Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00036 005561 13070844 na godz. na dobę w sumie
Mediator w polskim porządku prawnym - ebook/pdf
Mediator w polskim porządku prawnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 408
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8974-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia zawiera wielopłaszczyznową oraz międzygałęziową analizę roli mediatora jako uczestnika mediacji w polskim porządku prawnym. Tym samym treść monografii kierowana jest do mediatorów, prawników biorących udział w mediacjach w różnym charakterze, teoretyków i dogmatyków prawa zainteresowanych mediacją, studentów oraz wszystkich chcących poszerzyć wiedzę o roli mediatora w mediacji, wykonywaniu zawodu mediatora w Polsce oraz samej mediacji i rozwiązywaniu sporów za jej pomocą. Wnioski zawarte w treści monografii mogą posłużyć do rozwiązywania problemów powstałych w praktyce wykonywania zawodu mediatora, określenia roli jaką mediator aktualnie zajmuje w wymiarze sprawiedliwości - co jest istotne w szczególności wobec braku szczegółowych rozwiązań regulujących status prawny wykonywania tego zawodu.

Autorka w treści publikacji konstruuje katalog funkcji realizowanych przez mediatora w trakcie mediacji, różnicuje ich stosowanie ze względu na sposób prowadzenia mediacji (tzw. strategię mediacji) oraz regulację prawną mediacji w polskim systemie prawnym (w każdej gałęzi prawa). Ponadto, analizując treść wzorca normatywno-aksjologicznego zawodu mediatora (w tym przepisy prawne dotyczące wykonywania zawodu w polskim systemie prawnym oraz normy etyczne) wskazuje na: 1) odpowiedzialność cywilną mediatora (podejmując w tym zakresie próbę skonstruowania wzorca „należytej staranności” wykonywania obowiązków zawodowych), 2) odpowiedzialność karną (zwracając uwagę na czyny zabronione w związku z realizacją funkcji mediacyjnych) oraz 3) odpowiedzialność statutową (wobec organizacji zrzeszających mediatorów tzw. centrów mediacji). Ostatni rozdział monografii autorka poświęca wieloaspektowej analizie udziału prawników w mediacji (zarówno w roli mediatora jak i pełnomocnika stron mediacji). W tym zakresie wskazuje na specyfikę zachowania prawnika w uwarunkowaniach procesu decyzyjnego mediacji, który to różni się od „naturalnego” dla wskazanej grupy zawodowej procesu decyzyjnego sądowego stosowania prawa. Dodatkowo Autorka w treści monografii wyjaśnia wiele innych, praktycznych zagadnień związanych z wykonywaniem zawodu np.: kwestie reklamowania swojej działalności przez mediatorów, zakresu obowiązku korzystania z mediacji w polskim systemie prawnym, zasad oraz cech właściwych tej formie, a także szczegółowo porównuje proces decyzyjny mediacji i proces sądowego stosowania prawa. Na zakończenie warto dodać, iż bazą do przygotowywania treści monografii była rozprawa doktorska, za którą Autorka otrzymała wyróżnienie w LII Ogólnopolskim Konkursie „Państwa i Prawa” na najlepsze prace doktorskie i habilitacyjne w dziedzinie nauk prawnych ogłoszonym w 2016 roku.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Podstawowe założenia i aparat pojęciowy pracy § 1. Uwagi wstępne Celem niniejszego rozdziału jest wprowadzenie podstawowych ustaleń bę- dących podstawą rozważań nad rolą mediatora w polskim porządku praw- nym, w tym przedstawienie pojęć oraz odpowiednich do nich treści o kluczo- wym znaczeniu dla dalszych analiz. Do elementarnych kategorii pojęciowych niezbędnych do należytej analizy przedmiotowego zagadnienia zaliczam poję- cia: interesu, potrzeby, konfliktu, sporu, opanowania sporu oraz rozstrzygania i rozwiązywania sporów jako podstawowych we współczesnym społeczeństwie mechanizmów ich opanowywania. Ponadto celem rozdziału jest wyjaśnie- nie oraz prezentacja podstawowych założeń występujących w ramach me- chanizmu opanowywania sporów procesów decyzyjnych, tj. negocjacji (jako podstawy konstrukcyjnej pozostałych form rozwiązywania sporów), mediacji, a także osądzania i sądowego stosowania prawa jako formy właściwej dla roz- strzygania sporów. Przedstawione w rozdziale założenia będą następnie pogłębiane w tre- ści rozważań nakierowanych na charakterystykę wybranych, podstawowych z punktu widzenia rozważań nad rolą zawodową mediatora – określenia wzorca normatywno-aksjologicznego roli, odpowiedzialności prawnej, zaś charakterystyka podstawowych cech i reguł procesu decyzyjnego mediacji oraz sądowego stosowania prawa, będzie podstawą do rozważań nad możliwością wykonywania roli mediatora przez prawników. W obliczu wzrastającej kon- kurencyjności na rynku usług prawniczych ostatnie z zagadnień może stać się jedną z możliwych dróg specjalizacji zawodu. 1 Rozdział I. Podstawowe założenia i aparat pojęciowy pracy § 2. Konflikt, interes, spór, sposoby opanowywania sporów: rozstrzyganie i rozwiązywanie sporów, porządek prawny Konflikt będący obok neutralności i współdziałania jednym z trzech uni- wersalnych wzorów relacji społecznych1, z uwagi na swój interdyscyplinarny wymiar występuje w różnych ujęciach, w zależności od zakresu problemów ba- dawczych będących przedmiotem danej koncepcji2. Konflikty i spory jako uni- wersalne zjawisko kulturowe stanowią swoiste fakty społeczne „o fundamen- talnym znaczeniu, wszystkie niemal interakcje społeczne stanowią potencjalne źródło konfliktów”3. W związku z faktem powszechności zjawiska konfliktu i sporu we współczesnych społeczeństwach, pojawia się dążenie do wypra- cowania mechanizmów skutecznego ich opanowywania. W literaturze pod- kreślono, iż wskutek obserwacji ewolucji życia społecznego, wskazać należy pewne uniwersalne cechy konfliktów oraz skorelowane z ich wystąpieniem sposoby reakcji społeczeństwa4. Prezentowane w literaturze przedmiotu defi- nicje konfliktu wskazują na wieloaspektowość tego zjawiska. W celu wskazania skali problemów badawczych związanych z omawianym zagadnieniem, za nie- zbędne uważam zaprezentowanie kilku sposobów definiowania tej kategorii pojęciowej. Za najszersze rozumienie konfliktu społecznego uznawane jest postrze- ganie wskazanej kategorii pojęciowej przez R. Dahrendorfa. Autor konflikt wiąże z oznaczeniem konkurencji, napięć, otwartych starć społecznych, który to może przybrać m.in. formę wojny domowej lub negocjacji. Relacje konfliktu społecznego – zdaniem autora – wynikają z chęci uzyskania w pełni (lub czę- ściowo dla siebie) tego samego celu przez kilku rywali, przy czym pojęcie kon- fliktu nie implikuje sądów do intensywności lub gwałtowności relacji przez 1 Szerzej A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 18. 2 Zob. ibidem, s. 17. 3 R.L. Kidder, The End of the Road? Problems in the Analysis of Disputes, Law and Society Review 1980/81, Nr 15, s. 722. Cyt. za: A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 16. Na pogląd ten powołuje się również H. Duszka-Jakimko, Konflikty prawne a alternatywne sposoby rozwią- zywania sporów, w: O. Bogucki, S. Czepita (red.), System prawny a porządek prawny, Szczecin 2008, s. 347–348. 4 Szerzej A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 16 i cyt. tam literatura. 2 § 2. Konflikt, interes, spór, sposoby opanowywania... różne cele wywołanych5. Szerokie rozumienie konfliktu przyjmuje również J. Mucha, który przez konflikt postrzega wynikające z sytuacji konfliktowej zachowania lub opierające się na nich stosunki, związane z realizacją intere- sów danej grupy, w sprzeczności z działaniami innych grup6. Badając konflikt w różnych koncepcjach, J. Mucha wyodrębnił trzy podstawowe ujęcia zjawi- ska: behawioralne, psychospołeczne i strukturalne (socjologiczne). W pierw- szym z nich, konflikt postrzegany jest jako układ interakcji społecznych obej- mujących zachowania podmiotów o sprzecznych interesach. Ujęcie psycho- społeczne zakłada istnienie napięć społecznych w świadomości podmiotów znajdujących się w przeciwstawnej pozycji w strukturze społecznej. Z kolei ostatnie, wyróżnione przez J. Muchę ujęcie konfliktu, odwołuje się do antago- nistycznej struktury danej sytuacji społecznej, uniemożliwiającej zrealizowa- nie wszystkich celów i interesów stron7. W tym miejscu za A. Korybskim nale- żałoby podkreślić brak jednoznaczności pomiędzy konfliktem w znaczeniach wyodrębnionych przez J. Muchę a sprzecznością, która jest rozumiana jako „wynik określonych zachowań, uniemożliwiających realizację określonych ce- lów przez dane podmioty społeczne”8. W odniesieniu do kontekstu badaw- czego niniejszej pracy skłaniam się ku behawioralnemu ujęciu konfliktu z za- strzeżeniem przedstawionym przez A. Korybskiego. Koncepcję konfliktu w węższym ujęciu prezentuje L.A. Coser, zdaniem którego konflikt to „walka o wartości i dążenie do trudno dostępnej pozycji, władzy i zasobów, w której celem oponentów jest neutralizowanie, zaszko- dzenie lub wyeliminowanie rywali”9. Podobnie przedstawia omawiane poję- cie J. Sztumski. Zgodnie z jego stanowiskiem, konflikt postrzegany być może w kontekście wszelkich przejawów zmagań lub walk pomiędzy ludźmi, na- kierowanych na zbycie lub utrzymanie środków produkcji, władzy oraz in- nych wartości uznawanych przez społeczeństwo, a także pozyskiwanie, niwe- 5 Zob. R. Dahrendorf, Class and Class Conflict in Industrial Society, Standford 1959, s. 135. Niniejsza definicja konfliktu jest szeroko powoływana w literaturze, m.in. J. Mucha, Konflikt i spo- łeczeństwo: z problematyki konfliktu społecznego we współczesnych teoriach zachodnich, War- szawa 1978, s. 15; A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 20; A. Słaboń, Konflikt społeczny i negocjacje, Kraków 2008, s. 13. 6 Szerzej J. Mucha, Konflikt i społeczeństwo, s. 25. 7 Szerzej ibidem, s. 25; J. Mucha, Jak badać dynamikę i konflikt w społeczeństwie polskim, Studia Socjologiczne 1985, Nr 3–4, s. 141–145. 8 A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 18; H. Groszyk, A. Korybski, Konflikt interesów 9 L.A. Coser, The Function of Social Conflict, New York 1956, s. 8; cyt. za: A. Słaboń, Konflikt i prawo, Warszawa 1990, s. 24. społeczny, s. 12. 3 Rozdział I. Podstawowe założenia i aparat pojęciowy pracy lowanie realnego lub domniemanego przeciwnika10. M. Magoska, akcentując za R.L. Abelem11 cechę jawności konfliktu, źródła konfliktu upatruje w bezpo- średniej interakcji zachodzącej pomiędzy dwiema jednostkami, gdzie żądania, pretensje, działania jednej ze stron napotykają opór przeciwnika12. Reasumując prezentowane wieloaspektowo w literaturze ujęcia konfliktu, stwierdzić należy, iż definicje szerokie akcentują sprzeczności celów, interesów stron (skupiają się więc na przedmiocie konfliktu). W tym znaczeniu za prze- jaw konfliktu można uznać przeciwstawne działania podmiotów dążących do zrealizowania swoich racji bądź osiągnięcia określonych dóbr13. Ujęcia te pod- kreślają strukturę konfliktu, jego dynamikę, interakcyjność oraz różnicę inte- resów stron14. Wąskie definicje z kolei traktują konflikt jako zachowanie ukie- runkowane na osiągnięcie określonych wartości, zneutralizowanie bądź elimi- nację przeciwnika (uwypuklają tym samym aspekt podmiotowy)15. Biorąc pod uwagę przedmiot niniejszej monografii, przyjmuję definicję konfliktu za A. Korybskim, który pod tym pojęciem rozumie „układ skie- rowanych przeciw sobie zachowań dwóch podmiotów społecznych (jedno- stek, grup, bądź ich organizacji), z których każdy dąży do realizacji własnych celów (interesów) i napotyka na przeciwdziałanie pozostałych uczestników konfliktu”16. Konflikt w takim znaczeniu stanowi swoistą relację społeczną „w odniesieniu do już istniejących relacji współdziałania, neutralności bądź konfliktu”17. Nawiązując tym samym do przedstawionych powyżej konotacji pojęcia konfliktu w wąskim znaczeniu (akcentujących aspekt podmiotowy), przyjęta w pracy definicja obejmuje ujawnione zachowania co najmniej dwóch stron, których treścią są przeciwstawne dążenia w celu utrudnienia pozosta- 10 J. Sztumski, Konflikt społeczny, uwagi metodologiczne, Studia Socjologiczne 1973, Nr 3, s. 178. 11 Autor podkreśla, iż z konfliktem będziemy mieli do czynienia tylko wówczas, gdy strona konfliktu w sposób wyraźny przedstawiła swoje roszczenia. R.L. Abel, A Comparative Theory of Dispute Institutions in Society, Law and Society Rewiev 1974, t. 8, Nr 2; cyt. za: M. Magoska, Społeczno-kulturowe podłoże konfliktów prawnych, Wrocław 1991, s. 23–24. 12 M. Magoska, Społeczno-kulturowe, s. 23–24. 13 Zob. J. Kurczewski, Spór i sądy, Warszawa 1982, s. 47; H. Groszyk, A. Korybski, Konflikt interesów, s. 23. 14 Zob. A. Jakubiak-Mirończuk, Alternatywne a sądowe, s. 81. 15 Por. ibidem. 16 A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 20 17 A. Korybski, O pojęciu sporu w prawoznawstwie: kilka uwag do dyskusji, w: T. Bojar- ski (red.), Polska lat dziewięćdziesiątych: przemiany państwa i prawa: materiały z konferencji, Lu- blin–Kazimierz, 24–25 czerwca 1999 r., Lublin 1999, s. 278. 4 § 2. Konflikt, interes, spór, sposoby opanowywania... łym stronom realizację ich interesów18. Powstanie konfliktu modyfikuje za- stane układy relacji społecznych, zaś zachowania jego uczestników mogą pod- legać regulacji normatywno-instytucjonalnej bądź pozostać nieuregulowane (w szczególności w jego początkowej fazie). Treść prezentowanego stanowiska ujmuje również szeroki zakres zachowań stron19. Jak zostało wspomniane, podstawą konfliktów są głównie – będące przy- czyną świadomych zachowań jednostek – sprzeczne interesy stron, które to rozumiane są jako „ujawniona w określonej strukturze społecznej i uświado- miona potrzeba20. Z kolei przez potrzebę (za H. Groszykiem oraz A. Korybskim) przyjmuję „dążenie danego podmiotu społecznego do osiągnięcia lub przy- wrócenia stanu równowagi w danym środowisku społecznym”21. Stan równo- wagi zachodzi wtedy, gdy pozycja danego podmiotu oraz stosunki społeczne, jakie istnieją w środowisku, sprzyjają efektywnemu funkcjonowaniu oraz roz- wojowi tego środowiska. Potrzeba wiąże się z dążeniem jednostki do jej za- spokojenia, interes z kolei nadaje kierunek owym dążeniom, warunkuje dobór zachowań, które jednostka podejmuje, aby osiągnąć dobra umożliwiające jej przetrwanie w społeczeństwie22. Jak już wspomniano, zjawisko konfliktu jako jedna z relacji zachodzących pomiędzy podmiotami w ramach danej społeczności jest badane w wielu sze- roko zakreślonych aspektach. Celem niniejszego paragrafu jest przedstawienie podstawowych ze względu na przedmiot rozprawy, konstruowanej z punktu widzenia podmiotu zaangażowanego w rozwiązanie sporu, kategorii pojęcio- wych. W związku z tym, nie wydaje się konieczne referowanie bogatego do- robku przedstawicieli teorii konfliktu, w szczególności zaś pominięte zostanie szczegółowe omówienie takich jej elementów jak zagadnienie przyczyn23 i wa- 18 Szerzej A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 20–21. 19 Zob. ibidem, s. 21; A. Korybski, O pojęciu sporu, s. 278. 20 H. Groszyk, A. Korybski, Konflikt interesów, s. 22; H. Groszyk, A. Korybski, O pojęciu inte- resu w naukach prawnych (przegląd wybranej problematyki z perspektywy teoretycznoprawnej), w: A. Korybski, M. Kostyckij, L. Leszczyński, Pojęcie interesu w naukach prawnych, prawie stano- wionym i orzecznictwie sądowym Polski i Ukrainy, Lublin 2006, s. 20. 21 H. Groszyk, A. Korybski, Konflikt interesów, s. 19. 22 Szerzej H. Groszyk, A. Korybski, O pojęciu interesu, s. 20; H. Groszyk, A. Korybski, Konflikt interesów, s. 19. 23 Na marginesie należy wspomnieć, iż w bogatej literaturze dotyczącej teorii konfliktu stwier- dza się, że do jego powstania prowadzi ogół warunków obiektywnych (rozumianych jako sytuacja konfliktowa, do których należą m.in.: sprzeczność lub niezgodność interesów pomiędzy grupami społecznymi bądź ograniczona lub niepodzielna liczba pewnych pożądanych dóbr) oraz subiek- tywnych w postaci świadomości konfliktu. Kwestia ta została w ograniczonym zakresie poruszona przy omawianiu definicji konfliktu. Tytułem wyjaśnienia wspomnieć należy, że świadomość kon- 5 Rozdział I. Podstawowe założenia i aparat pojęciowy pracy runków24 powstania konfliktu oraz wypracowanych w literaturze przedmiotu typologii konfliktów25. Warto jednak wskazać, iż każdorazowe powstanie kon- fliktu wiąże się z przeobrażeniem istniejącej relacji społecznej bądź z powsta- niem nowej. Ponadto jest czynnikiem integrującym jednostki, grupy lub orga- nizacje w tym sensie, że uwikłanie wzajemne w sytuację konfliktową prowadzi do uzależnienia podmiotów co do podjęcia działań w celu opanowania kon- fliktu, tym samym konflikt jako zjawisko społeczne oddziałuje na otoczenie społeczne26. Konflikty jako jedna ze stałych relacji zachodzących w społeczeństwie poza ich kształtowaniem i oddziaływaniem na otoczenie społeczne pełnią nie tylko funkcje destrukcyjne, ale i konstruktywne. Do funkcji przypisywanych konflik- tom jako immanentnemu elementowi przestrzeni społecznej zaliczono: funk- fliktu oznacza zdolność dostrzegania zaistniałych sprzeczności, identyfikację przeciwnika (a więc postrzeganie jednostki lub grupy za rywala uniemożliwiającego realizację celów), a także ustale- nie programów działania ukierunkowanych na zmianę niekorzystnej sytuacji. Szerzej A. Słaboń, Konflikt społeczny, s. 14–23. Dodatkowo w literaturze wyróżnia się przesłanki prowadzące do po- wstania konfliktu o charakterze pozornym, występujące w przypadku, gdy w świadomości stron konfliktu istnieje błędny obraz sprzeczności interesów stron. Szerzej A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 20. 24 Warunki powstania konfliktu są wynikiem realnego procesu społecznego, z zakresu któ- rego wiedza jest niezbędna w celu podejmowania skutecznych działań zmierzających do roz- wiązywania konfliktów. Szerzej o warunkach powstania konfliktu A. Słaboń, Konflikt społeczny, s. 30−46. 25 W prezentowanych w literaturze typologiach konfliktu wyróżniono następujące jego ro- dzaje: konflikty interpersonalne (powstające wskutek interakcji zachodzącymi pomiędzy człon- kami społeczeństwa); tzw. konflikty częściowe (w których występują tylko niektóre elementy charakterystyczne dla tego zjawiska bądź w ograniczonym zakresie, np.: dążenia stron są czę- ściowo zbieżne, a częściowo przeciwstawne); konflikty realistyczne (dążenia stron ukierunkowane na osiągnięcie określonego celu) i nierealistyczne (charakteryzujące się brakiem sprzeczności ce- lów, ważna jest potrzeba ich rozładowania); konflikty potencjalne (odnoszące się do sprzeczności opinii lub aspiracji stron) i realne (podjęcie działań w celu zrealizowania sprzecznych aspiracji lub opinii, co w języku prawnym przyjmuje postać roszczeń, powstrzymywania się od działań faktycznych bądź czynności prawnych); konflikty, w których pomiędzy stronami zachodzi relacja równości (strony zajmują taką samą pozycję społeczną) i takie, w których strony zajmują różną pozycję społeczną (np. podrzędności-nadrzędności). Ponadto, z uwagi na formę uzewnętrzniania konfliktu, wyróżnić możemy konflikt przemieszczony z uwagi na przedmiot (strony nie skupiają się na wyraźnie odczytanych przez siebie, obiektywnych przyczynach konfliktu, lecz przenoszą go na inną płaszczyznę wzajemnych relacji) oraz konflikt przemieszczony z uwagi na podmiot (oparty jest na obiektywnych przyczynach, ale rozgrywa się pomiędzy niewłaściwymi stronami). Szerzej o typach konfliktów m.in. J. Kurczewski, Spór i sądy, s. 53–58; M. Magoska, Społeczno-kul- turowe podłoże, s. 23–25. 26 Szerzej A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 28. 6 § 2. Konflikt, interes, spór, sposoby opanowywania... cję identyfikującą, innowacyjną, kreującą, motywacyjną oraz integrującą27. J. Sztumski oraz J. Wódz wskazują z kolei, iż konflikt może w zależności od kon- kretnych okoliczności z nim związanych pełnić funkcje: 1) różnicującą i iden- tyfikacyjną; 2) integracyjną i dezintegracyjną; 3) demaskatorską i maskującą; 4) progresywną i regresywną28. Dodatkowo A. Słaboń podkreśla, iż funkcje spełniane przez konflikt w konkretnym przypadku, w ramach systemu spo- łecznego mają zazwyczaj instrumentalny charakter. Stanowią one „narzędzie” umożliwiające dokonanie modyfikacji w obrębie rzeczywistości społecznej29. Konflikt jako wyodrębniony zespół zachowań jest zjawiskiem czasowym i dynamicznym. Ujęcie konfliktu jako pewnego procesu społecznego umożli- wia wyodrębnienie w jego przebiegu pewnych etapów (faz), spośród których każdy odznacza się swoistymi cechami. Przebieg i dynamika konfliktu jest każ- dorazowo uzależniona m.in.: od czynników wywołujących konflikt, otoczenia społecznego, w którym konflikt występuje, strategii i taktyki stosowanej przez strony konfliktu, cech charakterystycznych stron (m.in.: uznawanych przez strony wartości, aspiracji), charakteru pierwotnych stosunków pomiędzy stro- nami oraz cech procesu komunikacji zachodzącej pomiędzy nimi30. Dodat- kowo warto wskazać na cechy indywidualne stron, takie jak nastawienie do siebie stron, poziom emocji, jaki jednostka wiąże z konfliktem, empatię itd. Różnorodność poglądów w ramach teorii konfliktu implikuje niejednoli- tość stanowisk co do wyodrębniania jego poszczególnych faz. Tytułem przy- kładu A. Kmieciak wyróżnia: sytuację poprzedzającą, okres prowokacji (inicja- cja konfliktu), okres eskalacji konfliktu oraz okres konfrontacji (prowadzenie walki o zwycięstwo)31. A. Korybski z kolei w tym zakresie wyróżnia: ukształ- towanie sytuacji konfliktowej, manifestacje przeciwstawnych zachowań stron, eskalację konfliktu, poddanie konfliktu obserwacji otoczenia społecznego oraz ewentualnego oddziaływania otoczenia społecznego na uczestników konfliktu, inicjację procesu rozwiązywania i rozstrzygania sporu32. Ostatnia z wyróżnio- nych faz, w zależności od zastosowanej metody opanowywania sporu, również 27 Zob. A. Zienkiewicz, Studium mediacji, s. 21. 28 J. Sztumski, J. Wódz, Z problematyki konfliktów społecznych i dezorganizacji społecznej. Na przykładzie badań empirycznych w Polsce południowej, Wrocław 1984, s. 14. 29 Szerzej A. Słaboń, Konflikt społeczny, s. 59. 30 Podkreślenia wymaga, iż różne typy konfliktu mogą odznaczać się odmiennym przebie- giem. I tak w krótkotrwałych konfliktach poszczególne fazy następują szybko i gwałtownie – co może sprawiać trudności w ich wyodrębnieniu, z kolei w przypadku konfliktów długotrwałych – zmiana faz jest niekiedy trudno zauważalna. Szerzej ibidem, s. 47–49. 31 A. Kmieciak, Mediacja i koncyliacja w prawie administracyjnym, Kraków 2004, s. 17. 32 A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 23. 7 Rozdział I. Podstawowe założenia i aparat pojęciowy pracy ma fazowy przebieg, wiąże się z procesem decyzyjnym, którego istotę stanowi podjęcie decyzji rozstrzygającej lub rozwiązującej spór. Ujawnienie konfliktu na forum społecznym każdorazowo inicjuje nową sy- tuację w danych realiach społecznych oraz oddziałuje na interesy (dążenia) podmiotów tworzących jego otoczenie. Z ujawnieniem konfliktu oraz pod- daniu go obserwacji otoczenia społecznego związane jest jakościowe prze- kształcenie konfliktu w spór33, który to w literaturze definiowany jest jako „ujawniony społecznie konflikt interesów określonych podmiotów społecz- nych (jednostek, grup bądź ich organizacji), łączący się z odczuciem naru- szenia przez jedną stronę racji drugiej strony”34. Obserwacja konfliktu przez otoczenie społeczne polega na kontroli zachowań stron konfliktu z punktu widzenia istniejących w społeczności porządków normatywnych: prawa, oby- czajów, moralności, norm religijnych bądź organizacyjnych. Poddanie kon- fliktu obserwacji społecznej może być następstwem działań samych stron pod- jętych w celu „zaangażowania podmiotów tworzących otoczenie w odpowied- nie rozstrzygnięcie sporu”35. W przypadku gdy otoczenie społeczne oceni spór jako destrukcyjny, zagrażający istniejącemu układowi stosunków społecznych, może zainicjować działania zmierzające do skłonienia stron, aby podjęły od- powiednie kroki wpływające na przebieg sporu bądź decyzję kończącą spór36. Same strony z kolei, reagując na konflikt, mogą: 1) podjąć działania ukierun- kowane na uniknięcie sporu; 2) podporządkować się żądaniom strony prze- ciwnej oraz 3) wejść w spór37. Ostatnie z powołanych zachowań, implikuje zwiększeniem stopnia relacji pomiędzy stronami sporu oraz ewentualnością 33 Szerzej K. Kurczewski, Spór i jego rozwiązanie, w: Konflikt i przystosowanie, Prace Insty- tutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1979, t. IV s. 10−11; A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 26; A. Korybski, O pojęciu sporu, s. 274–277. 34 Nadmienić należy, iż pojęcie sporu było znane prawoznawstwu już od czasów rzymskich, z którego tradycją związana była kategoria pojęciową „lis”. Pojęcie sporu łączy się przede wszyst- kim z prawem prywatnym oraz tymi gałęziami prawa, które posługują się konstrukcją roszczenia bądź interesu w celu kształtowania sytuacji spornej podmiotu prawa. W prawie karnym pojęcie to należy rozpatrywać w aspekcie funkcji spełnianych przez tę gałąź prawa, a także aksjologii pro- cesu karnego. W prawie administracyjnym pojęcie sporu odnoszone jest tradycyjnie w odniesie- niu do sporów kompetencyjnych. Nie rozważając szczegółowo związania kwestii poszczególnych wzorców zachowań (w tym w szczególności sporu i konfliktu) z poszczególnymi sferami regulacji normatywnej, stwierdzić należy za A. Korybskim ich występowanie w każdej ze sfer w różnym natężeniu. Szerzej m.in.: A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 26. 35 A. Korybski, O pojęciu sporu, s. 278. 36 Zob. ibidem, s. 279. 37 Szerzej A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 28. 8 § 2. Konflikt, interes, spór, sposoby opanowywania... powiązania działań stron sporu z możliwą reakcją otoczenia38. Strony mogą poszukiwać sprzymierzeńców w celu aksjologicznego lub normatywnego uza- sadnienia swoich żądań, co wiąże się ze wzrastającą liczbą osób zaangażowa- nych w konflikt (m.in. mediatora)39. Konsekwencja wdania się w spór może być powiązana z dezorganizacją społeczną, zachowania uczestników są zazwy- czaj regulowane normatywnie. Umożliwia to oparcie ich żądań na argumen- tacji prawnej, zaś państwu kontrolę nad przebiegiem sporu40. Powszechność występowania sporów oraz ich wyraźny wpływ na życie spo- łeczne wiąże się z mechanizmami ich opanowywania. Przez proces opano- wywania sporu, za A. Korybskim przyjmuję „kompleks zachowań stron lub określonych podmiotów otoczenia społecznego, zmierzających do kontroli przebiegu sporu (w tym jego normatywnej regulacji), a także do zakończenia (rozstrzygnięcia lub rozwiązania) sporu”41. Istota rozwiązania sporu sprowa- dza się do zachowania podmiotów będących stronami w konflikcie (lub in- nych podmiotów, które w nim uczestniczą bez popierania żądań tylko jednej ze stron) zmierzającego w sposób pokojowy i niewładczy (nie narzucając arbi- tralnej decyzji kończącej spór stronom) do eliminacji sporu42. Z kolei rozstrzy- ganie sporu stanowi proces arbitralnego (opartego na autorytecie lub przymu- sie) narzucenia stronom sporu decyzji kończącej spór jednej lub obu stronom sporu. Narzucenie końcowej decyzji może być efektem poprzedzającej jej wy- 38 Por. ibidem, s. 29. Tytułem przykładu R. Dahrendorf wyróżnił trzy wzory oddziaływania społeczności dysponującej ośrodkiem władzy na spór: 1) włączenie podmiotów otoczenia spo- łecznego w spór; 2) stłumienie sporu; 3) normatywną regulację zachowań stron w sporze. Szerzej R. Dahrendorf, Law and Order, London 1985, s. 327–331. 39 A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 27. Ingerencja podmiotu trzeciego w spór może przybrać różną instytucjonalną postać oraz mieć odmienny charakter. W literaturze wyróżnia się w tym zakresie trzy wzory interwencji podmiotu zewnętrznego w spór: mediatora (jego zadaniem jest nakierowanie stron do zawarcia porozumienia), sędziego (rozstrzygającego na podstawie wią- żących norm uzasadnienia interesu jednej ze stron) oraz administratora (który władczo ustala uprawnienia i obowiązki stron na przyszłość). A. Korybski, O pojęciu sporu, s. 281 i cyt. tam li- teratura. 40 Tak m.in. A. Kalisz-Prakopik, Alternatywne rozwiązywanie sporów – recepcja rozwiązań czy globalizacja koncepcji?, w: J. Stelmach (red.), Filozofia prawa wobec globalizmu, Kraków 2004, s. 177–178. 41 A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 23. Nadmienić należy, iż w bogatej literaturze poświęconej rozwiązywaniu bądź rozstrzyganiu sporów podjęto liczne próby systematyzacji me- chanizmów i sposobów opanowywania sporów. I tak tytułem przykładu wyróżniono rozstrzyganie sporów oparte na regułach zewnętrznych (tzw. rule-centred paradigm) oraz rozwiązywanie sporu oparte na regułach przyjętych przez strony sporu (proccesual paradigm). Szerzej ibidem, s. 30 i cyt. tam literatura. 42 Por. ibidem, s. 32. 9 Rozdział I. Podstawowe założenia i aparat pojęciowy pracy danie walki stron, może też być wynikiem interwencji w spór podmiotu ze- wnętrznego, któremu przysługują uprawnienia władcze w stosunku do stron43. Zestawiając ze sobą powołane sposoby zakończenia sporu, wskazać należy na występujące pomiędzy nimi podstawowe różnice (kwestia będzie bowiem doprecyzowywana w kolejnych punktach pracy). Pierwszą z nich jest charakter decyzji spór kończącej. W przypadku rozstrzygania sporu, mamy do czynie- nia z jednostronnym, władczym narzucaniem decyzji stronom przez podmiot zewnętrzny, najczęściej mający postać: organu administracji (administracyjny typ stosowania prawa44), sądu państwowego bądź arbitra lub sądu polubow- nego (sądowy typ stosowania prawa45, typ quasi-sądowy46), decyzja ma za- tem charakter heteronomiczny w stosunku do stron sporu. Rozwiązanie sporu jest z kolei procesem, w którym (zasadniczo poza negocjacjami) uczestniczy neutralny podmiot trzeci (mediator, koncyliator), niemający uprawnień wład- czych. Jego zadaniem jest pomoc stronom w zawarciu przez nie obopólnie za- dowalającego porozumienia47, decyzja w tym przypadku ma więc charakter autonomiczny48. Podstawą wydania decyzji w mechanizmie rozstrzygania spo- rów są fakty zaistniałe w przeszłości (co implikuje jej retrospektywny charak- ter), w przypadku rozwiązania sporu strony podejmują decyzję po rozważeniu interesów i ich wzajemnych dążeń, celem decyzji jest stworzenie ich przyszłych relacji (cecha prospektywności). Odmienny charakter ma również kontrola nad dynamiką konfliktu oraz treścią. W przypadku rozstrzygania sporu kon- 43 Szerzej ibidem. Tak też za A. Korybskim m.in.: A. Kalisz, E. Prokop-Perzyńska, Mediacja cy- wilno-prawna w kontekście uregulowań polskich i europejskich, w: H. Duszka-Jakimko, S.L. Sta- diczeńko (red.), Alternatywne formy rozwiązywania sporów w teorii i w praktyce. Wybrane za- gadnienia, Opole 2008, passim; A. Zienkiewicz, Studium mediacji, s. 22. 44 Szerzej: W. Dawidowicz, O stosowaniu prawa przez organy administracji państwowej, Ze- szyty Naukowe Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Prawo 1981, Nr 4; L. Leszczyński, Zagadnienia teorii stosowania prawa. Doktryna i tezy orzecznictwa, Kraków 2004, s. 19–34. 45 Szerzej o typach stosowania prawa: L. Leszczyński, Zagadnienia teorii, passim. Charakte- rystyka sądowego typu stosowania prawa (zwanego zamiennie w niniejszej pracy sądowym sto- sowaniem prawa) oraz wskazanie na kryteria różnicujące ten typ od wyróżnianych w literaturze typu administracyjnego i kierowniczego nastąpi w § 5 i 6 niniejszego rozdziału. 46 Szerzej ibidem, s. 19–34; J. Harczuk, L. Leszczyński, Mediacja w postępowaniu sądowoad- ministracyjnym (kontekst przedmiotu procesu decyzyjnego), w: J. Olszewski (red.), Arbitraż i me- diacja. Aktualne problemy teorii i praktyki funkcjonowania sądów polubownych i ośrodków me- diacyjnych, Rzeszów 2009, s. 113–127. 47 Zob. A. Zienkiewicz, Studium mediacji, s. 23. 48 Szerzej ibidem; A. Kalisz, A. Zienkiewicz, Mediacja sądowa i pozasądowa. Zarys wykładu, Warszawa 2009, s. 22–23. 10 § 2. Konflikt, interes, spór, sposoby opanowywania... trola nad przebiegiem i rezultatem procesu decyzyjnego sprawowana jest przez podmiot zewnętrzny wydający wiążącą strony sporu decyzję (tzw. kontrola ze- wnętrzna), z kolei w przypadku rozwiązania sporu należy ona do samych stron (tzw. kontrola wewnętrzna)49. Współcześnie do głównych sposobów opanowywania sporu można zali- czyć negocjacje i mediacje – jako formy rozwiązywania sporów, zaś w ramach rozstrzygania sporów – arbitraż oraz sąd państwowy (osądzanie)50. Uprzedza- jąc rozważania zawarte w dalszej części rozdziału, podkreślić należy, iż wska- zane formy opanowywania sporów przebiegają według właściwych dla każdej z nich procesów decyzyjnych. I tak w ogólności (kwestia ta będzie przedmio- tem rozważań dalszej części rozdziału), założeniem procesu decyzyjnego ne- gocjacji jest samodzielne dążenie stron sporu do jego rozwiązania, mediacja zaś wiąże się z ingerencją neutralnego podmiotu trzeciego w negocjacje na- kierowane na pomoc stronom w opanowaniu sporu. Proces decyzyjny stoso- wania prawa (zachodzący w ramach osądzania) charakteryzuje się wiążącym rozstrzygnięciem sporu przez podmiot zewnętrzny, którego wykonanie gwa- rantuje przymus państwowy51. Dodatkowo wskazuje się na arbitrażowy tryb podejmowania decyzji, którego istota sprowadza się do rozstrzygania sporu przez osobę trzecią (arbitra) po przez „zobiektywizowane standardy warto- ściująco-ocenne”52, jednakże ze względu na przyjętą perspektywę rozważań pracy, pozostanie on poza przedmiotem dalszych analiz. Ostatnią kwestią niniejszego punktu rozdziału wymagającą wyjaśnienia jest zagadnienie porządku prawnego, które to – podobnie jak poprzednio omó- wione – nie posiada jednoznacznie określonej w literaturze konotacji, zaś za- jęcie odpowiedniego stanowiska w tym zakresie pozwoli na wyznaczenie ram przedmiotu badań pracy. Stosownie do pierwszego z poglądów, postrzega- 49 A. Kalisz, A. Zienkiewicz, Mediacja sądowa, s. 23. 50 Poza wyżej wymienionymi w literaturze do sposobów opanowywania sporów zalicza się akty przemocy, samopomocy oraz zastosowania przymusu. Szerzej A. Korybski, Alternatywne roz- wiązywanie, s. 33–34. 51 Szerzej ibidem, s. 107; A. Kalisz, A. Zienkiewicz, Mediacja sądowa, s. 22 i cyt. tam literatura. 52 Szerzej A. Korybski, Alternatywne rozwiązywanie, s. 120. Szczegółowe omówienie wymie- nionych procesów decyzyjnych (za wyjątkiem arbitrażu) nastąpi w kolejnych punktach rozdziału. Szerzej o wskazanych modelach procesów decyzyjnych m.in.: L. Morawski, Główne problemy, s. 211–234; tenże, Proces sądowy a instytucje alternatywne (na przykładzie sporów cywilnych), PiP 1993, Nr 1, s. 12; A. Zienkiewicz, Studium mediacji, s. 25; A. Jakubiak-Mirończuk, Alternatywne a sądowe, Warszawa 2008; taż, Zmiany zachodzące w charakterze form alternatywnego rozwią- zywania sporów sądowych – rozwój idei „zarządzania sporem”, ADR. Arbitraż i Mediacja 2008, Nr 4(4), s. 58 i n. 11 Rozdział I. Podstawowe założenia i aparat pojęciowy pracy nych jako wąskie ujęcie, porządkiem prawnym jest określony przez normy prawne układ instytucji, organów oraz procedur rozstrzygania określonych spraw oraz wyznaczone przez te normy zachowania podmiotów prawa pomię- dzy sobą oraz tymi organami i instytucjami. Zatem porządek prawny w tym ujęciu, postrzegany jest jako pewien wyznaczony przez normy prawne stan53 (porządek normatywny), funkcjonujący obok innych porządków normatyw- nych (w tym zwłaszcza wyznaczonego przez normy moralne), odznaczający się wysokim stopniem sformalizowania. Porządek prawny w kontekście „ogółu stanowionego prawa pozytywnego danego społeczeństwa”54, stanowiąc część porządku społecznego55, porządkuje przestrzeń życia danego społeczeństwa, zaś jego obowiązywanie jest określone czasowo dla teraźniejszości danego spo- łeczeństwa. Przepisy prawne składające się na porządek prawny opierają się na podstawowych zasadach prawnych, właściwych dla danej społeczności i ją prowadzących56. Zatem wąskie ujęcie porządku wydaje się ograniczać jego za- kres do systemu prawnego. Zgodnie z drugim, aprobowanym w niniejszej pracy szerokim ujęciem, za porządek prawny uważa się nie tylko zbiór norm składających się na system prawa, ale także „zbiór działań i realnych stosunków między ludźmi, wyróż- nionych i uporządkowanych normatywnie według reguł systemu prawa”57. Na zakres tak rozumianego porządku prawnego składają się normy prawne (gene- 53 Por. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 54 A. Kość, Porządek prawny jako społeczny porządek norm, Roczniki Nauk Prawnych 2009, 1992, s. 232–233. t. X, Nr 1, s. 43–44. 55 Szerzej na temat porządku społecznego m.in. ibidem, s. 39–43; K. Pałecki, Prawoznawstwo. Zarys wykładu, Warszawa 2003, s. 9–21. 56 System porządku prawnego podzielony jest na powiązane ze sobą obszary, zaś odniesie- niem dla konstrukcji systemu prawnego jest „czysta teoria prawa” H. Kelsena. Stosownie do jej za- łożeń, system prawa jest porządkiem stopniowym, w którym zależności pomiędzy poszczególnymi poziomami wyznaczone są przez zasadę, że norma wyższego rzędu upoważnia do stanowienia normy niższego rzędu, ta z kolei czerpie moc obowiązującą z normy wyższego rzędu. Ten układ opiera się na istnieniu normy podstawowej (Grundnorm), której odzwierciedleniem we współcze- snych porządkach prawnych jest Konstytucja. Szerzej na temat czystej teorii prawa i twórcy nor- matywizmu H. Kelsena m.in. w: G.L. Seidler, H. Groszyk, A. Pieniążek, Wprowadzenie do nauki o państwie i prawie, Lublin 2003, s. 214–216; M. Zirk-Sadowski, Wprowadzenie do filozofii prawa, Kraków 2000, s. 47–52. Krajowy system prawny, którego struktura oparta jest na hierarchii norm prawnych, których podstawą jest naczelna norma systemu lub zespól norm, w literaturze nazy- wany jest systemem monocentrycznym, tak W. Lang, Wokół multicentryczności systemu prawa, PiP 2005, Nr 7, s. 95. 57 W. Lang, System prawa i porządek prawny, w: O. Bogucki, S. Czepita (red.), System prawny a porządek prawny, Szczecin 2008, s. 13. 12 § 2. Konflikt, interes, spór, sposoby opanowywania... ralno-abstrakcyjne oraz konkretno-indywidualne), wykładnia prawa, orzecz- nictwo sądowe oraz nauka prawa, zatem zakres omawianego pojęcia obej- muje zarówno proces tworzenia, jak i stosowania prawa58. Wskazując na rela- cję pomiędzy systemem prawa a porządkiem prawnym w szerokim znaczeniu, W. Lang stwierdza, iż omawiane pojęcie swoim zakresem obejmuje faktycznie działający system prawa59, zbiór norm generalno-abstrakcyjnych oraz ustano- wionych oraz uznanych przez prawodawcę, ich następstw interpretacyjnych oraz logicznych, a także zbiór reguł i zasad moralnych, politycznych, zwycza- jowych lub technicznych, operatywnych reguł decyzji, do których odsyła treść przepisów prawnych60. Dodatkowo, odnosząc pogląd W. Langa do porządków pozakrajowych, wskazać należy, iż krajowy porządek prawny stanowi prawo krajowe w działaniu, międzynarodowy porządek prawny jest z kolei kreowany przez prawo międzynarodowe publiczne w działaniu61. Analogiczne rozumo- wanie można odnieść do porządku prawnego Unii Europejskiej, w którym szczególną rolę odgrywa orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Euro- pejskiej (dalej TSUE) w Luksemburgu (porządek prawny Unii Europejskiej). Dopełniając rozważań nad konotacją pojęcia porządek prawny w szerszym zakresie, warto wskazać na wzajemne relacje pomiędzy porządkiem prawnym a systemem prawnym jako elementem zakresu wskazanego pojęcia. Warto tu wskazać, iż z jednej strony porządek prawny postrzegany jest jako wynik działania ukształtowanego systemu prawnego, którego podstawowe założe- nia zawarte są w akcie normatywnym o najwyższej mocy prawnej (konstytu- cji), z drugiej zaś kreowanie porządku prawnego może wyprzedzać kształto- wanie systemu prawa. Biorąc pod uwagę, iż kształtowanie porządku prawnego wpływa na ewolucję systemu prawa, wzajemna relacja zachodząca pomiędzy systemem prawa a porządkiem prawnym stanowi relację sprzężenia zwrot- nego62. Drugie ze wskazanych stanowisk wydaje się znajdować odzwierciedle- nie w treści niniejszej pracy. Jak zostanie bowiem niejednokrotnie wskazane, treść norm prawnych polskiego systemu prawnego, regulujących wykonywa- 58 Szerzej ibidem. 59 Tym samym zwraca uwagę na podobieństwo przyjętego rozumienia porządku prawnego do właściwego dla amerykańskiego realizmu prawniczego rozróżnienia pomiędzy tzw. prawem w książkach (law in books) od prawa w działaniu (law in action). Szerzej G.L. Seidler, H. Groszyk, A. Pieniążek, Wprowadzenie do nauki, s. 216–217; M. Zirk-Sadowski, Wprowadzenie do filozofii, s. 227–230. 60 W. Lang, Prawo i moralność, Warszawa 1989, s. 10. 61 Ibidem. 62 W. Lang, System prawa, s. 14. 13 Rozdział I. Podstawowe założenia i aparat pojęciowy pracy nie roli zawodowej mediatora, w sposób szczątkowy reguluje status prawny zawodu, pozostałe elementy wchodzące w zakres porządku prawnego (w tym m.in. nauka prawa oraz normy pozaprawne inkorporowane do systemu praw- nego w procesie stosowania prawa) z jednej strony wydają się wypełniać ową lukę, z drugiej stanowią wypracowany w praktyce materiał tworzenia treści prawnej regulacji zawodu. Omawiając zakres pojęcia porządku prawnego, ze względu na dalszą treść monografii, zwrócić należy uwagę na kwestię współistnienia oraz wzajemnego współoddziaływania na siebie porządków prawnych (krajowych z międzyna- rodowymi). E. Łętowska określając to zjawisko mianem multicentryczności, stwierdza, iż obecnie „różne centra w sposób wiążący wypełniają swoim dzia- łaniem tę samą przestrzeń prawną”63 (zarówno w zakresie tworzenia, wykładni prawa oraz jego stosowania)64. W związku z tym obok hierarchicznie zbudowa- nego modelu monocentrycznego65 istnieje model multicentryczny, odznacza- jący się „wielością ośrodków decyzyjnych (co do stanowienia prawa i wyzna- czania kierunków jego wykładni)”66, w szczególności gdy ośrodki zewnętrzne mają możliwość podejmowania wiążących decyzji „o skutecznym (na obsza- rze krajowym) stosowaniu prawa i jego interpretacji”67. Zmiany zachodzące w związku ze współistnieniem różnych porządków prawnych, wiążą się z po- trzebą opracowania narzędzi umożliwiających ich łączne współoddziaływanie: rozwiązywanie kolizji oraz łagodzenia konfliktów. Jednym z rozwiązań pro- ponowanym w tym zakresie jest zastosowanie „wykładni obopólnie przyja- 63 Szerzej E. Łętowska, Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje, PiP 2005, Nr 5, s. 4. Zjawisko multicentryczności może mieć charakter zewnętrzny (związany ze współistnieniem porządków krajowych – porządki poszczególnych państw – oraz międzyna- rodowych) oraz charakter wewnętrzny (współistnienie w ramach krajowego porządku prawnego kilku ośrodków tworzenia prawa, w szczególności prawa miejscowego). Zob. ibidem, passim. Do- datkowo w ramach multicentryzmu wewnętrznego wskazać można na tzw. multicentryzm de- cyzyjny, wynikający z zasady trójpodziału władzy, zakładającym decentralizację decyzji, a także w podziale kompetencji. Zob. W. Lang, Wokół multicentryczności, s. 96. 64 Zob. E. Łętowska, Multicentryczność współczesnego, s. 4. 65 Jak podkreśla W. Lang, stopień monocentryzmu poszczególnych systemów prawnych może być zróżnicowany. Dodatkowo autor podkreśla, iż minimalny stopień monocentryzmu w zakresie tworzenia i stosowania prawa jest cechą konieczną konstytucyjnego porządku prawnego państwa prawa, państwo dopuszczając pewien stopień multicentryzmu, jednocześnie zachowuje monocen- tryczną hierarchię struktury podstawowej. Szerzej W. Lang, Wokół multicentryczności, s. 96. 66 E. Łętowska, Multicentryczność współczesnego, s. 3–4. 67 Ibidem, s. 6. 14 § 2. Konflikt, interes, spór, sposoby opanowywania... znej”68, której wynik niezależnie od organu dokonującego interpretacji, umoż- liwia nie tylko rozgraniczenie, ale również „współfunkcjonowanie” obu po- rządków, w których istnieje podział kompetencji quod usum, nie zaś eliminację jednego z nich69. Co prawda, multicentryczność jako cecha porządku prawnego w propono- wanym w literaturze znaczeniu, odnosi się w głównej mierze do współistnienia systemów prawa krajowego z systemem prawa wspólnotowego (w momencie bowiem przystąpienia państwa członkowskiego do Unii Europejskiej, przej- muje ono jej system prawa jako „własny”, czego następstwem jest fakt, iż po- rządek prawny państwa członkowskiego obejmuje poza systemem prawa naro- dowego – acquis communitare70). W zakresie rozważań nad mediacją oraz rolą mediatora, istotne jest zwrócenie uwagi również na oddziaływanie na krajowy porządek prawny porządku prawnego Rady Europy (m.in. Zalecenia Komitetu Ministrów czy też zalecenia dotyczące różnych rodzajów mediacji). Wskazane źródła – ze względu na ogólność regulacji roli mediatora w polskim systemie prawnym – pozwalają na doprecyzowanie jej treści. Tym samym aprobując przedstawione stanowisko co do szerokiego zakresu pojęcia porządek prawny, przedmiotem badań nad rolą mediatora objęłam przede wszystkim krajowy system prawny, decyzje stosowania prawa, doktrynę prawa oraz normy po- zaprawne (w tym organizacyjne oraz etyczne), zwyczaje i reguły uzupełnia- jące treść przepisów prawa krajowego, a także uwzględniłam zjawisko multi- centryczności normy prawnej oraz normy aktów o charakterze soft law zali- czane do międzynarodowych porządków prawnych (w tym Rady Europy) oraz prawa Unii Europejskiej. Reasumując rozważania w niniejszym paragrafie, których celem było wska- zanie podstawowych, stanowiących punkt wyjścia dla dalszych rozważań ka- tegorii pojęciowych, celem uporządkowania, raz jeszcze wskazać należy na ich 68 Szerzej o koncepcji „przyjaznej wykładni” w: E. Łętowska, „Multicentryczność” systemu prawa i wykładnia jej przyjazna, w: L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar (red.), Rozprawy prawni- cze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, Kraków 2006, s. 1127 i n. 69 Jednym z aspektów stosowania „wykładni obopólnie przyjaznej” jest zalecenie kierowane do krajowych organów stosujących prawo (głównie sądów), aby poprzez reakcję w zakresie inter- pretacji sprzyjały utrzymaniu pozycji w ramach multicentrycznego systemu. Szerzej ibidem. 70 E. Łętowska podkreśla, iż w zakresie tworzenia prawa multicentryczność przejawia się „w kwestii zakresu kompetencji »wyłącznych« i konkurujących z kompetencją porządkującą i za- sadą »zajętego pola«”. W celu zminimalizowana możliwych sprzeczności w tym zakresie orzecz- nictwo Europejskiego Trybunału sprawiedliwości dostarczyło wielu zasad kolizyjnych zmierzają- cych do zasady pierwszeństwa stosowania prawa wspólnotowego. Tak. m.in. E. Łętowska, Multi- centryczność współczesnego, s. 7–8. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mediator w polskim porządku prawnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: