Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00362 007092 13416310 na godz. na dobę w sumie
Metody i instrumenty rozwoju lokalnego. LEADER, RLKS, innowacje społeczne - ebook/pdf
Metody i instrumenty rozwoju lokalnego. LEADER, RLKS, innowacje społeczne - ebook/pdf
Autor: , , , Liczba stron: 150
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8457-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> polityka społeczna
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

W publikacji zostały omówione metody i instrumenty rozwoju lokalnego, takie jak LEADER, Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność oraz innowacje społeczne. Jej autorzy są członkami interdyscyplinarnego zespołu badawczego, w skład którego wchodzą socjolog (pracownik naukowy Uniwersytetu Łódzkiego z bogatym doświadczeniem praktycznym w zakresie współpracy z lokalnymi grupami działania) i geografowie (pracownicy Instytutu Rozwoju Miast w Krakowie, specjalizujących się m.in. w tematyce projektów rewitalizacji, na co dzień współpracujący z przedstawicielami samorządów różnego szczebla). W ciekawy i przystępny sposób zaprezentowali oni istotę i problemy związane z wdrażaniem wskazanych metod i instrumentów, poświęcając wiele uwagi praktycznym przykładom rewitalizacji i innowacji społecznych (stosunkowo słabo znanym w Polsce). Walorem książki są praktyczne rekomendacje dotyczące przeprowadzania rewitalizacji miast, a także wdrażania innowacji społecznych w różnych układach lokalnych, sformułowane w odniesieniu do poszczególnych zasad Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społeczność, który w obecnej perspektywie programowania jest jednym z najważniejszych instrumentów rozwoju lokalnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Katarzyna Zajda – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Wsi i Miasta, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 Magdalena Dej, Karol Janas, Łukasz Sykała – Instytut Rozwoju Miast 30-015 Kraków, ul. Cieszyńska 2 RECENZENT Katarzyna Kajdanek REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk KOORDYNATOR SERII Justyna Przywojska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07745.16.0.K Ark. wyd. 8,0; ark. druk. 9,375 ISBN 978-83-8088-456-4 e-ISBN 978-83-8088-457-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział I. Od podejścia LEADER do Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społe- czność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.Teoretyczne podstawy polityki rozwoju obszarów wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Istota i kluczowe cechy podejścia LEADER, geneza podejścia i jego wdrażanie 7 9 9 w Europie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 1.3. Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność jako nowy instrument polityki regiona- lnej UE. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Rozdział II: Partycypacja w Rozwoju Lokalnym Kierowanym przez Społeczność . . . . . . 41 Rozdział III: Podzamcze we Lwowie – przykład rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność miejską . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3.1. Podstawowe informacje o obszarze i programie rewitalizacji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 3.2. Pilotażowe wdrożenie założeń RLKS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Rozdział IV: LEADER i Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność a innowacje spo- łeczne na polskiej wsi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4.1. Innowacje społeczne w teorii i praktyce.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4.2. Innowacje społeczne w dotychczasowej działalności lokalnych grup działania. Przykład grup z województwa lubelskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 4.2.1. Słabe strony podejścia LEADER w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 4.2.2. Metodologia badań własnych (problematyka badania, zastosowana metoda i te- chniki badawcze, charakterystyka przedmiotu badania). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 4.2.3. Rezultaty badań własnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . 117 Spis tabel. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . 123 Spis rysunków i fotografii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Aneks Wykaz wykorzystanych lokalnych strategii rozwoju lokalnych grup działania . . . . . . . . . 129 Wykaz wykorzystanych dokumentów strategicznych lokalnych grup działania na lata 2014–2020 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 6 Spis treści Wykaz projektów złożonych w odpowiedzi na konkurs Komisji Europejskiej dotyczący innowacji społecznych (edycja 2016) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Wykaz projektów dofinansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach pierwszego konkursu programu „Innowacje Społeczne” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Kwestionariusz wywiadu z lokalnymi grupami działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 WPROWADZENIE Zmiany zachodzące na obszarach wiejskich i miejskich wywołują refleksję dotycząca ich przyczyn i konsekwencji. Nie mniej ważne są jednak pytania doty- czące metod i instrumentów, które (przynajmniej w założeniu) mają je wspierać. W niniejszej publikacji omawiamy trzy z nich. Po pierwsze, metodę LEADER wdrażaną na obszarach wiejskich. Po drugie, powstały na jej kanwie instrument Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność (z ang. Community Led Local Development – CLLD) wdrażany nie tylko na wsi, ale również w miastach. Po trzecie, innowacje społeczne służące rozwiązywaniu problemów społecznych, z jakimi mierzą się mieszkańcy wsi i miast. Naszym celem jest przybliżenie Czytelnikom, zwłaszcza praktykom zaanga- żowanym w działalność instytucji samorządowych, ich istoty, mocnych i słabych stron, ukazanie praktycznych przykładów ich wdrażania. Publikacja składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym (wprowadzającym do problematyki) podejmujemy zagadnienie teoretycznych podstaw przemian po- lityki rozwoju obszarów wiejskich, przedstawiamy istotę i kluczowe cechy podej- ścia LEADER, prezentujemy jego genezę i omawiamy różne modele wdrażania w Europie. Opisujemy również zasady Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społeczność. W rozdziale drugim koncentrujemy uwagę Czytelnika na partycy- pacji, jednej z zasad tego rozwoju. Towarzyszy nam założenie, iż powszechne rozumienie partycypacji jest zbyt uproszczone, a odniesienie jej do zaangażo- wania obywateli i przedstawicieli sektora społecznego w procesy podejmowania decyzji bywa niewystarczające, tym bardziej iż mieszkańcy (zarówno obszarów wiejskich, jak i miejskich) mogą być zaangażowani w rozwój lokalny w bardzo różnym stopniu i w bardzo różny sposób. Więcej partycypacji nie zawsze oznacza „lepiej”, ponieważ ostateczna ocena jej znaczenia zależy od tego, o jakim rodza- ju mówimy, w jakim kontekście, przez kogo i dla kogo jej postulaty są wdraża- ne. W trzecim rozdziale publikacji prezentujemy przykład praktycznego zasto- sowania zasad przyświecających Rozwojowi Lokalnemu Kierowanemu przez Społeczność. Dotyczy on rewitalizacji wybranej dzielnicy Lwowa, w którym to przedsięwzięciu autorzy niniejszej publikacji brali udział, przekazując zdobyte doświadczenia nie tylko instytucjom i organizacjom ukraińskim, ale również nie- mieckim i polskim. Ostatni rozdział został z kolei poświęcony mało znanej w Pol- sce problematyce innowacji społecznych. Tutaj zostały zaprezentowane różne 8 Wprowadzenie ujęcia definicyjne innowacji społecznych oraz wskazane praktyczne przykłady ich zastosowania (projekty wyróżnione przez Komisję Europejską w konkursie „Innowacje społeczne”, projekty nagrodzone przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju oraz projekty wdrażane ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki). Opisano również efekty badań przeprowadzonych na obszarze celowo wybranego województwa dotyczących aktywności lokalnych grup działania na rzecz wdrażania innowacji społecznych. Całość wieńczy podsumowanie, w któ- rym zawarto praktyczne rekomendacje dotyczące przeprowadzania rewitalizacji miast i wdrażania innowacji społecznych w różnych układach lokalnych. Żywimy nadzieję, iż publikacja spotka się z Państwa zainteresowaniem, przy- bliży niektóre z terminów kluczowych dla współczesnych polityk rozwojowych („rozwój neoendogenny”, „partycypacja”, „innowacje społeczne”), ale również zachęci do stosowania ich w praktyce. Autorzy Rozdział I OD PODEJŚCIA LEADER DO ROZWOJU LOKALNEGO KIEROWANEGO PRZEZ SPOŁECZNOŚĆ 1.1.Teoretyczne podstawy polityki rozwoju obszarów wiejskich Program LEADER (przede wszystkim zaś jego podstawowe cechy i zasady realizacji) nie może być rozpatrywany w oderwaniu od analizy zmian w zakresie teoretycznych podejść do rozwoju obszarów wiejskich. Zmiany te (w szczególno- ści przejście od koncepcji rozwoju egzogennego do koncepcji rozwoju endogen- nego) miały istotne implikacje praktyczne, ponieważ wpłynęły na przekształcenia polityki rozwoju obszarów wiejskich, realizowanej w Europie po zakończeniu II wojny światowej. Do końca lat siedemdziesiątych XX w. dominującym wzorcem (paradyg- matem) w zakresie rozwoju obszarów wiejskich w Europie był model rozwoju egzogenicznego (napędzanego z zewnątrz). W ramach tego podejścia kluczowe znaczenie w procesie rozwoju obszarów wiejskich przypisywano czynnikom zewnętrznym, w szczególności impulsom rozwojowym pochodzącym z ośrod- ków miejskich (tab. 1.1). W przypadku omawianego modelu miasta traktowano jako bieguny wzrostu, które stymulują rozwój gospodarczy otaczających je ob- szarów wiejskich. Równocześnie obszary wiejskie postrzegane były jako za- późnione, pozostające w tyle za głównymi (miejskimi) centrami aktywności, pod względem technologicznym, gospodarczym i kulturalnym. W modelu roz- woju egzogennego funkcje obszarów wiejskich sprowadzone zostały niemal- że wyłącznie do wytwarzania i dostarczania żywności oraz innych produktów podstawowych dla rozwijających się miast. W związku z powyższym wśród głównych barier rozwojowych obszarów wiejskich na pierwszy plan wysuwano ich niską produktywność i peryferyjność (Baldock i in. 2001, Ward i in. 2005). Model rozwoju egzogennego miał swoje odzwierciedlenie w polityce rozwoju obszarów wiejskich, prowadzonej wówczas w krajach europejskich, której dzia- łania w głównej mierze ukierunkowane zostały na modernizację sektora rolnego (Terluin 2003). 10 Tabela 1.1. Podejścia do rozwoju obszarów wiejskich Cecha Rozwój egzogeniczny Rozwój endogeniczny Kluczowe mechanizmy Korzyści skali i koncen- tracji (aglomeracji) Siły sprawcze Miejskie bieguny wzro- stu (rozprzestrzenianie rozwoju w kierunku obszarów wiejskich) Funkcje obsza- rów wiejskich Główne prob- lem obszarów wiejskich Produkcja żywności oraz produktów podstawo- wych dla rozwijających się ośrodków miejskich Niska produktyw- ność (wydajność) i peryferyjność Priorytety roz- woju obszarów wiejskich Modernizacja rolnictwa, stymulowanie przepły- wów zasobów pracy i kapitału Wykorzystanie lokalnych zasobów (naturalnych, ludzkich i kulturowych) dla trwałego rozwoju Lokalne inicjatywy i przedsiębiorczość Świadczenie róż- norodnych usług gospodarczych Ograniczona zdolność grup społecznych/ obszarów do uczest- nictwa w procesach gospodarczych Budowanie potencjału (umiejętności, instytu- cje, infrastruktura, itp.) oraz przeciwdziałanie wykluczeniu Przedmiot krytyki Proces rozwoju o charakterze zależnym, zniekształconym oraz destrukcyjnym W rzeczywistości po- dejście niespotykane we współczesnej Europie Źródło: Buchenrieder i in. 2007: 62 (tłumaczenie własne autorów). Rozwój neoendogeniczny Interakcje między siłami lokalnymi i globalnymi Globalizacja, szybkie zmiany w dziedzinie informacji i komunika- cji, gospodarka oparta na wiedzy Uczestnictwo w lokal- nych oraz ponadlokal- nych sieciach i proce- sach rozwojowych Alokacja zasobów oraz konkurencyjność w śro- dowisku (otoczeniu) globalnym Wzmacnianie lokalnego potencjału i partycypacji społecznej w celu wyko- rzystania czynników lo- kalnych i zewnętrznych dla rozwoju (korzyści) obszarów wiejskich Podejście bazujące na niewystarczających do- wodach empirycznych Systematycznie od końca lat siedemdziesiątych XX w. założenia modelu eg- zogennego poddawane były coraz mocniejszej krytyce. Przede wszystkim zwraca- no uwagę, że jest to model rozwoju zależnego, wymagający zapewnienia stałych dotacji, a także opierający się na decyzjach zewnętrznych ekspertów i planistów. Ponadto zwracano uwagę, że podejście to wspiera wyłącznie pojedyncze sekto- ry i niektóre rodzaje działalności gospodarczych, a zaniedbuje pozostałe sfery pozaekonomicznego życia wiejskiego. Wreszcie podkreślano, że założenia tego modelu pomijają zróżnicowanie przyrodnicze oraz kulturowe obszarów wiejskich (Ward i in. 2005). W efekcie nasilającej się krytyki podejścia egzogennego, na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w., nastąpiło stopniowe przejście do endogennego modelu rozwoju obszarów wiejskich. Niemniej należy Metody i instrumenty rozwoju lokalnego. LEADER, RLKS, innowacje społeczne 11 odnotować, że krytyka modelu egzogennego nie była wyłączną przyczyną rozwo- ju podejścia endogennego. W literaturze przedmiotu (Baldock i in. 2001) wskazuje się na cztery inne przesłanki rozwoju tej koncepcji. Pierwszą z nich była dyskusja dotycząca czynników sukcesu niektórych regionów wiejskich, które w ciągu lat siedem- dziesiątych oraz osiemdziesiątych XX w. osiągnęły znaczną dynamikę wzrostu gospodarczego (np. Trzecie Włochy). Drugim źródłem była działalność agencji rozwoju, które podjęły próbę przezwyciężenia wcześniejszych niepowodzeń po- lityki rozwoju obszarów wiejskich poprzez promowanie form rozwoju lokalnego mniej zależnego od funduszy zewnętrznych (włączając w to dywersyfikację go- spodarki wiejskiej, wspieranie rodzimych przedsiębiorstw, a także stymulowanie lokalnych inicjatyw oraz przedsiębiorczości). Trzecią przesłanką stała się dysku- sja na temat zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Wreszcie podejście endogenne ma także swe źródło w koncepcji samodzielności (ang. self-reliance), promowanej m.in. przez aktywistów pracujących ze zmarginalizowanymi grupa- mi społecznymi (Baldock i in. 2001). U podstaw koncepcji rozwoju endogennego leży przekonanie, że specyficzne (wewnętrzne) zasoby lokalne (m.in. przyrodnicze, ludzkie oraz kulturowe) po- siadają kluczowe znaczenie dla trwałego rozwoju obszarów wiejskich (Baldock i in. 2001, Ward i in. 2005). W przypadku tego podejścia za najważniejszą siłę napędową rozwoju obszarów wiejskich uznaje się różnego rodzaju inicjatywy lokalne i miejscową przedsiębiorczość. Równocześnie w ramach tej koncepcji, w przeciwieństwie do ukierunkowanego sektorowo modelu egzogennego zwraca się szczególną uwagę na zróżnicowanie i wielofunkcyjność obszarów wiejskich. W modelu rozwoju endogennego wśród głównych barier rozwojowych obszarów wiejskich wskazuje się na ich ograniczoną zdolność do szerszego uczestnictwa w procesach gospodarczych. W związku z powyższym w podejściu endogennym, w ramach realizacji polityki rozwoju obszarów wiejskich, na pierwszy plan wy- suwane są działania służące mobilizowaniu wewnętrznych zasobów w celu bu- dowania potencjału tych obszarów (poprawy sytuacji gospodarczej i społecznej), a także przeciwdziałania ich marginalizacji (Ward i in. 2005). Pod koniec lat dziewięćdziesiątych w środowisku badaczy brytyjskich, zajmu- jących się problematyką obszarów wiejskich, sformułowane zostało nowe podejście teoretyczne, służące objaśnieniu procesu ich rozwoju, jakim jest koncepcja rozwoju neoendogennego. Termin ten zaproponował Christopher Ray (2001), by scharakte- ryzować proces rozwoju bazującego na potencjale wewnętrznym, w którym równo- cześnie uwzględniane i traktowane jako niezbędne są czynniki zewnętrzne (ponad- lokalne). Niezmiernie istotne dla tego podejścia jest zachowanie wiary w potencjał środowisk lokalnych do kształtowania ich przyszłości1 (Ray 2001). 1 U podstaw koncepcji rozwoju neoendogennego znajduje się przekonanie, że obszary wiej- skie znajdujące się w niekorzystnej sytuacji rozwojowej mogą podjąć działania w celu poprawy Rozdział 1. Od podejścia LEADER do Rozwoju Lokalnego Kierowanego… 12 Teoria rozwoju neoendogennego sformułowana została w rezultacie krytyki zarówno podejścia egzogennego, jak również endogennego (Bosworth, Atterton 2012). Krytycy modelu rozwoju endogennego (np. Ray 2001) podkreślali, że we współczesnych warunkach europejskich rozwój obszarów wiejskich, przebiegają- cy całkowicie niezależnie od wpływów zewnętrznych, w rzeczywistości nie jest możliwy (Ward i in. 2005). Tym samym na gruncie koncepcji rozwoju neoendo- gennego w sposób szczególny zwraca się uwagę, że obszary wiejskie funkcjonu- ją w szerszym otoczeniu politycznym, instytucjonalnym i gospodarczym, które w sposób bezpośredni oddziałują na procesy zachodzące w ich przestrzeni (Mi- chalewska-Pawlak 2013). Zgodnie z rozpatrywanym podejściem proces rozwoju powinien bazować na kombinacji czynników oraz sił wewnętrznych i zewnętrz- nych, jak również zakładać interakcje szczebla lokalnego z poziomem ponadlo- kalnym. Kluczowym problemem w ramach tej teorii jest pytanie, w jaki sposób wzmacniać zdolność środowisk lokalnych do sterowania szerszymi procesami, zasobami i działaniami w celu osiągnięcia własnych korzyści (Ward i in. 2005). Podejście neoendogenne zakłada, iż proces rozwoju bazujący na lokal- nych zasobach oraz partycypacji środowisk lokalnych może być animowany z trzech potencjalnych kierunków (jednocześnie bądź osobno) – z wewnątrz: przez aktorów lokalnych, z zewnętrz (tj. przez rządy krajowe lub instytucje ponadnarodowe) oraz z poziomu pośredniego (np. przez wsparte z zewnątrz lokalne organizacje pozarządowe) (Ray 2001). Koncepcja rozwoju neoendogennego jawi się jako próba połączenia poprzed- nich dwóch modeli rozwoju obszarów wiejskich, które dotychczas przeciwsta- wiano sobie. Omawiane podejście zakłada, że proces rozwoju lokalnego powinien się opierać przede wszystkim na wewnętrznym potencjale, zasobach charaktery- stycznych dla danego obszaru i partycypacji różnych interesariuszy lokalnych. Jednocześnie w teorii tej założono, że w procesie rozwoju lokalnego niezbędne jest pozyskiwanie zewnętrznych zasobów oraz wykorzystywanie impulsów roz- wojowych płynących z otoczenia zewnętrznego. Jednakże należy zaznaczyć, że w myśl założeń modelu neoendogennego zewnętrzne zasoby w procesie rozwoju powinny być wykorzystywane zgodnie z potrzebami lokalnymi (Michalewska- -Pawlak 2013). Podejście neoendogenne w swej warstwie teoretycznej bazuje na instytucjo- nalnych teoriach rozwoju, które podkreślają, iż kluczowe znaczenie dla rozwoju lokalnego posiada budowanie i wzmacnianie lokalnego potencjału instytucjonal- nego, zdolnego tak do mobilizacji zasobów wewnętrznych, jak i do radzenia sobie z siłami zewnętrznymi oddziałującymi na danym obszarze. W związku z powyż- szym, w ramach modelu neoendogennego, jednym z głównych celów polityki swojej kondycji. Równocześnie ani uwarunkowania historyczne, ani też procesy globalizacji nie powinny być postrzegane jako siły permanentnie prowadzące do ich marginalizacji bądź upadku (Ray 2001). Metody i instrumenty rozwoju lokalnego. LEADER, RLKS, innowacje społeczne 13 rozwoju obszarów wiejskich jest wzmacnianie kapitału ludzkiego i społecz- nego (Ward i in. 2005). Podejście LEADER z właściwymi sobie celami oraz zasadami realizacji wpisuje się w założenia neoendogennego modelu rozwoju obszarów wiejskich. Zakłada ono, że proces rozwoju obszarów wiejskich powinien bazować przede wszystkim na ich wewnętrznym potencjale (wykorzystaniu lokalnych zasobów) oraz lokalnych inicjatywach. Jednakże LEADER nie ma charakteru wyłącznie oddolnego. Po pierwsze, należy zaznaczyć, że najważniejsze zasady, a także środ- ki realizacji tego podejścia zostały zdefiniowane na szczeblu europejskim. Jed- nocześnie w systemie realizacji programu LEADER, obok aktorów lokalnych, istotną rolę pełnią również władze publiczne różnych szczebli (tj. europejskie- go, krajowego i regionalnego). Ponadto podejście LEADER, poprzez współpracę w wymiarze ponadlokalnym oraz tworzenie sieci powiązań, zakłada wchodze- nie środowiska lokalnego w różnego rodzaju relacje z otoczeniem zewnętrznym. Wreszcie bardzo ważne znaczenie dla praktycznej realizacji programu LEADER posiadają zewnętrzne bodźce rozwojowe, zwłaszcza zaś środki finansowe, dedy- kowane mu w ramach budżetu Unii Europejskiej. Na bazie doświadczeń państw członkowskich Organizacji Współpracy Gospo- darczej i Rozwoju (OECD), związanych z przekształceniami ekonomicznymi i spo- łecznymi obszarów wiejskich, sformułowana została teza o zmianie paradygmatu ich rozwoju (tab. 1.2). Główną cechą nowego paradygmatu jest podejście wielo- funkcyjne do rozwoju obszarów wiejskich, w przeciwieństwie do modelu sektoro- wego, ukierunkowanego wyłącznie na wsparcie rolnictwa. Istotnej zmianie uległy również cele oraz narzędzia rozwoju obszarów wiejskich. W ramach nowego po- dejścia nacisk kładziony jest przede wszystkim na zwiększenie konkurencyjności obszarów wiejskich (a nie tylko sektora rolnego), jak również lepsze wykorzystanie lokalnych zasobów oraz potencjałów w procesie ich rozwoju. O ile w przypadku tradycyjnego modelu sektorowego podstawowym instrumentem rozwoju obsza- rów wiejskich były dotacje kierowane do sektora rolnego, to w ramach nowego paradygmatu funkcję taką spełniają różnego rodzaju inwestycje. Wreszcie wśród kluczowych cech nowego podejścia znajduje się wielopoziomowe zarządzanie, które zakłada włączenie w proces rozwoju obszarów wiejskich władz publicznych różnych szczebli, a także interesariuszy lokalnych, w tym miejscowe społeczności oraz innych partnerów społecznych i gospodarczych (OECD Rural Policy… 2006). Tabela 1.2. Stary i nowy paradygmat rozwoju obszarów wiejskich według OECD Cecha Cele Stare podejście Nowe podejście Wyrównywanie, wzrost dochodów rolników, wzrost konkurencyjności gospodarstw rolnych Wzrost konkurencyjności obszarów wiejskich, waloryzacja lokalnych potencjałów, wykorzystanie nieza- gosopodarowanych zasobów Rozdział 1. Od podejścia LEADER do Rozwoju Lokalnego Kierowanego… 14 Cecha Stare podejście Nowe podejście Tabela 1.2 (cd.) Kluczowy sektor Rolnictwo Główne narzędzia Kluczowi aktorzy Dotacje Rządy krajowe, rolnicy Różne sektory gospodarki wiejskiej (m.in. agroturystyka, przetwórstwo) Inwestycje Wszystkie szczeble administracji (ponadnarodowy, krajowy, regional- ny, lokalny), różne podmioty lokal- ne (publiczne, prywatne, społeczne) Źródło: OECD Rural Policy… 2006: 15 (tłumaczenie własne autorów). Założenia podejścia LEADER zbieżne są z postulatami nowego paradygmatu rozwoju obszarów wiejskich. Przede wszystkim należy podkreślić, że od samego początku istnienia tego programu jednym z jego głównych celów stało się wzmac- nianie konkurencyjności obszarów wiejskich poprzez wykorzystanie lokalnych inicjatyw oraz potencjałów. Na gruncie podejścia LEADER w ramach polityki rozwoju lokalnego w sposób szczególny akcentuje się potrzebę całościowego oddziaływania na możliwie wszystkie sfery rozwoju obszarów wiejskich, czemu służyć ma realizacja wielosektorowych i zintegrowanych działań. Równocześnie w przypadku programu LEADER instrumentem realizacji polityki rozwoju lo- kalnego nie są dotacje, lecz inwestycje – przedsięwzięcia urzeczywistniane przez różne podmioty (publiczne, gospodarcze i społeczne), które wpisują się w szersze założenia rozwojowe (tj. cele opracowanej uprzednio strategii rozwoju dla okre- ślonego obszaru). Wreszcie poprzez podejście LEADER realizowana jest zasada wielopoziomowego zarządzania. W procesie wdrażania tego programu uczestni- czą władze publiczne różnych szczebli (począwszy od poziomu lokalnego, po- przez regionalny oraz krajowy, aż do europejskiego), a także lokalni partnerzy społeczni i gospodarczy. 1.2. Istota i kluczowe cechy podejścia LEADER, geneza podejścia i jego wdrażanie w Europie Program LEADER (akronim od LiaisonEntreActions de Développement de l’Économie Rurale – powiązania pomiędzy działaniami na rzecz rozwoju obsza- rów wiejskich) był metodą rozwoju lokalnego, która umożliwiała lokalnym pod- miotom rozwijanie określonego obszaru z wykorzystaniem jego wewnętrznego potencjału2. Definiowany był przez siedem kluczowych cech, które z jednej strony 2 Definicja za Europejską Siecią na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, https://enrd. ec.europa.eu (dostęp 24.08.2016). Metody i instrumenty rozwoju lokalnego. LEADER, RLKS, innowacje społeczne wyrażały jego istotę, natomiast z drugiej stanowiły katalog zasad odnoszących się do jego praktycznej realizacji (rys. 1.1). Dopiero po ich łącznym zaistnieniu na określonym terytorium można było mówić o rzeczywistej realizacji założeń po- dejścia LEADER (The LEADER Approach… 2006). 15 Rysunek 1.1. Siedem cech kluczowych podejścia LEADER Źródło: opracowanie własne na podstawie The LEADER Approach… 2006: 8. Pierwszą z cech omawianej metody rozwoju lokalnego było podejście part- nerskie, które przejawiało się w tworzeniu lokalnych grup działania (LGD) – part- nerstw trójsektorowych, składających się z reprezentantów sektorów: publiczne- go, gospodarczego oraz pozarządowego (społecznego). LGD były i są zarówno podmiotem (w wymiarze organizacyjnym), jak również przedmiotem (w wy- miarze terytorialnym) polityki rozwoju obszarów wiejskich, realizowanej za po- średnictwem programu LEADER. Jednocześnie w ramach tego programu LGD realizowały szereg różnych zadań i kompetencji związanych z realizacją polity- ki rozwoju lokalnego, włączając je tym samym w proces współzarządzania jej kształtem. Podstawowym zadaniem tych partnerstw trójsektorowych w zeszłym okresie programowania (2007–2013) było opracowanie, a następnie realizacja Lo- kalnych Strategii Rozwoju (LSR) dla określonego obszaru. W ramach realizacji Rozdział 1. Od podejścia LEADER do Rozwoju Lokalnego Kierowanego…
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Metody i instrumenty rozwoju lokalnego. LEADER, RLKS, innowacje społeczne
Autor:
, , ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: