu Paryskiego (1991 r.) i 45 wobec Klubu Londyńskiego (1994 r.) nadmierna w stosunku do możliwości bilansu płatniczego ekspansja inwestycyjna w latach 1995-1998 oraz późniejsza recesja spowodowały ponowne zagrożenie wid- mem pułapki zadłużenia zagranicznego. www.cedewu.pl 16 B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 17 Rozdział 1. Spójność społeczno-gospodarcza a wzrost gospodarczy... Podejmowane działania racjonalizujące wydatki społeczne polegały na: • odejściu w 1996 r. od indeksacji płacowej na rzecz płacowo-cenowej, jej zre- dukowanie w 1999 r. do 20 i ograniczeniu do indeksacji cenowej oraz za- niechaniu automatycznego indeksowania świadczeń od 2004 r., • zaostrzeniu systemu orzecznictwa inwalidzkiego od 1997 r., co umożliwiło uzyskanie nadwyżki środków w funduszu rentowym; • zaostrzeniu kryteriów przyznawania ochrony socjalnej bezrobotnym, w wyni- ku czego w 2003 r. zaledwie 15 bezrobotnych otrzymywało zasiłek, • nie podnoszeniu w wymiarze realnym wydatków na edukację, ochronę zdro- wia i opiekę społeczną, co równocześnie oznaczało znaczne ich realne zmniej- szenie w przeliczeniu na beneficjenta z powodu inflacji i szybko rosnących kosztów w tych sferach. Rezultatem braku spójnej polityki społecznej dostosowanej do wyzwań transforma- cji było znaczne obniżenie się jakości rozwoju społecznego, narastanie destrukcyjnych konfliktów i nierówności społecznych prowadzących do rozległej sfery ubóstwa prze- radzającej się w zacofanie cywilizacyjne niektórych warstw społecznych i regionów. Niektórzy eksperci zarzucali kolejnym ekipom rządowym nie tylko brak profesjo- nalnej powagi i lekceważące traktowanie kwestii spójności społecznej, lecz również nadużywanie wulgarnie pojmowanego liberalnego porządku ekonomicznego6 do for- sowania stabilności finansowej państwa. W rzeczywistości balansowanie blisko granicy pułapki zadłużenia zagranicznego przy nadmiernej sztywności wydatków rządowych nie pozostawiało liczącego się pola ma- newru na rzecz spójności społecznej. Problem spójności społeczno-ekonomicznej mógł i musiał być podjęty dopiero po wejściu na ścieżkę wysokiego wzrostu gospodarczego i ak- cesji do UE. Akcesja do UE oznaczała włączenie Polski do realizacji jednej z ważniejszych polityk – polityki spójności, której celem jest promowanie harmonijnego rozwoju całego terytorium UE-25 poprzez działania umożliwiające zmniejszanie dysproporcji w pozio- mach rozwoju jej regionów. Dzięki tym działaniom oczekuje się wzmocnienia spójności społecznej, ekonomicznej i terytorialnej poszczególnych krajów i całej wspólnoty oraz od- rabiania dystansu rozwojowego i konwergencji z innymi regionami i krajami. Na podstawie Strategicznych Wytycznych Wspólnoty dotyczących spójności eko- nomicznej, społecznej i terytorialnej każdy kraj członkowski będący beneficjentem funduszy UE przygotowuje Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia na lata 2007- 2013 (NSRO) wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie, czyli Narodową Strate- gię Spójności7. Dokument ten przedstawia analizę sytuacji społeczno-gospodarczej kraju i jego regionów, formułuje najważniejsze wyzwania rozwojowe kraju w perspek- tywie kolejnych lat oraz określa cele zmierzające do osiągnięcia spójności Wspólnoty w trzech wymiarach (ekonomicznym, społecznym i terytorialnym), alokację środków finansowych na poszczególne programy oraz ramy systemu realizacji. www.cedewu.pl 17 B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 18 Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego Syntetyczną miarą stopnia realizacji celu strategicznego jest szybkość zmniejsza- nia dysproporcji na poziomie krajowym i regionalnym w poziomie PKB per capita. Obecnie wskaźnik ten wynosi ok. 50 poziomu przeciętnego UE-25. Realizacja celów NSRO ma podnieść ten wskaźnik do poziomu 2/3 średniej UE. Utrzymanie takiego tempa konwergencji realnej umożliwiłoby osiągnięcie poziomu rozwoju przeciętnego dla UE w ciągu jednego pokolenia. Cele odcinkowe spójności społeczno-ekonomicz- nej na potrzeby pomiaru stopnia osiągania celu głównego przedstawione są w odpo- wiednich dokumentach rządowych zatwierdzonych przez Komisję Europejską8. Nato- miast szczegółowy podział funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności na la- ta 2007-2013 kształtuje się następująco: • Infrastruktura i środowisko 27,9 mld euro (41,9 całości środków). • Regionalne Programy Operacyjne 16, 6 mld euro (24,9 ). • Kapitał Ludzki 9,7 mld euro (14,6 ). • Innowacyjna Gospodarka 8,3 mld euro (12,4 ). • Rozwój Polski Wschodniej 2,3 mld euro (3,4 ). • Pomoc Techniczna 0,5 mld euro (0,8 ). 1.3. Problem przydatności wzorca spójności społeczno-eko- nomicznej UE dla Polski i Europy Środkowo-Wschodniej Przyjmując za słuszne priorytety na rzecz rozwoju zasobów ludzkich i kapitału społecznego wynikające ze Strategii Lizbońskiej nie wolno zapominać o paradoksach rozwoju kapitału ludzkiego9 występujących w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. W przypadku Polski, której PKB per capita stanowi zaledwie 50 średniego poziomu dla UE-25, istnieją silne bodźce do migracji zarobkowej za granicę do krajów najle- piej wyposażonych w kapitał ludzki. Innym istotnym problemem pobudzanego odgór- nie zbyt szybkiego rozwoju edukacji na poziomie średnim ogólnokształcącym i wyż- szym są również jego skutki dla jakości kształcenia akademickiego i licealnego. Róż- nice pomiędzy poszczególnymi szkołami są ogromne. Dostęp do lepszych szkół jest głównie determinowany wysokim statusem materialnym rodziców. W tym samym za- kresie różnice te występują na poziomie szkół wyższych. To właśnie te różnice są przy- czyną istotnych zróżnicowań pozycji młodych ludzi na starcie życiowych dróg zawo- dowych. W rozwiązywaniu tego problemu mogą się okazać wielce pomocne środki z EFS. Należy jednak mieć na uwadze, że dofinansowanie samo przez się nie rozwią- że problemów paradoksów jakościowego rozwoju kapitału ludzkiego. Można mieć również wątpliwości, czy szybka komercjalizacja procesu edukacji akademickiej pro- wadzi do dostarczenia kapitału ludzkiego zdolnego do działania na rzecz zintegrowa- nego rozwoju we wszystkich wymiarach egzystencji ludzkiej. Urynkowienie inwesto- 18 www.cedewu.pl B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 19 Rozdział 1. Spójność społeczno-gospodarcza a wzrost gospodarczy... wania w kapitał ludzki oznacza na pewno realną groźbę poświęcenia kwestii społecz- nych na ołtarzu ekonomii (Touraine, 1998)10. Dziś ekonomiści powszechnie zgadzają się, że dogmat wolnego rynku kształtowa- nego według wzorców liberalizmu anglosaskiego określonych w konsensusie wa- szyngtońskim nie doceniał znaczenia kapitału ludzkiego dla sukcesu reform rynko- wych w krajach posocjalistycznych. Odpowiednie dla konkurencyjnego porządku oprzyrządowanie instytucjonalne nie jest możliwe bez społeczeństwa obywatelskiego, a to zaś nie może się sformułować bez wiedzy i motywacji uzdalniających do współ- działania na rzecz dobra wspólnego, społeczności lokalnych, społecznej odpowie- dzialności za tych, których los od nas zależy. Do czasu osiągnięcia wyższych wskaźników produktywności globalnej (total factor productivity – TFP) w krajach Europy Środkowo-Wschodniej niż w krajach wyżej roz- winiętych główne źródła wzrostu wydajności pracy i skracania dystansu rozwojowe- go pozostaną nadal związane z tworzeniem nowych miejsc pracy i redukcją bezrobo- cia w sektorach tradycyjnych posiadających zdolności do absorpcji innowacji infor- matyczno-telekomunikacyjnych tworzonych za granicą. Należy jednak pamiętać, że produktywność sektorów tradycyjnych jest znacznie mniejsza niż sektora ICT (infor- mation-communication technology). Unowocześnienie sektorów tradycyjnych poprzez dyfuzję ICT jest konieczne, gdyż zwiększy wkład TFP do PKB. Należy jednak pamię- tać, że kraje tworzące innowacje ICT będą miały nadal korzystniejsze wskaźniki udziału TFP w PKB, gdyż będą przeznaczały więcej PKB na rozwój sektora ICT. Jeśli zatem konwergencja ma być procesem prowadzącym do zrównania poziomu rozwo- ju z krajami liderami w rozsądnym przedziale czasu kraj rozwijający się musi również dążyć do osiągnięcia wskaźników udziału gospodarki opartej na wiedzy (GOW) – w tym sektora ICT – analogicznych jak kraj wzorcowy. W przeciwnym razie odra- bianie dystansu rozwojowego może przybrać postać fatamorgany. Polska jako członek UE od 2004 r. nie miała możliwości odniesienia korzyści z dziesięcioleci szybkiego wzrostu, który doświadczały kraje Europy Zachodniej od lat 1950. Ponadto, specyficzne ekonomiczne, instytucjonalne i społeczne warunki w krajach posocjalistycznych, tak odmienne od tych w krajach UE-15, wzbudzają wąt- pliwości dotyczące priorytetów i celów, które powinny zostać przyjęte dla osiągnięcia spójności społeczno-ekonomicznej UE11. Dlatego, istotne jest pytanie o odpowiednią politykę gospodarczą, która uwzględniałaby uwarunkowania rozwojowe krajów poso- cjalistycznych oraz umożliwiałaby osiągnięcie spójności społeczno-ekonomicznej. Powstaje pytanie na ile strategia lizbońska może być wzorcem dla polityk krajo- wych krajów posocjalistycznych, także nie będących jeszcze członkami UE i jak unik- nąć jej wad dostrzeganych dopiero dzisiaj? Refleksja nad tymi problemami wydaje się niezbędna dla znalezienia lepszych perspektyw wzrostu gospodarczego, bezpieczeń- stwa ekonomicznego państwa i podmiotów gospodarczych, w tym także poszczegól- www.cedewu.pl 19 B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 20 Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego nych rodzin niż wynika to z tendencji kształtowanych przez procesy globalizacji i re- gulacje obowiązujące w UE. Nowa teoria wzrostu gospodarczego dowodzi, że w perspektywie długookresowej najbardziej opłacalne jest inwestowanie w kapitał ludzki. Inwestycje w kapitał ludzki podnoszą produktywność, generują wyższe dochody pracowników, przedsiębiorstw a nawet państwa, w mniejszym stopniu narażają ludzi na utratę pracy niż inne inwe- stycje, wzmacniają fundamenty demokracji i ograniczają wpływy populistycznych ide- ologii, sprzyjają włączeniu się gospodarki krajowej w ogólnoświatowy trend rozwoju nowej gospodarki opartej na technologiach informatyczno-telekomunikacyjnych (ICT). Praktyka dowodzi, że nadrabianie zaległości rozwojowych powiodło się w nielicz- nych krajach. Dotyczy to tych państw, w których miały miejsce świadome, ukierunko- wane na catch up działania rządów12 związane z innowacjami instytucjonalnymi, inwe- stycjami w infrastrukturę, edukację, naukę i technologię. Niestety, doświadczenia wielu krajów dowodzą również niesprawności mechanizmów regulacji kierowanych przez państwo13. Ponadto, kraje Europy Środkowo-Wschodniej wstępując do UE w 2004 r. utraciły zdolność autonomicznego dostrajania popytowej strony gospodarki. Restrykcje budżetowe narzucone przez kryteria konwergencji Paktu na rzecz Stabilizacji i Wzrostu ograniczają krajową politykę inwestycji publicznych. Również perspektywa wstąpienia do Unii Monetarnej ogranicza interwencje w politykę monetarną i zmiany poziomu stóp procentowych, ograniczających konkurencyjność gospodarek krajowych. W rezultacie, jedynym sposobem zwiększania konkurencyjności gospodarki jest wdrażanie polityk oddziałujących na podażową stronę gospodarki, tj. wzrost produk- tywności przez kształtowanie przyjaznego środowiska dla przedsiębiorczości oraz ograniczenia biurokracji i korupcji. Może się to odbywać poprzez m.in.: ograniczanie kosztów pracy (ograniczanie kosztów państwa dobrobytu oraz ochrony niezgodnych z wymaganiami konkurencyjności praw pracowników). Dlatego, proponowanej politykę państwa nie należy łączyć ze zwiększeniem inter- wencjonizmu ekonomicznego. Przeciwnie, chodzi tu o ograniczenie jego zakresu i wy- muszenie jego spójności z logiką sprawnych rynków. W przeciwnym razie gospodar- ka jako całość i poszczególne jej rynki mogłyby utracić zdolność konkurencyjną, co zniweczyłoby szanse skuteczności tej polityki. Jedynym dopuszczalnym rozwiązaniem jest tu polityka społeczna aprobująca ekonomicznie uzasadnione nierówności docho- dowo-majątkowe poparte społecznym przyzwoleniem. Pewnego ograniczenia udziału państwa w gospodarce można dokonać przez prze- sunięcie określonych kompetencji i środków finansowych budżetu centralnego do in- stytucji lub funduszy pozabudżetowych, wprowadzając równocześnie mechanizmy konkurencji pomiędzy podmiotami przejmującymi od państwa określone obowiązki (np.: opieka społeczna, ochrona zdrowia). 20 www.cedewu.pl B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 21 Rozdział 1. Spójność społeczno-gospodarcza a wzrost gospodarczy... Ponadto, nie wolno zapominać, że w warunkach kapitalizmu globalnego środka- mi realizacji celów polityki gospodarczej rządu narodowego są interwencje uspraw- niające rynki. Sprawność rynków powinna być wspierana w tych obszarach, gdzie nie działają regulacje na rzecz: instytucjonalnych i infrastrukturalnych warunków spraw- nej konkurencji. Jej celem powinna być eliminacja asymetrii informacji, upowszech- nianie się postaw przedsiębiorczości, rozwój rynków finansowych, uelastycznianie rynków pracy, zwiększanie otwartości handlu, rozwój zasobów kapitału ludzkiego w zakresie odpowiadającym potrzebom niezbędnej dla skracania dystansu rozwojo- wego dynamiki GOW, tworzenie klimatu inwestycyjnego dla wysokiej absorpcji ICT oraz stymulowanie rozwoju otoczenia instytucjonalnego wspierającego innowacyj- ność mającego na celu szybki rozwój krajowego sektora ICT w długim okresie. Wy- mienione wyżej działania interwencyjne muszą mieć charakter systemowy i holistycz- ny. W tym celu niezbędne jest wkomponowanie ich w całościową wizję rozwoju go- spodarczego realizowaną za pomocą strategii ukierunkowanej na produktywność (E) sprawiedliwe, tj. uzasadnione ekonomicznie i akceptowalne społecznie nierówności (SNS) oraz rozwój kapitału intelektualnego (RKI)14. Trójczłonowa strategia (E + SNS + RKI) musi uwzględniać dualny charakter współczesnej gospodarki, czyli ekono- miczną i społeczną zasadność harmonizowania sektorów GOW i tradycyjnych. Należy pamiętać, że redukowanie polityki gospodarczej czy to do urynkowienia i stabilizacji, czy też do działań na rzecz wzrostu gospodarczego i pełnego zatrudnie- nia może w praktyce oznaczać pogłębianie się nierówności społecznych. Tradycyjna polityka społeczna i odpowiadające jej ustawodawstwo socjalne są czynnikami deficy- totwórczymi, dodatkowych kosztów wzrostu gospodarczego, mniejszych zysków i rentowności przedsiębiorstw, długookresowego osłabienia dynamiki PKB i zagraża- ją konkurencyjności w warunkach globalnego kapitalizmu. Wypływają stąd wyzwania pod adresem nowej polityki społecznej, która powinna być spójna z wyzwaniami związanymi z potrzebami konkurencyjnej produktywności. Warto jednak pokreślić, że godzenie wzrostu gospodarczego i sprawiedliwych nie- równości dochodowo-majątkowych jest trudne. Wymaga ono bowiem spełnienia nie- opisanych do końca przez teorię ekonomii warunków. Trudność ta jednak nie może być przesłanką do zaniechania poszukiwań takiego wariantu strategii gospodarczej, która uwzględniałaby potrzebę eliminowania nieuzasadnionych ekonomicznie i nie tolerowanych przez społeczeństwo nierówności. Należy pamiętać, że sprawiedliwe nierówności czynią wzrost celem i sensem wysiłków jednostek gospodarujących. Przekładają się one na wzrost dobrobytu jednostkowego. W rezultacie, zasilany jest kapitał społeczny i kapitał ludzki. Dzięki temu mogą być także ograniczone niepro- duktywne wysiłki populistyczne i marnotrawstwo kapitału ludzkiego. Najlepszym gwarantem zharmonizowanych z efektywnością ekonomiczną sprawiedliwych nie- równości są rządy praw gwarantujące równy dostęp do okazji rynkowych. W krajach www.cedewu.pl 21 B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 22 Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego posocjalistycznych należy je skupić na usuwaniu źródeł zniekształconej konkurencji, dobrym zdefiniowaniu i zabezpieczeniu praw konsumentów, przejrzystym zdefinio- wani praw własności i gwarancjach ich ochrony, zapewnieniu swobody działań przedsiębiorczych i przestrzeganiu kontraktów. Dualny charakter gospodarek posocjalistycznych musi znaleźć odzwierciedlenie w kierunkach rozwoju gospodarczego. Oznacza to, że priorytety strategiczne muszą być zakotwiczone w sektorze nowej gospodarki opartej na wykorzystaniu nowej wie- dzy i technologiach informatyczno-telekomunikacyjnych oraz sektorach gospodarki tradycyjnej wykorzystujących dostępne zasoby istniejącej i już eksploatowanej wiedzy. Pobudzanie rozwoju branż sektora tradycyjnego jest konieczne dla podniesienia zdolności gospodarki do absorbowania zasobów siły roboczej i redukcji zbyt wysokie- go bezrobocia. Priorytety te mogłyby się przyczynić do eliminowania ubóstwa, ogra- niczania nierówności dochodowych w układzie podmiotowym, regionalnym, między gospodarstwami rolnymi i pracowniczymi, ludnością miejską i wiejską oraz lepszego wykorzystania lokalnych zasobów rzeczowych i ludzkich. Zaś w odniesieniu do nowej gospodarki chodzi o ekspansję gałęzi przynoszących jak największe korzyści ze- wnętrzne i wzrost produktywności globalnej. Idzie tu więc o możliwie szybkie zwięk- szanie udziału sektora ICT w PKB, doinwestowanie nauki, oświaty i innych ważnych dla rozwoju kapitału ludzkiego i intelektualnego elementów infrastruktury społecznej oraz bezpośrednie inwestycje zagraniczne podejmowane głównie przez korporacje transnarodowe (KTN). * * * Rozwój poprzez spójność społeczno-ekonomiczną nie ma nic wspólnego z ograni- czaniem długookresowej produktywności, choć może pozostawać w sprzeczności z krótkookresowymi korzyściami biznesowymi, podobnie jak liberalna polityka propo- dażowa pozostaje w sprzeczności z krótkookresową polityką popytową. Nie ma tu oczywiście prostych analogii. Jednak wspólną cechą tych podejść jest koncentracja na warunkach długookresowego stabilnego wzrostu gospodarczego w przypadku po- lityki propodażowej, zaś w przypadku polityki spójności społeczno-ekonomicznej idzie o długookresowy stabilny rozwój społeczno-ekonomiczny poprzez tworzenie nie tylko ekonomicznych fundamentów tego rozwoju, lecz również respektowanie spo- łecznych jego determinant. Ignorowanie społecznych determinant rozwoju nie może prowadzić do ekspansji gospodarki opartej na wiedzy i sieciowych struktur rynku, nie może też upowszechniać strategii służenia klientom i społeczeństwu za pomocą inno- wacji wartości15, bez których na rynku pozostaje asymetryczna konkurencja i komer- cjalizacja wszystkich sfer bytu ludzkiego prowadząca do eskalacji zagrożeń w różnych 22 www.cedewu.pl B T1 Rozdz 01-10.qxp 2008-06-20 18:33 Page 23 Rozdział 1. Spójność społeczno-gospodarcza a wzrost gospodarczy...ł wymiarach egzystencji ludzkiej. W tym znaczeniu spójność społeczno-ekonomiczna staje się fundamentalnym wyzwaniem, jeśli sfera ekonomii ma służyć poprawie jako- ści życia we wszystkich sferach bytu ludzkiego. To, że globalizacja czy regionalizacja narzucają takie same wyzwania rozwojowe, niezależnie od specyfiki ekonomicznej, politycznej czy społecznej gospodarki krajowej nie wymusza identyczności odpowiedzi na te wyzwania w odniesieniu do ich pilności, hierarchii, a tym bardziej metod ich osiągania. Wzrost produktywności działań jest znacznie pilniejszym wyzwaniem dla Polski i innych nowych krajów UE niż dla jej wcześniejszych sygnatariuszy. Podobnie jest z harmonizowaniem rozwoju sektorów tradycyjnych i nowej gospodarki (ICT) czy likwidacją paradoksów kapitału ludzkiego, instytucjonalnych barier przedsiębiorczości czy budowaniem rządów prawa i społe- czeństwa obywatelskiego. W krajach obarczonych wysokim ryzykiem odpływu kapitału ludzkiego głównym problemem nie jest inwestowanie w rozwój kapitału ludzkiego, lecz ograniczanie pa- radoksów jego rozwoju i tworzenie większej ilości lepszych jakościowo miejsc pracy. Podobnie w krajach obciążonych zbyt wysokimi wskaźnikami bezrobocia polityka tworzenia miejsc pracy jest warunkiem podstawowym spójności społeczno-ekono- micznej, zaś niska skłonność do pracy wymaga rewizji polityki społecznej w kierunku wzmocnienia mechanizmów samoodpowiedzialności i eliminacji niesłusznych etycz- nie i niesprawiedliwych ekonomicznie przywilejów socjalnych
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mechanizmy i źródła wzrostu gospodarczego. Polityka ekonomiczna a wzrost gospodarczy
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: