Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00615 009575 7511914 na godz. na dobę w sumie
Metodyka pracy sędziego w sprawach o wykroczenia - ebook/pdf
Metodyka pracy sędziego w sprawach o wykroczenia - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 292
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-3629-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka przedstawia zagadnienia procesowe związane z pracą sędziego w sprawach o wykroczenia. Praca sędziego orzekającego w tych sprawach wymaga dobrej znajomości nie tylko przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, ale także kodeksu postępowania karnego oraz umiejętności łącznego ich stosowania. Dlatego w opracowaniu przedstawiono procedurę wykroczeniową w połączeniu z procedurą karną i wyjaśniono, jak korzystać z tych regulacji. Szczególny nacisk położono na praktyczne aspekty stosowania przepisów, dlatego przedstawiono przykłady czynności podejmowanych w określonych sytuacjach procesowych oraz propozycje formułowania treści poszczególnych rozstrzygnięć.

Adresaci:
Książka przeznaczona jest dla sędziów orzekających w sądach rejonowych oraz w sądach odwoławczych w sprawach o wykroczenia. Może też służyć jako materiał szkoleniowy dla aplikantów i studentów prawa, a także jako źródło wiedzy o postępowaniu w sprawach o wykroczenia dla osób wykonujących zawody prawnicze.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

WPROWADZENIE Metodyka oznacza zbiór zasad i sposobów dotyczących wykonywania jakiejś pracy i realizacji określonych celów. Niniejsza książka ma więc za zadanie przedstawienie za- gadnień procesowych związanych z pracą sędziego w sprawach o wykroczenia. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie polegające na zachowaniu odrębnego aktu prawnego regulującego procedurę wykroczeniową z jednoczesnym umieszczeniem przepisów od- syłających do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania karnego ro- dzi liczne problemy interpretacyjne. Zważywszy, że odesłania dotyczą przepisów za- wartych w około 300 artykułach kodeksu postępowania karnego, zaś kodeks postępo- wania w sprawach o wykroczenia składa się jedynie ze 119 artykułów, przy czym część z nich dotyczy pozasądowych czynności wyjaśniających i postępowania mandatowego, to w postępowaniu sądowym w sprawach o wykroczenia znajdują w większości zasto- sowanie przepisy kodeksu postępowania karnego. Trudność w stosowaniu procedury wykroczeniowej polega więc na konieczności odpowiedniego włączenia przepisów ko- deksu postępowania karnego do kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia z jednoczesnym uwzględnieniem specyfiki postępowania unormowanego w tym ko- deksie. Z tego też względu praca sędziego orzekającego w sprawach o wykroczenia wy- maga dobrej znajomości nie tylko przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wy- kroczenia, ale również przepisów kodeksu postępowania karnego oraz umiejętności ich łącznego stosowania. Dlatego też zamierzeniem niniejszej książki jest przedstawienie procedury wykroczeniowej w połączeniu z procedurą karną w formie swego rodzaju przewodnika, który informuje i wyjaśnia sposób, w jaki należy się poruszać w gąszczu tych przepisów. Przy takim założeniu odstąpiono od szczegółowego omawiania wszyst- kich przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, gdyż taką analizę Czytelnik znajdzie w komentarzach i podręcznikach akademickich. Dotyczy to przykła- dowo przepisów odnoszących się do zasad procesowych, przesłanek procesowych czy względnych i bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Pominięto postępowanie man- datowe z wyjątkiem instytucji wzruszenia prawomocnego mandatu karnego, którą sto- suje sąd. Natomiast postępowanie wyjaśniające przedstawiono pod kątem czynności związanych z wniesieniem wniosku o ukaranie, który podlega sądowej kontroli przed wszczęciem postępowania. Omawianie poszczególnych zagadnień procesowych starano się dostosować do systematyki przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wykro- czenia. Taki układ książki ułatwi posługiwanie się tekstem kodeksu podczas jej czytania. Z uwagi na charakter książki główny nacisk położono na praktyczne aspekty stosowania przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, przedstawiając przykłady czynności podejmowanych w określonych sytuacjach procesowych oraz propozycje for- 11 mułowania treści poszczególnych rozstrzygnięć. Przy omawianiu niektórych zagadnień procesowych niezbędne było skrótowe wprowadzenie dla lepszego zrozumienia istoty danej instytucji. Pominięto jednakże szczegółowe rozważania teoretyczne i prezento- wanie poglądów wypowiadanych w piśmiennictwie. Przywołano natomiast najważniej- sze orzeczenia Sądu Najwyższego wydane na gruncie kodeksu postępowania w spra- wach o wykroczenia oraz dotyczące przepisów kodeksu postępowania karnego, gdy wyrażony pogląd znajduje zastosowanie w procedurze wykroczeniowej. Na zakończenie tego krótkiego wprowadzenia należy wyrazić nadzieję, że niniejsza książka okaże się pomocna w stosowaniu przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. 12 Rozdział I ZAGADNIENIA OGÓLNE 1. Uwagi wstępne Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia został uchwalony w dniu 24 sierpnia 2001 r. (Dz. U. Nr 106, poz. 1148) i wszedł w życie z dniem 17 października 2001 r. Konieczność nowej regulacji postępowania w spra- wach o wykroczenia wynikała z przepisów Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia z 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483), która wprowadziła zasadę, że wymiar spra- wiedliwości sprawują sądy (art. 175 ust. 1). W przepisach przejściowych – art. 237 ust. 1 Konstytucji RP – zakreślono 4-letni termin od daty wejścia w życie Konstytucji (17 października 1997 r.) na dostosowanie przepisów procesowych. Stąd też funkcjonujące na gruncie poprzedniego kodeksu po- stępowania w sprawach o wykroczenia (ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Dz. U. Nr 12, poz. 116 z późn. zm.) kolegia do spraw wykroczeń, jako organ poza- sądowy, z dniem 17 października 2001 r. uległy likwidacji. Aktualnie w sprawach o wykroczenia orzekają sądy powszechne i sądy wojskowe (art. 9 i 10 k.p.w.). Pewnym odstępstwem od tej zasady jest postę- powanie mandatowe, w którym w przedmiocie odpowiedzialności za wy- kroczenia rozstrzyga organ pozasądowy. Takie rozwiązanie nie narusza jed- nak postanowień Konstytucji RP (art. 175 ust. 1), albowiem nałożenie mandatu karnego wymaga zgody ukaranego. Tym samym, skoro prawo do sądu wy- nikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie ma charakteru bezwzględnego, to właśnie zgoda na zastosowanie postępowania mandatowego oznacza rezyg- nację z tego prawa. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia w sposób autonomicz- ny reguluje procedurę wykroczeniową, a jedynie w wypadkach wskazanych w ustawie odsyła do przepisów kodeksu postępowania karnego (art. 1 § 1 i 2 k.p.w.). Oznacza to, że w kwestiach nieuregulowanych w kodeksie postępo- wania w sprawach o wykroczenia i przy braku odesłania do kodeksu postę- powania karnego nie jest możliwe stosowanie analogii do procedury karnej. Przykładowo w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia nie zo- stało unormowane postępowanie ułaskawieniowe i nie recypowano odpo- wiednich przepisów kodeksu postępowania karnego. Tym samym w drodze 13 analogii nie można zastosować trybu ułaskawienia przewidzianego w roz- dziale 59 k.p.k. Nie oznacza to jednak, że w sprawach o wykroczenia nie ma zastosowania prawo łaski. Wynika ono z Konstytucji RP jako jedna z prero- gatyw Prezydenta RP (art. 144 ust. 3 pkt 18). Stąd też w sprawach o wykro- czenia tylko Prezydent RP może uruchomić procedurę ułaskawieniową i ok- reślić tryb postępowania, np. zwrócić się do sądu o wydanie opinii. W przy- padku wniesienia do sądu prośby o ułaskawienie powinna ona zostać prze- słana do Kancelarii Prezydenta RP, o czym należy zawiadomić wnoszącego. Postępowanie w sprawach o wykroczenia musi również spełniać standar- dy rzetelnego (sprawiedliwego) procesu. W sprawach tych zastosowanie ma art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujący każdemu prawo do sądu i spra- wiedliwego rozpoznania jego sprawy. Przepis ten stanowi, że każdy ma pra- wo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Postępowa- nie w sprawach o wykroczenia powinno także odpowiadać wszystkim gwa- rancjom wynikającym z art. 6 europejskiej konwencji o ochronie praw czło- wieka i podstawowych wolności1. Do kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia recypowano także art. 2 k.p.k. (art. 8 k.p.w.), co oznacza, że w sprawach o wykroczenia obowiązuje nakaz rozstrzygnięcia sprawy w roz- sądnym terminie (art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k.). 2. „Odpowiednie” stosowanie przepisów Recypowanie przepisów kodeksu postępowania karnego do procedury wykroczeniowej (art. 1 § 2 k.p.w.) powoduje, że stają się one częścią kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Oznacza to, że w podstawie praw- nej rozstrzygnięcia należy powołać recypowany przepis kodeksu postępo- wania karnego oraz wskazać podstawę jego recepcji. Przykładowo, w przy- padku oddalenia wniosku dowodowego podstawą procesową będzie art. 170 § 1 pkt 1–5 k.p.k. w zw. z art. 39 § 2 k.p.w. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, recypując przepisy ko- deksu postępowania karnego, posługuje się sformułowaniem „odpowied- nio”, np. art. 8, 11, 16 k.p.w., albo też wskazuje przepis kodeksu postępowania karnego bez używania tego zwrotu, np. art. 22 in fine, art. 27 § 5 k.p.w. W tym ostatnim przypadku oznacza to zastosowanie przepisu kodeksu postępowa- nia karnego wprost, bez żadnych modyfikacji. Natomiast stosowanie „odpo- wiednio” następuje z uwzględnieniem specyfiki postępowania w sprawach o wykroczenia. W pierwszej kolejności jest to kwestia nazewnictwa i pojęć używanych na gruncie kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Recypowane przepisy kodeksu postępowania karnego muszą zostać odpo- 1 Sporządzona w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. W stosunku do Polski konwencja europejska weszła w życie w dniu 19 stycznia 1993 r. (Dz. U. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). Stosowanie gwarancji procesowych w sprawach o wykroczenia przyjmuje się w orzecznictwie Trybunału Praw Człowieka, choć pogląd ten wywołuje kontrowersje, por. P. Hofmański, Konwencja europejska a prawo karne, Toruń 1995, s. 225. 14 sposób odesłania pojęcie „odpowiedniego” stosowania wiednio dostosowane do aparatury pojęciowej kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Dotyczyć to będzie głównie zastąpienia określe- nia „oskarżony” właściwą dla kodeksu postępowania w sprawach o wykro- czenia nazwą strony biernej postępowania, jaką jest „obwiniony”, np. odnoś- nie do recypowanych przepisów art. 74 § 1 i 2, art. 75, 76 i 175 k.p.k. (art. 20 § 3 k.p.w.), czy określenia „przestępstwo” – nazwą „wykroczenie”, np. w art. 31–34 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w. Należy też zwrócić uwagę, że kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia stosuje odesłanie nie tylko do przepisów kodeksu postępowania karnego, ale również do przepisów ko- deksu postępowania cywilnego poprzez recypowanie art. 89 k.p.k. (art. 30 § 2 k.p.w.), który z kolei w kwestiach dotyczących pełnomocnictwa odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów obowiązujących w postępowaniu cy- wilnym. Istnieje też odesłanie wewnątrz kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia do innych przepisów tego kodeksu (np. art. 30 § 2, art. 109 § 1 k.p.w.). W związku z tym możemy podzielić odesłanie stosowane w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia na odesłanie zewnętrzne, a więc do przepisów kodeksu postępowania karnego i kodeksu postępowania cy- wilnego, oraz na odesłanie wewnętrzne, a więc do innych przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Sposób odesłania polega bądź na wskazaniu określonych przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wy- kroczenia lub na recypowaniu konkretnych przepisów kodeksu postępowa- nia karnego, bądź na odesłaniu do całej grupy przepisów, bez ich wymienie- nia, tak jak w przypadku odesłania do przepisów kodeksu postępowania cy- wilnego (art. 89 k.p.k. w zw. z art. 30 § 2 k.p.w.) oraz w przypadku odesłania do przepisów dotyczących postępowania przed sądem pierwszej instancji stosowanych odpowiednio w postępowaniu odwoławczym (art. 109 § 1 k.p.w.). Pojęcie „odpowiedniego” stosowania przepisów prawa oznacza, że w przepisie zawierającym taką konstrukcję legislacyjną, zwanym „przepisem odsyłającym”, można wyodrębnić tę część, którą określa się jako „zakres od- niesienia”, oraz tę część dotyczącą „przepisów odniesienia” („przepisów sto- sowanych”), która wskazuje, jakie przepisy mają być odpowiednio stosowa- ne. Odnosząc ten podział przykładowo do treści art. 109 § 1 k.p.w., możemy w jego strukturze – jako „przepisu odsyłającego” – wyodrębnić „zakres od- niesienia”, którym będzie ta jego część, która wskazuje na postępowanie przed sądem odwoławczym, oraz „przepisy odniesienia” („przepisy stoso- wane”), którymi będą przepisy dotyczące postępowania przed sądem pierw- szej instancji. Należy też wyjaśnić, że używanemu w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia sformułowaniu „stosuje się odpowiednio” może- my przyporządkować trzy grupy przypadków. Do pierwszej należą sytuacje, w których przepisy odniesienia stosujemy bez żadnych zmian w ich dyspo- zycji do danego zakresu odniesienia, czyli wprost, tak np. art. 169 czy art. 170 k.p.k. recypowane przez art. 39 § 2 k.p.w. Druga grupa obejmować będzie te przypadki, gdy odnośne przepisy znajdą zastosowanie z pewnymi zmianami, np. recypowany art. 75 k.p.k. (art. 20 § 3 k.p.w.) wymaga modyfikacji odnośnie 15 do przewidzianego w § 3 in fine trzyosobowego składu sądu rozpoznającego zażalenie na zatrzymanie, gdyż w sprawach o wykroczenia zgodnie z art. 14 § 4 w zw. z art. 14 § 1 pkt 2 k.p.w. sąd rejonowy jako sąd odwoławczy orzeka w składzie jednego sędziego. Do trzeciej grupy będą należały te przepisy, które w ogóle nie mogą być stosowane do „zakresu odniesienia”, głównie z uwagi na ich bezprzedmiotowość bądź też ze względu na ich całkowitą sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla unormowania danej instytucji. Przykładowo, jako bezprzedmiotowe nie będą miały zastosowania przepisy art. 185a i 185b k.p.k., pomimo że zostały one recypowane w art. 41 § 1 k.p.w. W przypadku wątpliwości co do tego, który przepis trzeba „zmodyfikować”, to zgodnie z ogólną regułą „odpowiedniego” stosowania przepisów prawa tej modyfikacji podlegają przepisy odpowiednio stosowane, a nie przepisy, których uzupełnieniem mają być przepisy stosowane. Na tle powyższych wywodów można sformułować generalny wniosek, że przepisy mówiące o „odpowiednim” stosowaniu nie tylko nakazują stosowanie wymienionych przez nie przepisów, ale upoważniają także stosującego do „modyfikacji” ich treści celem dostosowania do zachowań objętych „zakresem odniesienia”. Podsumowując, gdy rozstrzygamy jakąś kwestię w postępowaniu w spra- wach o wykroczenia, należy najpierw stwierdzić, czy nie jest ona w przepisach kodeksu w sposób całościowy unormowana. Dopiero po stwierdzeniu, że uregulowania kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia nie roz- strzygają przedmiotowej kwestii, trzeba ustalić, czy w tym przedmiocie ko- deks recypuje przepisy kodeksu postępowania karnego. Wówczas należy je zastosować „odpowiednio” albo „wprost” zgodnie ze wskazaniem przepisu odsyłającego. Tak więc uregulowanie zawarte w art. 1 § 2 k.p.w. wymusza znajomość i umiejętność stosowania przepisów procedury karnej w postę- powaniu w sprawach o wykroczenia. 3. Właściwość i skład sądu 3.1. Właściwość sądu W pierwszej kolejności należy omówić właściwość funkcjonalną sądu, czyli uprawnienie do dokonywania określonych czynności postępowania wykroczeniowego. We wszystkich sprawach o wykroczenia, z wyjątkiem spraw podlegają- cych orzecznictwu sądów wojskowych, w pierwszej instancji orzekają sądy rejonowe (art. 9 § 1 k.p.w.). Natomiast sądy wojskowe orzekają w sprawach o wykroczenia popełnione przez: a) żołnierzy w czynnej służbie wojskowej: – przeciwko organowi wojskowemu lub innemu żołnierzowi, – podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, w obrębie obiektu wojskowego lub wyznaczonego miejsca przeby- 16 właściwość rzeczowa i funkcjonalna wania, na szkodę wojska lub z naruszeniem obowiązku wynikającego ze służby wojskowej, – za granicą, podczas użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa, w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rze- czypospolitej Polskiej poza granicami państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1117 z późn. zm.); b) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego, jeżeli pozostają w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, o ile ustawa lub umowa międzynarodowa, której Rzeczypospolita Polska jest stroną, nie stanowi inaczej (art. 10 § 1 k.p.w.). sądy rejonowe rozpoznawanie środków odwoławczych W pierwszej instancji w sprawach tych orzekają wojskowe sądy garnizo- nowe, zaś w drugiej instancji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, sądem od- woławczym jest wojskowy sąd okręgowy (art. 10 § 1 in fine i art. 14 § 2 k.p.w.). Sądy rejonowe rozpoznają sprawy o wykroczenia w wydziałach karnych (art. 12 § 1 pkt 2 p.u.s.p.). W sądzie rejonowym mogą być tworzone, w jego siedzibie lub poza nią, sądy grodzie jako wydziały lub wydziały zamiejscowe sądów rejonowych, w których rozpoznawane są sprawy o wykroczenia w pierwszej instancji (art. 13 § 2 pkt 1 p.u.s.p.). Sądy grodzkie utworzono z dniem 15 października 2001 r. w sądach rejonowych wskazanych w rozpo- rządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 września 2001 r. w sprawie ut- worzenia sądów grodzkich (Dz. U. Nr 106, poz. 1160 z późn. zm.), a następnie z dniem 1 stycznia 2010 r. zostały one zniesione na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2009 r. w sprawie zniesienia są- dów grodzkich (Dz. U. Nr 221, poz. 1745). Właściwość funkcjonalna sądu rejonowego, a także wojskowego sądu garnizonowego obejmuje również rozpoznawanie środków zaskarżenia w wypadkach wskazanych w ustawie oraz przeprowadzanie innych czyn- ności, gdy ustawa to przewiduje (art. 9 § 2 i art. 10 § 2 k.p.w.). Sąd rejonowy jako sąd odwoławczy będzie rozpoznawał zażalenia na postanowienia i za- rządzenia niezamykające drogi do wydania wyroku (arg. ex art. 14 § 1 pkt 2 k.p.w. w zw. z pkt 1). Natomiast sąd okręgowy będzie właściwy do rozpo- znania apelacji oraz zażaleń na postanowienia i zarządzenia zamykające dro- gę do wydania wyroku. Taki charakter ma decyzja procesowa, która zamyka tę drogę „bezwarunkowo”, czyli decyzja kształtująca taką sytuację, w której pewne jest, że wydanie wyroku w takim postępowaniu nie nastąpi, przy czym obejmuje ona decyzje blokujące wydanie wyroku nie tylko przez sąd pierw- szej instancji, ale również przez sąd odwoławczy2. Z tego punktu widzenia sąd rejonowy właściwy będzie do rozpoznawania zażaleń od takich decyzji procesowych, jak: – postanowienie o zabezpieczeniu (art. 48 § 4 k.p.w.), – postanowienie o odmowie uchylenia kary porządkowej (art. 51 § 3 k.p.w.), 2 Por. postanowienie SN z dnia 21 czerwca 1996 r., V KZ 16/96, OSNKW 1996, nr 7–8, poz. 41. 17 inne czynności sąd okręgowy – postanowienie dotyczące przeszukania lub zatrzymania rzeczy (art. 236 k.p.k. w zw. z art. 44 § 5 k.p.w.), – zatrzymanie osoby ujętej na gorącym uczynku popełnienia wykroczenia lub bezpośrednio potem (art. 47 § 1 k.p.w.), – postanowienie sądu o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu ob- winionego (art. 75 § 3 in fine k.p.k. w zw. z art. 20 § 3 k.p.w.), – postanowienie sądu o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 2 p.r.d. (art. 137 ust. 3 p.r.d.). Sąd rejonowy jest również właściwy do rozpoznania środka zaskarżenia w postaci wniosku o uchylenie prawomocnego mandatu karnego (art. 101 § 2 k.p.w.). Właściwość funkcjonalna sądu rejonowego do przeprowadzenia innych czynności przewidzianych przez ustawę (art. 9 § 2 in fine k.p.w.) obej- muje wydawanie postanowień o: – zabezpieczeniu (art. 48 § 2 zdanie drugie i § 3 k.p.w.), – zarządzeniu przymusowego doprowadzenia świadka, także w toku czyn- ności wyjaśniających, z wyjątkiem gdy prowadzi je prokurator (art. 51 § 1 k.p.w.), – przymusowym doprowadzeniu poszukiwanego obwinionego (art. 53 in – stosowaniu kar porządkowych w toku postępowania sądowego (art. 51 fine k.p.w.), § 1 zdanie pierwsze k.p.w.), – przeszukaniu i zatwierdzeniu przeszukania, jeżeli nie wydaje ich proku- rator (art. 44 § 3 i art. 44 § 4 i 5 k.p.w. w zw. z art. 220 § 3 k.p.k.), – uchylaniu prawomocnych mandatów karnych (art. 101 § 2 k.p.w.), – zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 2 p.r.d. Właściwość funkcjonalna sądu okręgowego, oprócz rozpoznawania ape- lacji i zażaleń na postanowienia i zarządzenia zamykające drogę do wydania wyroku, obejmuje: – przekazywanie spraw innemu sądowi rejonowemu z uwagi na dobro wy- miaru sprawiedliwości (art. 11 § 2 k.p.w.), – przekazanie sprawy innemu sądowi rejonowemu z powodu wyłączenia sędziów od orzekania w danym sądzie rejonowym (art. 43 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.), – przekazanie sprawy innemu sądowi rejonowemu z uwagi na ekonomikę procesową (art. 36 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.), – rozstrzyganie sporów o właściwość pomiędzy sądami rejonowymi (art. 12 § 1 k.p.w.), – orzekanie w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego pra- womocnym orzeczeniem sądu rejonowego (art. 113 § 3 in principio k.p.w.), – orzekanie w przedmiocie odszkodowania za niesłuszne ukaranie lub za- trzymanie (art. 115 § 3 k.p.w.). 18 sąd apelacyjny Sąd Najwyższy właściwość miejscowa Podobnie wojskowy sąd okręgowy z inicjatywy wojskowego sądu garni- zonowego może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równo- rzędnemu (art. 11 § 3 k.p.w.). Spór o właściwość między wojskowymi sądami garnizonowymi rozstrzyga wojskowy sąd okręgowy, nadrzędny nad sądem, który pierwszy wszczął spór (art. 12 § 2 k.p.w.). Właściwość funkcjonalna sądu apelacyjnego (art. 15 § 1 k.p.w.) obejmuje rozpoznawanie środków odwoławczych w postaci zażaleń od postanowień sądu okręgowego lub zarządzeń prezesa tegoż sądu w kwestiach związanych ze wznowieniem postępowania (art. 429 § 2 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. i art. 547 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.p.w.) oraz apelacji od wyroku sądu okręgowego o uniewinnieniu lub umorzeniu postępowania po jego wzno- wieniu (art. 547 § 3 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.p.w.), a także apelacji od wyroku sądu okręgowego w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne ukaranie lub zatrzymanie (art. 115 § 3 w zw. z art. 103 § 2 k.p.w.). Sąd Apelacyjny orzeka w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej orzecze- niem sądu okręgowego (art. 113 § 3 k.p.w.). Właściwość funkcjonalna Sądu Najwyższego dotyczy rozpoznawania ka- sacji (art. 15 § 2 k.p.w.) oraz zażaleń na odmowę przyjęcia kasacji (art. 530 § 3 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.), rozpoznawanie apelacji od wyroku sądu ape- lacyjnego o uniewinnieniu albo umorzeniu postępowania po jego wznowie- niu (art. 547 § 3 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.p.w.), udzielanie odpowiedzi na pytania prawne sądów odwoławczych z możliwością przejęcia sprawy i roz- poznania środka odwoławczego (art. 441 § 1 i 5 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w.). W sprawach, w których orzekały sądy wojskowe, uprawnienia sądu ok- ręgowego ma wojskowy sąd okręgowy, a uprawnienia sądu apelacyjnego i Sądu Najwyższego ma Sąd Najwyższy – Izba Wojskowa (art. 15 § 3 k.p.w.). Właściwość miejscowa sądu rejonowego to prawo do rozpoznania danej sprawy z uwagi na miejsce zdarzenia, które jest podstawą podejmowania danych czynności. Określa je kodeks wykroczeń w art. 4 § 2, stanowiąc, że wykroczenie uważa się za popełnione w miejscu, gdzie sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek nastąpił lub miał nastąpić. Podstawowym kryterium jest więc miejsce zdarzenia. Stąd też właściwym miejscowo do rozpoznania sprawy jest sąd rejonowy, w któ- rego okręgu popełniono wykroczenie, a gdy popełniono je na polskim statku wodnym lub powietrznym, także sąd portu macierzystego statku (art. 31 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). Natomiast gdy czyn popełniono w okręgu kilku sądów, właściwy jest ten sąd, w którego okręgu najpierw podjęto czyn- ności wyjaśniające (art. 31 § 3 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). Jeżeli w po- wyższy sposób nie można ustalić właściwości sądu, właściwy jest ten sąd re- jonowy, w którego okręgu ujawniono wykroczenie lub ujęto obwinionego, albo w którym przed popełnieniem wykroczenia obwiniony stale mieszkał lub czasowo przebywał – zależnie od tego, gdzie najpierw przeprowadzono czynności wyjaśniające. Powyższe reguły dotyczą także wykroczeń popeł- nionych za granicą (art. 32 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). Gdyby 19 w podany sposób nie można było ustalić właściwości sądu, właściwy jest sąd rejonowy dla dzielnicy Śródmieście miasta stołecznego Warszawy (art. 32 § 3 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). Kwestia właściwości miejscowej sądu może też powstać w przypadku łączności spraw w jednym postępowaniu. W tym zakresie odpowiednie zastosowanie będą miały przepisy kodeksu postępo- wania karnego (art. 11 § 1 k.p.w.). W związku z tym możemy wyróżnić łącz- ność spraw o charakterze podmiotowym, przedmiotowym albo mieszanym (podmiotowo-przedmiotowym). Łączność podmiotowa wiąże się z osobą ob- winionego, któremu zarzucono kilka czynów. W sytuacji gdy sprawy o te czyny z punktu widzenia właściwości miejscowej należą do różnych sądów rejonowych, wówczas właściwy jest ten sąd, w którego okręgu najpierw przeprowadzono czynności wyjaśniające (art. 33 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). Łączność przedmiotowa zachodzi wówczas, gdy elementem łączą- cym są czyny, jakich dopuściły się różne osoby, gdy ich zachowania pozostają we wzajemnym związku. Wówczas zasadą jest, że sprawy tych osób powinny zostać połączone w jednym postępowaniu. O właściwości miejscowej sądu decyduje miejsce popełnienia czynu przez sprawcę głównego, chociażby po- zostałe osoby (np. podżegacz, pomocnik), popełniły czyny w okręgu innego sądu (art. 34 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). Łączność mieszana ma miejsce wówczas, gdy jedna osoba odpowiada za kilka czynów, inna zaś za czyn pozostający w związku z choćby jednym czynem pierwszego obwinio- nego. Gdyby jednakże zachodziła okoliczność utrudniająca łączne rozpozna- nie spraw, sąd, który uzyskał właściwość z łączności podmiotowej, przed- miotowej lub mieszanej spraw, może wyłączyć sprawy o poszczególne czyny lub co do poszczególnych osób i wówczas właściwy miejscowo jest sąd na zasadach ogólnych, a więc w pierwszej kolejności sąd miejsca popełnienia wykroczenia (art. 34 § 3 w zw. z art. 31 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). W takiej sytuacji na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w. sprawa powinna zostać przekazana sądowi właściwemu. Sąd rejonowy z urzędu bada właściwość miejscową i w razie stwierdzenia swej niewłaściwości przekazuje sprawę sądowi właściwemu (art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). W przypadku stwierdzenia niewłaściwości sąd wydaje postanowienie o przekazaniu sprawy sądowi właściwemu. Postano- wienie w kwestii właściwości podlega zaskarżeniu, gdyż przepis art. 11 § 1 k.p.w. recypuje art. 35 k.p.k., który w § 3 przewiduje zaskarżalność takiego orzeczenia. Postanowienie w kwestii właściwości, skoro podlega zaskarżeniu, wymaga sporządzenia uzasadnienia (art. 36 § 1 zdanie pierwsze k.p.w.). Właściwym do rozpoznania zażalenia w przedmiocie właściwości miejscowej będzie ten sam sąd, który wydał orzeczenie, tylko w innym równorzędnym składzie (art. 14 § 1 pkt 2 k.p.w.). Natomiast kontrola postanowienia w kwestii właściwości miejscowej przez sąd wyższego rzędu może nastąpić w trybie sporu o właściwość. Spór o właściwość miejscową pomiędzy sądami rejono- wymi rozstrzyga sąd okręgowy właściwy dla okręgu, w którym działa sąd, który pierwszy wszczął spór (art. 12 § 1 k.p.w.). Sądem, który pierwszy łączność spraw badanie właściwości miejscowej spór o właściwość miejscową 20 wszczyna spór, jest ten, któremu inny sąd w trybie art. 35 § 1 k.p.k. przekazał sprawę jako właściwemu miejscowo, gdy nie zgadza się z tym przekazaniem (spór negatywny). Wówczas na podstawie art. 12 § 1 k.p.w. sąd ten może wystąpić do właściwego dla siebie sądu okręgowego o rozstrzygnięcie sporu. Wystąpienie sądu wszczynające spór powinno mieć formę postanowienia. Kodeks nie nakłada obowiązku sporządzenia uzasadnienia takiego postano- wienia, bo nie podlega ono zaskarżeniu (art. 36 § 1 zdanie pierwsze k.p.w.). Jednakże z uwagi na przedmiot orzeczenia wymagane byłoby przedstawienie argumentów uzasadniających wszczęcie sporu. Treść omawianego postano- wienia mogłaby brzmieć następująco: „na podstawie art. 12 § 1 k.p.w. wszcząć spór o właściwość miejscową z Sądem Rejonowym w ... i przedstawić sprawę do rozstrzygnięcia Sądowi Okręgowemu w ...”. Natomiast gdyby sąd stwier- dził swoją niewłaściwość miejscową dopiero na rozprawie, to zgodnie z art. 35 § 2 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w. przekazanie sprawy sądowi właściwemu może nastąpić tylko wówczas, gdy powstaje konieczność odroczenia rozpra- wy (art. 79 § 3 k.p.w.). Należy jednak podkreślić, że w takiej sytuacji przeka- zanie sprawy nie jest obowiązkiem sądu („sąd może”). Decydować powinna ekonomika procesowa, zwłaszcza pod kątem terminu przedawnienia karal- ności wykroczenia. Natomiast spory o właściwość między wojskowymi są- dami garnizonowymi rozstrzyga wojskowy sąd okręgowy, nadrzędny nad sądem, który pierwszy wszczął spór (art. 12 § 2 k.p.w.). 3.2. Skład sądu Sąd rejonowy orzeka na rozprawie i na posiedzeniu jednoosobowo (art. 13 § 1 k.p.w.). Dotyczy to także wojskowego sądu garnizonowego (art. 13 § 2 k.p.w.). Kodeks nie przewiduje wyjątków od tej zasady. Jednakże na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego sąd może rozpoznać sprawę o wykroczenie w składzie kolegialnym. Taka sytuacja przewidziana jest w art. 400 k.p.k., gdy po rozpoczęciu przewodu sądowego ujawni się, że czyn oskarżonego stanowi wykroczenie. Wówczas, gdy sprawę rozpoznawał sąd okręgowy, nie przekazuje sprawy właściwemu sądowi rejonowemu, tyl- ko rozpoznaje sprawę w dalszym ciągu w tym samym składzie, stosując prze- pisy kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Tak więc zastoso- wanie art. 400 k.p.k. powoduje zmianę procedury karnej na wykroczeniową, co nie stanowi przeszkody w kontynuowaniu rozprawy i nie powoduje ko- nieczności zmiany składu orzekającego, gdy w sądzie okręgowym jest to skład ławniczy albo gdyby sądrejonowy lub sąd okręgowy, ze względu na szcze- gólną zawiłość sprawy, rozpoznawał ją w składzie trzech sędziów (art. 28 § 3 k.p.k.). Wówczas odpowiednie zastosowanie do narady i głosowania nad orzeczeniem będą miały recypowane przepisy art. 109–114 i art. 115 § 1, § 2 zdanie pierwsze oraz § 3 k.p.k. (art. 38 § 1 in fine k.p.w.). Trzeba jednak zau- ważyć, że zawarty w art. 38 § 1 in fine k.p.w. zwrot „gdy sąd orzeka jednoo- sobowo” zawiera oczywisty błąd wynikający z kolejnych nowelizacji tego 21 art. 400 k.p.k. przepisu, gdyż chodzi o sytuację, gdy sąd nie orzeka jednoosobowo – tak też było w tekście pierwotnym ustawy. W składzie jednoosobowym orzeka także sąd rejonowy jako sąd odwoła- wczy (art. 14 § 4 w zw. z art. 14 § 1 pkt 2 k.p.w.). Sąd okręgowy jako sąd odwoławczy, gdy rozpoznaje środki odwoławcze (apelacje i zażalenia), orze- ka w składzie jednoosobowym zarówno na rozprawie, jak i na posiedzeniu (art. 14 § 4 w zw. z art. 14 § 1 pkt 1 k.p.w.). Natomiast rozpoznając inne sprawy przekazane przez ustawę, np. określone w art. 11 § 2 czy art. 12 § 1 k.p.w., sąd okręgowy co do zasady orzeka również w składzie jednego sędziego, chyba że ustawa stanowi inaczej albo prezes sądu zarządzi orzekanie w składzie trzech sędziów (art. 14 § 5 k.p.w.). Przedstawione powyżej zasady dotyczące składu sądu mają też zastosowanie do sądów wojskowych – garnizonowych i okręgowych (art. 14 § 3 i 4 k.p.w.). Gdy sprawę o wykroczenie rozpoznaje sąd apelacyjny lub Sąd Najwyższy w wypadkach wskazanych w art. 15 § 1 i 2 k.p.w., wtedy skład sądu jest również jednoosobowy, chyba że ustawa stanowi inaczej albo prezes sądu lub Prezes Sądu Najwyższego zarządzi orze- kanie w składzie trzech sędziów (art. 15 § 4 k.p.w.). W wypadkach wskazanych w art. 14 § 5 i art. 15 § 4 k.p.w., gdy sąd orzeka w składzie kolegialnym, wówczas również odpowiednie zastosowanie będą miały recypowane przepisy kodek- su postępowania karnego odnośnie do narady i głosowania nad orzeczeniem (art. 38 § 1 in fine k.p.w.). 4. Wyłączenie sędziego Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia recypuje przepisy ko- deksu postępowania karnego dotyczące wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 40 § 1 k.p.k.) i wyłączenia na wniosek (art. 41 § 1 k.p.k.). Nie stosuje się natomiast art. 42 § 4 k.p.k. o składzie sądu dokonującego wyłączenia i art. 44 k.p.k. o stosowaniu reguł wyłączania sędziego do ławników (art. 16 § 1 k.p.w.). W tej ostatniej kwestii należy jednak zwrócić uwagę na występującą lukę w prawie w wypadku, gdy w pierwszej instancji orzekał sąd okręgowy w składzie ławniczym (art. 28 § 2 k.p.k.), np. w sprawie o rozbój kwalifiko- wany z art. 280 § 2 k.k. Otóż w przypadku zastosowania art. 400 k.p.k., a więc gdy na rozprawie ujawniono, że czyn zarzucany oskarżonemu jako prze- stępstwo, np. z art. 280 § 2 k.k., stanowi wykroczenie, np. z art. 119 k.w., wówczas dalsze postępowanie powinno zostać przeprowadzone w proce- durze wykroczeniowej, a sąd może kontynuować rozpoznanie sprawy w tym samym składzie, a więc w składzie ławniczym. Wówczas w przypadku złożenia wniosku o wyłączenie ławnika brak recepcji art. 44 k.p.k. uniemoż- liwi zastosowanie przepisów dotyczących wyłączenia sędziego do wyłącze- nia ławnika. W takiej sytuacji pewnym rozwiązaniem mogłoby być dopro- wadzenie do zmiany składu orzekającego w oparciu o art. 80 k.p.w. i dalsze 22 wyłączenie z mocy prawa wyłączenie na wniosek rozpoznanie sprawy w składzie jednego sędziego. Wyłączenie sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis) – art. 40 § 1 pkt 1–10 k.p.k. – następuje na skutek tzw. samowyłączenia, gdy sędzia składa stosowne oświadczenie i wówczas wyłącza się od rozpoznania sprawy bez konieczności podejmowania przez sąd decyzji o wyłączeniu, lub może nastąpić z urzędu, gdy sąd dostrzeże taką konieczność albo gdy strona zasygnalizuje to w trybie art. 9 § 2 k.p.k. w zw. z art. 8 k.p.w. Natomiast wyłączenie sędziego z uwagi na obawę braku bez- stronności (iudex suspectus) – art. 41 § 1 k.p.k. – może nastąpić na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony (art. 42 § 1 k.p.k.). Przepis art. 41 § 1 k.p.k. rozszerza w porównaniu z art. 31 § 1 k.p.k. z 1969 r.3 podstawy wyłączenia sędziego. Wskazana w art. 41 § 1 k.p.k. przyczyna wyłączenia sędziego w postaci istnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, została ujęta bardzo ogól- nie. Z tego sformułowania wynika, że wątpliwość musi być uzasadniona, a więc poważna, i musi ona istnieć obiektywnie, a nie tylko w subiektywnym przeświadczeniu (urojeniu) strony, oraz że mogą ją stwarzać nie tylko oko- liczności dotyczące sfery życia prywatnego, ale także wynikające ze sfery urzędowej. Natomiast nie jest taką podstawą wyrażenie przez sędziego, w ramach działania w granicach sędziowskiego urzędu, należycie umoty- wowanego poglądu prawnego co do rozpoznawanej sprawy4. Także sam fakt, że sędzia uczestniczący w rozpoznaniu apelacji, w której zakwestiono- wano pogląd prawny sądu pierwszej instancji, brał wcześniej udział w tej samej sprawie w wydaniu orzeczenia kasatoryjnego, w którym to zapatry- wanie prawne stanowczo wyrażano (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w.), nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego5. Jednakże sędzia, który rozpoznał sprawę jednego lub kilku obwinionych jako współsprawców albo jako podżegaczy lub pomocników i wydał wyrok, nie powinien rozpoznawać spraw co do pozostałych obwinionych, gdy ma- teriał dowodowy, na podstawie którego orzeczono w przedmiocie odpowie- dzialności za wykroczenie jednego lub kilku sprawców, miałby stanowić pod- stawę dowodową orzeczenia w przedmiocie odpowiedzialności za wykro- czenie także innych współsprawców (podżegaczy lub pomocników) tego sa- mego czynu, ze względu na istnienie okoliczności, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 16 § 1 k.p.w.6 3 Przepis art. 31 § 1 k.p.k. z 1969 r. stanowił, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli pomiędzy nim a jedną ze stron zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwość co do bezstronności tego sędziego. 4 Por. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 2 września 2003 r., II KK 105/03, OSNKW 2003, nr 9–10, poz. 88. 5 Por. postanowienie SN z dnia 19 listopada 2009 r., III KK 153/09, OSNKW 2010, nr 4, poz. 35. 6 Por. uchwałę SN z dnia 26 kwietnia 2007 r., I KZP 9/07, OSNKW 2007, nr 5, poz. 39; wyroki SN z dnia: 29 sierpnia 2006 r., V KK 107/05, OSNKW 2006, nr 10, poz. 96; 25 lutego 2009 r., II KK 249/08, OSNKW 2009, nr 6, poz. 48. 23 postępowanie w przedmiocie wyłączenia postanowienie w przedmiocie wyłączenia wniosek o wyłączenie Postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego uzależnione jest od te- go, czy zachodzi przyczyna wyłączająca z mocy prawa (art. 40 § 1 k.p.k.), czy też na wniosek (określane też jako wyłączenie z mocy ustawy – art. 41 § 1 k.p.k.). Wyłączenie następuje bowiem na żądanie sędziego, z urzędu, na wniosek strony (art. 42 § 1 k.p.k.) albo na skutek oświadczenia sędziego zło- żonego na piśmie do akt, jeżeli zachodzi przyczyna wyłączenia go z mocy prawa (art. 42 § 2 k.p.k.). Poza tym ostatnim przypadkiem o wyłączeniu sę- dziego rozstrzyga inny równorzędny skład sądu, przed którym sprawa się toczy (art. 16 § 2 zdanie pierwsze k.p.w.). Dotyczy to sytuacji zgłoszenia przez sędziego żądania wyłączenia, złożenia przez stronę wniosku o wyłączenie czy też podjęcia przez sąd z urzędu czynności w przedmiocie wyłączenia sędzie- go. Przed rozprawą o wyłączeniu sędziego sąd rozstrzyga na posiedzeniu (art. 60 § 1 pkt 8 k.p.w.), w którym nie jest przewidziany udział stron (art. 33 w zw. z art. 60 § 2 k.p.w.). W przedmiocie wyłączenia sąd wydaje postano- wienie (art. 32 § 2 w zw. z art. 16 § 2 k.p.w.), które nie podlega zaskarżeniu, a więc nie wymaga sporządzenia uzasadnienia (art. 36 § 1 zdanie pierwsze k.p.w.). Postanowienie o wyłączeniu może mieć następującą treść: „na pod- stawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 16 § 1 k.p.w. wyłączyć sędziego XY od rozpoznania sprawy sygn. akt ...”. Wniosek o wyłączenie sędziego powinien być zgłoszony do momentu rozpoczęcia przewodu sądowego. Po tym termi- nie sąd pozostawia wniosek bez rozpoznania, chyba że okoliczność uzasad- niająca wyłączenie powstała lub stała się stronie wiadoma po rozpoczęciu przewodu (art. 41 § 2 k.p.k.). Wówczas taki wniosek podlega rozpoznaniu. Należy również przyjąć, że sąd powinien pozostawić wniosek o wyłączenie sędziego bez rozpoznania w sytuacji, gdy strona w ponownym wniosku pod- nosi te same okoliczności, które były już przedmiotem rozstrzygnięcia. O po- zostawieniu wniosku bez rozpoznania może orzekać sędzia, którego wniosek dotyczy, gdyż nie jest to decyzja o wyłączeniu sędziego (art. 16 § 2 zdanie pierwsze k.p.w.). W wypadku gdy na rozprawie pojawi się kwestia wyłącze- nia sędziego (np. gdy strona złożyła wniosek o wyłączenie i nie ma podstaw do pozostawienia go bez rozpoznania), sąd powinien zarządzić przerwę w rozprawie w celu podjęcia decyzji (art. 79 § 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 16 § 1 zdanie pierwsze k.p.w.). W czasie przerwy rozstrzygnięcie w kwestii wy- łączenia powinno zostać wydane na posiedzeniu przez sąd w innym równo- rzędnym składzie (art. 16 § 2 k.p.w.). Nawet w przypadku wyłączenia sędzie- go rozprawa po przerwie może być kontynuowana w innym składzie (art. 80 k.p.w.). Wniosek o wyłączenie sędziego zgłoszony przez stronę powinien być skonkretyzowany zarówno co do podstawy wyłączenia, jak i co do osoby sędziego lub sędziów przez indywidualne wskazanie sędziego lub sędziów danego sądu7. Jeżeli wniosek nie zawiera okoliczności, które mogłyby wywo- łać wątpliwości co do bezstronności sędziego/sędziów, to nie spełnia wyma- gań formalnych przewidzianych w art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 16 § 1 k.p.w. W takiej sytuacji, w trybie art. 120 k.p.k. w zw. z art. 38 § 1 k.p.w., prezes sądu (przewodniczący wydziału), a na rozprawie sąd, powinien wezwać wniosko- 7 Por. postanowienie SN z dnia 23 listopada 2004 r., V KK 195/04, OSNKW 2005, nr 1, poz. 5. 24 dawcę do uzupełnienia braku formalnego wniosku o wyłączenie pod rygorem uznania go za bezskuteczny. Natomiast gdy we wniosku o wyłączenie nie wskazano konkretnie sędziego, którego wniosek dotyczy, tylko ogólnie np. wszystkich sędziów wydziału karnego lub nawet wszystkich sędziów da- nego sądu, to w praktyce można spotkać następujący sposoby procedowania. Polega on na wezwaniu wnioskodawcy w trybie art. 120 k.p.k. w zw. z art. 38 § 1 k.p.w. do uzupełnienia braku formalnego wniosku przez wskazanie da- nych personalnych sędziego czy sędziów, których on dotyczy. Jednakże taki sposób procedowania powoduje, że wnioskodawca w ramach dostępu do informacji publicznej (art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej – Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.) uzyska dane sędziów i w ten sposób uzupełni brak wniosku, który i tak nie podlega rozpoznaniu co do wszystkich sędziów orzekających w danym wy- dziale czy sądzie. Dlatego też można zaproponować krótszą drogę do rozpo- znania takiego wniosku. Otóż poprzez art. 118 § 1 k.p.k. w zw. z art. 38 § 1 k.p.w. wniosek taki można odczytać jako dotyczący także sędziego, który zo- stał wyznaczony do rozpoznania sprawy, a więc jest to wniosek zindywidua- lizowany, zaś co do innych sędziów, dopóki nie zapadnie decyzja o wyłącze- niu tego sędziego, dopóty jest on bezprzedmiotowy. Wówczas, w zakresie dotyczącym sędziego rozpoznającego sprawę, wniosek taki podlegałby od razu rozpatrzeniu bez wzywania do uzupełnienia braku we wskazanym za- kresie. Jeżeli wniosek o wyłączenie spełnia wymagania co do wskazania kon- kretnego sędziego lub sędziów, np. danego wydziału lub tak zostanie odczy- tany poprzez art. 118 § 1 k.p.k. w zw. z art. 38 § 1 k.p.w., to w przedmiocie jego rozpoznania należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 40 § 1 i art. 41 § 1 k.p.k. wyłączenie dotyczy sędziego wyznaczonego do udziału w sprawie. „Sprawą” w rozumieniu tych przepisów stosowanych odpowiednio w pro- cedurze wykroczeniowej (art. 16 § 1 k.p.w.) jest postępowanie zmierzające do rozstrzygnięcia o przedmiocie procesu, czyli odpowiedzialności obwinionego za zarzucany mu czyn, a nie kwestia wyłączenia sędziego. Oznacza to, że sędzia objęty wnioskiem o wyłączenie także innych sędziów, jeżeli nie został wyznaczony do rozpoznania sprawy, może rozpoznać ten wniosek, gdyż wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie nie dotyczy go. Nie można bo- wiem wyłączyć sędziego „na przyszłość” od rozpoznania sprawy w trybie postępowania o wyłączenie sędziego. Takie wyłączenie może nastąpić jedy- nie z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości na podstawie art. 11 § 2 k.p.w. Wówczas bowiem dochodzi do wyłączenia wszystkich sędziów danego sądu od rozpoznania sprawy, ale jest to zawsze wyłączenie sądu, a nie sędziów. Dlatego też w trybie postępowania o wyłączenie sędziego nie można sku- tecznie domagać się wyłączenia wszystkich sędziów. Natomiast okoliczność, że sędzia orzekający w przedmiocie wyłączenia został także objęty wnioskiem o wyłączenie, byłaby przeszkodą do rozpoznania tego wniosku przez tego sędziego dopiero wtedy, gdyby na skutek wyłączenia sędziego wyznaczone- 25 rozpoznanie wniosku o wyłączenie go, w jego miejsce został on wyznaczony do rozpoznania sprawy8. Dlatego też nie będzie zachodziła konieczność przekazania wniosku o wyłączenie sę- dziego do sądu wyższego rzędu z powodu niemożności utworzenia składu orzekającego do jego rozpoznania (art. 16 § 2 zdanie drugie k.p.w.), gdy strona we wniosku wskazała nawet indywidualnie wszystkich sędziów danego są- du. Skoro, jak wskazano wyżej, wniosek o wyłączenie może dotyczyć tylko sędziego wyznaczonego do rozpoznania sprawy, to wskazanie we wniosku wszystkich sędziów nie zmienia tej zasady i nie wyłącza innych sędziów od jego rozpoznania, bo przez art. 118 § 1 k.p.k. w zw. z art. 38 § 1 k.p.w. taki wniosek dotyczy tylko sędziego referenta. Dopiero gdyby ten sędzia został wyłączony od rozpoznania sprawy, a następnie po kolei poszczególni sę- dziowie danego sądu, i pozostał tylko jeden, którego też wniosek dotyczy, to wówczas sędzia ten powinien przekazać wniosek do rozpoznania sądowi wyższego rzędu w trybie art. 16 § 2 zdanie drugie k.p.w. Sąd ten rozpoznaje wniosek w składzie jednego sędziego i orzeka w formie postanowienia (art. 14 § 4 w zw. z § 3 i art. 16 § 2 zdanie drugie w zw. z art. 32 § 2 k.p.w.). Jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w da- nym sądzie jest niemożliwe, sąd wyższego rzędu przekazuje sprawę innemu sądowi równorzędnemu (art. 43 k.p.k. w zw. z art. 11 § 1 k.p.w.). Na orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego zażalenie nie przysługuje (arg. ex art. 103 § 3 k.p.w.). Orzekanie przez sędziego podlegającego wyłączeniu na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. może stanowić względną przyczynę odwoławczą, jako naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w.). Natomiast orzekanie przez sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy prawa (art. 40 § 1 k.p.k.) stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia (art. 104 § 1 pkt 1 k.p.w.). 5. Strony, obrońcy i pełnomocnicy 5.1. Uwagi ogólne Stronami postępowania w sprawach o wykroczenia są ci jego uczestnicy, którzy działają we własnym imieniu, mając interes prawny w określonym rozstrzygnięciu o przedmiocie procesu. Należą do nich: oskarżyciel publicz- ny, oskarżyciel posiłkowy oraz obwiniony, zaś w przedmiocie odszkodowa- nia za niesłuszne ukaranie lub zatrzymanie (dział XII k.p.w.) stronami są: wnioskodawca, czyli osoba dochodząca odszkodowania i zadośćuczynienia, oraz Skarb Państwa, reprezentowany przez prokuratora. 8 Por. ibidem. 26
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Metodyka pracy sędziego w sprawach o wykroczenia
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: