Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
02274 017644 17794277 na godz. na dobę w sumie
Metodologie językoznawstwa 4. Od dialektologii do dialektyki - ebook/pdf
Metodologie językoznawstwa 4. Od dialektologii do dialektyki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 132
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9674-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> nauka języków obcych >> angielski
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).
W maju 2004 r. Zakład Teorii Języka i Metodologii Językoznawstwa (obecnie Zakład Językoznawstwa Angielskiego i Ogólnego w Instytucie Anglistyki UŁ) zorganizował seminarium naukowe poświęcone metodologii szeroko pojętych badań nad językiem. Intencją organizatorów było przedstawienie najważniejszych podejść we współczesnych badaniach językoznawczych, a do wygłoszenia wykładów zaproszeni zostali wybitni przedstawiciele reprezentujący językoznawstwo generatywne i kognitywne, teorię relewancji i gramatykę konstrukcji, badacze różnych odmian semantyki i pragmatyki, a także logicy i filozofowie, których badania koncentrują się wokół analiz języka. Spotkanie zaowocowało m.in. publikacją poświęconą podstawom teoretycznym metodologii językoznawstwa.
To pierwsze seminarium miało być pierwotnie spotkaniem jednorazowym, ale dyskusje po kolejnych wykładach dobitnie pokazały, że istnieje środowiskowa potrzeba szerokiej wymiany myśli, zarówno pomiędzy samymi językoznawcami (reprezentującymi różne podejścia teoretyczne i różne filologie), jak i przedstawicielami innych dyscyplin. Tak powstała inicjatywa organizowania co dwa lata seminariów podejmujących tematykę metodologiczną i wydawania kolejnych publikacji z tego zakresu.
Najnowszy tom nosi podtytuł Od dialektologii do dialektyki. Ta umowna klamra tematyczna obejmuje badania dotyczące słowotwórstwa w gwarach, rozważania dotyczące rodowodu współczesnej pragmatyki, schematów argumentacyjnych w racjonalnej dyskusji, socjolingwistycznych refleksji nad narracją osobistą oraz metodologii badań w przekładzie audiowizualnym. Dwa rozdziały dotyczą problematyki języka migowego: stanu badań nad językami migowymi w kontekście metodologicznym językoznawstwa kognitywnego drugiej generacji oraz analizy suprasegmentalnych wykładników negacji w polskim języku migowym.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Stalmaszczyk – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Zakład Językoznawstwa Angielskiego i Ogólnego, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 Redakcja serii Łódzkie Studia z Językoznawstwa Angielskiego i Ogólnego / Łódź Studies in English and General Linguistics Redaktor naczelny Piotr Stalmaszczyk Zastępca redaktora naczelnego Wiktor Pskit Sekretarz redakcji Ryszard Rasiński Recenzenci Halina Pelcowa, Elżbieta Tabakowska, Tomasz Mika, Michał Post, Marek Świdziński, Przemysław Żywiczyński Redaktor Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego Bogusław Pielat Skład i łamanie komputerowe Munda – Maciej Torz Projekt okładki Barbara Grzejszczak, Joanna Skopińska Dostosowanie okładki Łukasz Orzechowski © Copyrihgt by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06917.15.0.K Ark. wyd. 8,0; ark. druk. 8,25 ISBN 978-83-7969-673-4 e-ISBN 978-83-7969-674-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści dyskusji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Piotr Stalmaszczyk: Wstęp: 10 lat „Metodologii językoznawstwa” (2004–2014) . . Irena Jaros: Między diachronią a synchronią, czyli o metodologii badań słowo- twórstwa w gwarach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Piotr H. Lewiński: Retoryczno-dialektyczny rodowód współczesnej pragmatyki . . Krzysztof A. Wieczorek: Schematy argumentacyjne jako podstawa racjonalnej Agnieszka Kiełkiewicz-Janowiak: Narracja osobista jako narzędzie i przedmiot badań: z perspektywy socjolingwistyki i analizy dyskursu . . . . . . . . . . . . . . . Łukasz Bogucki: Metodologia badań w przekładzie audiowizualnym . . . . . . . . . . Krzysztof Kosecki: Językoznawstwo kognitywne drugiej generacji a badania nad językami migowymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Paweł Rutkowski, Anna Kuder, Joanna Filipczak, Piotr Mostowski: Analiza supra- segmentalnych wykładników negacji w polskim języku migowym (PJM) jako przykład wykorzystania metod korpusowych w badaniach nad komunikacją wizualno-przestrzenną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks terminów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 17 35 55 73 91 109 131 5 Wstęp: 10 lat „Metodologii językoznawstwa” (2004–2014) W maju roku 2004 Zakład Teorii Języka i Metodologii Językoznawstwa (obecnie Zakład Językoznawstwa Angielskiego i Ogólnego w Instytucie Anglistyki UŁ) zorganizował seminarium naukowe poświęcone metodologii szeroko pojętych ba- dań nad językiem. Intencją organizatorów było przedstawienie najważniejszych podejść we współczesnych badaniach nad językiem, a do wygłoszenia wykładów zaproszeni zostali wybitni przedstawiciele reprezentujący językoznawstwo gene- ratywne i kognitywne, teorię relewancji i gramatykę konstrukcji, badacze różnych odmian semantyki i pragmatyki, a także logicy i filozofowie, których badania koncentrują się wokół analiz języka. Spotkanie zaowocowało, między innymi, pierwszą z całego cyklu, publikacją poświęconą podstawom teoretycznym meto- dologii językoznawstwa (Stalmaszczyk red. 2006). To pierwsze seminarium było pierwotnie planowane jako spotkanie jednora- zowe, ale dyskusje po kolejnych wykładach dobitnie pokazały, że istnieje środo- wiskowa potrzeba szerokiej wymiany myśli zarówno pomiędzy samymi języko- znawcami (reprezentującymi różne podejścia teoretyczne i różne filologie), jak i przedstawicielami innych dyscyplin. Kolejne seminaria, organizowane co dwa lata, poszerzały spektrum tema- tyczne i przyniosły cykl dalszych czterech publikacji, z których ostatnia (Stal- maszczyk red. 2013b) ukazała się jako pierwszy tom nowej serii Wydawnic- twa Uniwersytetu Łódzkiego – Łódzkie Studia z Językoznawstwa Angielskiego i Ogólnego . Ponadto, we współpracy z wydawnictwem Primum Verbum, ukazały się trzy pozycje z serii Studia z metodologii i filozofii języka, również podejmujące tema- tykę istotną dla szeroko pojętej metodologii językoznawstwa. Najnowszy tom nosi podtytuł Od dialektologii do dialektyki i ta umow- na klamra tematyczna obejmuje badania dotyczące słowotwórstwa w gwarach (tekst Ireny Jaros), rozważania dotyczące rodowodu współczesnej pragmatyki 7 (tekst Piotra H. Lewińskiego), schematów argumentacyjnych w racjonalnej dys- kusji (opracowanie Krzysztofa A. Wieczorka), a także socjolingwistycznych re- fleksji nad narracją osobistą (rozdział autorstwa Agnieszki Kiełkiewicz-Janowiak) oraz metodologii badań w przekładzie audiowizualnym (tekst Łukasza Boguckie- go). Dwa ostatnie rozdziały dotyczą problematyki języka migowego: Krzysztof Kosecki omawia stan badań nad językami migowymi w kontekście metodologicz- nym językoznawstwa kognitywnego drugiej generacji, natomiast Paweł Rutkow- ski, Anna Kuder, Joanna Filipczak oraz Piotr Mostowski poddają analizie supra- segmentalne wykładniki negacji w polskim języku migowym. Bibliografia „Metodologii językoznawstwa” Stalmaszczyk, P. (red.), 2006. Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Stalmaszczyk, P. (red.), 2008. Metodologie językoznawstwa. Współczesne tendencje i kon- trowersje, Kraków: Lexis. Stalmaszczyk, P. (red.), 2010. Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Stalmaszczyk, P. (red.), 2011. Metodologie językoznawstwa. Od genu języka do dyskursu, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Stalmaszczyk, P. (red.), 2012. Współczesne językoznawstwo generatywne. Podstawy me- todologiczne (Studia z metodologii i filozofii języka 1), Łódź: Katedra Językoznaw- stwa Angielskiego i Ogólnego i Wydawnictwo Primum Verbum. Stalmaszczyk, P. (red.), 2013a. Współczesna filozofia języka. Inspiracje i kierunki rozwoju (Studia z metodologii i filozofii języka 2), Łódź: Katedra Językoznawstwa Angielskie- go i Ogólnego i Wydawnictwo Primum Verbum. Stalmaszczyk, P. (red.), 2013b. Metodologie językoznawstwa. Ewolucja języka. Ewolucja teorii językoznawczych (Łódzkie Studia z Językoznawstwa Angielskiego i Ogólne- go 1). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Stalmaszczyk, P. (red.), 2015. Od zdań do aktów mowy – rozważania lingwistyczne i fi- lozoficzne (Studia z metodologii i filozofii języka 3), Łódź: Zakład Językoznawstwa Angielskiego i Ogólnego i Wydawnictwo Primum Verbum. Piotr Stalmaszczyk Zakład Językoznawstwa Angielskiego i Ogólnego Instytut Anglistyki Uniwersytet Łódzki 8 Wstęp Między diachronią a synchronią, czyli o metodologii badań słowotwórstwa w gwarach Irena Jaros Uniwersytet Łódzki Pojęcia synchronia i diachronia stosuje się do opisu poszczególnych elementów języka od czasów Ferdynanda de Saussure’a, który rozróżnił te dwa opozycyjne wobec siebie sposoby analizy faktów językowych, określając na gruncie języko- znawstwa strukturalnego ich podstawowe znaczenia – podejście synchroniczne powinno odnosić się do badań statycznych języka w określonym wycinku czasu, diachroniczne zaś badania winny opisywać jego rozwój. Zagadnienia synchro- nii i diachronii szczególnie silnie zaważyły na losach słowotwórstwa, stały się problemem, zwłaszcza dla badań słowotwórstwa gwarowego, zob. np. Sierociuk (1996), Szczepankowska (1992, 1998: 64–68), Jaros (2009). Pojawienie się w językoznawstwie polskim w latach sześćdziesiątych ubiegłe- go wieku terminu: słowotwórstwo synchroniczne, wielokrotnie dyskutowane, zob. Grzegorczykowa, Puzynina (1959), Bogusławski (1960), Puzynina (1972, 1975), Cyran (1981), odnosi się do badań współcześnie funkcjonujących derywatów, dla których możliwe jest wskazanie aktualnych stosunków motywacyjnych opar- tych na intuicyjnych parafrazach użytkowników języka (zob. GWJP: 361, 362). W miejscu badania procesu „tworzenia słów”, wynikającego bezpośrednio z na- zwy „słowotwórstwo”, pojawiło się „rozumienie derywatu”, jego pojmowanie przez współczesnych użytkowników języka. Tym samym termin słowotwórstwo diachroniczne zarezerwowano dla badań genezy typów słowotwórczych, opisu nieznanych współcześnie modeli słowotwórczych itp. Mimo że doszło do takiego rozgraniczenia, w istocie swojej słowotwórstwo, nawet pojmowane z perspek- tywy synchronicznej, zawiera element procesualności, a więc i diachronii, por. Tambor (1985). Derywacja jest bowiem procesem służącym do powoływania no- wych jednostek leksykalnych przy udziale morfemów słowotwórczych, a derywat w sensie synchronicznym to „taki wyraz, który znaczeniowo (lub składniowo) oraz formalnie w y w o d z i 1 się od innego wyrazu” (GWJP: 361). 1 Rozstrzelenie druku – I. Jaros. 9 Na problem w zachowaniu granicy między dwoma antonimicznymi spo- sobami (synchronicznym i diachronicznym) analizy faktów językowych w od- niesieniu do słowotwórstwa duży wpływ ma bliskość poziomu słowotwórczego podsystemu języka i leksyki. Słowotwórstwo bada strukturę derywatów – wyra- zów będących produktami działań nominacyjnych, które zachodziły w różnym czasie. O ich interpretacji słowotwórczej, funkcji kategorialnej, decyduje przede wszystkim znaczenie leksykalne. „Postawa metodyczna konfrontująca znaczenie słowotwórcze ze słownikiem” sprawia, że „pozajęzykowa realna istota desygna- tu staje się miernikiem funkcji derywatu” (Honowska 1979: 41), np. ładowacz to kategorialna nazwa środka czynności, czyli ‘urządzenia, służącego do ładowania ciężarów’, a także nazwa wykonawcy czynności, czyli ‘robotnika pracującego przy ładowaniu ciężarów’ (Dor). Należy jednak pamiętać, że zarówno powsta- nie derywatu, jak i jego rozumienie przez użytkownika języka, w dużej mierze wiąże się z jego wiedzą o świecie, możliwościami konceptualnymi człowieka opartymi na jego doświadczeniach. Powstałe derywaty są odbiciem procesów poznawczych człowieka, co zauważył już na początku wieku XX J. Rozwadow- ski (1904, 1921) i co znalazło pełne rozwinięcie w kognitywnej teorii języka, która przy analizie faktów językowych eksponuje rolę języka w procesie pozna- nia świata, wyższość kategorii mentalnych nad językowymi, ścisłe powiązanie języka z kulturą. Kognitywiści, reprezentując postawę antystrukturalistyczną i antysystemową wobec języka, negują przepaść między synchronią i diachronią, co przejawia się w proponowanym przez nich pojęciu panchronii, odnoszącym się do pozaczasowego ujmowania relacji i związków między faktami języko- wymi a determinującymi je elementami świata zewnętrznego, zob. Łozowski (1999: 36), por. Greszczuk (1997). Możliwość spojrzenia na fakty językowe z nowej, innej perspektywy spo- wodowała, że od końca wieku XX zaczęto w badaniach słowotwórczych odcho- dzić od rygorystycznego rozdziału tych dwu metod badawczych, zob. Skarżyński (1999: 195), Waszakowa (2004). Zwrócono uwagę, że przy analizie wielu de- rywatów, np. asocjacyjnych, w których „utrwala się specyficzne doświadczenie człowieka” (Nagórko 1998: 187) i dla których interpretacji słowotwórczej nie- zbędna jest wiedza o genezie ich powstania, nie można stawiać ostrej granicy między synchronią a diachronią, zob. Nagórko (1998: 189). To spostrzeżenie, do- konane na podstawie badań derywatów funkcjonujących w polszczyźnie ogólnej, współczesnej i historycznej, zob. Kleszczowa (2005: 254) znalazło potwierdzenie podczas prowadzonych przez środowisko łódzkich dialektologów badań słowo- twórstwa w gwarach centralnej Polski. Współczesne gwary to odmiany terytorialne polszczyzny, które w swoim za- sobie leksykalnym mają słownictwo o różnej proweniencji (gwarowe i ogólno- polskie), w dużej mierze powstałe w przeszłości. W tej sytuacji, bez względu na 10 Irena Jaros pochodzenie formacji słowotwórczych oraz ich aktualny czy historyczny wymiar, zob. Gala (2006: 82), dąży się do opisu stosunków formalno-znaczeniowych za- chodzących między derywatami i ich podstawami słowotwórczymi. W tym celu w odniesieniu do formacji słowotwórczych o uświadamianych przez użytkowni- ków gwary relacjach z wyrazami motywującymi, stosuje się metody analizy ty- powe dla słowotwórstwa synchronicznego. Głównym źródłem informacji o pod- stawie słowotwórczej staje się parafraza posłyszana od informatorów. Zabieg ten stosuje się m.in. do wyrazów, które często ustalone w gwarach w przeszłości, nie występują w polszczyźnie ogólnej, np. bronniak ‘ząb w bronie’, bruńńoAi byWy nab’ite f spunre bruny : brona (Gala-Milczarek 2009: 85), młoducha ‘panna mło- da’, @iKknum Aecke HaWa mWodu,a : młod(y) (Gala-Milczarek 2009: 80), nadołek ‘dolna część koszuli’, f kosuCi zg_ebny ta c6ź na dole : na dole (Gala-Milcza- rek 2009: 92) lub są uznawane na jej gruncie za zleksykalizowane, a które mogą w gwarach posiadać motywację zgodną z ich genezą (np. siekiera : siekać) – lub ją zmienić, ulec reinterpretacji (np. radło: radlić, a nie: orać), zob. Jaros (2009: 122). Taka postawa badawcza niesie ze sobą jednak pewne zagrożenia i kompli- kacje w opisie. Już na poziomie gromadzenia materiału niezbędna staje się kry- tyczna ocena zasłyszanych od informatorów parafraz, opartych na ich intuicji językowej. Czasami bowiem pojawiają się naiwne opinie na temat pochodzenia nazw, na przykład poprzez skojarzenie brzmieniowe dwu homonimów2 . Poza tym, opierając się na parafrazach słowotwórczych, uzyskanych od użytkowników gwary definicjach, pozwalających wyodrębnić podstawy słowotwórcze, stykamy się z problemem wielomotywacyjności derywatów, zob. Jaros (2002), zarówno w odniesieniu do formacji występujących w więcej niż w jednej gwarze, zob. np. pyskacz : pyskaty i pyskować (Gala-Milczarek 2009: 79, 88); kosiarz : kosić i kosa (Marciniak-Firadza 2013, II: 86), jak również niekiedy w przykładach po- chodzących od informatorów – mieszkańców tej samej wsi, np. talerzówka ‘brona o krojach w kształcie talerzy’ i ‘brona talerzowa’, zob. Jaros (2009: 188, 197). Te subiektywne motywacje implikują różne podstawy słowotwórcze, a także często również formanty, np. targanka ‘nazwa młocarni’ od targany z formantem -ka i od targać z formantem -anka, zob. Jaros (2009: 85, 197). Opieranie się na współczesnym rozumieniu struktury derywatów przez użytkowników gwary przynosi bardzo ciekawe spostrzeżenia na temat zmian w ich interpretacji, w konsekwencji prowadzących często do przesunięć se- mantycznych między kategoriami słowotwórczymi. Zjawisko to ma swoje źró- dło w odmiennym, niż na to wskazuje faktyczny proces tworzenia derywatu, 2 W jednej z eksplorowanych wsi dla wyrazu kopacz ‘rodzaj motyki do ściągania obornika z wozu’, wskazano w parafrazie rzeczownik kopa ‘kupa’ jako podstawę słowotwórczą. Jest to ludowa rein- terpretacja, która dokonała się poprzez skojarzenie brzmieniowe. 11 Między diachronią a synchronią, czyli o metodologii badań słowotwórstwa w gwarach
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Metodologie językoznawstwa 4. Od dialektologii do dialektyki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: