Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00178 008737 11477463 na godz. na dobę w sumie
Medyczne prawo karne - ebook/pdf
Medyczne prawo karne - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8562-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> prawo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Autorzy podjęli ambitny trud zmierzenia się z problemami, które występują w prawie medycznym, a odnoszą się do jego aspektów prawno karnych. Podjęte tematy mają poważne znaczenie dla lekarzy, prawników, a także pacjentów. Autorzy podeszli do realizacji swoich zadań z profesjonalnym zaangażowaniem, unikając głoszenia poglądów skażonych ideologią czy światopoglądem, co warto podkreślić. Podejmowane zagadnienia mogą być kontrowersyjne. (…)

Jest to niewątpliwie wartościowa praca, po którą powinni sięgać lekarz i inne osoby związane ze światem medycznym, prawnicy, a także pacjenci, w tym potencjalni. Rozważania zawarte w poszczególnych rozdziałach pracy mogą pobudzać do dalszych wielowątkowych dyskusji, gdyż wykorzystano w nich argumentację naukową pozbawioną treści populistycznych. Nawet jeżeli niektóre poglądy mogą być dyskusyjne, to jednak zasługują na uwagę ze względu na sposób ich prezentacji.

Fragment recenzji prof. zw. dr hab. Stanisława Hoca

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Podręczniki Prawnicze Medyczne prawo karne Teresa Gardocka (red.) Dariusz Jagiełło (red.) C.H.Beck PODRĘCZNIKI PRAWNICZE Teresa Gardocka, Dariusz Jagiełło • Medyczne prawo karne W sprzedaży: R. Kubiak PRAWO MEDYCZNE, wyd. 2 Wykłady Specjalizacyjne A. Fiutak PRAWO W MEDYCYNIE, wyd. 4 Skrypty Becka M. Królikowski, R. Zawłocki PRAWO KARNE, wyd. 2 Studia Prawnicze L. Gardocki PRAWO KARNE, wyd. 19 Podręczniki Prawnicze A. Grześkowiak, K. Wiak PRAWO KARNE, wyd. 5 Skrypty Becka www.ksiegarnia.beck.pl Medyczne prawo karne Redaktorzy prof. SWPS dr hab. Teresa Gardocka dr Dariusz Jagiełło Autorzy prof. SWPS dr hab. Teresa Gardocka, dr Dariusz Jagiełło, dr Mariusz Bidziński, dr Robert Dziembowski, dr Agnieszka Fiutak, dr Piotr Jóźwiak, dr Paweł Kowalski, dr Łukasz Majewski, mgr Dorota Michalska‑Sieniawska, dr Dariusz Mucha, mgr Ksenia Pecuszok, dr Piotr F. Piesiewicz, dr Grzegorz Pieszko, Karolina Pyziak‑Kowalska, mgr Magdalena Reshef, prof. dr hab. Jacek Sobczak WYDAWNICTWO C. H.BECK WARSZAWA 2016 Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet SWPS Recenzent wydawniczy: Prof. zw. dr hab. Stanisław Hoc Wydawca: Aneta Flisek © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00‑203 Warszawa Skład i łamanie: TiM‑Print, Warszawa Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978‑83‑255‑8561‑7 ISBN e‑book 978‑83‑255‑8562‑4 Spis treści Przedmowa ......................................................................................................................... VII Wykaz skrótów .................................................................................................................. IX Część I. Zagadnienia ogólne praktyki medycznej a prawo Rozdział I. Konstytucyjna oraz prawnokarna ochrona życia ludzkiego (Grzegorz Pieszko) .................................................................................................... 3 Rozdział II. Klauzula sumienia (Jacek Sobczak) .......................................................... 15 Rozdział III. Odpowiedzialność i kontrola podmiotów leczniczych (Mariusz Bidziński) .................................................................................................... 28 § 1. Zagadnienia ogólne ............................................................................................. 28 § 2. Obowiązki ubezpieczeniowe podmiotów prowadzących działalność leczniczą oraz personelu medycznego ............................................................... 29 I. Kontrola nad podmiotami prowadzącymi działalność leczniczą ............. 32 II. Zasady przeprowadzania kontroli podmiotów leczniczych ...................... 36 Rozdział IV. Eksperyment medyczny (Dariusz Jagiełło) ............................................. 38 § 3. Uwagi wprowadzające ........................................................................................ 38 § 4. Prawne podstawy eksperymentowania ............................................................... 39 § 5. Typy eksperymentów medycznych .................................................................... 43 § 6. Charakter eksperymentu medycznego ................................................................ 45 § 7. Zgoda uczestnika eksperymentu ......................................................................... 49 Rozdział V. Błąd medyczny i niepożądane zdarzenia medyczne – odpowiedzialność prawnokarna (Agnieszka Fiutak) ......................................... 51 § 8. Błąd medyczny ................................................................................................... 51 § 9. Zdarzenie niepożądane ...................................................................................... 62 § 10. Odpowiedzialność karna za błędy medyczne i niepożądane zdarzenia medyczne ............................................................................................................. 63 § 11. Podsumowanie .................................................................................................... 67 Rozdział VI. Przetwarzanie danych osobowych pacjenta a odpowiedzialność prawnokarna (Piotr F. Piesiewicz) ......................................................................... 68 Rozdział VII. Tajemnica lekarska i odpowiedzialność za jej naruszenie (Karolina Pyziak-Kowalska, Paweł Kowalski) ......................................................... 80 VI Rozdział VIII. Płód – pacjentem w świetle obowiązujących przepisów prawa w Polsce (Magdalena Reshef) .................................................................................. 89 Część II. Szczegółowe kwestie prawne pojawiające się w działalności medycznej Rozdział IX. Ocena legalności zabiegów medycyny estetycznej (Ksenia Pecuszok) 109 § 12. Uwagi wprowadzające ........................................................................................ 109 § 13. Koncepcja legalności zabiegów medycyny estetycznej .................................... 110 § 14. Podmiot uprawniony do wykonywania zabiegów medycyny estetycznej ........ 111 § 15. Informowanie i zgoda na zabieg medycyny estetycznej ................................... 113 Rozdział X. Nowe procedury medyczne a prawo (Teresa Gardocka) ........................ 119 Rozdział XI. Odpowiedzialność prawnokarna za leczenie małoletniego dziecka bez zgody Sądu Rodzinnego – wybrane zagadnienia (Dariusz Mucha) ............ 128 Rozdział XII. Legalność działań medycyny alternatywnej i odpowiedzialność za jej skutki (Dorota Michalska-Sieniawska) ......................................................... 146 § 16. Wstęp ................................................................................................................... 146 § 17. Medycyna konwencjonalna kontra medycyna alternatywna ............................. 147 § 18. Regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności za zastosowanie metod medycyny alternatywnej ..................................................................................... 151 § 19. Aktualna wiedza medyczna a medycyna alternatywna ..................................... 152 § 20. Podsumowanie .................................................................................................... 154 Rozdział XIII. Wybrane aspekty odpowiedzialności biegłego-lekarza za przedstawienie fałszywej opinii na gruncie art. 233 Kodeksu karnego (Robert Dziembowski) ............................................................................................... 156 § 21. Wyjaśnienie podstawowych pojęć ...................................................................... 156 § 22. Odpowiedzialność karna ..................................................................................... 158 § 23. Podsumowanie .................................................................................................... 162 Rozdział XIV. Odpowiednie stosowanie w postępowaniu zawodowym lekarzy przepisów Kodeksu karnego (Piotr Jóźwiak) ........................................................ 163 Rozdział XV. Współpraca lekarza z organami ścigania (Łukasz A. Majewski) ........ 175 Indeks rzeczowy ............................................................................................................... 185 Spis treści Przedmowa Prawo medyczne to kształtująca się na naszych oczach gałąź prawa, obejmująca zagadnienia związane z leczeniem. Są to kwestie administracyjne związane z orga‑ nizacją służby zdrowia, jej finansowaniem, kontraktowaniem świadczeń medycz‑ nych, prawami pacjenta dotyczącymi różnych sfer jego życia na styku ze służbą zdrowia. Następnie, to sfera zagwarantowanej konstytucyjnie wolności człowieka, także wolności od leczenia, nawet gdyby zaniechanie leczenia prowadziło do bez‑ pośredniego zagrożenia życia, a nawet do nieuchronnej śmierci. Pojawia się rów‑ nież zagadnienie prawa do praktykowania religii (posługi religijnej) podczas po‑ bytu w zamkniętym zakładzie leczniczym lub do jej niepraktykowania. Wreszcie, to cała problematyka prawnokarna, określająca w gruncie rzeczy dopuszczalność procedur leczniczych zwykłych i eksperymentalnych w oparciu o pojęcie czynności leczniczych, rozstrzygająca też o odpowiedzialności lekarza za błąd w sztuce. Prawo medyczne to także regulacje dotyczące działań lekarza w związku z wy‑ konywaną praktyką. Pojawia się w tym kontekście kontrowersyjna kwestia klauzuli sumienia, jako przywileju lekarza pozostającego w konflikcie z prawem pacjenta do leczenia, które jest w świetle prawa legalne. Konieczne jest rozważenie zakresu tajemnicy lekarskiej, obowiązku współdzia‑ łania z organami ścigania podczas postępowania przygotowawczego, a następnie podczas procesu sądowego, które to obowiązki pozostają w oczywistej kolizji z za‑ gwarantowanym ustawą prawem do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym dowiedział się w czasie wykonywania obowiązków zawodowych. Każdy z wymienionych problemów budzi kontrowersje wśród prawników, a także między prawnikami a medykami. Kontrowersje te mają podłoże światopo‑ glądowe, ideologiczne, ale powstają też w toku wykonywania praktyki medycznej, gdy lekarz staje przed problemem identyfikowanym, jako problem etyczny a nawet prawny, np. kiedy można leczyć bez zabiegania o zgodę, czy można leczyć wbrew woli chorego, czy tajemnica lekarska jest ważniejsza niż oczywisty interes społecz‑ ny. To tylko niektóre przykłady wątpliwości, jakie pojawiają się w życiu, przede wszystkim po stronie lekarza, ale też u pacjentów. Autorzy podjęli próbę ustosunkowania się do wybranych problemów prawnych w związku z medycyną, na ile udaną – rozstrzygną Czytelnicy. Teresa Gardocka Dariusz Jagiełło Wykaz skrótów 1. Akty normatywne CmiZU .......................... ustawa z 31.1.1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst DziałLeczU ................... ustawa z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (tekst jedn. Dz.U. jedn. Dz.U. 2015 r. poz. 2126 ze zm.). IzbyLekU ...................... ustawa z 2.12.2009 r. o izbach lekarskich (tekst jedn. Dz.U. 2016 r. z 2015 r. poz. 618 ze zm.) KEL ............................... Kodeks Etyki Lekarskiej KC ................................. ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. KK ................................ ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 poz. 522) poz. 380 ze zm.) ze zm.) KonPRL ........................ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20.12.2012 r. w sprawie spo‑ sobu i trybu przeprowadzania kontroli podmiotów leczniczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1331) KPA ............................... ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23) jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.) Nr 89, poz. 555 ze zm.) Dz.U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) poz. 1087) Dz.U. z 2015 r. poz. 2135 ze zm.) jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1412) KPC .............................. ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst KPK .............................. ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. KRO .............................. ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. LeczNU ......................... ustawa z 25.6.2015 r. o leczeniu niepłodności (Dz.U. z 2015 r. OchrDanychU ............... ustawa z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. PISU ............................. ustawa z 14.3.1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst PlanRU ......................... ustawa z 7.1.1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludz‑ kiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. Nr 17, poz. 78 ze zm.) PPRU ............................ ustawa z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1390) PPU ............................... ustawa z 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pa‑ cjenta (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 186) PrRuchDrog .................. ustawa z 20.6.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r. PrUSPU ........................ ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 133 ze zm.) poz. 1137 ze zm.) X RPDU ........................... ustawa z 6.1.2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 2086) (Dz.U. z 2015 r. poz. 636 ze zm.) SysIU ............................ ustawa z 28.4.2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia ŚFU ............................... ustawa z 28.1.1987 r. o środkach farmaceutycznych, artykułach sanitarnych i aptekach (Dz.U. z 1987 r. Nr 3, poz. 19 ze zm.) ŚOpZU ........................... ustawa z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finan‑ sowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.) WychTU ........................ ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdzia‑ łaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 487 ze zm.) ZawLekU ...................... ustawa z 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 464 ze zm.) 2. Czasopisma PiM ............................... Prawo i Medycyna PiP ................................. Państwo i Prawo Prok. i Pr. ..................... Prokuratura i Prawo Rej. ................................ Rejent RPEiS ........................... Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 3. Inne skróty Dz.U. ............................. Dziennik Ustaw Dz.Urz. ......................... Dziennik Urzędowy n. ................................... następna (‑e, ‑y) orz. ................................ orzeczenie post. .............................. postanowienie poz. ............................... pozycja s. .................................... strona t. .................................... tom tekst jedn. ..................... tekst jednolity uchw. ............................. uchwała wyr. ............................... wyrok z. ................................... zeszyt zob. ............................... zobacz Wykaz skrótów Zagadnienia ogólne praktyki medycznej Część I. a prawo Rozdział I. Konstytucyjna oraz prawnokarna ochrona życia ludzkiego1 Grzegorz Pieszko Prawo karne stanowi tę dziedzinę prawa, która jak żadna inna wkra- cza najbardziej intensywnie w sferę wolności i praw człowieka gwaran- towanych przez porządek prawny. Z jednej strony „określa” wartości, któ‑ re ma bronić, dobra prawne, które są ważne dla jednostki, społeczeństwa oraz funkcjonowania państwa („wyznaczają” je normy sankcjonowane), z drugiej zaś – „wyraża” w swych przepisach normy sankcjonujące, które „przesądza‑ ją” o karygodności ludzkich zachowań2. Jak wyraził to już ponad sto lat temu J. Makarewicz „uwypukla” przez to jego „karzącą” reakcję3. Oba te aspekty są chronione w każdym konstytucyjnym państwie prawa nie tylko poprzez roz‑ strzygnięcia prawnokarne, ale również w drodze postanowień konstytucyjnych. Z pośród chronionych wartości niewątpliwie ludzkie życie stanowi najwyż‑ szą wartość we wszystkich systemach aksjonormatywnych większości społe‑ czeństw. W świetle stwierdzenia M. Ossowskiej, norma „nie zabijaj” służy „po‑ trzebie bezpieczeństwa, chroniąc dobro tak szczególnej wartości, jakim jest życie ludzkie”4. Przestępstwo zabójstwa jest uznawane za jedną z najcięższych zbrodni w Kodeksie karnym. Zamach na życie spotykało się w przeszłości, jak i współcześnie z najbardziej rygorystyczną reakcją ze strony społeczeństwa oraz państwa. Prawo do życia, to jedna z najważniejszych gwarancji praw człowieka. Począwszy od pierwszych Deklaracji Praw Człowieka podkreślano jego zasadniczy, wywodzący się z prawa natury charakter5. Wprowadzenie tych wartości do prawa konstytucyjnego oraz międzynaro‑ dowego doprowadziło z kolei do pozytywizacji prawa naturalnego. To prze- 1 2 1 Dr Grzegorz Pieszko – Wyższa Szkoła Społeczno‑Gospodarcza w Przeworsku. 2 Zob. A. Zoll, Konstytucyjne aspekty prawa karnego, [w:] System prawa karnego t. 2 – Źródła prawa karnego, T. Bojarski (red.), Warszawa 2011, s. 221–222. 3 J. Makarewicz, Wstęp do filozofii prawa karnego w oparciu o postawy historyczno‑roz‑ wojowe, Lublin 2009, s. 90. 4 M. Ossowska, Normy moralne, Warszawa 1970, s. 31. 5 Zob. K. Sójka-Zielińska, Drogi i bezdroża prawa. Szkice z dziejów kultury prawnej Eu‑ ropy, Wrocław–Warszawa–Kraków 2000, s. 88 i n. Nb. 1–2 3 4 cież w „porządku naturalnym” – różnie zresztą w dziejach prawoznaw- stwa pojmowanym – szukano uzasadni enia dla ochrony życia. W teorii i filozofii prawa od wieków toczy się spór o to, czy prawo to tylko wynik stanowienia ustawodawcy (pozytywizm prawniczy), czy też ustawodaw‑ ca prawa nie tworzy, ale go „odkrywa” wyprowadzając normy prawne z różnie pojmowanej „natury porządku”. Dla jednych (nurt teologiczny) „ten naturalny porządek może być traktowany transcendentnie, jako wywodzący się od Boga” (wprawdzie „przechodząc” przez kolejne formy partycypacji dochodzimy do pra‑ wa pozytywnego stanowionego przez człowieka – tak w neotomizmie), względ‑ nie (tak rzecznicy laickiej koncepcji prawno‑naturalnych) „może być traktowany w kategoriach »ziemskich« w znaczeniu natury rzeczy”1. W obu wersjach iusnaturalizmu prawo stanowione jest mu podporządkowane. „Zwolennicy ta‑ kiego ujęcia uznają prawo natury, jako pierwotne w stosunku do prawa sta‑ nowionego przez organy ustawodawcze danego państwa”2. Pomiędzy tymi dwoma systemami normatywnymi powinna zachodzić relacja wskazująca na uzależnienie pojęcia prawa od jakichś innych reguł (jak chociażby moralnych), tych o genezie naturalnej3. Z kolei, pozytywiści odrzucają, jako konieczny ów związek, podkreślając nie‑ zależność istnienia prawa od jego moralnej wartości przejawianej w owym „na‑ turalnym porządku”4. Tutaj również można wyróżnić ich różne ujęcia. „Twardy” pozytywizm wykluczający (exlusive legal positivism), gdzie kryterium identyfi‑ kacji prawa stanowią tylko fakty społeczne (stanowienie przez jakiś prawomoc‑ ny autorytet, jak np. u J. Raza), a moralność jest wykluczona z pojęcia prawa (jego teza społeczna)5 oraz tak zwany „miękki”, inkluzywny pozytywizm okreś‑ lany również „inkorporacjonalizmem”, gdzie kryteria identyfikacji prawa muszą zawierać fakty społeczne, ale mogą odwoływać się do moralności (nie jest ona z konieczności doń włączona)6. 1 A. Zoll, Godność człowieka jako źródło wolności i praw, [w:] Hominum causa omne ius constitutum est. Księga jubileuszowa ku czci Profesor Alicji Grześkowiak, Lublin 2006, s. 279. 2 Ibidem. 3 Por. Z. Ziembiński, O pojmowaniu pozytywizmu oraz prawa natury, Poznań 1993, s. 34 i n. 4 Por. ibidem, s. 6279; J. Woleński, O pozytywizmie prawniczym, [w:] Etyka a prawo i praworządność, J. Pawlica (red.), Kraków 1998, s. 9–16. 5 Por. J. Raz, Autorytet prawa, Warszawa 2000, s. 42 i n.; szerzej zob.: A. Marmor, Exlusive Legal Positivism, [w:] The Oxford Handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law, J. Coleman, S. Shapiro (red.), Oxford 2002, s. 104–124. 6 Zob. J. Coleman, Authority and Reason, [w:] The Autonomy of Law, R.P. George (red.), Oxford 1996, s. 286–319; K.E. Himma, Inclusive Legal Positivism, [w:] The Oxford Hand‑ book…, s. 125–165. Nb. 3 Część I. Zagadnienia ogólne praktyki medycznej a prawo 4 Rozdział I. Konstytucyjna oraz prawnokarna ochrona życia ludzkiego 5 Prawo, co podkreśla większość autorów, a prawo karne w szczególności, nie może być neutralne wobec wartości moralnych, które go racjonalizują i legitymują. Według K. Pałeckiego tworzą jego „aksjologiczną podstawę”1. Prawo uwolnione od wartości staje się według B. Rütersa bezwartościowym2. Niektórzy autorzy jak G. Jellinek3, A. Kaufmann4, A. Wąsek5 w prawie karnym postrzegali minimum moralności. Jeszcze inni powątpiewają, czy da się mó‑ wić w ogóle o moralnej neutralności prawa, a w szczególności prawa karnego. „Każda norma nakazująca lub zakazująca, adresowana do człowieka, chroni ja‑ kąś wartość”6. J. Woleński stara się uzasadnić, że „miękki pozytywizm” można pogodzić z koncepcją prawno‑naturalną rozumianą, jako inkorporację powszechnie ak‑ ceptowanych wartości moralnych na gruncie danej kultury. Koncepcję tę okre‑ ślił, jako „minimalny pozytywizm prawniczy”/„minimalizm naturalno‑pozy‑ tywistyczny”. To kompromisowe ujęcie powoduje, że prawo naturalne „jest obiektywne i powszechne, ale nie jedyne i niezmienne w czasie i przestrzeni, albowiem dopuszcza pluralizm zależny od konkretnych kultur”, czyniąc go na tyle stabilnym (w ramach danej kultury), że „działa na rzecz ekwilibrium spo‑ łecznego w jej ramach”. Poza tym koncepcja ta „nie postuluje żadnych osta‑ tecznych i nieodwołalnych uzasadnień dla minimum prawa natury. Całkowicie zadowala się typowymi justyfikacjami o charakterze empirycznym”7. Odwo‑ łując się do tego typu uzasadnień, jego stanowisko ma charakter realistyczny i mieści się w pozytywistycznym nurcie filozoficznym. Współcześnie pojawiły się konstrukcje poszukujące tzw. „trzecią drogę”. Określa się je mianem nie‑pozytywistycznych koncepcji prawa8. Rzeczni‑ 1 Zob: K. Pałecki, Wstęp. Zakres i podstawowe założenia badań, [w:] Dynamika wartości w prawie, idem (red.), Kraków 1997, s. 8. 2 B. Rüters, Die unbegrenzte Aslegung Auslegung, [w:] Nationalismus und Recht, (red.) U. Devy, H. Fchs, H. Hofmeisster, J. Marte, I. Reiter, Wien 1990, s. 17. 3 Zob. G. Jellinek, Die sozialethische Bedeutung von Recht, Unrecht und Strafe, Ber‑ lin 1908, s. 4. 4 Zob. A. Kaufmann, Gesetz und Recht, w: Rechtsphilosophie im Wandel, idem (red.), Frakfurt am Main 1972, s. 135 i n. 5 Zob. A. Wąsek, Prawo karne – minimum moralności?, Annales Universitatris Mariae Curie‑Skłodowska 1984, vol. XXXI, 3, Sectio G, s. 36–62. 6 A. Zoll, Konstytucyjne aspekty…, s. 229. 7 J. Woleński, Czy prawo naturalne daje się uzasadnić?, [w:] Prawo – władza – społeczeń‑ stwo – polityka. Księga jubileuszowa profesora Krzysztofa Pałeckiego, Toruń 2006, s. 38. 8 Bliżej na temat tych koncepcji zob.: R. Dworkin, Biorąc prawa poważnie, Warsza‑ wa 1998; R. Alexy, W obronie niepozytywistycznej koncepcji prawa, PiP 1993, z. 11–12; idem, Der Begriff und Geltung des Rechts, Freiburg‑München 1992; idem, O pojęciu i natu‑ rze prawa, Warszawa 2006; S. Grote, Auf der Suche nach einem „dritten Weg” Die Rechts‑ philosophie Artur Kaufmanns, Baden–Baden 2006. Nb. 4 6 cy tych ujęć z jednej strony dystansują się od koncepcji prawno‑naturalnych, z drugiej zaś stawiają szereg poważnych zarzutów pod adresem ujęcia pozyty‑ wistycznego. Według R. Alexy’ego rzecznika owej nie‑pozytywistycznej kon‑ cepcji prawa, skrajnie niesprawiedliwe normy prawa pozytywnego nie mogą być prawnie wiążącymi (formuła Radbrucha1). Wprawdzie koncepcję prze‑ jął „późnej” od G. Radbrucha z jego filozofii prawa2, jednak przedstawił wła‑ sne jej uzasadnienie3. Oparł ową formułę na tezie, że język prawny i praktyka prawna wyrażają „roszczenie do poprawności”. Każda norma prawna, jak i jej wykładnia musi być poddana tej ocenie. Poprawność prawa ma charakter mo‑ ralny: „teza, że roszczenie do poprawności wiąże się z prawem, jest źródłem koniecznego związku między prawem a moralnością”4. Jest tak, dlatego, że ra‑ cjonalna argumentacja prawnicza jest szczególnym przypadkiem racjonalnej argumentacji praktycznej5. Prawo powinno być antropocentryczne w tym znaczeniu, że człowiek, jego godność musi stanowić „nadrzędną wartość w państwie i w społeczeń- stwie”6. W polskiej literaturze prawnej jest już ona tezą powszechną. A. Grześkowiak, odwołując się do filozoficznej szkoły neotomistycznej, dla której prawo naturalne jest partycypacją prawa odwiecznego, stwierdziła, że prawo do życia jest oparte na naturze człowieka i jego przyrodzonej godności. Prawo naturalne, bowiem jest najlepszym obrońcą życia „nadając mu prawdzi‑ wą treść i wymiar”. Prawo naturalne będąc podstawą praw człowieka „wskazu‑ je na wspólną i niezmienną wartość życia, jednocząc ludzi między sobą mimo różnorodności kultur [...]. Prawo do życia nie wynika z prawa stanowionego i nie jest emanacją władzy publicznej, która nie ma uprawnień do dysponowa‑ nia nienaruszalnym prawem do życia każdej ludzkiej osoby”7. 5 1 Zob. J. Zajadło, Formuła Radbrucha. Filozofia prawa na granicy pozytywizmu prawni‑ czego i prawa natury, Gdańsk, 2001, passim; S. Grote, Auf der Suche..., s. 206–224. 2 Chodzi o jego powojenne prace w których odszedł od pozytywizmu prawniczego – zob. G. Radbruch, Ustawowe bezprawie i ponadustawowe prawo, [w:] T. Gizbert-Studnic- ki, K. Płeszka, R. Sarkowicz, J, Stelmach, Współczesna teoria i filozofia prawa na Zachodzie Europy, Kraków 1985, s. 49–58; idem, Pięć minut filozofii prawa, [w:] T. Gilbert-Studnic- ki, K. Płeszka, R.Sarkowicz, J. Stelmach, Współczesna teoria…, s. 47–48 oraz idem, Usta‑ wa i prawo, Projekt posłowia do „Filozofii prawa”, [w:] J. Zajadło, G. Radbruch, Warsza‑ wa 2009, s. 31–60. 3 R. Alexy, O pojęciu i naturze prawa, Warszawa 2006, s. 14 i n. 4 Ibidem, s. 23. 5 Idem, Theorie der juristischen Argumentation. Die Theorie des rationalen Diskurses als Theorie der juristischen Begründung, Frankfurt am Main 1978, s. 349–360. 6 A. Grześkowiak, Imię Boga w Konstytucji, Częstochowa 1996, s. 31–32. 7 Eadem, Prawna ochrona życia dziecka poczętego na tle nauczania Jana Pawła II, [w:] Eadem (red.), Zagadnienia prawa karnego na tle nauczania Jana Pawła II, Lublin 2006, s. 47. Nb. 5 Część I. Zagadnienia ogólne praktyki medycznej a prawo 6 Rozdział I. Konstytucyjna oraz prawnokarna ochrona życia ludzkiego 7 Dla G. Rejman „odpowiedzialność człowieka oparta jest przede wszystkim na naturalnych prawach wyrastających z istoty człowieczeństwa i przejawiają‑ cego się prawa do życia każdej istoty ludzkiej. Obowiązek udzielenia pomocy każdemu człowiekowi, który znajduje się w krytycznej sytuacji, jest podstawą więzi ludzkiej i więzi braterskiej. Prawo to znajduje swój odpowiednik w pra‑ wie stanowionym, które jest odbiciem prawa naturalnego1. Okazuje się, że pomimo odmienności postaw obu powołanych autorek, ich wnioski są identyczne. Ich wypowiedzi są przykładem koncepcji prawno‑natu‑ ralnych podkreślających konieczny, analityczny (można powiedzieć definicyj‑ ny) związek pomiędzy prawem natury a prawem pozytywnym. Różnica tkwi jedynie w źródle (dla pierwszej jest to prawo boskie; dla drugiej jest to prawo wypływające z natury ludzkiej). Prawo stanowione musi więc spełniać okreś‑ lone wymogi moralne, by za takowe mogło być uznane, gdyż w sytuacji nie zadośćuczynienia owym standardom ten charakter traci. Może być uznane nie tylko, jako niesprawiedliwe czy niemoralne, ale również traci „przymiot prawa, a tym samym jakąkolwiek moc obowiązującą”2. J. Woleński tego typu koncepcje, iusnaturalistyczne określił mianem „inklu‑ zywizmu koniecznościowego” (esencjalnego), gdyż „uznają spełnienie wyma‑ gań prawa natury, jako niezbędny warunek dla prawa quo prawa”3. Wykazał, że klasyczna koncepcja prawa naturalnego, czy to w wersji teistycznej, czy – ra‑ cjonalistycznej, jest nie do utrzymania. Cytowane wyżej wypowiedzi A. Grześkowiak i G. Rejman odnośnie związ‑ ku pomiędzy prawem natury a filozoficzną koncepcją człowieka wskazują, we‑ dług niego, że u podstaw tego związku leży jakaś normatywna wizja człowieka. Jeśli wypowiedzi o naturze człowieka mają charakter deskryptywny (komuni‑ kują fakty – są więc zdaniami w sensie logicznym), to nie pociągają same przez się żadnych normatywnych zasad – tego rodzaju inferencja jest niemożliwa (normy z nich nie wynikają). Okazuje się, więc, że to nie natura ludzka określa normy prawa natury, ale raczej to właśnie one „kształtują pojęcie natury czło‑ wieka”4. Powstaje dylemat, albo, więc popada się w błąd naturalistyczny, albo należy założyć, że to właśnie normy prawno‑naturalne przesądzają charakter „natury ludzkiej”, a więc element, który był przywoływany do uzasadnienia tych reguł, okazuje się być wobec nich wtórnym5. 1 G. Rejman, Prawo karne wobec eutanazji, [w:] A. Grześkowiak (red.), Zagadnienia pra‑ 2 T. Pietrzykowski, Etyczne problemy prawa. Zarys wykładu, Katowice 2005, s. 87. 3 J. Woleński, Czy prawo naturalne daje się uzasadnić?, [w:] Prawo – władza – społeczeń‑ stwo – polityka. Księga jubileuszowa profesora Krzysztofa Pałeckiego, Toruń 2006, s. 36. wa..., s. 90. 4 Ibidem. 5 Ibidem. Nb. 6 7 8 W innym kierunku poszły rozważania A. Zolla analizując pewne stwierdze‑ nia P.J.A. Feurbacha zastanawia się nad stosunkiem prawa, a w szczególności prawa karnego do moralności. Według niego dla tego wybitnego przedstawicie‑ la niemieckiej szkoły klasycznej „podstawową tezą było zasadnicze uniezależ‑ nienie prawa od moralności. Zakresy moralności i prawa są, jego zdaniem, od siebie wzajemnie oddzielone. Prawo jest autonomiczne, w szczególności pra‑ wo karne. Stosowanie kary wymaga stwierdzenia naruszenia przez czyn przepi‑ su prawnego, a nie niemoralności czynu. Ukaranie za czyn przestępczy nie ma oznaczać [moralnego] osądu sprawcy”1. Akceptując jego tezę o autonomii norm prawa karnego w stosunku do norm moralnych A. Zoll podkreśla, że owo twierdzenie ma charakter normatywny, „ustala [...] brak podporządkowania jednego systemu drugiemu. Wyraża brak konieczności zachodzenia zgodności prawa karnego z normami moralnymi, a w szczególności, że czyn niemoralny nie musi być przestępny, tak jak czyn przestępny nie musi być niemoralny”2. Parafrazując wypowiedź Feurbacha, A. Zoll stwierdza – „moralność nie ma być »panią« dla prawa karnego. Wystarczy, że – będąc sługą – oświetla dro‑ gę”3. Nie znaczy to, że prawo karne nie chroni wartości moralnych. Według A. Kaufmanna jest to stanowisko szeroko akceptowane, prawo karne powin‑ no jedynie chronić tzw. einfache Sittlichkeit, czyli elementarne reguły moralne, powszechnie akceptowalne w społeczeństwie4. W eseju „Prawo karne w systemie totalitarnym” A. Zoll mocno podkreśla, że prawo karne jest dziedziną prawa, która „w zasadzie nie organizuje życia społecznego samo [w przeciwieństwie do takich dziedzin jak prawo konstytu‑ cyjne, cywilne czy administracyjne], a jedynie organizowany tymi innymi dzie‑ dzinami prawa porządek społeczny chroni przed atakami na dobra, które zda‑ niem prawodawcy taką wartość dla porządku mają”5. Poza tym „prawo karne jest dziedziną, która swoimi sankcjami w sposób najbardziej drastyczny wkra‑ cza w prawa jednostki” oraz jest „stosunkowo wiernym zwierciadłem ustroju, który ma zabezpieczać”6. 1 A. Zoll, Czy filozofia ma być służącą czy panią? (uwagi do pewnej wypowiedzi P.J.A. Feurbacha), [w:] Dziedzictwo prawne XX wieku. Księga pamiątkowa z okazji 150‑le‑ cia Towarzystwa Biblioteki Słuchaczów Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, (red.) A. Zoll, J. Stelmach, J. Halberda, Kraków 2001, s. 20. 2 Ibidem. 3 Ibidem, s. 20 i 29. 4 Por. A. Kaufmann, Strafrechtspraxis und sittliche Normen, „Juristische Schulung” 1978, 5 Zob. A. Zoll, Prawo karne w systemie totalitarnym, Znak (Państwo prawa, państwo wolności) 1992, Nr 450, s. 111–122. 6 Ibidem, s. 111. z. 6, s. 361 i n. Nb. 7 Część I. Zagadnienia ogólne praktyki medycznej a prawo 8 Rozdział I. Konstytucyjna oraz prawnokarna ochrona życia ludzkiego 9 W demokratycznym państwie prawnym mocno podkreśla się „aspekt warto‑ ściujący normy”, charakter dobra, jaki ma norma chronić. „Ten związek pomię‑ dzy akceptowanym przez ustawodawcę systemem etycznym i tworzonym przez niego prawem jest szczególnie istotny na etapie powstawania normy prawnej, a przede wszystkim, z uwagi na jej znaczenie dla całego porządku prawnego, normy konstytucyjnej1. To właśnie Konstytucja RP, jako fundament prawa sta‑ nowionego ma zabezpieczać spójność aksjologiczną prawa oraz „te dobra, któ‑ re stanowią niezmienne i obiektywnie istniejące wartości, które zresztą, jako ta‑ kie stanowią fundament nie tylko cywilizacji europejskiej, ale mają znaczenie uniwersalne”2. Według niego takim „fundamentalnym dobrem stanowiącym uniwersalną wartość jest godność człowieka”. To z „przyrodzonej i niezby- walnej godności człowieka” ustrojodawca wyprowadza wszystkie pozosta- łe wolności i prawa. „Godność człowieka jest, więc źródłem dla wolności i praw; godność człowieka a nie ustawodawca”. W art. 30 Konstytucji RP ustrojodawca wyraźnie przyznaje, ,,że to nie on jest dysponentem wolności i praw człowieka. Są one, bowiem związane z przyrodzoną i niezbywalną godnością człowieka”3. L. Garlicki podobnie zauważa, że omawiany przepis Konstytucji RP for‑ mułuje zasadę, która jest „nie tylko punktem wyjścia (źródłem) szczegółowych praw i wolności jednostki, ale pełni także rolę szerszą, bo orientuje całą konsty‑ tucję na osobę człowieka, jako samorealizującej się indywidualności. W tej per‑ spektywie »godność człowieka« stanowi podstawę konstrukcyjną całego po‑ rządku konstytucyjnego, stanowi źródło, fundament i zasadę tego porządku”4. A. Zoll wyprowadza z powyższych stwierdzeń istotne konsekwencje. „Żad‑ na wolność i żadne prawo nie może sprzeciwiać się godności człowieka. [...]. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka oznacza, że każdego człowie‑ ka należy traktować zawsze, jako cel ludzkich działań. Każdy człowiek musi być traktowany zawsze, jako podmiot, a nie, jako przedmiot naszych oddziały‑ wań. [...] Tę własność odnosimy do człowieka żywego. Żywy człowiek jest no‑ śnikiem swej godności. Dlatego tak ważnym prawem związanym z godnością jest prawo do życia”5. Artykuł 38 Konstytucji RP stanowi: „Rzeczypospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia”. Przepis ten otwiera podrozdział dotyczący wolności i praw osobistych. Adresatem tej nor‑ 1 A. Zoll, Czy filozofia..., s. 24. 2 Ibidem. 3 A. Zoll, Godność człowieka..., s. 280. 4 Por. L. Garlicki, Rozdział II. Zasady ogólne, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Pol‑ skiej. Komentarz III, Warszawa 2003, s. 11–12; zob. R. Grabowski, Prawo do ochrony życia w polskim prawie konstytucyjnym, Rzeszów 2006, s. 177–210. 5 A. Zoll, Godność człowieka..., s. 281. Nb. 8
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Medyczne prawo karne
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: