Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00288 006133 14265303 na godz. na dobę w sumie
Metody pomiaru i determinant jakości informacji w raportach spółek giełdowych - ebook/pdf
Metody pomiaru i determinant jakości informacji w raportach spółek giełdowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 292
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-396-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> finanse
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Głównym celem monografii jest zdefiniowanie i kompleksowe zbadanie zagadnienia jakości informacji w raportach obowiązkowych i dobrowolnych sporządzanych przez spółki giełdowe. Przedstawiono w niej analizę determinant jakości informacji i konsekwencji wynikających z jej zróżnicowani a, a także charakterystykę i krytyczną ocenę naukowych metod badania jakości informacji finansowych i niefinansowych oraz formy ich prezentacji. Publikacja zawiera wyniki badań własnych autora na temat determinant kształtujących jakość informacji w raportach spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie z zastosowaniem trzech metod: nietypowych składników memoriałowych, wskaźnika jakości informacji niefinansowych o modelu biznesu i wskaźnika rozbieżności wykresów. Na podstawie rozważań i wyników analiz zasugerowano nowe kierunki badań. Ważnym aspektem pracy jest refleksja nad znaczeniem koncepcji modelu biznesu dla jakości raportów spółek giełdowych oraz jej konsekwencje dla systemu informacyjnego rachunkowości.

Książka jest skierowana do badaczy i studentów zainteresowanych zagadnieniem jakości informacji, a także do księgowych, specjalistów rachunkowości zarządczej, biegłych rewidentów, przedstawicieli instytucji stanowiących standardy sprawozdawczości i nadzorujących rynki finansowe, którzy na co dzień mają wpływ na jakość informacji zawartych w raportach przedsiębiorstw.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jan Michalak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Rachunkowości, 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 RECENZENT Dorota Dobija REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Monika Poradecka SKŁAD I ŁAMANIE Mateusz Poradecki KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/SSilver Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Jan Michalak, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08680.18.0.M Ark. druk. 18,0 ISBN 978-83-8142-395-3 e-ISBN 978-83-8142-396-0 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wykaz skrótów Wstęp 1. Komunikowanie się spółek giełdowych z interesariuszami 1.1. Modele komunikowania spółek giełdowych z interesariuszami 1.2. Teorie objaśniające komunikowanie spółek z interesariuszami 1.3. System informacyjny rachunkowości w procesie komunikowania się spółek giełdowych z interesariuszami 1.4. Zróżnicowanie raportów spółek giełdowych 1.4.1. Raporty obowiązkowe 1.4.2. Raporty dobrowolne 1.5. Rola odwzorowania modelu biznesu w raportach spółek giełdowych dla jakości tych raportów 7 9 21 21 25 31 37 38 42 50 59 59 65 78 88 107 109 111 112 116 117 118 120 121 123 125 128 2. Jakość informacji – istota, pożądane cechy jakościowe oraz typologia metod pomiaru 2.1. Istota i cechy jakościowe informacji 2.2. Ewolucja cech jakościowych informacji w założeniach koncepcyjnych i wytycznych sprawozdawczości 2.3. Cechy jakościowe informacji w świetle badań empirycznych 2.4. Jakość informacji a forma prezentacji raportów 2.5. Inicjatywy służące zapewnieniu i poprawie jakości informacji w raportach spółek giełdowych 92 2.6. Istota i typologia metod pomiaru jakości informacji w raportach spółek giełdowych 104 3. Metody pomiaru jakości informacji finansowych 3.1. Jakość informacji o wynikach finansowych 3.1.1. Stabilność wyników finansowych 3.1.2. Wielkość i rodzaj składników memoriałowych 3.1.3. Gładkość wyników finansowych 3.1.4. Asymetryczna terminowość i szybkie ujmowanie strat 3.1.5. Porównanie z wartościami wzorcowymi 3.1.6. Wielokryterialna metoda pomiaru jakości wyniku (dochodu) całościowego 3.2. Reakcja rynków na informacje o wynikach finansowych 3.3. Sygnały zewnętrzne słabej jakości informacji finansowych 3.4. Wskaźnik jakości dezagregacji informacji w sprawozdaniach finansowych 3.5. Analiza porównawcza metod pomiaru jakości informacji finansowych 6 Spis treści 4. Metody pomiaru jakości informacji niefinansowych 4.1. Ocena jakości informacji przez ekspertów 4.2. Wskaźniki jakości ujawnianych informacji 4.3. Metody analizy tematycznej 4.4. Wskaźniki zrozumiałości (czytelności) tekstu 4.5. Analiza porównawcza metod pomiaru jakości informacji niefinansowych 5. Metody pomiaru jakości formy prezentacji informacji 5.1. Wskaźnik rozbieżności wykresów 5.2. Wskaźniki jakości formy elektronicznej raportów 5.3. Analiza porównawcza metod pomiaru jakości formy prezentacji informacji 6. Postrzeganie, determinanty i konsekwencje jakości informacji w raportach spółek giełdowych 6.1. Jakość informacji w raportach spółek giełdowych z perspektywy interesariuszy 6.2. Determinanty jakości informacji w raportach spółek giełdowych 6.3. Konsekwencje ekonomiczne jakości informacji w raportach spółek giełdowych 6.4. Jakość informacji w raportach spółek giełdowych a jakość audytu 7. Jakość informacji w raportach spółek giełdowych notowanych na GPW w Warszawie – wyniki własnych badań empirycznych 7.1. Przegląd wyników badań empirycznych w obszarze jakości informacji spółek notowanych na GPW w Warszawie 7.2. Badanie jakości informacji finansowych spółek notowanych na GPW w Warszawie 7.3. Badanie jakości informacji o modelach biznesu w sprawozdaniach z działalności 7.4. Badanie jakości formy graficznej informacji wybranych spółek notowanych na GPW w Warszawie 7.5. Podsumowanie wyników badań empirycznych Podsumowanie Bibliografia Spis rysunków Spis tabel Abstract Od Redakcji 133 134 136 142 145 150 153 153 156 158 161 161 167 173 176 181 181 195 212 222 233 237 255 279 281 283 287 Wykaz skrótów AAA – American Accouting Association ASB – Accounting Standards Board ASOBAT – A Statement of Basic Accounting Theory DATI – Danish Agency for Trade and industry EFRAG – European Financial Reporting Advisory Group EOG – Europejski Obszar Gospodarczy FASB – The Financial Accounting Standards Board FEE – Fédération des Experts-comptables Européens FRC – Financial Reporting Council GPW w Warszawie – Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie GRI – Global Reporting Initiative IASB – International Accounting Standards Board IASC – International Accounting Standards Committee ICAEW – Institute of Chartered Accountants in England and Wales IIRC – International Integrated Reporting Council KSR – Krajowy Standard Rachunkowości MSSF – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej SEC – Securities and Exchange Commission Wstęp Monografia jest próbą całościowego spojrzenia na problematykę jakości informacji ujawnianych w raportach sporządzanych przez spółki notowane na rynkach regu- lowanych. W literaturze angielskojęzycznej pojęcie to jest określane jako reporting quality lub disclosure quality. Temat ten, mimo że od długiego czasu jest przed- miotem ożywionej dyskusji w środowisku naukowym rachunkowości i finansów, w polskiej literaturze jest podejmowany stosunkowo rzadko. W czasach gospodarki opartej na wiedzy jakość informacji, w tym jakość ra- portów spółek giełdowych, nabiera szczególnego znaczenia. Z jednej strony rośnie zasób i dostępność informacji komunikowanych przez spółki giełdowe, z drugiej zaś zwiększa się obawa przed obniżeniem jakości tych informacji oraz zagroże- nie niedostatkiem wiedzy i krytycznej uwagi ze strony użytkowników. Zarówno w publicystycznych, jak i naukowych dyskusjach pojawia się również argument, że słaba jakość informacji w raportach giełdowych jest – obok nieumiarkowanej pogoni za zyskiem i „zachowań stadnych” inwestorów, nieuczciwości zarządów i niedoskonałych narzędzi nadzoru nad spółkami giełdowymi – jedną z podsta- wowych przyczyn występowania kryzysów i skandali na rynkach finansowych (por. Summers, 2000; Gut, 2006; Kutera, Surdykowska, 2009). W takiej sytuacji jakość informacji w raportach spółek giełdowych zasługuje na szczególną uwagę zarówno sporządzających raporty, regulatorów, użytkowników, jak i środowiska naukowego. Rzetelne komunikowanie się spółek giełdowych z interesariuszami jest podstawą efektywnego funkcjonowania rynku kapitałowego. Wysokiej jakości raporty publikowane przez podmioty gospodarcze powinny umożliwić: podejmo- wanie decyzji przez akcjonariuszy i innych interesariuszy, ocenę sytuacji finanso- wej, efektywności funkcjonowania i perspektyw rozwoju podmiotów notowanych na giełdach, ocenę efektywności zarządzania oraz rozliczenie zarządów spółek ze skutków podejmowanych przez nie decyzji. Część badaczy rynków finansowych i innych użytkowników raportów spółek giełdowych przyjmuje, że jakość infor- macji w raportach spółek notowanych na jednym rynku, a zwłaszcza informacji w ich sprawozdaniach finansowych, jest w miarę jednorodna, ponieważ spółki te stosują te same standardy sprawozdawczości finansowej, są poddawane audy- towi przez biegłych rewidentów, a także podlegają nadzorowi ze strony regulato- rów rynku finansowego i akcjonariuszy. Inni użytkownicy raportów spółek gieł- dowych zauważają, iż mimo wpływu wymienionych wcześniej czynników jakość 10 Wstęp raportów spółek giełdowych jest mocno zróżnicowana, na co wskazują takie sygna- ły, jak: różne rodzaje opinii wydawanych przez biegłych rewidentów, niedoskona- łości w sprawozdaniach finansowych wykazywane przez regulatorów i kary przez nich nakładane, pozwy sądowe składane przez akcjonariuszy wobec spółek gieł- dowych ze względu na nierzetelną informację zawartą w raportach, a także różna siła reakcji rynków kapitałowych na fakt opublikowania raportów przez spółki. Środowisko naukowe od długiego czasu zajmuje się opracowaniem metod po- miaru jakości informacji w raportach spółek giełdowych, a także badaniem czyn- ników na nie wpływających oraz konsekwencji zróżnicowanej jakości informacji w nich zawartych. Badania te dotyczą zarówno raportów obowiązkowych, takich jak raporty okresowe (np. roczne), jak również raportów dobrowolnych, takich jak raporty prezentujące kapitał intelektualny podmiotu, raporty społecznej od- powiedzialności czy raporty zintegrowane. Badania w tym zakresie obejmują za- równo jakość informacji finansowych i niefinansowych, jak i jakość formy spo- rządzanych raportów. Rozważania nad pojęciem jakości informacji w raportach spółek giełdowych na- bierają szczególnego znaczenia ze względu na dynamiczne przeobrażenia ich treści i formy. Obecnie zakres i jakość raportów podmiotów gospodarczych, a zwłaszcza spółek giełdowych, przechodzą proces intensywnych zmian – w takim stopniu, że część autorów (Eccles, Krzus, 2010; Roszkowska, 2011) używa pojęcia rewolu- cji w raportowaniu. Proces zmian obejmuje kilka ważnych aspektów. Po pierwsze, zwiększa się zakres informacji. Oprócz tych dotyczących sfery finansowej w ra- portach prezentowane są informacje o środowiskowej i społecznej działalności przedsiębiorstw. Rośnie również zasób informacji finansowych zawartych w spra- wozdaniach finansowych. Wiąże się to ze zwiększeniem liczby i objętości rapor- tów. Drugą istotną kwestią jest nasilenie presji ze strony użytkowników informacji na prezentację unikatowego sposobu tworzenia wartości przez przedsiębiorstwa, czyli ich modeli biznesu. Odmienne, zróżnicowane pod względem złożoności mo- dele biznesu przekładają się na stopień skomplikowania oraz zrozumiałość rapor- tów. Trzecim ważnym trendem jest harmonizacja i standaryzacja zasad raporto- wania na skalę ogólnoświatową. Powoduje ona nasilenie się dyskusji na temat tego, czy możliwe jest opracowanie i wdrożenie standardów sprawozdawczości finan- sowej, a nawet szerzej raportowania biznesowego, które przyczynią się do sporzą- dzania raportów wysokiej jakości. Wyzwaniem w tym zakresie są utrzymujące się różnice kulturowe, różnice w poziomie rozwoju rynków finansowych i wynika- jące z nich różnice w potrzebach informacyjnych użytkowników raportów spó- łek giełdowych. Kolejnym ważnym trendem w transformacji raportowania spółek giełdowych są podejmowane próby połączenia różnych informacji i ich prezentacji w formie jednego, zintegrowanego raportu. Przenikanie się w raportach elementów Wstęp 11 szczegółowo unormowanych z kwestiami uregulowanymi w pewnym stopniu bądź nieuregulowanymi w ogóle powoduje dodatkowe wyzwanie dla pomiaru i oceny jakości informacji w takich raportach. Istotnym trendem w przemianach raportowania jest też zmiana formy prezen- tacji raportów, czyli ich publikacja w wersji elektronicznej, a zwłaszcza rozwój ję- zyka raportowania XBRL/iXBRL. Zmiana formy raportów i ich interaktywność również stawiają nowe wyznawania – zarówno przed spółkami sporządzającymi raporty, użytkownikami, jak i środowiskiem naukowym. Wiedza o metodach pomiaru, determinantach i konsekwencjach jakości infor- macji w raportach spółek giełdowych jest istotna dla akcjonariuszy, regulatorów rynków finansowych, stanowiących standardy sprawozdawczości finansowej oraz opracowujących wytyczne raportowania dobrowolnego, jak również dla innych użytkowników tych raportów. Raporty spółek giełdowych, zarówno obowiązkowe, jak i dobrowolne, są jednym z głównych narzędzi redukcji asymetrii informacyjnej między zarządami spółek a akcjonariuszami (i innymi interesariuszami). Niska jakość informacji w rapor- tach spółek może prowadzić do nieefektywnej alokacji kapitału – może on trafiać do jednostek, które go zmarnotrawią i tym samym doprowadzą do redukcji boga- ctwa akcjonariuszy, a także do pogorszenia sytuacji innych interesariuszy i zmniej- szenia dobrobytu społecznego. Z tego powodu akcjonariusze powinni rozumieć i oceniać jakość informacji w raportach sporządzanych przez spółki giełdowe, a także wywierać presję na zarządy w celu zapewnienia odpowiedniej jej jakości. Regulatorzy rynków kapitałowych oraz instytucje stanowiące standardy i wytycz- ne raportowania powinni wykorzystywać wiedzę o jakości raportów do oceny od- działywania wprowadzanych regulacji. Badania na temat jakości informacji w raportach spółek giełdowych koncen- trują się na największych i najbardziej rozwiniętych rynkach kapitałowych (w naj- większym stopniu na rynku amerykańskim i brytyjskim). Stosunkowo nieliczne w literaturze dostępnej na skalę międzynarodową są badania dotyczące jakości ra- portów spółek giełdowych w krajach przechodzących transformację ustrojową, ta- kich jak Polska. Polski rynek kapitałowy rozwinął się w sposób bardzo dynamicz- ny od momentu jego reaktywacji w 1991 roku. Liczba spółek wzrosła z 5 do ponad 470 w 2017 roku (tylko na rynku głównym Giełdy Papierów Wartościowych w War- szawie), a wartość obrotów z 2 tys. USD do ponad 250 mln USD dziennie. Tym samym wpływ rynku kapitałowego na gospodarkę Polski wzrósł w sposób bardzo istotny (szerzej na temat rozwoju rynku kapitałowego w Polsce i jego uwarunkowań zob. Czekaj, 2014, s. 15–37). Zwiększyło się również znaczenie zagadnienia jakości informacji w raportach spółek giełdowych w Polsce. Część badaczy stoi na stano- wisku, iż badanie mniejszych rynków kapitałowych zazwyczaj nie ma znaczenia 12 Wstęp ze względu na ich słabsze oddziaływanie na gospodarkę światową, jak również na przyjmowane założenie, że zależności potwierdzone dla najbardziej rozwinię- tych rynków są prawdziwe również dla rynków mniejszych i mniej rozwiniętych. Nie można zgodzić się z tą tezą – wskazują na to wyniki badań (Leuz, Nanda, Wy- socki, 2003; La Porta i in., 2002; Grabiński, 2016) potwierdzające, że uwarunkowa- nia instytucjonalne wpływają na jakość informacji finansowych. Większość prac poświęconych jakości informacji w raportach spółek giełdowych jest skoncentrowana na jednym aspekcie (jednej metodzie) pomiaru jakości infor- macji. Najszerzej reprezentowanym nurtem w badaniach nad jakością informacji w raportach spółek giełdowych jest nurt badania jakości wyników finansowych (earnings quality). Metody opracowane w tym nurcie są jednocześnie używane jako mierniki jakości sprawozdań finansowych (financial reporting quality), a na- wet jako mierniki jakości raportowania (ujawniania) informacji (disclosure quali- ty). Rzadziej i z zastosowaniem innych metod prowadzone są badania nad jakością informacji niefinansowych oraz nad formą raportów. Głównym celem monografii jest kompleksowe zdefiniowanie i zbadanie za- gadnienia jakości informacji w raportach sporządzanych przez spółki giełdowe, a zwłaszcza prezentacja i krytyczna ocena naukowych metod pomiaru jakości informacji w raportach, analiza determinant jakości informacji oraz konse- kwencji wynikających z jej zróżnicowania. Przeprowadzone badania empirycz- ne i literaturowe miały na celu odpowiedź na następujące pytania badawcze: 1. Jak jest rozumiane i definiowane pojęcie jakości informacji w naukach eko- nomicznych? 2. Jakie są i jak ewoluowały pojęcia cech jakościowych informacji w sprawo- zdawczości finansowej i niefinansowej? 3. Jakie są główne trendy w raportowaniu spółek giełdowych i w jaki sposób oddziałują one na jakość informacji w tych raportach? 4. Jakie są naukowe metody pomiaru jakości informacji finansowych i niefinan- sowych w raportach spółek giełdowych oraz jakie są ich silne i słabe strony? 5. Jaka jest relacja między jakością sprawozdań finansowych i audytu finan - sowego? giełdowych? giełdowych? 6. Jakie czynniki i  w  jaki sposób oddziałują na  jakość raportów spółek 7. Jakie są konsekwencje zróżnicowanej jakości informacji w raportach spółek 8. Jakie czynniki wpływają na jakość informacji w raportach spółek notowa- nych na GPW w Warszawie? Osiągnięcie głównego celu rozprawy wymagało rozwiązania szczegółowych problemów badawczych: analizy istoty jakości, zwłaszcza jakości informacji Wstęp 13 w raportach spółek giełdowych, sformułowania definicji pojęcia jakości raportów spółek giełdowych, określenia zakresu raportowania spółek giełdowych, przedsta- wienia modeli komunikowania się spółki giełdowej z użytkownikami informacji zawartych w raportach spółek giełdowych, analizy metod badania jakości infor- macji finansowych i niefinansowych w raportach spółek giełdowych, jak również ich formy, zbadania czynników wpływających na jakość informacji w raportach spółek giełdowych oraz konsekwencji płynących ze zróżnicowanego poziomu ja- kości informacji w tych raportach. W badaniach empirycznych prowadzonych w Polsce zagadnienia jakości infor- macji w raportach rocznych są rzadko poruszane, choć w ostatnim czasie pojawiło się kilkanaście interesujących opracowań, zwłaszcza w obszarze metod oceny jako- ści wyników finansowych i kształtowania wyników finansowych (Cieślik, Szczęsny, 2007; Wójtowicz, 2010; Grabiński, 2016; Piosik, 2016) oraz pomiaru jakości rapor- tów za pomocą wskaźników jakości ujawnień (Świderska i in., 2010a; 2010b; Rosz- kowska, 2011; Waniak-Michalak, Michalak, 2016; Hadro, Pauka, 2016). Podstawą do powstania monografii były prowadzone przeze mnie badania, któ- rych wyniki opublikowałem w polskich i zagranicznych czasopismach naukowych. W publikacjach tych zawarłem wyniki ilościowych badań empirycznych dotyczą- cych: jakości informacji prezentowanych na stronach internetowych największych polskich spółek, jakości wyników mierzonych za pomocą wielkości składników memoriałowych, jakości ujawnień o współpracy korporacji z organizacjami nie- nastawionymi na zysk, użyteczności raportów strategicznych, jakości ujawnień o modelu biznesu w dokumentach dopuszczających na rynek NewConnect i ra- portach strategicznych. Praca prezentuje stan prawny na koniec 2017 roku oraz wyniki badań zrealizowanych do końca tego roku. Wczesna faza rozwoju badań nad jakością raportów spółek giełdowych jest powią- zana również z różnorodnością polskiego nazewnictwa w tym obszarze badawczym, która utrudnia dyskusję nad cechami jakościowymi informacji zawartej w raportach. Na przykład angielskie pojęcie relevance jest tłumaczone w polskiej literaturze jako przydatność (IASB, 2011), istotność decyzyjna lub odpowiedniość (por. Hendriksen, van Breda, 2002), a nawet relewancja (Nowak, 2010, s. 189). Pojęcie abnormal accru- als jest określane jako różnice operacyjne i intencjonalne (Cieślik, Szczęsny, 2007), transakcje uznaniowe i nieuznaniowe, rozliczenia kosztowe uznaniowe i nieuzna- niowe (Dobija, Skorulska, 2016), normalne (nieuznaniowe) korekty memoriałowe, ponadnormatywne (uznaniowe) korekty memoriałowe (Grabiński, 2016). Strukturę monografii podporządkowałem celowi głównemu, czyli komplekso- wemu zbadaniu zagadnienia jakości informacji w raportach sporządzanych przez spółki giełdowe. Praca ma charakter teoretyczno-empiryczny i obejmuje siedem rozdziałów. 14 Wstęp Otwiera ją rozdział poświęcony procesowi komunikowania się spółek giełdo- wych z interesariuszami za pomocą raportów obowiązkowych i dobrowolnych. W rozdziale tym przedstawiłem uproszczone i rozwinięte modele komunikowa- nia się spółek z użytkownikami ich raportów. Tradycyjne, uproszczone modele komunikowania zakładają wyłączność (lub przynajmniej prymat) akcjonariuszy jako użytkowników sprawozdań spółek giełdowych, ograniczenie celu raportów jako podstawy do wyceny kapitału własnego, a także wysoki i jednorodny poziom wiedzy z rachunkowości i finansów wśród użytkowników. Modele rozwinięte przyjmują założenie o większym zróżnicowaniu użytkowni- ków raportów spółek giełdowych oraz ich potrzeb informacyjnych i poziomu wie- dzy. Opis modeli komunikowania się spółek giełdowych z interesariuszami wzbo- gaciłem w kolejnym rozdziale o krytyczną analizę głównych teorii stosowanych w badaniach nad jakością raportów spółek giełdowych, czyli teorii akcjonariuszy, teorii interesariuszy, teorii agencji i teorii legitymizacji. Teorie te, przyjmując róż- ne założenia dotyczące kręgu użytkowników, celów raportów spółek giełdowych i sposobu realizacji tych celów, przekładają się na sposób zdefiniowania i pomiaru jakości raportów spółek giełdowych. Na przykład przyjęcie teorii akcjonariuszy za- kłada nadrzędność tej grupy użytkowników raportów spółek giełdowych. Z kolei zastosowanie teorii legitymizacji wskazuje na szerszy zakres obowiązków przed- siębiorstw względem różnych interesariuszy i włączania w zakres prezentowanych informacji ujawnień ważnych dla uzyskania akceptacji społecznej – na przykład o wpływie podmiotu gospodarczego na środowisko naturalne. Dalszą część rozdziału pierwszego poświęciłem rozważaniom nad wpływem systemu informacyjnego rachunkowości na jakość raportów rocznych oraz okre- śleniu czynników oddziałujących na system informacyjny rachunkowości i jakość raportów generowanych w jego ramach przez spółki giełdowe. W rozdziale tym zwróciłem również uwagę na rosnące znaczenie zagadnienia modelu biznesu dla poprawnego przedstawienia sytuacji przedsiębiorstwa w raportach przez nie ge- nerowanych. Ostatnim zagadnieniem analizowanym w rozdziale pierwszym jest rosnący zakres i różnorodność raportów spółek giełdowych. Przedstawiłem przy tym zarówno raporty obowiązkowe, takie jak raporty roczne, jak i raporty dobro- wolne. W obszarze raportów dobrowolnych skoncentrowałem się na raportach ka- pitału intelektualnego, raportach społecznej odpowiedzialności i zrównoważonego rozwoju, a także raportach zintegrowanych. Rozdział drugi poświęciłem jakości informacji. W pierwszej części rozdziału analizie poddałem różne podejścia do jakości (ze szczególnym uwzględnieniem jakości informacji) oraz zaproponowałem autorską definicję jakości raportów spó- łek giełdowych. W dalszej części rozdziału zaprezentowałem pożądane cechy ja- kościowe informacji w założeniach koncepcyjnych standardów rachunkowości Wstęp 15 (sprawozdawczości finansowych) oraz innych wytycznych raportowania niefi- nansowego i dobrowolnego. Analiza ta wskazuje z jednej strony na proces ujed- nolicania się pożądanych cech jakościowych informacji w różnych wytycznych. Można także dostrzec, że pewne cechy jakościowe, które były obecne we wcześ- niejszych wersjach założeń koncepcyjnych sprawozdawczości finansowej opraco- wanych przez IASC/IASB i FASB – ostrożna wycena i konserwatyzm – zostały wyeliminowane. Zmieniało się również rozumienie i zakres pojęciowy poszcze- gólnych cech – nastąpiła między innymi zamiana cechy wiarygodności na cechę wiernej prezentacji. Nadal trwa dyskusja nad zakresem pożądanych cech jakoś- ciowych raportów spółek i najprawdopodobniej będą one dalej podlegać pewnym przekształceniom. W dalszej części rozdziału drugiego przedstawiłem wyniki badań empirycz- nych skoncentrowanych na poszczególnych cechach jakościowych, wskazujące, jak obszerny i zróżnicowany jest to obszar badań. W rozdziale tym wykazałem znaczenie formy raportów dla ich jakości oraz scharakteryzowałem oczekiwa- nia użytkowników raportów w tym obszarze w świetle wyników badań empi- rycznych. Przedmiotem rozważań w rozdziale drugim są również zróżnicowane działania ukierunkowane na podnoszenie jakości raportów spółek giełdowych. Działania te obejmowały standaryzację i harmonizację rachunkowości, rozwój procedur audytu finansowego, opracowanie raportów i wytycznych ukierunko- wanych na doskonalenie raportów spółek giełdowych, takich jak raport Jenkinsa czy wytyczne Federacji Europejskich Księgowych (Fédération des Experts-comp- tables Européens – FEE). Ważną inicjatywą opisaną w rozdziale drugim jest roz- wój języka znaczników XBRL, iXBRL. Rozdział ten kończy się przedstawieniem autorskiej typologii metod pomiaru jakości informacji w raportach spółek gieł- dowych, które zostały przedstawione w sposób bardziej szczegółowy w kolejnych rozdziałach monografii. W wyniku przeprowadzonej krytycznej analizy literatury przedmiotu oraz opierając się na własnych doświadczeniach badawczych, w rozdziałach trzecim, czwartym i piątym objaśniłem pochodzenie i sposób realizacji elementów poszcze- gólnych metod badania jakości raportów spółek giełdowych. Metody te mają obec- nie charakter powszechnie przyjętych procedur badawczych określanych czasami w praktyce naukowej jako czarne skrzynki (por. Latour, 1987). Ze względu na ten charakter dość rzadko są przedmiotem dyskusji w publikacjach międzynarodo- wych. Jednak znajomość założeń, zalet i ograniczeń oraz procedur badawczych stosowanych w poszczególnych metodach jest kluczowa dla zrozumienia prezen- towanego obszaru badawczego. Charakterystyka, analiza i krytyczna ocena metody pomiaru jakości treści in- formacji finansowych jest przedmiotem rozdziału trzeciego. Wśród tych metod 16 Wstęp najbardziej rozwiniętą grupę stanowią metody pomiaru pożądanych cech wyników finansowych, takie jak: stabilność, wielkość i rodzaj składników memoriałowych, gładkość, asymetryczna terminowość, porównanie z wielkościami wzorcowymi. Do tej grupy metod należy również metoda wielokryterialna, oceniająca takie ce- chy wyniku finansowego jak: płynność, realność, stabilność, decyzyjność. Innymi metodami analizowanymi w tym rozdziale są: siła reakcji rynków na informacje zawarte w sprawozdaniach finansowych, zewnętrzne oznaki słabej jakości czy też najnowsza z analizowanych metod – metoda wskaźnika jakości dezagregacji. Roz- dział kończy analiza porównawcza metod pomiaru jakości informacji finansowych wykorzystywanych w badaniach empirycznych – prezentująca ich zalety i wady, z uwzględnieniem narażenia na rodzaje błędów. Metody pomiaru jakości informacji finansowych należą do najczęściej stoso- wanych w badaniach nad jakością raportów spółek giełdowych, choć stopniowo zyskują na popularności metody badania jakości treści informacji niefinanso- wych. Metody te zaprezentowałem i przeanalizowałem w rozdziale czwartym. Metody pomiaru jakości informacji niefinansowych obejmują ocenę jakości in- formacji przez ekspertów, wskaźniki jakości informacji, metody analizy tema- tycznej i wskaźniki zrozumiałości informacji. Do najczęściej stosowanych metod pomiaru jakości treści informacji niefinansowych w badaniach empirycznych na- leżą wskaźniki jakości informacji. Pozwalają one na zbudowanie narzędzia ba- dawczego ukierunkowanego na wybrany aspekt jakości informacji w raportach spółek giełdowych, na przykład jakość ujawnień o kapitale intelektualnym czy jakość informacji o współpracy przedsiębiorstw z organizacjami nienastawiony- mi na zysk. Zyskującymi na popularności metodami pomiaru jakości informacji niefinansowych są różnego typu metody oceny zrozumiałości (czytelności) teks- tów. Rzadziej stosowanymi metodami pomiaru jakości informacji niefinansowych są: ocena przez ekspertów oraz metody analizy tematycznej. Główne zarzuty sta- wiane metodzie ocen przez ekspertów to często występujący brak przejrzystości procedur oceny i związany z nim brak obiektywności. Z kolei metody należące do grupy analizy tematycznej są bardzo pracochłonne i mogą występować w nich trudności w uzyskaniu zgodności ocen. W ostatniej części rozdziału czwartego przedstawiłem analizę porównawczą metod pomiaru jakości informacji niefinan- sowych przez pryzmat ich zalet i wad. Rozdział piąty jest poświęcony relatywnie najrzadziej stosowanym metodom ba- dania jakości informacji w raportach spółek giełdowych, czyli metodom pomiaru jakości formy prezentacji informacji. Metody opracowane w tym obszarze koncen- trują się zazwyczaj na jakości raportów w formie elektronicznej, mierzonej za pomo- cą wskaźników jakości, oraz na ocenie jakości wykresów, realizowanej za pomocą wskaźnika rozbieżności wykresów. Wskaźniki oceny jakości formy elektronicznej Wstęp 17 raportów obejmują często zróżnicowane aspekty tej jakości, takie jak: treść, termi- nowość, zastosowane technologie, zakres wsparcia dla użytkowników. Metody z tej grupy pozwalają na ocenę przydatności informacji przez pryzmat łatwości ich po- zyskania i przetwarzania przez użytkowników. Zastosowanie wskaźnika rozbież- ności wykresów pozwala z kolei na wychwycenie zjawiska niedoskonałej prezenta- cji graficznej danych, która może skutkować kreowaniem nieprawidłowego obrazu sytuacji i dokonań spółki. W rozdziale piątym, podobnie jak w rozdziałach wcześ- niejszych, zawarłem analizę porównawczą scharakteryzowanych metod, uwzględ- niającą ich zalety i wady. Rozdział szósty poświęciłem wynikom badań empirycznych nad jakością ra- portów spółek giełdowych prezentowanych w literaturze światowej. Wyodrębni- łem w nim cztery główne nurty w badaniach nad jakością raportów spółek gieł- dowych. Pierwszym z nich jest postrzeganie jakości raportów spółek giełdowych przez różnych interesariuszy. Badania w tym nurcie prowadzone były z uwzględ- nieniem różnych interesariuszy zaangażowanych w proces sporządzania rapor- tów, głównie pracowników i członków zarządów spółek giełdowych, analityków finansowych oraz inwestorów. Drugim ważnym nurtem jest badanie czynników wpływających na jakość raportów spółek giełdowych. W badaniach tych uwzględ- niane są różnorodne czynniki wewnętrzne i zewnętrzne wpływające na jakość informacji w raportach spółek. Czynniki wewnętrzne obejmują najczęściej: spe- cyficzne cechy poszczególnych spółek (np. wielkość, sektor, poziom zadłużenia), politykę rachunkowości, stosowane przez te podmioty standardy rachunkowo- ści, wpływ mechanizmów corporate governance. Czynniki zewnętrzne obejmują między innymi: czynniki oddziaływania rynków kapitałowych, takie jak: rynek giełdowy, na którym dana spółka jest notowana i jego cechy (np. system prawny, w którym funkcjonuje, cechy kulturowe mieszkańców kraju, w którym funkcjo- nuje dana giełda), liczba analityków regularnie analizujących daną spółkę, fakt, iż dana spółka jest notowana na kilku rynkach (cross-listing). Trzecim istotnym nurtem są konsekwencje różnic w jakości raportów spółek giełdowych. Badania w tym nurcie wskazują na pozytywne konsekwencje wysokiej jakości raportów dla rynków finansowych, funkcjonowania spółek (niższe koszty kapitału) i za- rządów (większe możliwości utrzymania pracy i mniejsze prawdopodobieństwo bycia pozwanym). Ostatnim ważnym nurtem jest badanie zależności między ja- kością raportów giełdowych a jakością audytu finansowego. Jednym z podstawo- wych celów audytu (rewizji finansowej) jest nadanie sprawozdaniom finansowym cechy jakościowej wiarygodności (Pfaff, 2011, s. 9). Ze względu na ukierunkowa- nie audytu na zapewnienie pożądanych cech jakościowych sprawozdań finanso- wych jakość raportów spółek giełdowych i jakość audytu są wzajemnie powiązane. Większość badań w tym nurcie wskazuje, iż wysoka jakość audytu przekłada się 18 Wstęp na wysoką jakość sprawozdań finansowych. W badaniach empirycznych nad jakoś- cią audytu finansowego stosuje się najczęściej pomiar nakładów na proces audytu oraz pomiar wyników procesu audytu (por. Francis, 2004; DeFond, Zhang, 2014). Istotnym zagadnieniem podejmowanym w tym nurcie jest również wpływ nieza- leżności biegłych rewidentów na jakość audytu finansowego i pośrednio na jakość sprawozdań finansowych. Rozdział siódmy jest rozdziałem empirycznym. W pierwszej jego części przed- stawiłem wyniki badań empirycznych prowadzonych na temat postrzegania ja- kości informacji finansowych i niefinansowych spółek giełdowych notowanych na GPW w Warszawie. W drugiej części rozdziału zaprezentowałem wyniki włas- nych badań empirycznych. Głównym ich celem było zmierzenie poziomu jakości informacji w raportach spółek giełdowych notowanych na GPW w Warszawie oraz sprawdzenie, czy występują systematyczne, przewidywalne różnice w tej jakości, zależne od cech spółek przygotowujących te informacje. Do oceny determinant jakości raportów rocznych spółek giełdowych notowanych na GPW w Warszawie zastosowałem w niniejszej rozprawie metody należące do trzech głównych grup: metodę wielkości nietypowych składników memoriałowych, metodę wskaźnika jakości informacji niefinansowych i metodę wskaźnika rozbieżności wykresów. Są one całkowicie odmienne od siebie i komplementarne dla zbudowania cało- ściowego obrazu jakości raportów sporządzanych na GPW w Warszawie. Metoda wielkości nietypowych składników memoriałowych jest skoncentrowana na oce- nie jakości jednej kluczowej informacji z raportów spółek giełdowych – informacji o wynikach finansowych. Jest ona oparta na tradycyjnym uproszczonym modelu komunikacji informacji przez spółki giełdowe, czyli zakłada, że głównymi użyt- kownikami informacji w raportach spółek giełdowych są akcjonariusze wyko- rzystujący te informacje do wyceny akcji i posiadający relatywnie wysoki poziom wiedzy z rachunkowości i finansów. Metoda wielkości nietypowych składników memoriałowych jest stosowana bardzo często w badaniach nad zjawiskiem kształtowania wyników finansowych i jakością informacji finansowych. Wartość bezwzględna nietypowych skład- ników memoriałowych jest stosowana jako jedna z najczęstszych miar jakości informacji finansowych (i szerzej sprawozdań finansowych – por. Dechow, Ge, Schrand, 2010). Metoda wskaźnika jakości ujawnień informacji służy do pomiaru jakości informacji niefinansowych przez sprawdzenie ujęcia w części niefinan- sowej raportów spółek informacji przydatnych do podejmowania decyzji przez interesariuszy. Ze względu na zwiększające się znaczenie informacji o modelach biznesu podjąłem decyzję o skonstruowaniu autorskiego wskaźnika jakości in- formacji o modelu biznesu wykorzystującego ontologię modeli biznesu A. Oster- waldera (2004), wytyczne metodologiczne badania jakości informacji opisowych Wstęp 19 sporządzone przez V. Beattie z zespołem (2004a) oraz metodę opracowaną przez L. Bini i innych (2016). Metoda ta jest pracochłonna, ponieważ wymaga prze- analizowania i zakodowania treści części opisowej raportów spółek giełdowych. Metoda wskaźnika rozbieżności wykresów jest ukierunkowana na pomiar ja- kości formy przekazywania informacji w raportach spółek giełdowych. Bazu- je ona na zmodyfikowanym modelu komunikacji informacji przez spółki gieł- dowe. Metoda wskaźnika rozbieżności wykresów była stosowana w badaniach uwzględniających różne grupy użytkowników informacji i różne typy informacji prezentowane w raportach spółek giełdowych. Zakłada niższy poziom wiedzy użytkowników informacji, ponieważ przyjmuje, iż użytkownicy ci w znacznym stopniu korzystają z informacji w formie graficznej oraz są podatni na manipu- lację informacjami w tej formie. Konstruując hipotezy badawcze, wykorzystywałem rozważania teoretyczne i wyniki wcześniejszych badań empirycznych. Na ich podstawie postawiłem hi- potezy w obszarze determinant jakości informacji finansowych o pozytywnym wpływie wielkości spółek, zastosowania MSSF (a nie ustawy o rachunkowości) oraz wysokiej jakości audytu na jakość wyników finansowych spółek notowanych na GPW w Warszawie. Czynnikami, które – zgodnie z postawionymi hipotezami – powinny mieć negatywny wpływ na jakość wyników finansowych spółek no- towanych na GPW w Warszawie, są: stopień zadłużenia, słabe wyniki poniesione przez spółkę oraz istotna niedoskonałość sprawozdania finansowego, stwierdzone przez biegłych rewidentów. W obszarze jakości informacji niefinansowych hipotezy odzwierciedlały wpływ takich czynników, jak wielkość, stopień zadłużenia, fakt ponoszenia strat, opra- cowanie nowej strategii, zastosowanie standardów GRI przy opracowaniu spra- wozdań z działalności. W trzeciej części badania uwzględniłem następujące czynniki potencjalnie od- działujące na jakość w formie graficznej mierzonej za pomocą wskaźnika rozbież- ności wykresów: wielkość spółki, stopień zadłużenia, pogorszenie wartości wskaź- nika dokonań prezentowanego na wykresie. W drugiej i trzeciej części badania nie zostały uwzględnione takie czynniki, jak fakt zastosowania międzynarodowych standardów sprawozdawczości finansowej, jakość audytu czy wychwycenie istotnych niedoskonałości sprawozdania finan- sowego przez biegłego rewidenta. Wynika to z tego, iż prezentacja informacji w formie graficznej w raportach rocznych (sprawozdaniach z działalności) nie jest przedmiotem regulacji w standardach sprawozdawczości ani przedmiotem badania przez biegłych rewidentów. Wybór metod istotnie wpłynął na sposób doboru i wielkość prób badawczych. W przypadku pomiaru jakości wyników finansowych pierwotnie badaniem objęta 20 Wstęp była cała populacja spółek notowanych na GPW w Warszawie. Ze względu na do- stępność danych oraz specyfikę danych finansowych spółek z sektorów finansowych ostatecznie badaniem zostały objęte sprawozdania finansowe spółek notowanych na głównym parkiecie GPW w Warszawie z lat 1998–2015, z pominięciem spółek spoza sektora finansowego. Ostatecznie, po wykluczeniu obserwacji, dla których nie były dostępne wartości wszystkich zmiennych objaśniających w modelu, badaniem zostały objęte 2593 obserwacje. W badaniach jakości informacji niefinansowych oraz jakości formy informacji wykorzystałem próbę celową obejmującą 20 największych i najbardziej płynnych spółek wchodzących w skład indeksu WIG20 po korekcie kwartalnej 15 wrześ- nia 2017 roku. Na ograniczenie próby do 20 największych spółek wpływ miały: duża pracochłonność zastosowanych metod oraz dostępność raportów rocznych na stronach spółek. Dostępność raportów rocznych wpłynęła również na zróżni- cowany okres i liczbę sprawozdań objętych badaniem. Ostatecznie przeanalizo- wałem 216 raportów rocznych i 211 wykresów. Monografię kończy podsumowanie. Zawarłem w nim syntetyczną odpowiedź na postawione we wstępie pytania badawcze, przedstawiłem skrótowo wyniki prze- prowadzonych przeze mnie badań empirycznych oraz wskazałem istotne kierunki dalszych badań jakości informacji w raportach spółek giełdowych. W monografii wykorzystałem następujące metody badawcze: krytyczną analizę literatury przedmiotu, wnioskowanie indukcyjne, dedukcyjne i abdukcyjne, wery- fikację hipotez za pomocą regresji liniowej, tobitowej i logitowej oraz wymienione wcześniej metody pomiaru jakości informacji. Niniejsza monografia jest rezultatem moich kilkuletnich badań rozpoczętych pod wpływem wielu osób, którym chciałabym bardzo podziękować. W pierwszej kolejności pragnę podziękować prof. zw. Irenie Sobańskiej, której entuzjazm badaw- czy i życiowy skłonił mnie do związania się z nauką. Bardzo dziękuję Koleżankom i Kolegom z Katedry Rachunkowości Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Łódzkie- go oraz innych ośrodków naukowych, z którymi prowadziłem liczne dyskusje. Wy- niki szczególnie intensywnych dyskusji z prof. Ireną Sobańską, prof. Anną Szychtą, prof. Ewą Walińską, prof. Radosławem Ignatowskim, prof. Katherine Schipper, prof. Donną Street, dr hab. Joanną Krasodomską, dr. hab. Karolem Klimczakiem z pew- nością przyczyniły się pozytywnie do ostatecznego kształtu pracy. Szczególnie chciałbym podziękować także prof. Dorocie Dobiji, której cenne rady przyczyniły się do podniesienia waloru naukowego książki. Dziękuję również mojej Żonie Halince za wsparcie oraz za to, że każdego dnia czyni moje życie lepszym. Dzię- kuję Rodzicom za trud włożony w moje wychowanie, a także za pomoc i mądrość.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Metody pomiaru i determinant jakości informacji w raportach spółek giełdowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: