Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00373 005844 14492886 na godz. na dobę w sumie
Metodyka sporządzania umów gospodarczych - ebook/pdf
Metodyka sporządzania umów gospodarczych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 699
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0451-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> gospodarcze i handlowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Każdy, kto zamierza przygotowywać umowy w obrocie gospodarczym, jak również brać udział w ich negocjowaniu bądź opiniowaniu, powinien poznać przede wszystkim pewne ogólne schematy opracowywania takich kontraktów. Niezmiernie istotna jest też wiedza, na co zwrócić uwagę, aby sporządzić umowę, która będzie kompletna pod względem formalnym, a jednocześnie będzie odzwierciedlać rzeczywistą wolę jej stron.

 

Niniejsza publikacja jest doskonałą pomocązawiera przystępne omówienie wielu rodzajów umów, z jakimi można spotkać się w praktyce obrotu. Wzory klauzul umownych przedstawiono w sposób praktyczny, z objaśnieniem i wskazaniem wariantów stosowanych w określonych sytuacjach. Dodatkowo uwzględniono orzecznictwo Sądu Najwyższego, które ukształtowało praktykę interpretacji klauzul wzbudzających wątpliwości w określonych sytuacjach.

 

Tym, co odróżnia niniejszą publikację od innych pozycji dostępnych na rynku, jest kompleksowość przedstawionej tematyki oraz przejrzysty układ treści. Autorki zawarły w książce zarówno zwięzłe omówienie istotnych zagadnień stosunku zobowiązaniowego i oświadczenia woli, jak i wiele konkretnych przykładów obrazujących praktyczne konsekwencje stosowania przedstawionych rozwiązań.

 

Książka skierowana jest w szczególności do aplikantów, którzy podczas odbywania aplikacji powinni zdobyć podstawową wiedzę o technice sporządzania umów, aby później doskonalić się w tej materii. Opracowanie adresowane jest również do prawników praktyków mających do czynienia z obrotem gospodarczym, którzy mają szansę ulepszyć wypracowane już techniki lub zwrócić uwagę na te elementy, które dotychczas były pomijane.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Bojarska, Joanna Pastuszka Redaktor prowadzący: Joanna Pastuszka Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-278-0451-8 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 ROZDZIAŁ 1. Ogólne regulacje dotyczące zobowiązań umownych . . . . . . . . . 17 1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. Oświadczenia woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 2.1. Pojęcie oświadczeń woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 2.2. Wykładnia oświadczeń woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.3. Wykładnia umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 2.4. Problematyka wad oświadczeń woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 2.4.1. Brak świadomości lub swobody w podjęciu decyzji i wyrażeniu woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2.4.2. Pozorność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 2.4.3. Błąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 2.4.4. Groźba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 2.5. Problematyka uchylania się od skutków oświadczenia woli . . . . . . . . . . . . 41 3. Pojęcie i struktura stosunku zobowiązaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3.1. Pojęcie stosunku zobowiązaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3.2. Struktura stosunku zobowiązaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 3.3. Umowa jako stosunek zobowiązaniowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 3.3.1. Zawarcie umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3.3.2. Uchylenie się od zawarcia umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 3.3.3. Zmiana umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 3.3.4. Wygaśnięcie umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 4. Pojęcie i zakres zasady swobody umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 4.1. Pozytywna strona zasady swobody umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 4.2. Wyznaczanie granic swobody umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 4.3. Skutki przekroczenia zakresu swobody umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 4.3.1. Wyzysk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 4.3.2. Niemożliwość świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 4.3.3. Szczególne przypadki ograniczenia zasady swobody umów . . . . . . . 68 5. Szczególne zasady i klauzule wyznaczające treść zawieranej umowy . . . . . . . . 69 5.1. Zasada trwałości umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 5 Spis treści 5.2. Zasada współdziałania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 5.3. Zasada dobrej wiary (dobrych obyczajów) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 5.4. Zasada uczciwego obrotu (uczciwości kupieckiej) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 5.5. Klauzula społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa . . . . . . . . . . . . . . 73 5.6. Klauzula zwyczaju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 6. Zawieranie umów w obrocie konsumenckim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 6.1. Pojęcie wzorców umownych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 6.2. Charakter prawny wzorców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 6.3. Zawarcie umowy przy użyciu wzorca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 6.4. Niedozwolone postanowienia umowne w umowach konsumenckich . . . . . 80 6.5. Umowy zawierane z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa . . . . . . 82 6.6. Umowy z konsumentem zawierane na odległość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 6.7. Zagadnienia szczególne związane z umowami z udziałem konsumenta . . . 83 6.8. Wzorce umów w handlu elektronicznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 7. Forma umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 7.1. Rodzaje formy czynności prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 7.2. Elementy konstrukcyjne zwykłej formy pisemnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 7.3. Elementy konstrukcyjne kwalifikowanej formy pisemnej . . . . . . . . . . . . . . 94 7.3.1. Forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu . . . . . . . . . . 94 7.3.2. Forma aktu notarialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 7.3.3. Forma pisemna z datą pewną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 7.4. Pactum de forma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 7.5. Skutki niezachowania formy zastrzeżonej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 7.5.1. Forma pisemna zastrzeżona ad probationem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 7.5.2. Forma pisemna zastrzeżona ad solemnitatem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 7.5.3. Forma ad eventum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 7.6. Forma następczych czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 8. Systematyka wadliwych czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 8.1. Nieważność umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 8.1.1. Sprzeczność umowy z prawem jako przesłanka jej nieważności . . . . 115 8.1.2. Sprzeczność umowy z właściwością stosunku . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 8.1.3. Sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego . . . . . . . . . 118 8.1.4. Konsekwencje nieważnych zapisów umownych . . . . . . . . . . . . . . . . 120 8.2. Bezskuteczność czynności prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 8.2.1. Bezskuteczność zawieszona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 8.2.2. Bezskuteczność względna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 9. Wykonanie zobowiązań wynikających z kontraktu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 9.1. Wykonanie zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 9.1.1. Wykonanie zobowiązania w całości lub części . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 9.1.2. Jakość świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 9.1.3. Zarachowanie świadczenia na poczet kilku długów . . . . . . . . . . . . . 132 9.2. Osobisty charakter świadczenia dłużnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 9.3. Zasada współdziałania wierzyciela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 9.4. Miernik staranności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 9.5. Miejsce i czas wykonania zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 9.5.1. Miejsce wykonania zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 9.5.2. Termin wykonania zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 9.6. Wykonanie zobowiązania o charakterze wzajemnym . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 9.7. Prawo zatrzymania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 6 Spis treści 10. Przesłanki i zasady odpowiedzialności kontraktowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 10.1. Przesłanki odpowiedzialności kontraktowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 10.1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 10.1.2. Odpowiedzialność za culpa in contrahendo . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 10.2. Zasady odpowiedzialności kontraktowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 10.3. Umowna modyfikacja zasad odpowiedzialności kontraktowej . . . . . . . . 158 10.4. Następcza niemożliwość świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 10.5. Opóźnienie a zwłoka dłużnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 10.6. Zwłoka wierzyciela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 10.7. Odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umów wzajemnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 10.8. Zbieg odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej . . . . . . . . . . . . . . . . 176 ROZDZIAŁ 2. Komparycja umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 1. Pojęcie komparycji umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 2. Zdolność kontraktowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 3. Struktura komparycji umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 3.1. Nazwa umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 3.2. Data i miejsce zawarcia umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 3.3. Preambuła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 3.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 3.3.2. Przykładowe propozycje preambuły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 3.4. Strony umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 3.4.1. Osoba fizyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 3.4.1.1. Indywidualizacja osoby fizycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 3.4.1.2. Konsumenci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 3.4.1.3. Przedsiębiorcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 3.4.1.4. Firma jako oznaczenie przedsiębiorcy . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 3.4.1.5. Zawarcie umowy przez osobę pozostającą w związku małżeńskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 3.4.2. Osoby prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 3.4.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 3.4.2.2. Skarb Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 3.4.2.3. Państwowe osoby prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 3.4.2.4. Jednostki samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 3.4.3. Jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej . . . . . . . . . 202 3.5. Reprezentacja podmiotów przy zawieraniu umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 3.5.1. Spółka cywilna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 3.5.2. Spółka jawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 3.5.3. Spółka partnerska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 3.5.4. Spółka komandytowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 3.5.5. Spółka komandytowo-akcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 3.5.6. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 3.5.7. Spółka akcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 3.5.8. Spółdzielnia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 3.5.9. Wspólnota mieszkaniowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 3.5.10. Fundacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 3.5.11. Stowarzyszenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 3.5.12. Skarb Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 3.5.13. Jednostki samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 7 Spis treści 3.6. Pełnomocnictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 3.6.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 3.6.2. Zawarcie umowy z osobą do tego nieupoważnioną . . . . . . . . . . . . . 228 3.7. Prokura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 4. Wzory komparycji z praktycznymi wyjaśnieniami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 4.1. Skarb Państwa – minister . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 4.2. Wojewoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 4.3. Urząd wojewódzki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 4.4. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 4.5. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 4.6. Przedsiębiorstwo państwowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 4.7. Agencja Nieruchomości Rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 4.8. Agencja Mienia Wojskowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 4.9. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 4.10. Sądy powszechne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 4.11. Prokuratura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 4.12. Policja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 4.13. Straż miejska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 4.14. Państwowa Straż Pożarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 4.15. Urząd skarbowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 4.16. Izba skarbowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 4.17. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 4.18. Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej . . . . . . . . . . . . . . . . 248 4.19. Gmina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 4.20. Jednostka organizacyjna gminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 4.20.1. Ogród zoologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 4.20.2. Przedszkole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 4.20.3. Szkoła podstawowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 4.21. Miasto stołeczne Warszawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 4.22. Powiat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 4.23. Województwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 4.24. Muzeum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 4.25. Teatr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 4.26. Stowarzyszenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 4.26.1. Ochotnicza straż pożarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 4.26.2. Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR) . . . . . . . . . . 258 4.26.3. Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (WOPR) . . . . . . . . . . 259 4.26.4. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) . . . . . . . 259 4.27. Uczelnia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 4.28. Fundacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 4.29. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 4.30. Spółdzielnia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 4.31. Wspólnota mieszkaniowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 4.32. Związki zawodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 4.33. Instytut badawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 4.34. Spółka cywilna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 4.35. Spółka jawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 4.36. Spółka partnerska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 8 Spis treści 4.37. Spółka komandytowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 4.38. Spółka komandytowo-akcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 4.39. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 4.40. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji . . . . . . . . . . . . . 275 4.41. Spółka akcyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 4.42. Spółka akcyjna w organizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 ROZDZIAŁ 3. Podstawowe postanowienia umowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 1. Proces formułowania postanowień umownych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 1.1. Oferta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 1.1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 1.1.2. Oferta w postaci elektronicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 1.2. Negocjacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 1.3. List intencyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 1.4. Przetarg i aukcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 2. Elementy treści umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 2.2. Preambuła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 2.3. Słownik pojęć umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 2.4. Postanowienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 2.5. Przedmiot umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 2.5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 2.5.2. Świadczenia jednorazowe, okresowe, ciągłe . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 2.5.3. Świadczenia podzielne i niepodzielne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 2.5.4. Świadczenia oznaczone indywidualnie i rodzajowo . . . . . . . . . . . 303 2.5.5. Świadczenie pieniężne i odsetki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 2.5.6. Umowy odnoszące się do osób trzecich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 2.5.6.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 2.5.6.2. Umowa o świadczenie przez osobę trzecią – art. 391 k.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 2.5.6.3. Umowa o zwolnienie dłużnika od obowiązku świadczenia – art. 392 k.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 2.5.6.4. Umowa na rzecz osoby trzeciej – art. 393 k.c. . . . . . . . . 310 2.6. Postanowienia dotyczące wymagalności świadczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 2.7. Miejsce wykonania umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 2.8. Podstawowe obowiązki stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 2.9. Sposób spełnienia świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 2.10. Terminy spełnienia świadczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 2.11. Materiały i siła robocza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 2.12. Wartość umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 2.13. Sposób rozliczenia i płatności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 2.14. Odpowiedzialność za szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 2.15. Czas zawarcia umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 2.16. Dodatkowe zabezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 2.17. Postanowienia końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 2.18. Omówienie skreśleń i pomyłek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 2.19. Podpis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 2.20. Załączniki do umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 9 Spis treści ROZDZIAŁ 4. Klauzule umowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 1. Klauzula dotycząca przejścia korzyści i ciężarów oraz niebezpieczeństwa . . . . 329 2. Klauzula miejsca wykonania umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 3. Wynagrodzenie kosztorysowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 4. Wynagrodzenie ryczałtowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 5. Wykonanie zastępcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 6. Klauzula dotycząca podwykonawców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 7. Zadatek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 8. Zaliczka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 9. Klauzula przejścia majątkowych praw autorskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 10. Klauzula dotycząca udzielenia licencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 11. Odsetki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 12. Kara umowna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 13. Warunek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 14. Termin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 15. Klauzula rebus sic stantibus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409 16. Siła wyższa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 17. Gwarancja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 18. Zabezpieczenie wekslowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 426 19. Przewłaszczenie na zabezpieczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 20. Hipoteka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 21. Zastaw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 22. Klauzula czynności z samym sobą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 23. Klauzula zakazu konkurencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 23.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 23.2. Zakaz konkurencji w umowie agencyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 23.3. Zakaz konkurencji w umowie zawieranej z pracownikiem . . . . . . . . . . . 455 23.4. Modyfikacje, przykłady, orzecznictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 24. Klauzula poufności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 25. Klauzula waloryzacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 470 26. Klauzula umownego prawa odstąpienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 27. Odstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 480 28. Zapis na sąd polubowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 483 29. Klauzula prorogacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 489 30. Klauzula dotycząca jurysdykcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 31. Klauzula salwatoryjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 32. Klauzula języka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499 33. Koszty związane z zawarciem umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 34. Zmiana umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 502 ROZDZIAŁ 5. Umowy podstawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 508 1. List intencyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 508 2. Umowa przedwstępna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 514 3. Umowa ramowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 523 4. Umowa o świadczenie przez osobę trzecią (art. 391 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . 542 5. Umowa o zwolnienie dłużnika przez osobę trzecią z obowiązku świadczenia (art. 392 k.c.) a umowa o przejęcie długu (art. 519 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . 547 ROZDZIAŁ 6. Przykładowe umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 1. Umowa cesji wierzytelności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 10 Spis treści 2. Umowa czarterowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 560 3. Umowa o dzieło (umowa o wykonanie projektu architektonicznego) . . . . . . . 565 4. Umowa zlecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 584 5. Umowa zastawu na udziałach w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 592 6. Umowa zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością . . . . . . . 599 7. Umowa spółki cywilnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 608 8. Umowa o roboty budowlane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 627 9. Umowa konsorcjum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 640 10. Porozumienie wekslowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 650 11. Umowa faktoringu niewłaściwego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 653 12. Umowa faktoringu właściwego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 659 13. Umowa o prawo dostępu do strony internetowej (hostingowa) . . . . . . . . . . . 663 14. Umowa leasingu operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 667 15. Umowa leasingu finansowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 676 16. Umowa merchandisingu reklamowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 681 17. Umowa najmu wirtualnego biura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 684 18. Umowa poddzierżawy nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 690 19. Umowa o nadzór autorski nad inwestycją . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 695 20. Umowa poręczenia spłaty pożyczki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 699 Wykaz skrótów – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r. – Kodeks han- – Krajowa Izba Odwoławcza dlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) – nieobowiązujące ze zm.) poz. 94 ze zm.) jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) poz. 296 ze zm.) z 2012 r., poz. 788 ze zm.) z 2013 r., poz. 1030) k.c. k.h. KIO Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 k.p. – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst k.p.a. – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, k.p.c. k.r.o. – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. – ustawa z  15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. k.s.h. LexisNexis – Lexis.pl – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska OSAiSN – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego OSN – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, Administracyjna, Pracy i Ubez- OSNAPiUS pieczeń Społecznych (od 1994 r.) OSNC – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, Administracyjna, Pracy i Ubez- OSNCP – Orzecznictwo Sądów Polskich OSP OSPiKA – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych pr.bud. – ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 243, – ustawa z  14 lutego 1991 r. – Prawo o  notariacie (tekst jedn. Dz.U. z  2008 r. pr.not. – ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.) pr.weksl. p.u.n. – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. – ustawa z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (tekst jedn. Dz.U. p.z.p. SA – Sąd Apelacyjny z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) z 2013 r., poz. 907 ze zm.) pieczeń Społecznych (od 1964 r. do 1994 r.) poz. 1623 ze zm.) Nr 189, poz. 1158 ze zm.) 13 Wykaz skrótów SN ś.u.d.e. u.d.u. u.k.w.h. u.o.k.k. u.o.n.p.k. – Sąd Najwyższy – ustawa z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) – ustawa z  22 maja 2003 r. o  działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 950) – ustawa z  6 lipca 1982 r. o  księgach wieczystych i  hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.) – ustawa z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – ustawa z 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o od- powiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2012 r., poz. 1225) – ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. u.s.d.g. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) ustawa o KRS – ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1203) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. u.u.t. Nr 223, poz. 2268 ze zm.) u.w.l. – ustawa z  24 czerwca 1994 r. o  własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z  2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) – ustawa z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. u.z.n.k. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) Wok. – „Wokanda” Wprowadzenie Niezwykle często przygotowanie nawet prostej umowy, która odzwierciedlała- by rzeczywistą wolę stron, jak również umożliwiałaby należyte zabezpieczenie interesów kontrahentów, może przysporzyć osobie sporządzającej taką umowę wielu problemów. Niniejsza publikacja ma na celu usystematyzowanie podsta- wowych kwestii, jakie łączą się z przygotowaniem umowy. Książka ta dzieli się na kilka części. W pierwszym rozdziale opracowanie prowa- dzi Czytelnika przez bardzo ogólne pojęcia instytucji stosunku zobowiązaniowe- go i oświadczenia woli, których zrozumienie, jak również umiejętność przenie- sienia tych pojęć na praktykę mają kolosalne znaczenie dla prawidłowego przy- gotowania umowy. Rozdziały drugi i trzeci pomogą Czytelnikowi przygotować komparycję umowy oraz przyjąć pewien schemat jej konstrukcji. W rozdziałach tych bowiem omówiono podstawowe elementy umowy, jak również przedsta- wiono ich możliwe do zastosowania przykłady. Rozdział czwarty w  obszerny sposób opisuje dodatkowe klauzule umowne. W rozdziale tym Czytelnik rów- nież znajdzie wiele przykładów omawianych klauzul. W ostatniej części publi- kacji – w rozdziałach piątym i szóstym – zamieszczono wiele propozycji wzorów różnych umów – nie tylko umowy przedwstępnej, ramowej czy o świadczenie przez osobę trzecią, lecz także umów związanych z daną tematyką, takich jak umowa leasingu finansowego, o roboty budowlane czy o konsorcjum. Ponadto tym, co odróżnia niniejszą publikację od innych pozycji dostępnych na rynku, jest kompleksowość uregulowanej tematyki. Pomimo obszerności zagad- nienia Autorki starały się zawrzeć w niniejszym opracowaniu informacje, które pomogą Czytelnikowi usystematyzować jego wiedzę, a w konsekwencji pomóc wypracować własną technikę sporządzania umowy. Książka skierowana jest w szczególności do aplikantów, którzy podczas odby- wania aplikacji powinni zdobyć podstawową wiedzę o technice sporządzania umów, aby później doskonalić się w tej materii. Opracowanie adresowane jest 15 Wprowadzenie również do praktyków życia gospodarczego, którzy mają szansę ulepszyć wy- pracowane już techniki lub zwrócić uwagę na te elementy, które dotychczas były pomijane. Wydaje się bowiem, że każda osoba, która zajmuje się choć w niewielkim wycinku swojej praktyki przygotowaniem umów, powinna przede wszystkim poznać pewne ogólne schematy ich sporządzania. Zdaniem Autorek wiedza o pewnych wytycznych w ramach procesu sporządzania umowy może pomóc zaoszczędzić czas, a przede wszystkim ułatwić skonstruowanie kontrak- tu kompletnego pod względem formalnym i jednocześnie odzwierciedlającego rzeczywistą wolę jego stron. Aleksandra Cempura Anna Kasolik Ogólne regulacje dotyczące zobowiązań Rozdział 1 umownych 1. Wstęp Rozróżnienie umów zawieranych przez osoby fizyczne oraz umów zawieranych w ramach szeroko pojętego obrotu gospodarczego, a więc między profesjonalista- mi (przedsiębiorcami), nie znajduje odzwierciedlenia normatywnego. Ze względu na pewne różnice jest ono jednak wykorzystywane w praktyce. Zawarcie umowy czy też kontraktu (pojęcia zasadniczo zamienne) kreuje powstanie stosunku praw- nego, który rodzi doniosłe konsekwencje przede wszystkim dla stron umowy. Elementem, który odróżnia umowy zawierane w obrocie gospodarczym (a więc umowy między profesjonalistami) od umów z  obrotu powszechnego (niepro- fesjonalnego), jest między innymi większa swoboda kształtowania stosunków gospodarczych między stronami umowy (tzw. swoboda kontraktowania). Tym samym niezmiernie ważna jest poprawna konstrukcja różnego rodzaju klauzul umownych z uwzględnieniem możliwości, jakie dają przepisy dyspozytywne. Jednocześnie ustawa nakłada na podmioty profesjonalne wyższe mierniki sta- ranności w celu pewności i bezpieczeństwa obrotu. Zgodnie z art. 355 § 2 k.c. należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się między innymi przy uwzględnieniu zawodowego cha- rakteru tej działalności. W tym aspekcie należy zwrócić uwagę na wyrok SN z 17 sierpnia 1993 r., II CRN 77/93 (OSNCP 1994, nr 3, poz. 69), w którym stwierdzono, że należyta staranność dłużnika, określana przy uwzględnieniu za- wodowego charakteru prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, obej- muje także znajomość obowiązującego prawa oraz następstw z niego wynika- jących w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. 17 Kolejne różnice przewidują przepisy Kodeksu cywilnego zawarte w  rozdziale poświęconym zawieraniu umów, wprowadzając szczególne regulacje dotyczące składania oferty w trybie elektronicznym, dzięki którym przedsiębiorcy mogą w umowie wyłączyć określone przepisy o charakterze gwarancyjnym (art. 661 § 4 k.c.), a także możliwości odwołania oferty (art. 662 k.c.), zasad przyjęcia oferty z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia w sytuacji, gdy odpowiedź nie zmienia istotnych treści oferty (art. 681 k.c.), dorozumianego przyjęcia oferty w sytuacji, gdy jest ona przedstawiana przedsiębiorcy przez osobę, z którą po- zostaje w stałych stosunkach gospodarczych (art. 682 k.c.). W przypadku sporu sądowego powstałego na tle wykonania umowy zawartej w ramach obrotu gospodarczego należy pamiętać o normie art. 74 § 3 k.c., któ- ry wyłącza stosowanie między przedsiębiorcami przepisów o formie pisemnej zastrzeżonej do celów dowodowych. Tym samym w sporze między przedsiębior- cami dopuszczalny jest dowód z zeznań świadków lub przesłuchania stron na okoliczność faktu dokonania czynności (zawarcia umowy) w sytuacji, gdy forma pisemna była zastrzeżona bez rygoru nieważności. Należy także zwrócić uwagę na odrębności przy konstruowaniu umów opartych na wzorcach umownych, szczególnie w odniesieniu do konsumentów (np. nie- dozwolone klauzule umowne). Kodeks cywilny Art. 74. § 1. Zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie nieza- chowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z prze- słuchania stron na fakt dokonania czynności. Przepisu tego nie stosuje się, gdy zachowanie formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej. § 2. Jednakże mimo niezachowania formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych, dowód ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma. § 3. Przepisów o formie pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach między przedsiębiorcami. Art. 355. § 1. Dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność). § 2. Należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. 2. Oświadczenie woli 2.1. Pojęcie oświadczeń woli Oświadczeniem woli jest takie zachowanie, które wyraża w sposób dostateczny zamiar wywołania skutku w postaci ustanowienia, zmiany lub ustania stosunku 18 Rozdział 1. Ogólne regulacje dotyczące zobowiązań umownych 2. Oświadczenia woli prawnego. Zasadą jest, że do zawarcia umowy konieczne jest złożenie przez strony umowy (kontrahentów) zgodnych oświadczeń woli co do wszystkich za- pisów umowy. Najczęściej mamy do czynienia z umową zawieraną w obecno- ści kontrahentów i w tym przypadku emanacją złożonych oświadczeń woli jest umieszczenie podpisów pod treścią umowy. Zgodnie z art. 60 k.c. oświadczenie woli może być wyrażone przez każde za- chowanie ujawniające wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujaw- nienie tej woli w postaci elektronicznej. Tym samym umowa co do zasady może być zawarta nie tylko w formie pisem- nej, lecz także ustnej, a ponadto przez tzw. czynności konkludentne (czynno- ści dokonywane per facta concludentia). Czynności te (zachowania) muszą jed- nak, zgodnie z ustawą, uzewnętrzniać wolę dokonania czynności i wywołania określonych skutków prawnych w sposób dostateczny. Należy pamiętać o pewnych wyjątkach związanych z trybem zawierania umów (tryb ofertowy, negocjacje, przetarg i aukcja), które w przypadku umów zawie- ranych przez przedsiębiorców dopuszczają odstępstwa od zasady zgodności co do wszystkich elementów umowy. I tak, art. 681 k.c. przewiduje, iż w stosun- kach między przedsiębiorcami odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. W takim wypadku strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie, z uwzględ- nieniem zastrzeżeń zawartych w odpowiedzi na nią. Każda umowa wymaga, aby jej strony miały świadomość jej istnienia, wyma- ga zgodności zewnętrznego zachowania z przekonaniem o istnieniu uprawnień każdej z nich, a zatem zachowaniem uzewnętrznionym i jasno wyrażonym. Pa- sywna postawa powoda w postaci nieegzekwowania jego uprawnień bez wyraź- nego zwolnienia handlujących z opłat nie może być traktowana jako nawiązanie per facta concludentia umowy użyczenia (wyrok SA w Warszawie z 22 czerwca 2005 r., I ACa 727/04, LexisNexis nr 392385). Problematyczna jest ocena milczenia, które co do zasady nie stanowi oświad- czenia woli. Milczenie może być traktowane jako dorozumiany przejaw woli, jeśli z całokształtu okoliczności wynika, że takiemu zachowaniu podmiotu po- winny być przypisane określone skutki prawne (wyrok SN z 16 stycznia 1970 r., III PRN 96/69, OSNCP 1970, nr 9, poz. 161). Doniosłe i praktyczne znaczenie ma także orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Kra- kowie z 8 grudnia 1999 r., I AC 661/99 (niepubl.), w którym rozważano między innymi problem zawarcia umowy bez uprzedniego zapoznania się przez kon- trahenta (pomimo istnienia takiej obiektywnej możliwości) z treścią dokumen- tu umowy. Zgodnie z powołanym orzeczeniem, ten, kto podpisuje dokument 19 umowy bez uprzedniego zapoznania się z jego treścią, składa oświadczenie woli odpowiadające treści dokumentu. Dotyczy to zarówno sytuacji, w której skła- dający podpis nie ma żadnego wyobrażenia o treści dokumentu, jak i sytuacji, w której jego wyobrażenie o treści dokumentu jest niezgodne z jego rzeczywistą treścią. W uzasadnieniu wskazanego orzeczenia szeroko zostały omówione przy- czyny zaprezentowanego stanowiska – wskazano między innymi, że przemawia za nim potrzeba ochrony zaufania adresata oświadczenia oraz brak uzasadnie- nia przyznawania ochrony uczestnikowi obrotu prawnego, który sam nie zacho- wał należytej staranności i w takiej sytuacji nie może skutecznie powoływać się na brak woli wywołania swoim działaniem skutków prawnych. Oświadczenie woli co do zasady stanowi podstawowy i konstytutywny element czynności prawnej. Z praktycznego punktu widzenia, analizując złożone przez strony umowy oświadczenia woli, należy także pamiętać o treści art. 56 k.c., zgodnie z którym czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyra- żone, lecz także te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Powołany przepis wprowadza wprawdzie podstawo- wą zasadę stosunków umownych – zasadę autonomii woli stron, jednakże, na co należy zwrócić uwagę, w pewnych okolicznościach zasada ta może być ograniczona przez ustawę, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Ponadto granice autonomii stron stosunku prawnego wskazują także normy przepisów art. 58 i 3531 k.c. Kontrahenci muszą mieć świadomość, że w razie sporu liczyć się będą nie tylko dosłowne zapisy kontraktu. Sąd będzie badał przede wszystkim ich zgodny za- miar oraz cel umowy. Zobowiązuje go do tego art. 65 k.c. Natomiast umowa – zgodnie z art. 56 k.c. – wywiera nie tylko skutki w niej wyrażone, ale tak- że wynikające z ustawy, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów (wyrok SN z 15 grudnia 2006 r., III CSK 349/06, LexisNexis nr 1096148). Kodeks cywilny Art. 56. Czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Art. 60. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli). Orzecznictwo Wyrażone na zewnątrz oświadczenie woli stanowi konieczny element czynno- ści prawnej, nie każdy jednak przejaw woli jest równoznaczny ze złożeniem oświadczenia woli. Takim przejawem woli może być oświadczenie wiedzy (np. uznanie niewłaściwe, wywołujące skutek prawny w  postaci przerwania biegu 20 Rozdział 1. Ogólne regulacje dotyczące zobowiązań umownych 2. Oświadczenia woli przedawnienia), czy inne działania prawne, których cechą jest wywołanie skut- ków prawnych niezależnie od woli i zamiarów działającego podmiotu. Czynność prawna może być dokonana w sposób wyraźny lub dorozumiany. Jednakże, co należy podkreślić, pojęcie czynności prawnej dokonanej per facta concludentia odnosi się tylko do formy (sposobu) wyrażenia woli, natomiast oświadczenie woli, również w  takiej formie wyrażone, aby mogło wywołać skutki prawne, musi pochodzić od osoby, która takie oświadczenie może złożyć. W wypad- ku osoby prawnej jest to organ (art. 38 k.c.) albo osoba przezeń umocowana (art. 96 k.c.) Wyrok SN z 8 listopada 2005 r., I CK 275/05, LexisNexis nr 1538897 Jeśli zrzeczenie się zarzutu przedawnienia jest oświadczeniem woli, to nale- ży do niego stosować wszystkie reguły dotyczące składania oświadczeń woli. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia wywołuje zatem skutki prawne, gdy do- szło do drugiej strony w taki sposób, że mogła ona zapoznać się z jego wolą. Jest poza sporem, że zrzeczenie się zarzutu przedawnienia nie wymaga żad- nej formy. Jak każde oświadczenie woli (art. 60 k.c.), zrzeczenie się zarzutu przedawnienia może nastąpić w sposób wyraźny lub dorozumiany. W rachubę wchodzi więc każde zachowanie się dłużnika, które ujawnia jego wolę w spo- sób dostateczny. Wyrok SN z 12 października 2006 r., I CSK 119/06, LexisNexis nr 2050320 O oświadczeniu woli, a w konsekwencji również o czynności prawnej w ro- zumieniu art. 60 k.c., można mówić tylko wtedy, gdy w zachowaniu stron ich wola została ujawniona w sposób dostateczny. Reguły wykładni oświadczeń woli mogą być stosowane nie tylko do ustalania treści złożonych oświad- czeń, lecz także do stwierdzenia, czy dane zachowania stanowią oświadcze- nie woli. Wyrok SN z 14 maja 2009 r., I CSK 401/08, LexisNexis nr 2034197 Odstąpienie od umowy stanowi prawo kształtujące, które realizowane jest przez oświadczenie złożone drugiej stronie umowy (art. 395 § 1 i art. 65 k.c.). Jak- kolwiek zgodnie z art. 60 k.c. dopuszczalne jest odstąpienie od umowy per facta concludentia, to zachowanie takie nie powinno pozostawiać wątpliwości co do zamiaru osoby dokonującej czynności prawnej. Wyrok SA w Warszawie z 15 września 1997 r., I ACa 534/97, LexisNexis nr 330315 21 „O stałości stosunków” w rozumieniu tego przepisu, jak też obecnie art. 682 k.c., można mówić w sytuacji, gdy strony związane są pewnymi umowami gospo- darczymi w dłuższym okresie (np. kooperacji, franchisingu itp.), powodującymi stałą współpracę gospodarczą między stronami. Natomiast incydentalne umowy danego typu, zawierane pomiędzy stronami co jakiś czas, tak jak w tym przy- padku, nie mieszczą się w pojęciu „stałych stosunków”, w rozumieniu omawia- nej regulacji prawnej i nie dają podstaw do jej stosowania, gdy nie prowadzą do powstania stałej współpracy gospodarczej. Wyrok SA w Katowicach z 18 marca 2004 r., I ACa 1238/03, LexisNexis nr 396990 Przyjęcie oferty jest oświadczeniem woli. Milczenie zaś może być uznane za przejaw oświadczenia woli wyrażającego zgodę. Może to mieć miejsce w takiej sytuacji, w której osoba niezaprzeczająca mogła i powinna była zająć meryto- ryczne stanowisko w tej kwestii. Wyrok SA w Poznaniu z 24 września 1991 r., I ACr 358/91, LexisNexis nr 344090 PRAKTYCZNE UWAGI Q Należy pamiętać, iż w przypadku relacji gospodarczych między podmiota- mi profesjonalnymi pozostającymi w stałych stosunkach gospodarczych prze- pisy Kodeksu cywilnego przyjmują expressis verbis, że milczenie może wywo- łać określone skutki prawne. Q Zgodnie z  art. 682 k.c., jeżeli przedsiębiorca otrzymał od osoby, z  któ- rą pozostaje w  stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swojej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty. Q W tym kontekście należy również zwrócić uwagę na szczególne regulacje dotyczące umowy najmu oraz umowy spółki cywilnej: 1) w zakresie umowy najmu – zgodnie z art. 674 k.c. – jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo po wypowiedzeniu najemca używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony; 2) w zakresie umowy spółki cywilnej – zgodnie z  art. 873 k.c. – jeżeli mimo istnienia przewidzianych w umowie powodów rozwiązania spółki trwa ona nadal za zgodą wszystkich wspólników, poczytuje się ją za prze- dłużoną na czas nieoznaczony. 22 Rozdział 1. Ogólne regulacje dotyczące zobowiązań umownych 2. Oświadczenia woli Przyczynami rozwiązania spółki cywilnej wskazanymi w przepisach jest osią- gnięcie zamierzonego przez wspólników celu gospodarczego, upływ czasu (w przypadku spółki zawartej na czas oznaczony) lub też wystąpienie innego określonego w treści umowy zdarzenia. W kontekście powołanego przepisu w literaturze wskakuje się na problematykę sytuacji, w której co prawda za- chodzą przesłanki wskazane w  art. 873 k.c., jednakże został już zrealizo- wany cel spółki, dla którego została powołana. Spółka nie może istnieć bez żadnego celu, a więc w konsekwencji – bez dokonania zmiany umowy w tym zakresie – w  takiej sytuacji wskazany przepis nie będzie mógł znaleźć za- stosowania [tak A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, w: A. Kidyba (red.), Kodeks Cywilny. Komentarz, Warszawa 2010, s. 1138]. 2.2. Wykładnia oświadczeń woli Oświadczenia woli, jak również zawarte umowy podlegają wykładni, co – jak wskazuje bogate w tym zakresie orzecznictwo – może prowadzić do ustalenia treści zawartego stosunku prawnego lub oświadczenia w sposób odmienny od jego literalnego brzmienia. Zgodnie z art. 65 § 1 k.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone, zasady współ- życia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Ponadto, dokonując wykładni umów, należy badać zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie opierać się na jej dosłow- nym brzemieniu. Należy także pamiętać, że w literaturze i orzecznictwie istnieje zasada, zgodnie z którą to, co jest jasne, nie podlega interpretacji (clara non sunt interpretanda). W przypadku gdy w wyniku zastosowania językowych dyrektyw wykładni znacze- nie danego przepisu nie budzi wątpliwości, nie będą miały zastosowania pozosta- łe metody wykładni, takie jak wykładnia celowościowa czy systemowa. Zasada ta odnosi się jednak głównie do tekstów prawnych i ulega znacznym ograniczeniom w przypadku interpretacji treści umów, choć w części orzeczeń Sądu Najwyższe- go znajdujemy stanowisko przemawiające za zastosowaniem wspomnianej zasady (clara non sunt intrerpretanda) także w kontekście reguł interpretacji umów. Obecnie przyjmuje się tzw. kombinowaną metodę wykładni, opartą na kry- teriach subiektywnym i  obiektywnym. Reguły wykładni kombinowanej dają pierwszeństwo ustaleniu znaczenia spornych elementów oświadczeń woli we- dług wzorca subiektywnego. W sytuacji gdy nie jest możliwe ustalenie, jak strony rozumiały sporne postanowienia umowy, należy ustalić ich znaczenie według wzorca obiektywnego, opartego na założeniu, że zastosowanie reguł 23 z art. 65 § 1 k.c. przyznaje ochronę adresatowi oświadczenia woli (tak wy- rok SN z 20 stycznia 2011 r., I CSK 193/10, LexisNexis nr 2573522). Dokonując wykładni oświadczeń woli, należy uwzględnić także tzw. kontekst sytuacyjny, rozumiany jako okoliczności złożenia oświadczenia woli, a  nie opierać się jedynie na kontekście językowym. W orzecznictwie wskazuje się, że kontekst sytuacyjny obejmuje np. status kontrahentów jako podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, dotychczasową współpracę, przebieg negocjacji. Dokonując wykładni oświadczenia woli, należy również pamiętać o  regule uwzględnienia zasad współżycia społecznego oraz o ustalonych zwyczajach. Na- leży pamiętać, że zasady współżycia społecznego, które bywają także określane jako dobre obyczaje, mają charakter klauzuli generalnej. Zgodnie z tezą wska- zaną w wyroku SN z 4 czerwca 2003 r., I CKN 473/01 (LexisNexis nr 376355), zawarte w  art. 65 k.c. kryterium zasad współżycia społecznego oznacza ko- nieczność tłumaczenia oświadczeń woli z zachowaniem zasad etycznych, które wyłączają możliwość wykładni prowadzącej do nierównego traktowania przez ubezpieczyciela kontrahentów w podobnych sytuacjach faktycznych. Kodeks cywilny Art. 65. § 1. Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. § 2. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Orzecznictwo Przy wykładni oświadczenia woli należy – poza kontekstem językowym – brać pod uwagę także okoliczności złożenia oświadczenia woli, czyli tzw. kontekst sytuacyjny (art. 65 § 1 k.c.). Obejmuje on w szczególności przebieg negocjacji i ich status (wyrażający się, np. prowadzeniem działalności gospodarczej). Wyrok SN z 21 czerwca 2007 r., IV CSK 95/07, LexisNexis nr 2088973 Wykładnia treści oświadczeń woli za pomocą przesłanek określonych w art. 65 § 1 k.c. powinna być dokonywana wówczas, gdy ich treść nie jest jasna i uza- sadnia możliwość rozbieżnej interpretacji. Przepis ten służy więc ustalaniu treści oświadczenia woli, w razie jego niejednoznaczności, a nie określaniu podmiotu, który to oświadczenie woli złożył. Wyrok SN z 3 sierpnia 2006 r., IV CSK 102/06, LexisNexis nr 2059677 24 Rozdział 1. Ogólne regulacje dotyczące zobowiązań umownych 2. Oświadczenia woli To, jak strony rozumiały składane oświadczenie woli, można wykazywać wszel- kimi środkami dowodowymi. Dowody zgłaszane w takim przypadku nie są bo- wiem skierowane przeciwko osnowie lub ponad osnowę dokumentu, a jedynie służą jej ustaleniu w drodze wykładni. Wyrok SA w Poznaniu z 21 grudnia 2005 r., I ACa 663/05, LexisNexis nr 1605571 Stosownie do art. 65 § 2 k.c. w umowach należy raczej badać zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Należy jed- nak pamiętać, że dyrektywa zawarta w tym przepisie dotyczy tylko wykładni i że nie można przy jej wykorzystaniu zmieniać treści umowy. Wyrok SN z 24 marca 2004 r., I CK 471/03, LexisNexis nr 1543320 PRAKTYCZNE UWAGI Q Najczęściej wykładni oświadczeń woli dokonują sądy przy wykorzystaniu dowodu z przesłuchania stron umowy. Istotne jest w tym zakresie poprawne zakreślenie tezy dowodowej przez stronę, która wskazuje na odmienną in- terpretację postanowień umowy lub złożonego oświadczenia woli. Teza do- wodowa nie może sprowadzać się do wskazania okoliczności podlegających udowodnieniu jako rzeczywistej treści zawartej umowy ani również mieć na celu wykazanie okoliczności nieobjętych postanowieniami umownym, albo- wiem taki dowód – jako sprzeczny z art. 247 k.p.c. – może zostać pominięty. Należy bowiem pamiętać o  procesowych ograniczeniach dotyczących prze- prowadzania dowodu z zeznań świadków oraz przesłuchania stron przeciwko lub ponad osnowę dokumentu obejmującego czynność prawną. Q Wskazane ograniczenia dowodowe oczywiście nie dotyczą wykładni oświadczenia woli, zatem teza dowodowa powinna precyzyjnie wskazy- wać, że przedmiotem dowodu ma być ujawnienie rzeczywistego zamiaru stron stosunku prawnego i celu umowy. Q Wykładnia oświadczeń woli stron nie może także prowadzić do uzupeł- nienia treści uprzednio złożonych oświadczeń woli. 2.3. Wykładnia umowy Wykładnia umowy – zgodnie z art. 65 § 2 k.c. – powinna koncentrować się na badaniu zgodnego zamiaru stron i celu umowy, co jest ważniejsze niż dosłow- ne jej brzmienie. W orzecznictwie, szczególnie w  zakresie dotyczącym umów 25 zawieranych w ramach profesjonalnego obrotu (między przedsiębiorcami), ist- nieje zauważalna rozbieżność, czy wskazana dyrektywa interpretacyjna ma za- stosowanie zawsze, tj. nawet w  sytuacji, gdy postanowienia umowy są jasne i  precyzyjne, czy tylko w  sytuacji, gdy zastosowanie językowych reguł inter- pretacyjnych nie przyniosło rozstrzygnięcia co do rzeczywistej treści postano- wień umownych (tak m.in. wyrok SA w Katowicach z 11 marca 2005 r., I ACa 1606/04, LexisNexis nr 1287650). Kwestia ustalenia zasad interpretacji ma doniosłe znaczenie praktyczne w tych wszystkich sytuacjach, gdy wynikłe na tle wykonywania umów spory zostały poddane pod rozstrzygnięcie sądów. Wydaje się, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na ograniczenie interpretacji postanowień umownych według zasady clara non sunt interpretanda nawet w sytuacji, gdy mamy do czynienia z pod- miotami profesjonalnymi. Stanowisko takie potwierdza wyrok SN z  3 lutego 2006 r., I CK 320/05 (LexisNexis nr 400139), w którym stwierdzono, że gdy postanowienia umowy są jasne, a umowa zawarta jest między profesjonalista- mi, których w myśl art. 355 k.c. obowiązuje szczególna staranność, o jej treści – zgodnie z art. 65 § 2 k.c. – decyduje rzeczywista wola stron, którą trzeba oceniać na podstawie kontekstu sytuacyjnego. Konstruując postanowienia umowne, należy pamiętać, że umowa może być przedmiotem analizy i wykładni sądu. Warto zatem zwrócić uwagę na pewne wypracowane w orzecznictwie zasady dotyczące jej wykładni: – znaczenie postanowień umownych będzie ustalane zawsze z uwzględnieniem stanu z chwili złożenia oświadczenia, a ewentualna późniejsza zmiana spo- sobu rozumienia oświadczenia przez stronę nie będzie istotna; zgodna zmia- na sposobu rozumienia oświadczenia przez obie strony może być rozumiana jako zmiana treści oświadczenia (uchwała SN z 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168); – umowa i aneks do niej, który również jest umową, podlegają łącznie wy- kładni według zasad z art. 65 k.c. (wyrok SN z 22 sierpnia 2001 r., V CKN 348/00, LexisNexis nr 388261); – istotne znaczenie mają definicje ustalone przez strony umowy, które okreś- lają znaczenie użytych zwrotów, znaczenia bowiem nadane przez kontra- hentów będą mieć pierwszeństwo przed znaczeniem powszechnie przyję- tym; – wykładni poszczególnych postanowień i określeń dokonuje się z uwzględnie- niem kontekstu umowy, odwołań do innych jednostek redak
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Metodyka sporządzania umów gospodarczych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: