Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00158 010807 10754140 na godz. na dobę w sumie
Metody oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce - ebook/pdf
Metody oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 324
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8589-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> finanse
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

Problem zagrożenia finansowego posiada szczególny wymiar znaczeniowy w przypadku przedsiębiorstw sektora TSL (Transport, Spedycja, Logistyka) ze względu na ich szeroki i różnorodny zakres wzajemnych powiązań kooperacyjnych oraz handlowych ze zleceniobiorcami usług logistycznych. Zastosowanie skutecznych narzędzi analitycznych może pozytywnie wpłynąć na wzrost efektywności zarządzania tymi podmiotami, łańcuchami dostaw, a w konsekwencji - na wzrost konkurencyjności gospodarki narodowej.

W monografii zaprezentowano oryginalne, a zarazem pierwsze tak obszerne wyniki badań teoretyczno-praktycznych zorientowanych na identyfikację i wybór różnorodnych metod oceny ex post i ex ante zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce. Stanowią one ważne źródło wiedzy nie tylko dla szerokiego grona praktyków zarządzania finansami przedsiębiorstw (w szczególności z sektora TSL), lecz także środowiska akademickiego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Lidia Karbownik – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Zakład Analizy i Strategii Przedsiębiorstwa, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 RECENZENT Iwona Otola REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk SKŁAD I ŁAMANIE Monika Wolska-Bryl KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Lidia Karbownik, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07857.16.0.M Ark. druk. 21,25 ISBN 978-83-8088-588-2 e-ISBN 978-83-8088-589-9 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Istota i determinanty zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa: aspek- ty teoretyczno-metodyczne 1.1. Wprowadzenie 1.2. Pojęcie zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa 1.3. Endogeniczne i egzogeniczne determinanty zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa 1.4. Ocena zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa – istota i wyzwania 1.5. Podsumowanie Rozdział 2. Sektor TSL w Polsce 2.1. Wprowadzenie 2.2. Liczba i rodzaj podmiotów gospodarczych sektora TSL w Polsce 2.3. Zadłużenie i skala upadłości przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 2.4. Podsumowanie Rozdział 3. Podstawy metodyczne oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 3.1. Wprowadzenie 3.2. Podmioty i źródła danych oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 3.3. Dobór zmiennych diagnostycznych oceny zagrożenia finansowego spółek sektora TSL w Polsce 3.3.1. Dobór mierników na rok przed upadłością 3.3.2. Dobór mierników na dwa lata przed upadłością 3.3.3. Dobór mierników na trzy lata przed upadłością 3.3.4. Dobór mierników do modeli danych panelowych 3.4. Podsumowanie 9 15 15 18 26 42 45 47 47 48 61 78 79 79 80 84 91 98 105 111 118 6 Rozdział 4. Weryfikacja zdolności predykcyjnej modeli oszacowanych dla przed- siębiorstw z sektora TSL w Polsce 4.1. Wprowadzenie 4.2. Próba uwzględnienia specyfiki sektorowej w modelach dyskryminacyjnych, logito- wych i probitowych oszacowanych dla przedsiębiorstw z sektora TSL w Polsce – przegląd literatury 4.3. Ocena zdolności predykcyjnej wybranych modeli 4.3.1. Model dyskryminacyjny Katarzyny Wardzińskiej dla Przedsiębiorstw Komu- nikacji Samochodowej 4.3.2. Model dyskryminacyjny oraz regresji logistycznej Roberta Jagiełło dla ma- łych i średnich przedsiębiorstw z sektora „Transport” 4.3.3. Model dyskryminacyjny Sławomira Juszczyka i Rafała Baliny dla przedsię- biorstw transportu drogowego towarów w Polsce 4.3.4. Model dyskryminacyjny, logitowy i probitowy Lidii Karbownik dla przedsię- biorstw sektora TSL w Polsce 4.4. Podsumowanie Rozdział 5. Wykorzystanie analizy dyskryminacyjnej w ocenie zagrożenia finanso- wego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 5.1. Wprowadzenie 5.2. Podstawy metodyczne oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw 5.3. Prognozowanie zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 5.3.1. Prognozowanie zagrożenia finansowego na rok przed upadłością 5.3.2. Prognozowanie zagrożenia finansowego na dwa lata przed upadłością 5.3.3. Prognozowanie zagrożenia finansowego na trzy lata przed upadłością 5.4. Podsumowanie Rozdział 6. Zastosowanie modeli logitowych w ocenie zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 6.1. Wprowadzenie 6.2. Podstawy metodyczne oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw 6.3. Prognozowanie zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 121 121 124 134 135 137 140 142 144 149 149 152 157 158 163 167 172 177 177 179 182 7 183 186 188 190 197 197 199 204 208 211 215 225 333 338 339 6.3.1. Prognozowanie zagrożenia finansowego na rok przed upadłością 6.3.2. Prognozowanie zagrożenia finansowego na dwa lata przed upadłością 6.3.3. Prognozowanie zagrożenia finansowego na trzy lata przed upadłością 6.4. Podsumowanie Rozdział 7. Wykorzystanie modeli danych panelowych w ocenie zagrożenia finan- sowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 7.1. Wprowadzenie 7.2. Podstawy metodyczne oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw 7.3. Prognozowanie zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce 7.4. Posumowanie Zakończenie Bibliografia Załączniki Spis tabel Spis rysunków i schematów Spis wykresów WSTĘP Zmienność oraz nieprzewidywalność otoczenia społeczno-gospodarczego przedsiębiorstw oraz duża złożoność warunków funkcjonowania podmiotów gospodarczych zwiększa skalę i ryzyko zagrożenia finansowego, a w rezultacie ‒ upadłości i likwidacji. Kluczowym zatem zagadnieniem kadry kierowniczej powinna być identyfikacja źródeł i obszarów występowania ryzyka, jego roz- miarów oraz ocena wpływu tego ryzyka na organizację, jak i poszukiwanie ta- kich rozwiązań, aby przyczyniły się one do ograniczenia jego negatywnego wpływu na prowadzenie działalności gospodarczej. Wczesna identyfikacja, a następnie pomiar i ocena zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa są niezwykle ważne zarówno dla interesariuszy wewnętrznych, jak i zewnętrznych przedsiębiorstwa. Regularnie przeprowadzana identyfikacja i ocena umożliwiają nie tylko ustalenie czynników ryzyka niesystematycznego, lecz stanowią także o możliwości podjęcia określonych działań, mających na celu poprawę bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstwa. W skrajnych przypad- kach działania te mogą uchronić dany podmiot gospodarczy przed upadłością. Problem zagrożenia finansowego posiada szczególny wymiar znaczeniowy w przypadku przedsiębiorstw sektora TSL (Transport, Spedycja, Logistyka) ze względu na ich szeroki i różnorodny zakres wzajemnych powiązań kooperacyj- nych oraz ich powiązań handlowych ze zleceniobiorcami usług logistycznych. Zastosowanie zatem skutecznych narzędzi analitycznych może pozytywnie wpłynąć na wzrost efektywności zarządzania tymi podmiotami, łańcuchami dostaw, a w konsekwencji również na wzrost konkurencyjności gospodarki na- rodowej1. W tych warunkach wzrasta ranga narzędzi analitycznych pozwalających przewidzieć zagrożenia i w efekcie podjąć odpowiednio wcześnie niezbędne działania naprawcze. W ważnym zaś arsenale narzędzi umożliwiających identy- fikację zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa znajduje się wielokryterialna analiza dyskryminacyjna, modele logitowe i modele danych panelowych. Za- sadność ich zastosowania w ocenie rozważanego w niniejszym opracowaniu zjawiska wynika przede wszystkim z zapotrzebowania na informację niezbędną dla skutecznego zarządzania działalnością przedsiębiorstwa. 1 Por. R. Rolbiecki, Analiza dyskryminacyjna w ocenie zmian kondycji finansowej przedsię- biorstw transportowych, „Controlling i Rachunkowość Zarządcza” 2010, nr 8, s. 45. 10 Podstawowym celem pracy jest zatem przedstawienie wyników badań teo- retyczno-praktycznych zorientowanych na identyfikację i wybór różnorodnych metod oceny ex post i ex ante zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce. Autorska koncepcja oceny tego zjawiska przyjmie postać wielo- wariantowych metod jego analizy w tychże podmiotach gospodarczych. Podjęte zamierzenie uzasadnione jest potrzebą wypełnienia luki badawczej istniejącej w studiach teoretycznych i empirycznych, poświęconych zdolności przedsiębiorstwa do uzyskania oraz utrzymania finansowych warunków konty- nuacji, jak i rozwoju jego działalności gospodarczej. Opracowanie przedstawia nową wizję i obszary analizy zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa, jedno- cześnie nie negując wartości dotychczasowego dorobku naukowego innych Autorów prezentowanego w literaturze przedmiotu. Zasygnalizowany cel pracy wpisuje się w dotychczasowe dokonania me- todyczne analizy ekonomicznej przedsiębiorstwa, zmierzające do wykorzysta- nia różnorodnych metod oceny zagrożenia finansowego podmiotów gospodar- czych. Cel ten posiada zatem charakter dualny. Z jednej bowiem strony zawie- ra propozycję koncepcji oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa, z drugiej zaś wskazuje na pragmatyczny jej charakter, wyrażający się w do- starczeniu rozwiązań metodycznych tej analizy, mogących być aplikowanymi i tym samym służyć kształtowaniu warunków kontynuacji i rozwoju działania jednostek gospodarczych. Sformułowany powyżej cel opracowania odzwierciedla szerokie spectrum problemów teoretyczno-empirycznych badań naukowych, które można sprowa- dzić do:  identyfikacji egzogenicznych oraz endogenicznych determinant zagroże- nia finansowego przedsiębiorstw, gospodarczych sektora TSL w Polsce,  zobrazowania specyfiki funkcjonowania oraz skali upadłości podmiotów  zbadania zdolności predykcyjnej wybranych ‒ opublikowanych w polskiej literaturze przedmiotu ‒ modeli dyskryminacyjnych, logitowych i probitowych, dedykowanych podmiotom gospodarczym z sektora TSL w Polsce,  oszacowania różnych postaci modeli dyskryminacyjnych i logitowych w trzyletnim okresie predykcyjnym (na rok, dwa i trzy lata przed upadłością) przy wykorzystaniu zróżnicowanego zestawu finansowych zmiennych diagno- stycznych, w długim czasie z założenia lepiej prognozujących – w odniesieniu do modeli prezentowanych w literaturze przedmiotu – zagrożenie finansowe przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce,  estymacji modeli danych panelowych, w których poziom zagrożenia fi- nansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce determinowany jest nie tylko przez wybrane finansowe zmienne diagnostyczne, ale także ich liczbę dni funk- cjonowania (tj. wiek), siedzibę i rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej czy też przez zmiany zachodzące w otoczeniu gospodarczym. 11 Realizacja postawionego celu uzasadniona jest ponadto potrzebą rozwoju badań empirycznych nad proponowanym rozwiązaniem oceny zagrożenia finan- sowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce. Modele dyskryminacyjne, logi- towe oraz danych panelowych przyczyniają się bowiem z reguły do jednoznacz- nego określania bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstw prowadzących różnego rodzaju działalność gospodarczą. Umożliwiają one identyfikowanie nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednostek gospodarczych, a tym samym wczesne ostrzeganie różnorodnych grup interesariuszy przed zagrożeniem stan- dingu finansowego przedsiębiorstwa. Zaprezentowane w niniejszym opracowaniu metody badań analizowanego zjawiska wzajemnie się uzupełniają, pozwalając precyzyjniej określić jego wiel- kość i charakter. Względna prostota i przejrzystość tych metod upoważniają do ich rekomendowania jako ważnych narzędzi oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce. Dla realizacji celu opracowania sformułowane zostały cztery główne hipo- tezy badawcze, które przybrały postać następujących stwierdzeń: H1: Proponowane w literaturze przedmiotu modele wykazują niską zdolność predykcyjną prognozowania zagrożenia upadłością przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce. H2: Trafność klasyfikacji oszacowanych modeli dyskryminacyjnych jest wyższa dla upadłych przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce w relacji do podmio- tów niezagrożonych upadłością. H3: Oszacowane modele logitowe charakteryzują się najczęściej niższą trafnością klasyfikacji w relacji do dyskryminacyjnych modeli prognozowania zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce. H4: Na poziom zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Pol- sce istotny wpływ wywierają zmienne makroekonomiczne: cykl koniunkturalny, inflacja, kurs walutowy i stopy procentowe. Prezentowane w niniejszym opracowaniu treści są jednocześnie próbą od- powiedzi na pięć zasadniczych pytań badawczych: P1) jak mierzyć i porównywać z innymi podmiotami gospodarczymi sektora TSL w Polsce poziom ich zagrożenia finansowego? P2) jakiego typu modele są najbardziej odpowiednie do celów prognozowa- nia zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce? P3) jakie czynniki decydują w istotnym zakresie o możliwości wystąpienia zagrożenia finansowego podmiotów gospodarczych z sektora TSL w Polsce (na rok, dwa i trzy lata przed upadłością)? P4) czy zasadnym jest uwzględnienie w modelach prognozowania zagroże- nia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce zmiennych makroeko- nomicznych? P5) czy w modelach predykcji zagrożenia finansowego podmiotów gospo- darczych z sektora TSL w Polsce można wskazać pewne zmienne diagnostyczne szczególnie przydatne do tego celu? 12 Opracowanie posiada charakter monografii naukowej, składającej się z wprowadzenia, siedmiu rozdziałów, zakończenia, bibliografii, spisów tabel, rysunków, schematów oraz wykresów, a także bogatego zbioru załączników. W rozdziale pierwszym, zatytułowanym: Istota i determinanty zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa: aspekty teoretyczno-metodyczne, podjęta została próba określenia pojęcia zagrożenia finansowego podmiotu gospodarczego, jak również kompleksowego spojrzenia na problematykę realnych oraz potencjal- nych przejawów oddziaływania egzogenicznych i endogenicznych czynników mających wpływ na zdolność przedsiębiorstwa do uzyskania, jak i utrzymania kondycji finansowej sprzyjającej kontynuacji oraz rozwoju jego działalności. Naświetlony został ponadto problem różnych wyzwań stojących przed interesa- riuszami dokonującymi oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa. Rozdział drugi, którego tytuł brzmi: Sektor TSL w Polsce, poświęcony zo- stał identyfikacji skali upadłości oraz ‒ mającej na nią przełożenie ‒ specyfice funkcjonowania podmiotów gospodarczych, których wiodąca działalność nale- żała do sekcji H według PKD 2007, czyli „Transport i gospodarka magazyno- wa”. Sektor ten ‒ obejmując całokształt działalności gospodarczej związanej z przestrzennym przepływem dóbr i osób ‒ jest stosunkowo młody i cechuje go dość duże zróżnicowanie. W rozdziale trzecim, pod tytułem: Podstawy metodyczne oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce, zaprezentowane zostały podmioty i źródła danych, będących podstawą badań empirycznych. Ujawniony zaś sposób doboru zmiennych diagnostycznych przyczynił się do wyłonienia tych cech, które w największym stopniu opisują zagrożenie finansowe przedsię- biorstw sektora TSL w Polsce. Rozdział czwarty, na temat: Weryfikacja zdolności predykcyjnej modeli oszacowanych dla przedsiębiorstw z sektora TSL w Polsce, koncentruje się na dokonaniu przeglądu, jak i sprawdzenia trafności klasyfikacji dotychczasowych osiągnięć (narzędzi) w zakresie syntetycznej oceny zdolności kredytowej czy też zagrożenia finansowego i/lub upadłością przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce. W rozdziale tym zaprezentowane zostały zatem wyniki badań empirycznych weryfikujące hipotezę pierwszą (H1). Rozdział piąty, zatytułowany: Wykorzystanie analizy dyskryminacyjnej w ocenie zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce, zawiera zestawienie oszacowanych modeli dyskryminacyjnych w trzyletnim okresie pre- dykcyjnym (na rok, dwa i trzy lata przed upadłością) przy uwzględnieniu zróżni- cowanego (odmiennego od dotychczas zaprezentowanego w literaturze przedmio- tu) zestawu zmiennych diagnostycznych. Wykorzystanie wielowymiarowej anali- zy dyskryminacyjnej przyczyniło się do zweryfikowania hipotezy drugiej (H2). Rozdział szósty, którego tytuł brzmi: Zastosowanie modeli logitowych w ocenie zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce, jest związany z weryfikacją hipotezy trzeciej (H3). Podjęte i zaprezentowane w nim badania dotyczą estymacji różnych postaci modeli logitowych w trzyletnim 13 okresie predykcyjnym (na rok, dwa i trzy lata przed upadłością) przy wykorzy- staniu zróżnicowanego i zarazem odmiennego ‒ od występującego w literaturze przedmiotu ‒ zestawu mierników. W rozdziale siódmym, pod tytułem: Wykorzystanie modeli danych panelo- wych w ocenie zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce, zostały przedstawione wyniki badań nad wpływem ‒ oprócz danych finanso- wych, jak i uwzględniających wiek, siedzibę oraz rodzaj prowadzonej działalno- ści przez analizowane podmioty gospodarcze ‒ wybranych makroekonomicz- nych determinant badanego zjawiska. Do podejmowanej próby oszacowywania modelu włączone zostały zmienne opisujące wpływ koniunktury gospodarczej, kursu walutowego, inflacji oraz stóp procentowych na zagrożenie finansowe podmiotów gospodarczych z sektora TSL w Polsce, a uzyskane wyniki posłuży- ły do weryfikacji hipotezy czwartej (H4). W zakończeniu pracy zawarte zostały zasadnicze spostrzeżenia i wnioski płynące z rozważań teoretycznych oraz wyników badań empirycznych zmierza- jących do weryfikacji sformułowanych hipotez. Pracę uzupełniają bibliografia, tabele, rysunki, schematy, wykresy oraz za- łączniki. Niniejsza publikacja jest efektem badań naukowych opierających się na stu- diach literatury przedmiotu oraz zakrojonych na szeroką skalę, bogatych i waż- nych badaniach empirycznych przeprowadzonych w przedsiębiorstwach sektora TSL w Polsce. Wyniki prezentowanych badań należą do oryginalnych i zarazem pierw- szych tak obszernych rezultatów analiz nad zagrożeniem finansowym podmio- tów gospodarczych z sektora TSL w Polsce. Zawierają m.in. dane liczbowe, dotyczące rezultatów działania przedsiębiorstw z tego sektora, wobec których wnioski o ogłoszenie upadłości zostały złożone w latach 2009–2014 (dane Cen- tralnego Ośrodka Informacji Gospodarczej Sp. z o. o.), a ich dokumentacja znaj- dowała się bazie danych Info Veriti Polska Sp. z o.o. Zebrane, przetworzone i wykorzystane podstawowe dane pochodzą z baz danych Centralnego Ośrodka Informacji Gospodarczej Sp. z o.o. w Warszawie, Info Veriti Polska Sp. z o.o. w Warszawie, Głównego Urzędu Statystycznego w Warszawie oraz tych, zamieszczonych na stronach internetowych takich, jak: www.rynkometr.pl, www.infocredit-online.pl i www.krs-online.com.pl, a ponadto portali finansowych (m.in.: Bankier.pl, Money.pl) czy czasopism branżowych (m.in.: „EuroLogistics”). Zasadniczymi ilościowymi metodami empirycznej weryfikacji sformułowa- nych hipotez badawczych są ‒ obok analizy podstawowych statystyk opisowych i korelacji analizowanych mierników ‒ modele dyskryminacyjne, logitowe oraz danych panelowych. Niezbędne obliczenia wykonane zostały zaś przy wykorzysta- niu programu Microsoft Excel, Statistica 12, Taksonomia numeryczna i EViews 7. Wydanie niniejszej monografii zostało sfinansowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dotacji dla młodych naukowców. Wyniki badań 14 teoretycznych i empirycznych oraz zastosowane metody oceny zagrożenia finan- sowego przedsiębiorstwa tworzą ważne źródło wiedzy nie tylko dla szerokiego grona praktyków zarządzania finansami przedsiębiorstw (w tym w szczególności z sektora TSL), ale również szeroko rozumianego środowiska akademickiego. Oddając niniejszą monografię do rąk Czytelników, pragnę serdeczne podzię- kowania skierować do życzliwych mi osób, które przyczyniły się do jej powstania. Najserdeczniejsze podziękowania kieruję do Pani Profesor Nataszy Duraj – kierownik Zakładu Analizy i Strategii Przedsiębiorstwa Uniwersytetu Łódzkiego oraz Pana Profesora Jana Duraja – wieloletniego kierownika Katedry Analizy i Strategii Przedsiębiorstwa Uniwersytetu Łódzkiego, za niezmiernie cenne, kon- struktywne uwagi i sugestie, które istotnie podniosły wartość merytoryczną niniej- szego opracowania. Prezentowana monografia jest równocześnie efektem współpracy naukowej z Koleżankami oraz Kolegami z Zakładu Analizy i Strategii Przedsiębiorstwa Uniwersytetu Łódzkiego. Pragnę jednocześnie w szczególny sposób podziękować Pani Doktor Małgorzacie Misztal z Katedry Metod Statystycznych Uniwersytetu Łódzkiego za wskazówki metodyczne, niezwykle pomocne w realizacji badań empirycz- nych przy wykorzystaniu modeli dyskryminacyjnych i logitowych. Słowa ogromnej wdzięczności kieruję również do Doktor Wirginii Doryń z Katedry Funkcjonowania Gospodarki Uniwersytetu Łódzkiego za pomoc w estymacji modeli danych panelowych opublikowanych w rozdziale siódmym tejże publikacji. W tym miejscu pragnę ponadto bardzo serdecznie podziękować Pani Profesor Iwonie Otoli z Zakładu Finansów i Bankowości Politechniki Częstochowskiej za wnikliwą i życzliwą recenzję wydawniczą, która przyczyniła się do udoskonale- nia tej publikacji oraz ukazania się jej w obecnym kształcie. Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję jednakże do moich Najbliższych, bez których wsparcia i miłości nic nie byłoby możliwe oraz którym dedyku- ję tę książkę – owoc moich wieloletnich zmagań i poszukiwań. Korzystając z licznych porad, sugestii i uwag sama jednak biorę odpowie- dzialność za przedstawione w monografii treści, wykorzystane metody badań empirycznych oraz wnioski z nich płynące. Wyrażam nadzieję, że wyniki badań empirycznych – zaprezentowanych w przedłożonym Czytelnikowi opracowaniu – pozwolą na bardziej racjonalne posługiwanie się ilościowymi narzędziami przewidywania zagrożenia finanso- wego podmiotów gospodarczych, zaś książka stanie się inspiracją do wzmożo- nego zainteresowania opisaną problematyką oraz w jakimś stopniu przyczyni się do spadku liczby złożonych wniosków o ogłoszenie upadłości wśród przedsię- biorstw sektora TSL w Polsce. Lidia Karbownik Rozdział 1 1.1. Wprowadzenie ISTOTA I DETERMINANTY ZAGROŻENIA FINANSOWEGO PRZEDSIĘBIORSTWA: ASPEKTY TEORETYCZNO-METODYCZNE Niestabilność otoczenia społeczno-gospodarczego przedsiębiorstw powodu- je, iż muszą one liczyć się z możliwością wystąpienia zagrożenia1. Jego skutki mogą być zaś destrukcyjne, prowadząc od zwykłych niedogodności i krótko- trwałych zakłóceń prowadzonej działalności gospodarczej aż do samego upadku przedsiębiorstwa2. Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, czyli jeżeli nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a opóźnienie w ich wykonaniu przekracza 3 miesiące. Z kolei dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalne- go także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekroczą wartość jego ma- jątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące3. W sposób ogólny upadłość można przeto zdefiniować jako regulowany pra- wem upadłościowym zbiór zasad oraz procedur obejmujących np. ogłoszenie upadłości podmiotu gospodarczego4, przeprowadzenie i zakończenie postępo- 1 Jednocześnie pozytywnym aspektem niestabilności tego otoczenia są pojawiające się oka- zje, dzięki którym przedsiębiorstwo może zbudować swój potencjał konkurencyjny. Zob. I. Otola, Procesy zarządzania przedsiębiorstwami a konkurencyjność w warunkach zarażonego rynku, Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej, Częstochowa 2013, s. 54. 2 Ibidem, s. 54. 3 Art. 10 i 11 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U. 2003, nr 60, poz. 535 z późn. zm.: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030600535 (dostęp: 10.10.2016); B. Prusak, Ekonomiczna analiza upadłości przedsiębiorstw. Ujęcie międzynarodowe, CeDeWu Sp. z o.o., Warszawa 2011, s. 25. 4 W niniejszej monografii zamiennie będą używane takie sformułowania jak: przedsiębior- stwo, podmiot gospodarczy, jednostka organizacyjna lub jednostka gospodarcza czy też spółka – co charakterystyczne jest dla opracowań z obszaru ekonomii, choć z punktu widzenia prawa istnieją różnice między wymienionymi powyżej pojęciami. 16 wania upadłościowego, w tym m.in. wycenę i spieniężenie majątku dłużnika oraz zaspokojenie z niego wierzycieli, które pozwalają osiągnąć zamierzone cele, tj.: sprawiedliwość w podziale majątku dłużnika pomiędzy jego wierzycie- li, zaspokojenie w jak najwyższym stopniu wierzycieli z majątku dłużnika, li- Podmiot gospodarczy – to osoba fizyczna lub osoba prawna prowadząca działalność gospodar- czą: https://epuap.gov.pl/wps/portal/strefa-klienta/pomoc (dostęp: 29.10.2016). J. Lichtarski definiuje z kolei podmiot gospodarczy jako osobę fizyczną, osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nie mająca osobowości prawnej, utworzoną zgodnie z przepisami prawa, jeżeli jej przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. Zob. J. Lichtarski (red.), Podstawy nauki o przed- siębiorstwie, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Wrocław 2001, s. 52. Przedsiębiorstwo zaś – jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i mate- rialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególno- ści: 1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa); 2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości; 3) prawa wyni- kające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych; 4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne; 5) koncesje, licencje i zezwolenia; 6) patenty i inne prawa własności przemysłowej; 7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrew- ne; 8) tajemnice przedsiębiorstwa; 9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Za: Art. 55 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93 z późn. zm.: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093 (dostęp: 29.10.2016). Poprzez przedsiębiorstwo można również określić jednostkę (podmiot) prowadzącą działal- ność gospodarczą, dążąca do zaspokojenia potrzeb innych podmiotów życia społecznego (osób i/lub instytucji) przez wytwarzanie i/lub dostarczanie dóbr i/lub świadczenie usług, przy czym działalność ta jest motywowana chęcią uzyskania korzyści majątkowych i prowadzona samodziel- nie na ryzyko właściciela czy właścicieli. Por. S. Sudoł, Przedsiębiorstwo jako główny podmiot życia gospodarczego, [w:] B. Godziszewski, M. Haffer, M. J. Stankiewicz, S. Sudoł, Przedsiębior- stwo. Teoria i praktyka zarządzania, PWE, Warszawa 2011, s. 39. Z kolei J. Duraj zdefiniował przedsiębiorstwo jako jednostkę organizacyjną prowadzącą działalność gospodarczą w sposób trwały, na własny rachunek, własne ryzyko i własną odpowie- dzialność (jednostką organizacyjną nie jest osoba fizyczna) oraz jako jednostkę gospodarczą sta- nowiącą zorganizowaną i organizującą całość wszystkich czynników produkcji i kapitału dla efektywnego i trwałego realizowania określonych zadań i celów na własny rachunek, własne ryzyko i własną odpowiedzialność. Za: J. Duraj, Podstawy ekonomiki przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa 2004, s. 17–18. Jednakże miano podmiotu gospodarczego przysługuje jednostkom organizacyjnym mającym osobowość prawną, jak również nie mającym osobowości prawnej, lecz utworzonym zgodnie z przepisami prawa, jeżeli ich przedmiotem działania jest prowadzenie działalności gospodarczej. Ibidem, s. 17. Spółka zaś – to określony w umowie związek dwóch lub więcej osób, mający służyć osiągnię- ciu wspólnego celu (głównie gospodarczego). W Polsce możemy wyróżnić spółki w rozumieniu prawa cywilnego oraz spółki w rozumieniu prawa handlowego Zob. http://mojafirma.infor.pl/spo lki/spolki/abc-spolek/226056,Co-to-jest-spolka.html (dostęp: 29.10.2016.). Należy przy tym wskazać, iż przedsiębiorstwa zakwalifikowane do próby badawczej (wyło- nionej na potrzeby realizacji celu niniejszego opracowania) prowadziły działalność gospodarczą w formie spółek handlowych (osobowych i kapitałowych) oraz jawnych, za wyjątkiem Spółdzielni Pracy Transportowo-Spedycyjnej (P86). 17 kwidację jednostek gospodarczych, którym nie można przywrócić zdolności do konkurowania na rynku i inne5. Problematyka upadłości oraz poprzedzającego ją zagrożenia finansowego przedsiębiorstw wydaje się istotna dla praktyki gospodarczej, jak i stanowi szcze- gólny obszar zainteresowań nauki, chociażby ze względu na wysokie koszty eko- nomiczne i społeczne związane z tym zjawiskiem6. Jest ona wobec tego nieustan- nie podnoszona przez wielu badaczy, jak i praktyków, którzy – oszacowując mo- dele – uwzględniają w nich zazwyczaj jedynie wewnętrzne, finansowe czynniki determinujące poziom badanego przez nich zjawiska, pomijając te o charakterze jakościowym czy zewnętrznym. Należy przy tym jednocześnie wskazać, iż wczesne zidentyfikowanie zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa powinno być jednym z kluczo- wych zadań zarządzających podmiotem gospodarczym oraz stać się podsta- wową determinantą zainicjowania działań naprawczych z niezbędnym wy- przedzeniem. 5 B. Prusak, Ekonomiczna…, s. 25. Dla uproszczenia, zamiennie w stosunku do terminu „upadłość”, w literaturze przedmiotu często używane jest pojęcie „bankructwo”. Z ekonomicznego punktu widzenia oznacza ono sytu- ację jednostki, która nie jest w stanie samodzielnie kontynuować działalności bez udzielenia jej pomocy z zewnętrz (np. poprzez umorzenie części długów i/lub przesunięcie terminu ich spłaty, zawarciu ugody z bankiem w zakresie restrukturyzacji długu, dokapitalizowanie lub przejęcie przedsiębiorstwa przez inne podmioty czy pomoc państwa w formie udzielenia gwarancji). Zob. T. Korol, B. Prusak, Upadłość przedsiębiorstw a wykorzystanie sztucznej inteligencji, CeDeWu, Warszawa 2005, s. 12. Upadłość (z prawnego punktu widzenia) – w przeciwieństwie do bankructwa – jest ustalana sądownie. Postępowanie prawne obejmuje różne procedury, w tym m.in. przeprowadzenie postę- powania upadłościowego czy ogłoszenie upadłości. Wobec tego nie każde bankructwo ekono- miczne musi oznaczać upadłość w sensie prawnym, lecz prawie każda upadłość (w rozumieniu prawa) jest tożsama z bankructwem ekonomicznym. Zob. M. Jerzemowska (red.), Analiza ekono- miczna w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 2013, s. 376. Wyjątek od powyższej zasady stanowi sytuacja, w której to wprowadzenie postępowania upadłościowego jest zamierzone, a celem podjęcia takiej decyzji jest np. uwolnienie przedsiębior- stwa od wcześniej podjętych zobowiązań wobec pracowników i związków zawodowych. Zob. B. Prusak, Ekonomiczna…, s. 25. Skalę (jedynie) kwantyfikowalnego ekonomicznego bankructwa przedsiębiorstw wyznacza z jednej strony liczba złożonych wniosków upadłościowych, z drugiej zaś – ostateczna liczba upa- dłości tych podmiotów gospodarczych. Strefa ta – kwantyfikując wyłącznie te procesy, które mogą być wiarygodnie policzalne – w dalszym ciągu tylko przybliża wobec tego analizowaną skalę peł- nego obszaru ekonomicznego bankructwa przedsiębiorstw w gospodarce. Zob. P. Antonowicz, Bankructwa i upadłości przedsiębiorstw, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2015, s. 127. 6 Por. A. Bieniasz, Z. Gołaś, Makroekonomiczne uwarunkowania upadłości przedsiębiorstw w Polsce, „Journal of Agribusiness and Rural Development” 2014, nr 4 (34), s. 28. 1.2. Pojęcie zagrożenia finansowego przedsiębiorstwa 18 Na długo przed tym, nim dojdzie do upadłości, podmioty gospodarcze wy- kazują zwykle objawy sytuacji kryzysowej7. Poprzez sytuację kryzysową w przedsiębiorstwie należy rozumieć taką sytuację, w której w wyniku zaistnie- nia zwykle nagłego, nieoczekiwanego oraz niepożądanego wydarzenia, stano- wiącego zagrożenie dla dowolnej sfery działalności podmiotu gospodarczego, zostaje zakłócona efektywna i skuteczna8 kontynuacja oraz rozwój jego działal- ności9. Z perspektywy przedsiębiorstwa takim istotnym symptomem występo- wania sytuacji kryzysowej jest pogorszenie się jego sytuacji finansowej10. Im szybciej wobec tego zostaną dostrzeżone jej pierwsze objawy ostrzegaw- cze, tym większe pole manewru ma kadra zarządzająca przedsiębiorstwem na przygotowanie się, jak i ograniczenie lub powstrzymanie rozmiarów sytuacji kryzysowej. Doświadczenia przedsiębiorstw przeżywających sytuacje kryzysowe pokazują jednakże, iż najpoważniejszym problemem jest umiejętność identyfikacji zagrożeń pojawiających się w danym podmiocie gospodarczym i jego otoczeniu11. Termin „zagrożenie” jest niezmiernie często używany i adresowany do wie- lu różnorodnych problemów działalności ludzkiej i gospodarczej, zjawisk przy- rodniczych, zdrowia, sytuacji politycznych oraz społecznych itp. Generalnie biorąc, można przyjąć, iż zagrożenie – będąc negacją bezpieczeństwa – utożsa- miane jest najczęściej z stanem lub sytuacją, które komuś zagrażają lub w któ- rych ktoś czuje się zagrożony (zob. tabela 1.1). 7 M. Jerzemowska (red.), Analiza…, s. 380. 8 Efektywność – rozumiana jako efekt zaangażowania określonych czynników na wejściu – jest niezbędna do osiągnięcia celów przedsiębiorstwa. Skuteczność zaś to efekt na wyjściu. Dla przykładu: właściciele oczekują odpowiedniej stopy zwrotu z wniesionego kapitału (efektywność) oraz wzrostu zadowolenia z dokonanej inwestycji (skuteczność). Za: W. Skoczylas, A. Niemiec, Jakie finansowe i niefinansowe wskaźniki stosować w sprawozdaniach z działalności, „Rachun- kowość” 2014, nr 2, s. 7. 9 Por. P. Smektała, Public relations w sytuacjach kryzysowych przedsiębiorstwa, Wydawnic- two Astrum, Wrocław 2001, s. 65; R. Grodzki, Zarządzanie kryzysowe. Dobre praktyki, Difin, Warszawa 2012, s. 18. Pojęcie „kryzys” jest często utożsamiane z pojęciem „sytuacja kryzysowa”. R. Grodzki przyjmuje jednakże, iż kryzys jest momentem przełomu, kulminacyjnym punktem sytuacji kryzy- sowej. Zob. R. Grodzki, op. cit., s. 18–19. 10 K. Znaniecka, M. Gorczyńska (red.), Zjawiska kryzysowe a decyzje finansowe przedsię- biorstw, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice 2011, s. 7. 11 K. Michaluk, Identyfikacja sygnałów zagrożenia bankructwem, IV Zachodniopomorskie Forum Finanse ’99: Pieniądze, pieniądze… – wystawa produktów i usług finansowych, Materiały konferencyjne, 27–28 kwietnia 1999, s. 25 i 162. Autor/Autorzy H. Zgółkowa (red.) (1995) M. Bańko (red.) (2000) A. Markowski (red.) (2002) J. Konieczny (2004) 19 Tabela 1.1. Słownikowe pojęcie zagrożenia Definicja/Opis Zagrożenie to stanowienie niebezpieczeństwa, stanie się groźnym dla kogoś lub czegoś. Zagrożenie to stan lub sytuacja, które zagrażają nam czymś lub w któ- rych czujemy się zagrożeni. Zagrożenie to sytuacja będąca sygnałem czegoś, co może nastąpić, zwy- kle złego, niepożądanego lub niebezpiecznego. Zagrożenie jest potencjalną przyczyną niepożądanego zdarzenia, którego wystąpienie może prowadzić do szkody. Zagrożenie jest więc okoliczno- ścią sprzyjającą popełnieniu przestępstwa, okazją lub nastąpieniu wypad- ku czy katastrofy. Zagrożenie to sytuacja lub stan, które komuś zagrażają lub w których ktoś czuje się zagrożony. Zagrożenie to sytuacja lub stan, które komuś zagrażają lub w których ktoś czuje się zagrożony. J. Bralczyk (red.) S. Dubisz (red.) (2005) (2008) Źródło: opracowanie własne na podstawie: H. Zgółkowa (red.), Praktyczny słownik współ- czesnej polszczyzny, t. 48, Wydawnictwo „KURPISZ”, Poznań 1995, s. 79; M. Bańko (red.), Inny słownik języka polskiego, t. P–Ż, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s. 1213; A. Markowski (red.), Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 1277; J. Konieczny, Wprowadzenie do bezpieczeństwa biznesu, Konsalnet SA, Warszawa 2004, s. 13; J. Bralczyk (red.), Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 970; S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. T–Ż, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 784. Wyższemu poziomowi zagrożenia (Thr) odpowiada niższy poziom bezpie- czeństwa (Sec – zob. wykres 1.1), co można zapisać za pomocą funkcji12: Sec = f (Thr) 12 Szczególnym przypadkiem funkcji wymiernej jest funkcja postaci: f(Thr)= a/Thr. W języku angielskim termin „bezpieczeństwo” występuje w dwóch postaciach, jako security oraz safety. Często terminy te można uznać za synonimy, jednakże pierwszy z nich jest powszech- niej stosowany wobec większych organizacji, zasobów czy poziomów zarządzania. Za: K. Racz- kowski, K. Żukrowska, M. Żuber (red.), Interdyscyplinarność nauk o bezpieczeństwie, Difin, Warszawa 2013, s. 62–63. W literaturze przedmiotu pod pojęciem financial security rozumie się „bezpieczeństwo finan- sowe”. Zob. В. О. Ареф’єв, Концептуальні Підходи Щодо Управління Фінансовою Безпекою Підприємства На Стратегічному І Тактичному Рівнях, „Економіка. Eкономіка підприємства, Бізнесінформ” 2011, № 12, s. 74–76 [V. O. Arefiev, Conceptual Approaches to Enterprise Finan- cial Security Management at Strategic and Tactical Levels: http://www.business-inform.net/thematic- search/?theme=economy-of-enterprise lang=en (dostęp: 14.01.2013)]; A. Chupis, K. Kashenko, Financial Security of Agricultural Enterprises, [w:] M. Wasilewski (red.), Ekonomika i organizacja gospodarki żywnościowej, „Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie” 2012, nr 96, s. 5–16. Jednakże pod tym pojęciem rozumie się również „finansowe papiery wartościowe”, w tym m.in. akcje i obligacje. Zob. R. C. Higgins, Analysis for Financial Management, 5th ed., McGraw- -Hill Companies, Boston 1998, s. 149. 20 przy założeniu, iż13: lim f   Thr Thr ( )  0  lim   Thr Sec  0 gdzie f(Thr) oznacza funkcję wymierną, która jest określona w przedziale przy a 0, dziedziną tej funkcji jest zbiór R+, a zbiorem wartości funkcji (prze- ciwdziedziną) jest dowolna dodatnia wartość rzeczywista za wyjątkiem liczby 014. Dla a 0 w przedziale jest funkcją ciągłą i malejącą. Bezpieczeństwo (Sec) Sec2 Sec1 Thr2 Thr1 Zagrożenie (Thr) Wykres 1.1. Bezpieczeństwo a zagrożenie Źródło: L. Karbownik, Wykorzystanie podejścia memoriałowego i kasowego w ocenie ope- racyjnego bezpieczeństwa finansowego przedsiębiorstw sektora TSL, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łodź 2014, s. 15. Spadek zagrożenia15 z poziomu Thr1 do Thr2 przyczynia się do wzrostu bezpieczeństwa funkcjonowania danego podmiotu gospodarczego z poziomu 13 Jeśli w przedziale granica dla zmiennej Thr przy Thr wzrastającym (dążącym) do ∞ jest równa „zeru”, to Sec przy Thr wzrastającym (dążącym) do ∞ maleje do „zera”. 14 Asymptotami tej funkcji są: Thr = 0 oraz Sec = 0. 15 Podstawowym zadaniem przedsiębiorstwa jest określenie (zdefiniowanie), reagowanie, eli- minacja lub łagodzenie zagrożeń, które mogą powodować zmniejszenie poziomu bezpieczeństwa finansowego tego podmiotu gospodarczego. Por. Т. Б. Кузенко, К. А. Усенко, Управление Финан- совой Безопасностью Предприятия В Соответствии С Принципами Ее Обеспечения, „Еко- номіка, Фінансова Стійкість І Безпека, Бізнесінформ” 2011, № 2(1), s. 136–138 [T. B. Kuzenko, K. A. Usenko, Management of Financial Security of Enterprise in Accordance with the Principles ;a);0(;a
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Metody oceny zagrożenia finansowego przedsiębiorstw sektora TSL w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: