Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00635 008430 11484110 na godz. na dobę w sumie
Mediacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz - ebook/pdf
Mediacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-397-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W komentarzu szczegółowo omówiono mediację w postępowaniu cywilnym po zmianach wprowadzonych nowelą z dnia 10 września 2015 r. oraz wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi, z uwzględnieniem przepisów dyrektywy w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych. Przedstawiono zarówno kwestie związane z mediacją umowną (charakter i zawarcie umowy o mediację itp.), jak i mediacją na skutek skierowania sądu (postanowienie sądu itp.), ujmując wszystkie aspekty mające związek z tą instytucją, m.in.:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

mediacja w postępowaniu cywilnym Komentarz Katarzyna Antolak-Szymanski Olga Maria Piaskowska KOMENTARZE PROBLEMOWE WARSZAWA 2017 Stan prawny na 9 listopada 2016 r. Recenzent Dr hab. Magdalena Tabernacka Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Ewa Fonkowicz Opracowanie redakcyjne Ewa Sadowska Łamanie JustLuk Autorstwo: Katarzyna Antolak-Szymanski – art. 1831, 1832, 1833, 1833a, 1834, 1838, 1839, 18310, 18311, 18312, 18313, 2591 Olga Maria Piaskowska – art. 10, 981, 103, 1041, 1835, 1836, 1837, 18314, 18315, 187, 2021 Katarzyna Antolak-Szymanski i Olga Maria Piaskowska – Wstęp, Wprowadzenie Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2017 ISBN: 978-83-8107-008-9 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym . . . . . . 17 Ustawa – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822) – wyciąg . . . . . . . . . . . 29 Tytuł wstępny. Przepisy ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Art . 10 . [Dążenie do ugodowego zakończenia sprawy] . . . 31 (…) (…) Część pierwsza Postępowanie rozpoznawcze Księga pierwsza. Proces . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 (…) Tytuł V. Koszty procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Dział I. Zwrot kosztów procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 (…) Art . 981 . [Koszty postępowania mediacyjnego] . . . . . . . . . . 59 (…) Art . 103 . [Koszty wywołane nieuzasadnioną odmową poddania się mediacji] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 5 Spis treści (…) Art . 1041 . [Zasada ponoszenia kosztów mediacji zakończonej ugodą] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 (…) Tytuł VI. Postępowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 (…) Dział II. Postępowanie przed sądami pierwszej instancji . . . 85 Rozdział 1. Mediacja i postępowanie pojednawcze . . . . . . . 85 Oddział 1. Mediacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Art . 1831 . [Dobrowolność mediacji. Podstawy wszczęcia mediacji. Umowa o mediację] . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Art . 1832 . [Mediator i stały mediator] . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Art . 1833 . [Bezstronność mediatora] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Art . 1833a . [Sposób prowadzenia mediacji] . . . . . . . . . . . . . . 128 Art . 1834 . [Niejawność mediacji. Obowiązek zachowania tajemnicy] . . . . . . . . . . . . 133 Art . 1835 . [Prawo mediatora do wynagrodzenia. Zasada odpłatności mediacji] . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Art . 1836 . [Wszczęcie mediacji i jej skutki] . . . . . . . . . . . . . . 148 Art . 1837 . [Wniosek o przeprowadzenie mediacji] . . . . . . . . 165 Art . 1838 . [Postanowienie o skierowaniu sprawy do mediacji przez sąd] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 Art . 1839 . [Wybór mediatora. Wyznaczenie mediatora przez sąd] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 Art . 18310 . [Wyznaczenie czasu trwania mediacji na skutek skierowania przez sąd] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Art . 18311 . [Wyznaczenie terminu posiedzenia mediacyjnego przez mediatora] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 Art . 18312 . [Protokół z przebiegu mediacji oraz ugoda] . . . . . 207 Art . 18313 . [Obowiązek mediatora złożenia protokołu z mediacji w sądzie] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 Art . 18314 . [Zatwierdzenie ugody przez sąd] . . . . . . . . . . . . . 217 Art . 18315 . [Moc ugody zawartej przed mediatorem] . . . . . . 228 (…) 6 Spis treści Rozdział 2. Pozew . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 Art . 187 . [Treść pozwu w odniesieniu do problematyki polubownego rozwiązania sporu] . . . . . . . . . . . . 230 Art . 2021 . [Obowiązek skierowania stron do mediacji] . . . . . 235 (…) (…) Dział III. Dowody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 (…) Rozdział 2. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 (…) Oddział 3. Zeznania świadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 (…) Art . 2591 . [Wezwanie mediatora w charakterze świadka] . . . 239 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 7 Wykaz skrótów Wykaz skrótów I. Publikatory Dz. U. Dz. Urz. MG Dz. Urz. UE – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Ministra Gospodarki – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej II. Akty prawne k.c. k.k. dyrektywa 2008/52/WE – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i  Rady 2008/52/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie nie‑ których aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE L 136 z 24.03.2009, s. 3) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil‑ ny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1137 z późn. zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr  78, poz.  483 z późn. zm.) k.p. k.p.c. – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę‑ powania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z  2016 r. poz. 1822 z późn. zm.) 9 Wykaz skrótów k.p.k. k.r.o. – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępo‑ wania karnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1749 z późn. zm.) – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) nowela z dnia – ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych 28 lipca 2005 r. innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1438) nowela z dnia – ustawa z dnia 10 września 2015 r. o zmianie niektó‑ rych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych 10 września metod rozwiązywania sporów (Dz. U. poz. 1595) 2015 r . p.u.s.p. – ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju są‑ dów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z  2016 r. poz. 2062 z późn. zm.) – sąd apelacyjny – Sąd Najwyższy IV. Czasopisma ADR [rok] Biul. SN – ADR. Arbitraż i Mediacja – Biuletyn Sądu Najwyższego 10 – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regulamin urzędowania są‑ dów powszechnych (Dz. U. poz. 2316 z późn. zm.) – rozporządzenie MS z  dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegają‑ cych zwrotowi wydatków mediatora w postępowa‑ niu cywilnym (Dz. U. poz. 921) – ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 623) reg.u.s.p. r.wyn.med. u.k.s.c. III. Sądy SA SN EPS M. Prawn. NP OSNAPiUS OSNC OSNC-ZD OSNCP OSNP PPC PPH Prok. i Pr. PS R. Pr. SI SIL SPE ZNUJ PPWI V. Inne ADR KRK Legalis LEX MS ODR Wykaz skrótów – Europejski Przegląd Sądowy – Monitor Prawniczy – Nowe Prawo – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administra‑ cyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1994 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Dodatkowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna oraz Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (w latach 1963–1994) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubez‑ pieczeń Społecznych i  Spraw Publicznych (od 2003 r.) – Polski Proces Cywilny – Przegląd Prawa Handlowego – Prokuratura i Prawo – Przegląd Sądowy – Radca Prawny – Studia Iuridica – Studia Iuridica Lublinensia – Studia Prawno ‑Ekonomiczne – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej – alternatywne sposoby rozwiązywania sporów (Alternative Dispute Resolution) – Krajowy Rejestr Karny – system informacji prawnej Legalis – system informacji prawnej LEX – Minister Sprawiedliwości – elektroniczne metody rozwiązywania sporów (Online Dispute Resolution) 11 Katarzyna Antolak‑Szymanski, Olga M. Piaskowska Wstęp Wstęp Komentarz jest szczegółowym omówieniem mediacji w postępowaniu cywilnym po zmianach wprowadzonych nowelą z dnia 10 września 2015 r. (Dz. U. poz. 1595, dalej: nowela z dnia 10 września 2015 r.) oraz wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych. Zmiany wprowadzo‑ ne tą nowelą legły u podstaw napisania niniejszej publikacji. Komen‑ tarz skierowany jest zarówno do prawników zawodowo zajmujących się mediacją (sędziów, adwokatów, radców prawnych), jak i do samych mediatorów. Celem komentarza jest przedstawienie instytucji mediacji w sprawach cywilnych, z odwołaniem się do wszystkich przepisów kodeksu postę‑ powania cywilnego oraz innych ustaw, a także aktów wykonawczych, które tej instytucji dotyczą i dla niej mają znaczenie, z uwzględnieniem przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie niektórych aspektów mediacji w spra‑ wach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE L 136 z 24.03.2009, s. 3, dalej: dyrektywa 2008/52/WE). Omówiono zarówno kwestie związane z mediacją umowną (charakter i zawarcie umowy o mediację itp.), jak i mediacją na skutek skierowania sądu (postanowienie sądu itp.), uj‑ mując wszystkie aspekty mające związek z tą instytucją, tj. np. kwali‑ fikacje mediatorów, skutki wszczęcia mediacji, postępowanie dotyczące zatwierdzenia ugody mediacyjnej, udział w mediacji pełnomocników profesjonalnych oraz koszty związane z ich udziałem. Podział zastoso‑ wany w komentarzu odpowiada kolejności i redakcji przepisów kodek‑ sowych regulujących mediację, przy czym podporządkowanie poszcze‑ Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska 13 Wstęp gólnych zagadnień ujętych w ramach omówienia kolejnych przepisów oraz ich podział jest subiektywnym wyborem autorek. Zaprezentowana struktura tekstu ma także ułatwić Czytelnikom znalezienie interesu‑ jących ich kwestii. Wprowadzenie instytucji mediacji do kodeksu postępowania cywilne‑ go było wyjściem naprzeciw zarówno europejskim, jak i światowym tendencjom1. Mediacja w sprawach cywilnych może służyć również lepszej realiza‑ cji praw podmiotowych stron przez większy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz szybsze i tańsze zakończenie sporu. Pomimo że mediacja miała, w założeniu ustawodawcy, stanowić korzystne rozwiązanie dla stron zamiast długotrwałego procesu sądowego, to nadal nie jest po‑ wszechnie wykorzystywana, o czym świadczą prowadzone przez Mi‑ nisterstwo Sprawiedliwości statystyki2. Wprowadzone nowelą z dnia 10 września 2015 r. zmiany dotyczące postępowania mediacyjnego, zgodnie z założeniami projektodawcy, mają przyczynić się do szerszego korzystania z mediacji w sprawach cywilnych, choć nadal mediacja pozostaje dobrowolna. Warto wska‑ zać, że pomimo pozytywnej oceny chęci rozpowszechnienia media‑ cji w sprawach cywilnych, zmiany wprowadzone przez ustawodawcę – choć zmierzające w dobrym kierunku – nie są wolne od niedosko‑ nałości. Wprawdzie mediacja pozostaje nadal nieformalnym sposobem rozwiązania sporu, ale brak wyraźnych uregulowań niektórych kwe‑ stii i problemów bądź szczątkowe ich uregulowanie (choćby w zakresie 1 M. Pazdan, O mediacji i projekcie jej unormowania w Polsce, Rejent 2004, nr 2, s. 9 i n. Por. rekomendację Komitetu Ministrów Rady Europy nr 10 z 2002 r., która dotyczy me‑ diacji w sprawach cywilnych; w 2002 r. Komisja Europejska wydała tzw. Zieloną księgę o alternatywnym rozwiązywaniu sporów w prawie cywilnym i gospodarczym (Zielona księga o ADR); w dniu 2 lipca 2004 r. został przyjęty Europejski Kodeks Postępowania Mediatora (http://ec.europa.eu/civiljustice/adr/adr_ec_code_conduct_pl.pdf); w dniu 21 maja 2008 r. Komisja Europejska przyjęła dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/WE w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych. 2 www.isws.ms.gov.pl. 14 Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska Wstęp możliwości zmiany osoby mediatora w toku mediacji czy ewentualnej odpowiedzialności mediatora), nie będzie zapewne sprzyjało jednoli‑ temu rozwojowi tej instytucji. Analizując wprowadzone zmiany, można postawić tezę, że ustawodaw‑ ca zauważył, iż niewielkie wykorzystanie tej formy rozwiązania spo‑ rów jest przede wszystkim wynikiem braku społecznej świadomości w tym zakresie. Przyszła ocena wprowadzonych regulacji, oferujących wiele rozwiązań w zakresie informacji i zachęcania stron do korzy‑ stania z mediacji, pokaże, czy ustawodawca osiągnął zamierzony cel. Wprowadzone zmiany nakładają na sąd rozpoznający sprawę dodat‑ kowe powinności lub obowiązki związane z założonym przez projek‑ todawcę celem rozpowszechnienia wiedzy o mediacji w sprawach cy‑ wilnych (np. zmiana art. 10, 1838, 210 k.p.c.). Na chwilę obecną nie ma możliwości oceny, czy cel ten zostanie zrealizowany. Nie budzi jednak wątpliwości, że zmiany dotyczące postępowania mediacyjnego wpłyną na funkcjonowanie tej formy rozwiązywania sporu w polskim proce‑ sie cywilnym. Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska 15 Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym Zagadnienie współczesnej instytucji mediacji w sprawach cywilnych jest w Polsce popularnym tematem, odkąd dnia 10 grudnia 2005 r. we‑ szły w życie przepisy dotyczące mediacji w sprawach cywilnych. Po‑ mimo jednak zainteresowania tą nową metodą rozwiązywania sporów o charakterze cywilnym, nie jest ona powszechnie wykorzystywana. Stosunkowo niewielką popularnością cieszy się mediacja zarówno wśród stron sporów, jak i sądów, które mają możliwość skierowania stron do mediacji. Jednym z zasadniczych celów wprowadzenia me‑ diacji w Polsce było niewątpliwie dążenie do odciążenia sądownictwa państwowego. Wprowadzenie do kodeksu postępowania cywilnego uregulowań doty‑ czących mediacji było ważnym krokiem w kierunku upowszechniania tej metody rozwiązywania sporów. Jak wynika z uzasadnienia projektu noweli z dnia 28 lipca 2005 r., zamiarem ustawodawcy było umożli‑ wienie stronom stosunków cywilnoprawnych jak najszerszego korzy‑ stania z mediacji. Mediacja współczesna znana jest w polskim systemie prawnym, po‑ nieważ występuje w  rozwiązywaniu sporów zbiorowych z  zakresu prawa pracy, postępowaniu karnym, postępowaniu w sprawach nie‑ letnich oraz postępowaniu sądowoadministracyjnym. Pomiędzy tymi regulacjami a mediacją w sprawach cywilnych występują jednak róż‑ nice wynikające w głównej mierze z prywatnoprawnego charakteru Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska 17 Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym spraw podlegających mediacjom cywilnym. Zróżnicowanie pomiędzy mediacją w sprawach karnych i cywilnych przejawia się także w celu, jakiemu postępowanie to w głównej mierze służy. W postępowaniu karnym istotny cel mediacji to doprowadzenie do pojednania stron (tę funkcję pełni mediacja także w postępowaniu cywilnym, szczególnie w sprawach rodzinnych), a przede wszystkim zapobieżenie tzw. wtór‑ nej wiktymizacji, na co w  doktrynie zwraca się szczególną uwagę (tzw. model sprawiedliwości naprawczej)3. Termin „mediacja” pochodzi od łacińskiego słowa mediatio, co oznacza pośrednictwo4. Natomiast po łacinie medius oznacza kogoś będącego pośrodku, pośredniczącego5. Stąd też, między innymi, możemy wnio‑ skować, że historyczną rolą mediatora było pośrednictwo pomiędzy stronami sporu w określonym celu: osiągnięcia rozwiązania. W ogól‑ nej definicji stwierdza się, że mediacja jest to postępowanie, w którym osoba trzecia zwana mediatorem pomaga i zachęca strony do rozwią‑ zania sporu6. Interpretacja i wykorzystanie mediacji ulegało zmianom na przestrzeni wieków, stąd też pojęcie to było w różnych momentach historycznych oraz w różnych rejonach świata rozumiane nieco inaczej. Współcześnie mediacja jest definiowana jako jedna ze stosowanych form Alternative Dispute Resolution, co w polskim tłumaczeniu jest odpowiednikiem alternatywnych sposobów rozwiązywania sporów. 3 E. Bieńkowska, B. Czarnecka ‑Dzialuk, D. Wójcik, Postępowanie mediacyjne w nowej kodyfikacji karnej (w:) Nowa kodyfikacja karna. Krótkie komentarze. Kodeks postępowa- nia karnego, nr 14, Warszawa 1998. Zob. także W. Zalewski, Sprawiedliwość naprawcza. Początek ewolucji polskiego prawa karnego?, Gdańsk 2006. 4 Wielka Encyklopedia Prawa, red. E. Smoktunowicz, Warszawa 2000, s. 440. 5 K. Kumaniecki, Słownik łacińsko-polski, Warszawa 1986, s. 305. 6 Należy podkreślić przy tym złożoność procesu formułowania definicji mediacji, który musi być poprzedzony rozważaniami natury prawnej. Jak słusznie podkreśla A. Wach, przy przedstawianiu definicji mediacji niezmiernie ważną rolę odgrywa historyczny rodowód tej procedury, a także znaczenie, jakie jest nadawane tej instytucji w poszcze‑ gólnych dziedzinach prawa. A. Wach, Alternatywne formy rozwiązywania sporów spor- towych, Warszawa 2005, s. 222 i n. 18 Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym Od pierwszych liter anglojęzycznego terminu utworzono powszechnie używany skrót: ADR7. Terminologia ADR zaczęła funkcjonować w ustawodawstwie Stanów Zjednoczonych już w latach 70. XX w. i od tego czasu to pojęcie zaczęto stosować powszechnie. Ruch ADR powstał w poszukiwaniu alterna‑ tywy wobec sądów w rozwiązywaniu sporów i jako takie pojęcie roz‑ począł swoje funkcjonowanie. Stąd też nazwa ADR była od początku rozumiana jako alternatywne w stosunku do postępowania sądowe‑ go sposoby rozwiązywania sporów. Wypada się zgodzić z poglądami doktryny, które wskazują na kontrowersje, jakie wywołuje określenie form ADR jako alternatywnych w stosunku do procesu sądowego, gdyż wówczas proces sądowy wydaje się być podstawową metodą rozstrzy‑ gania sporów, a tymczasem powinien być wyjściem ostatecznym z sy‑ tuacji konfliktowej8. Metody ADR to cała gama form, które kształtowały się w różnym cza‑ sie, z różnorodnym nasileniem, z tym że wiele z nich powstało i jest charakterystycznych jedynie dla amerykańskiego systemu prawne‑ 7 Szerzej na temat terminologii oraz wyodrębnienia alternatywnych form rozwiązywania sporów prawnych i definicji ADR m.in.: E. Gmurzyńska, Mediacja w sprawach cywil- nych w amerykańskim systemie prawnym – zastosowanie w Europie i w Polsce, Warsza‑ wa 2007, s. 8; R. Morek, ADR – alternatywne metody rozwiązywania sporów w sprawach gospodarczych, Warszawa 2004, s. 75; K.K. Kovach, Mediation: Principles and Practice, Saint Paul 2004, s. 14; A. Wach, Alternatywne formy…, s. 114 i n. 8 Z. Kmieciak, Mediacja i koncyliacja w prawie administracyjnym, Kraków 2004, s. 23; A. Wach, Alternatywne formy…, s. 122 i n., który twierdzi, że ADR występuje w trzech różnych znaczeniach: po pierwsze, są to wszelkie rodzaje postępowania sądowego alter‑ natywne wobec procesu sądowego, w tym np. postępowanie odrębne; po drugie, ADR to sposoby realizacji sądowego postępowania cywilnego, które nie zmierzają bezpośrednio do adjudykacyjnego jego zakończenia, czyli wszelkie czynności sędziego polegające na podejmowaniu czynności w celu pojednania stron; wreszcie trzecie znaczenie ADR podane przez autora to wszelkie pozasądowe formy rozwiązywania sporów prawnych, przy czym wydaje się słuszne, iż jest to znaczenie terminu ADR, które należy przyjąć jako właściwe do posługiwania się dla określenia opisywanych alternatywnych form rozwiązywania sporów. Por. również L. Morawski, Proces sądowy a instytucje alterna- tywne (na przykładzie sporów cywilnych), PiP 1993, z. 1, s. 12–24. Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska 19 Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym go9. Mediacja natomiast, jako jedna z form alternatywnych sposobów rozwiązywania sporów, jest określana królową ADR10, co wiąże się ze wzrostem popularności wykorzystania mediacji w niemal wszystkich rodzajach konfliktów. Próbując definiować mediację, należy dokonywać tego w połączeniu z podstawowymi zasadami, którymi ta instytucja się charakteryzu‑ je. W różnych definicjach można odnaleźć pewne odmienności w in‑ terpretowaniu zasady dobrowolności w mediacji oraz roli mediatora w tym postępowaniu. Jednak najważniejsze filary mediacji powinny być nieodłącznymi elementami jej definicji, a mianowicie: udział neu‑ tralnego i zarazem bezstronnego mediatora, jego ograniczony wpływ na ostateczne rozwiązanie, dobrowolność mediacji dotycząca udziału stron w postępowaniu, wpływu na jego przebieg oraz ostateczne za‑ kończenie, a także poufność mediacji, stwarzająca gwarancję prywat‑ ności w zakresie rozwiązania konfliktu. Przepisy dotyczące mediacji w sprawach cywilnych wprowadzone no‑ welą z dnia 28 lipca 2005 r. w ramach nowelizacji kodeksu postępo‑ wania cywilnego nie zawierają definicji mediacji, co może wywoływać pewne trudności, szczególnie dlatego, że jest to instytucja stosunkowo nowa w naszym systemie prawnym. Ponadto mediacja nie jest proce‑ sem jednorodnym. Trafnie zwraca się uwagę na dwa typy mediacji: mediację, gdzie rolą mediatora jest pomoc stronom w rozwiązywaniu sporu i osiągnięciu ugody, oraz mediację ewaluatywną, podczas której mediator pełni rolę bardziej aktywną, ocenia sytuację prawną stron, przewidując nawet rozstrzygnięcie sądu11. 9 Szerzej na temat charakterystyki innych form ADR zob.: K.K. Kovach, Mediation: Prin- ciples…, s. 6–18; J. M. Nolan ‑Haley, Alternative Dispute Resolution in a nutshell, Saint Paul 2001; R. Niemic, D. Stienstra, R.E. Ravitz, Guide to Judicial Management of Cases in ADR, Washington 2001, s. 128–135. 10 R. Morek, ADR – alternatywne metody…, s. 75; zob. także: R. Świeżak, M. Tański, Al- ternatywne metody rozwiązywania sporów. Przegląd zagadnień, Warszawa 2003, s. 3. 11 A. Korybski, M. Myślińska, Słuszność postępowania mediacyjnego (w  świetle teorii dyskursu), SIL 2011, t. 15, s. 63; E. Gmurzyńska, Rodzaje mediacji (w:) Mediacje. Teoria i praktyka, red. E. Gmurzyńska, R. Morek, Warszawa 2009, s. 109 i n. 20 Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym Bazując na przepisach regulujących mediację w sprawach cywilnych, można próbować sformułować definicję mediacji, uznając, że mediacja jest to postępowanie prowadzone z udziałem bezstronnej osoby trzeciej (mediatora), której zadaniem jest pomóc stronom sporu w osiągnię‑ ciu wspólnie akceptowanego rozwiązania, z możliwością przedstawie‑ nia przez mediatora propozycji rozwiązania (w przypadku wniosku o to stron), w efekcie którego może dojść do zawarcia ugody. Mediator pełni więc funkcję nie tylko bezstronnego obserwatora, ale także ma służyć stronom wsparciem w procesie poszukiwania rozwiązania kon‑ fliktu. Mediatorami często są psychologowie i socjologowie czy praw‑ nicy, których spojrzenie na tę formę rozwiązywania sporów różni się zasadniczo. Obecnie w przepisach kodeksu postępowania cywilnego dopuszczalne są różne modele prowadzenia mediacji (ewaluatywny, fa‑ cylitatywny), co w zasadzie ustawodawca pozostawił dyspozycji stron. Ustawodawca nowelą z dnia 28 lipca 2005 r., wprowadzając instytu‑ cję mediacji, umiejscowił ją w oddziale 1 rozdziału 1 działu II tytułu VI księgi pierwszej części pierwszej w art. 1831–18315 k.p.c. Wprowa‑ dzenie instytucji mediacji do kodeksu było wyjściem naprzeciw za‑ równo europejskim, jak i światowym tendencjom12. W rekomenda‑ cji Komitetu Ministrów Rady Europy nr 10 z 2002 r., która dotyczy mediacji w sprawach cywilnych, zdefiniowano mediację jako proces rozwiązywania sporów, podczas którego strony przy udziale jedne‑ go lub dwóch mediatorów negocjują, mając na celu zawarcie ugody13. W 2002 r. Komisja Europejska wydała tzw. Zieloną księgę o alterna‑ tywnym rozwiązywaniu sporów w prawie cywilnym i gospodarczym14 (Zielona księga o ADR), co spowodowało ożywioną dyskusję na temat 12 M. Pazdan, O mediacji…, s. 9 i n. 13 Rekomendacja Rec (2002)10 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie mediacji w sprawach cywilnych z dnia 18 września 2002 r., pkt I 1 [Recommendation (02) 10 of the Committee of Minister to the member states on mediation in civil matters adopted on September 18, 2002], www.ms.gov.pl. 14 Zielona księga – Green Paper, tłumaczenie polskie jest przyjmowane przez doktrynę, zob. m.in. A. Wach, Alternatywne formy…, s. 121; M. Bobrowicz, Mediacje gospodarcze – jak mediować i przekonywać, Warszawa 2004, s. 103, który załącza również angielską treść Zielonej księgi Komisji Europejskiej o alternatywnych metodach rozwiązywa‑ nia sporów cywilno‑ i handlowoprawnych (s. 103 i n.). Szerzej na temat interpretacji Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska 21 Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym miejsca mediacji w systemach wymiaru sprawiedliwości. Publiczna debata podjęta w wyniku opublikowania Zielonej księgi o ADR do‑ prowadziła do wniosku, że mimo nieformalnego charakteru mediacji i innych ADR, istnieje konieczność określenia podstawowych zasad i standardów w przepisach unijnych, które przyczynią się nie tylko do promocji tych metod, ale również do harmonizacji pewnych zasad ich dotyczących15. Jednym z owoców dyskusji rozpoczętej w wyniku wydania Zielonej księgi jest przyjęty w dniu 2 lipca 2004 r. Europejski Kodeks Postę‑ powania Mediatora, określający zasady, które mediatorzy mogą do‑ browolnie przyjąć, na swoją własną odpowiedzialność, i który może być stosowany we wszystkich rodzajach postępowania mediacyjne‑ go w sprawach cywilnych i handlowych. Komisja Europejska w dniu 21 maja 2008 r. przyjęła dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/WE w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cy‑ wilnych i handlowych. Celem dyrektywy 2008/52/WE jest, zgodnie z art. 1 ust. 1, „ułatwienie dostępu do alternatywnych metod rozwiązywania sporów oraz promo‑ wanie polubownego rozwiązywania sporów przez zachęcanie do ko‑ rzystania z mediacji oraz przez zapewnienie wyważonej relacji między mediacją a postępowaniem sądowym”. Zakres przedmiotowy dyrekty‑ wy obejmuje sprawy cywilne i handlowe (art. 1 ust. 2), z tym że dy‑ rektywa znajduje zastosowanie do sporów transgranicznych, zdefinio‑ wanych w jej art. 2. Niemniej, zgodnie z pkt 8 preambuły, wskazuje dokumentu Zielonej księgi zob. E. Gmurzyńska, Mediacja w sprawach cywilnych…, s. 270 i n., COM (2002) 196, April 2002, www.europa.eu.int.com. 15 Zainteresowanie Unii Europejskiej problematyką mediacji w poszczególnych katego‑ riach spraw przejawia się również w rekomendacjach Komitetu Ministrów Rady Europy; wydano rekomendacje m.in. w sprawach rodzinnych: Rec. (98) 1 of the Committee of Ministers to member states on family mediation, adopted on January 21, 1998; reko‑ mendację dotyczącą mediacji w sprawach karnych: Rec. (99) 19 of the Committee of Minister to member states concerning mediation in penal matters, adopted on Septem‑ ber 15, 1999; rekomendację dotyczącą mediacji w sprawach cywilnych: Rec. (02) 10 of the Committee of Ministers to member states on mediation in civil matters, adopted on September 18, 2002. 22 Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym się na dopuszczalność stosowania przepisów dyrektywy przez państwa członkowskie również do postępowania mediacyjnego w sprawach kra‑ jowych. Zgodnie z treścią przepisów dyrektywy 2008/52/WE mediacja oznacza postępowanie o dobrowolnym charakterze, bez względu na jego na‑ zwę lub określenie, w którym przynajmniej dwie strony sporu próbują same osiągnąć porozumienie w celu rozwiązania ich sporu, korzysta‑ jąc z pomocy osoby trzeciej – mediatora. Mediacja może mieć miejsce z inicjatywy stron albo sądu, który może zaproponować lub zarządzić mediację. Ponadto przepisy dyrektywy umożliwiają nakazywanie w ra‑ mach regulacji danego państwa członkowskiego korzystanie przez stro‑ ny z mediacji (art. 3 lit. a dyrektywy). Termin ten obejmuje mediację prowadzoną przez sędziego, który nie jest odpowiedzialny za jakiekol‑ wiek postępowanie sądowe dotyczące rzeczonego sporu. Nie obejmuje on jednak prób podejmowanych przez sąd lub sędziego rozstrzygające‑ go spór w toku postępowania sądowego dotyczącego rzeczonego sporu (art. 3 lit. a zdanie drugie dyrektywy). Zdefiniowanie pojęcia mediacji w przepisach dyrektywy 2008/52/WE pozwala rozróżniać stosowany w wielu systemach prawnych podział na mediację umowną – kontraktową oraz mediację prowadzoną na pod‑ stawie skierowania sądu – mediację sądową. Dodatkowo w dyrektywie 2008/52/WE przewiduje się mediacje, które prowadzone są na pod‑ stawie przepisów prawa krajowego danego państwa członkowskiego16. Zaangażowanie Unii Europejskiej i Rady Europy dotyczące znaczenia praw człowieka, problematyki sądów powszechnych, dostępu do wy‑ 16 Por.: R. Morek, Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/EC z 21.05.2008 r. o niektórych aspektach mediacji w sprawach cywilnych i handlowych. Nowy etap roz- woju mediacji w Europie, ADR 2008, nr 3, s. 93 i n.; A. Kalisz, Mediacja w sprawach cywilnych w prawie polskim i europejskim, EPS 2010, nr 11, s. 14 i n.; P. Mostowik, Eu- ropejskie wzorcowe unormowanie mediacji w sprawach cywilnych i handlowych z 2008 r. a obowiązujące od 2005 r. rozwiązania Kodeksu postępowania cywilnego, ADR 2009, nr 1, s. 133 i n.; T. Ereciński (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Warszawa 2012, komentarz do art. 1831. Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska 23 Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym miaru sprawiedliwości, skutkowało tym, iż również w Polsce zaintere‑ sowano się zagadnieniem mediacji. Efektem tego było wprowadzenie do polskiego kodeksu postępowania cywilnego, w ramach jego nowe‑ lizacji, instytucji mediacji. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego podjęła prace dotyczące me‑ diacji w sprawach cywilnych w 2003 r. w ramach zespołu problemowe‑ go do spraw sądownictwa polubownego, pod kierownictwem prof. dr hab. Feliksa Zedlera. Projekt został również skonsultowany z Business Center Club oraz z ekspertami Konfederacji Pracodawców Prywatnych, którzy ponadto przygotowali własny projekt, dotyczący jedynie spraw gospodarczych17. Ostatecznie ustawa o zmianie ustawy – Kodeks po‑ stępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, po wniesieniu przez Senat poprawek, została przyjęta przez Sejm i weszła w życie dnia 10 grudnia 2005 r. Powołując się na uzasadnienie do ustawy, celem wprowadzenia do pol‑ skiego prawa procesowego instytucji mediacji było ustanowienie alter‑ natywnego do sądowego postępowania cywilnego sposobu rozstrzy‑ gania spraw cywilnych. Przepisy regulujące tę instytucję w kodeksie postępowania cywilnego, zgodnie z założeniami ustawodawcy i cha‑ rakterem mediacji, miały być na tyle atrakcyjne dla stron stosunku cy‑ wilnoprawnego, by te z niej chętnie korzystały. Zachętą ku temu miało być również, zgodnie z intencją ustawodawcy, żeby przepisy dotyczące mediacji były nieskomplikowane, proste w interpretacji dla stron, by te mogły łatwo zapoznać się z nowym sposobem rozwiązywania sporów i samodzielnie potrafiły z niego skorzystać, nawet bez reprezentacji przez pełnomocnika. W uzasadnieniu do przepisów noweli z dnia 28 lipca 2005 r. podkreślo‑ no również, że wprowadzone przepisy mają ułatwić dochodzenie rosz‑ czeń w sprawach cywilnych, a także udzielić ochrony prawnej podmio‑ tom, które wybiorą ten sposób dochodzenia roszczeń. Standard ochrony 17 Por. uwagi na ten temat sekretarza Komisji – R. Zegadło, Mediacja w toku postępowa- nia…, s. 1535. 24 Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska Wprowadzenie do mediacji w postępowaniu cywilnym prawnej w przypadku mediacji powinien być porównywalny ze stan‑ dardem gwarantowanym przez postępowanie sądowe18. Wyrazem tego postulatu jest, w razie zawarcia przez strony przed mediatorem ugody, zatwierdzenie jej przez sąd, celem nadania jej mocy prawnej19. Celem wprowadzenia mediacji, jako dodatkowej możliwości rozwiązy‑ wania sporów, jest dążenie do odciążenia sądownictwa państwowego. Podkreślając skuteczność tej instytucji w innych systemach prawnych, wypada pokreślić, że mediacja nie jest alternatywą dla postępowania sądowego, w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale dodatkową drogą roz‑ wiązania sporów cywilnoprawnych. Wobec wprowadzenia nowych przepisów zastanawiano się, czy regula‑ cja mediacji powinna znaleźć się w kodeksie postępowania cywilnego. Mediacja, jako alternatywny sposób rozwiązywania sporów, nie jest bowiem sądowym postępowaniem cywilnym. Jednak jeśli jest prze‑ prowadzana w trakcie postępowania cywilnego, staje się niejako jego częścią20. Z tego zatem powodu słuszne wydaje się precyzyjne określe‑ nie w kodeksie postępowania cywilnego zasadniczych kwestii związa‑ nych z mediacją, a więc m.in. skierowania stron do mediacji, stosun‑ ku między mediacją a tokiem postępowania sądowego czy procedury zatwierdzania mediacji. Nie należy jednak zapominać, że mediacja w sprawach cywilnych może służyć również lepszej realizacji praw podmiotowych stron przez więk‑ szy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz szybsze i tańsze zakończenie sporu. Wprowadzone rozwiązania dotyczące kosztów mediacji mogą stanowić zachętę finansową dla stron do korzystania z postępowania mediacyjnego. Mediacja odgrywa istotną rolę w realizacji praw indywi‑ 18 K. Gonera, Mediacja według projektu zmian kodeksu postępowania cywilnego (w:) Ar- bitraż i mediacja w prawie pracy – doświadczenia amerykańskie i polskie, red. G. Goź‑ dziewicz, Lublin 2005, s. 73. 19 Por. treść art. 18315 k.p.c. 20 Tego zdania jest R. Zegadło, Mediacja w toku postępowania…, s. 1534, który podaje przykłady ustawowych regulacji mediacji w ustawodawstwach innych krajów europej‑ skich. Katarzyna Antolak-Szymanski, Olga M. Piaskowska 25
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mediacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: