Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00446 007858 11235434 na godz. na dobę w sumie
Miasto - region - tożsamość geografii. Wybór prac Andrzeja Suliborskiego - ebook/pdf
Miasto - region - tożsamość geografii. Wybór prac Andrzeja Suliborskiego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-160-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> geologia i geografia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zebrane w tym tomie artykuły stanowią mały, choć reprezentatywny fragment rozległych zainteresowań naukowych Profesora Andrzeja Suliborskiego. Publikację podzielono na trzy części, które odzwierciedlają główne pola badań prowadzonych przez Profesora: problematyka geografii miasta (osadnictwa), region jako przedmiot badań geografii oraz ideowe korzenie i tożsamość geografii jako dyscypliny naukowej i edukacyjnej. Myślą przewodnią zbioru prac jest odwołanie się do przekonania Profesora, że geografia jest społecznie potrzebna i stanowi interesujący punkt widzenia miejsca człowieka w środowisku życia, a jej podstawy teoretyczno-metodologiczne pozwalają tworzyć pewne nadbudowy interpretacyjne oraz komunikować się z pokrewnymi dziedzinami wiedzy.

 

Wyrażamy nadzieję, że książka będzie inspirująca dla osób podejmujących badania naukowe z tego zakresu oraz okaże się przydatna w pracy dydaktycznej. Pragniemy, aby jej treść wzmocniła geograficzną tożsamość oraz pobudzała do twórczego działania, zwłaszcza młodych geografów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marcin Wójcik ‒ Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych Katedra Geografii Regionalnej i Społecznej 90-142 Łódź, ul. Kopcińskiego 31 REDAKCJA NAUKOWA Marcin Wójcik REDAKTOR INICJUJĄCY Damian Rusek SKŁAD I ŁAMANIE Anna Traczyk, Karolina Dmochowska-Dudek PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska http://www.oldbookillustrations.com/wpcontent/uploads/2015/04/innsbruck Zdjęcie wykorzystane na okładce: Publikacja sfinansowana ze środków Wydziału Nauk Geograficznych Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwu UŁ © Copyright by Author, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07449.16.0.K Ark. druk. 14,5 ISBN 978-83-8088-159-4 e-ISBN 978-83-8088-160-0 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści SŁOWO WSTĘPNE ........................................................................................................ 7  I. DROGA NAUKOWA ................................................................................................... 9  II.WYKAZ PUBLIKACJI ............................................................................................. 23 III.ŚRODOWISKO MIESZKANIOWE I FUNKCJE MIASTA JAKO PRZEDMIOT BADAŃ GEOGRAFII OSADNICTWA .......................................... 43  Środowisko mieszkaniowe miasta jako przedmiot badań geografii osadnictwa .......................................................................................... 45  Niektóre problemy badań funkcji miast w świetle podstawowych założeń koncepcji systemowej ....................................................................... 59  Genetyczno‐systemowe ujęcie funkcji i struktury funkcjonalnej miasta ....................................................................................................................... 69  Koncepcja funkcji miejsca ................................................................................ 77  IV.REGION JAKO PRZEDMIOT BADAŃ GEOGRAFII .................................... 97 Region and regionalism – a political‐geographical approach .......... 99  Region w nauczaniu geografii ....................................................................... 127  Geografia regionalna i jej znaczenie dla istoty geografii .................. 149  Metodyczne podstawy administracyjno‐terytorialnej reorganizacji państwa w warunkach demokratycznych ................... 161  V. TOŻSAMOŚĆ GEOGRAFII .................................................................................. 171  W poszukiwaniu geograficznej tożsamości Geografii osadnictwa i ludności ............................................................................................................... 173  Człowiek w geograficznych teoriach funkcjonalno‐ strukturalnych .................................................................................................... 181  Jedność geografii a problem kształcenia akademickiego .................. 197  O znaczeniu syntezy naukowej w geografii ............................................ 221  SŁOWO WSTĘPNE Z wielką przyjemnością przekazujemy do rąk czytelników tom, któ‐ ry zawiera zbiór publikacji Prof. dr. hab. Andrzeja Suliborskiego, nau‐ kowca, dydaktyka i organizatora, związanego przez wszystkie lata pra‐ cy zawodowej z Uniwersytetem Łódzkim. Pretekstem do wydania mo‐ nografii poświęconej drodze naukowej Profesora jest Jubileusz 70. lat życia oraz blisko półwiecze pracy poświęconej dla Geografii i ośrodka naukowego, w której dyscyplina ta znalazła również instytucjonalne umocowanie. Wydanie tej pracy, dobór materiałów, ponowne rozpoznanie treści artykułów, próba wczucia się w charakter intelektualnej podróży, dla której są one pewnymi punktami orientacyjnymi, stanowią wielokon‐ tekstową refleksję nad czasem. Namysł ten związany jest przede wszystkim z ewolucją problematyki badawczej Geografii, zwłaszcza Geografii osadnictwa, oraz z ewolucją myśli w zmieniającym się oto‐ czeniu społeczno‐gospodarczym. Artykuły zebrane w tym tomie stanowią mały, choć mamy nadzieję, że reprezentatywny, fragment szerokich zainteresowań naukowych Profesora Andrzeja Suliborskiego. Wybór dotyczył przede wszystkim prac o charakterze teoretyczno‐metodologicznym, które pokazują z jednej strony drogę naukową, z drugiej wskazują na zainteresowanie Jubilata szerszym spojrzeniem na przedmiot i cele Geografii. Zaintere‐ sowanych pracami empirycznymi oraz innymi artykułami odsyłamy do zawartego w niniejszym tomie spisu publikacji oraz wyjaśnienia kon‐ tekstu ich powstania zamieszczonego w opisie sylwetki naukowej Pro‐ fesora. Zawartość niniejszej monografii podzielono na trzy części, które od‐ zwierciedlają główne pola zainteresowań naukowych Profesora An‐ drzeja Suliborskiego, tj. problematyka Geografii miasta (osadnictwa), regionu jako przedmiotu badań Geografii oraz ideowych korzeni i toż‐ samości Geografii jako dyscypliny naukowej i edukacyjnej. Istotą wszystkich części zbioru prac jest podkreślenie myśli prze‐ wodniej odnoszącej się do refleksji nad ideą Geografii jako dziedziny Miasto – region – tożsamość geografii 8 wiedzy i sposobów w jaki przedstawia oraz interpretuje rzeczywistość. Refleksja ta wynika z przekonania Profesora, że Geografia jest społecz‐ nie potrzebna i stanowi interesujący punkt widzenia miejsca człowieka w środowisku życia, a jej podstawy teoretyczno‐metodologiczne po‐ zwalają tworzyć pewne nadbudowy interpretacyjne oraz komuniko‐ wać się z pokrewnymi dziedzinami wiedzy. Szczególne zainteresowa‐ nie Jubilata kierowane było w stronę koncepcji strukturalno‐funk‐ cjonalnej i właśnie ona w największym zakresie określiła przemyślenia dotyczące istoty miasta, regionu i samej dziedziny badań – Geografii. Mamy nadzieję, że zbiór prac będzie inspirujący dla osób podejmują‐ cych badania naukowe z tego zakresu, oraz w pracy dydaktycznej. Pra‐ gniemy aby zawarta tu treść wzmocniła geograficzną tożsamość oraz pobudzała do twórczego działania, zwłaszcza młodych Geografów. W tych uroczystych dniach, kiedy świętujemy 70‐lecie i prawie półwiecze życia zawodowego Profesora Andrzeja Suliborskiego, ży‐ czymy Jubilatowi z całego serca wielu lat zdrowia, pomyślności, nie‐ słabnącej aktywności zawodowej i wielu pozytywnych doświadczeń. Składamy w tym miejscu – my – uczniowie, współpracownicy z Zespo‐ łu naukowo‐dydaktycznego Katedry Geografii Regionalnej i Społecznej UŁ wielkie podziękowania za trud włożony w naszą geograficzną, i nie tylko, edukację, czas poświęcony na wspólne rozmyślania o sprawach życiowych i zawodowych, wspieranie naszej akademickiej wolności i coś czego nie da się wyrazić słowami, a tworzy poczucie, że jest nam dane być „razem”. Pracowni Katedry Geografii Regionalnej i Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego Kwiecień, 2016 r. I. DROGA NAUKOWA Andrzej Józef Suliborski, syn Stanisława i Bożenny Gawskiej, urodził się 13 grudnia 1945 roku w Łodzi w rodzinie inteligenckiej. Ojciec Sta‐ nisław ukończył przed wojną studia lekarskie na Akademii Medycznej w Warszawie. W okresie okupacji był więźniem niemieckiego obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Matka Bożenna ukończyła przed wojną Centralny Instytut Wychowania Fizycznego im. Józefa Piłsud‐ skiego w Warszawie (dzisiejszy AWF). Była reprezentantką klubów sportowych Polonii Warszawa i Warszawianki w lekkiej atletyce oraz piłce ręcznej. Andrzej Suliborski uczęszczał do Szkoły Podstawowej nr 55 i Li‐ ceum Ogólnokształcącego nr XIII im. Marii Piotrowiczowej w Łodzi, w którym uzyskał w roku 1963 maturę. Bezpośrednio po maturze zo‐ stał przyjęty na studia geograficzne na Wydział Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Łódzkiego. Swoje zainteresowania naukowe rozwinął na trzecim roku studiów uczestnicząc w pracach badawczych Koła Nau‐ kowego Geografów UŁ, którego został wiceprzewodniczącym a później przewodniczącym. Prowadzone w ramach Koła Naukowego badania oraz uczestnictwo w zjazdach naukowych i seminariach terenowych organizowanych przez Komitety Koordynacyjne Kół Naukowych Geo‐ grafów w Poznaniu i Gdańsku ugruntowały jego przekonanie o tym, że po skończeniu studiów chce zajmować się badaniami naukowymi i pracą dydaktyczną. W roku 1968 obronił pracę magisterską pt. „Julianów – studium geograficzne osiedla mieszkaniowego w Łodzi”, której promotorem był prof. dr Ludwik Straszewicz oraz zdał egzamin magisterski. W tym też roku rozpoczął pracę naukowo‐dydaktyczną na etacie asystenta w Za‐ kładzie Geografii Ekonomicznej UŁ kierowanym przez swojego promo‐ tora. Po trzech latach pracy (w roku 1971) i opublikowaniu pierwszych artykułów został awansowany na etat starszego asystenta w Katedrze Geografii Ekonomicznej UŁ. W roku 1973 był organizatorem i uczestnikiem wyprawy naukowej pod kierownictwem ówczesnego dr. Stanisława Liszewskiego do Afryki Miasto – region – tożsamość geografii 10 północnej („Afryka 1973”), w której brali udział pracownicy Instytu‐ tów Geografii i studenci geografii UŁ. Wyjazd ten był ważny z punktu widzenia naukowego i poznawczego (przejazd przez kraje Europy za‐ chodniej, pobyt badawczy w Hiszpanii i Maroku), ale także dlatego, że miał wpływ na kształtowanie się osobowości A. Suliborskiego, jego postawy społecznej i stosunku do ludzi z nim związanych. W tym sa‐ mym roku urodził mu się syn Filip. W roku 1974 A. Suliborski rozpoczął badania związane z tematem pracy doktorskiej: „Zmiany funkcji miast województwa łódzkiego w latach 1960–1970”. Jej promotorem był prof. dr Ludwik Straszewicz, a recenzentami, nieżyjący już dzisiaj, doc. dr hab. Stefan Witkowski z Politechniki Świętokrzyskiej i doc. dr Zdzisław Batorowicz z Uniwer‐ sytetu Łódzkiego. Po obronie pracy doktorskiej w roku 1976 został awansowany na etat adiunkta w Zakładzie Geografii Ekonomicznej i Organizacji Prze‐ strzeni, w którym pracował do roku 1981. Po utworzeniu Instytutu Geografii Ekonomicznej i Organizacji Przestrzeni początkowo pracował w Zakładzie Geografii Miast i Turyzmu, a od roku 1982 w Zakładzie (później Katedrze) Geografii Politycznej i Ekonomicznej Regionalnej. Już jako adiunkt odbył (1976) dwumiesięczny staż zawodowy w Biurze Planowania Regionalnego Makroregionu Środkowo‐Zachodniego w Poz‐ naniu, gdzie zajmował się praktycznymi problemami planowania sieci osadniczej i inwestycji przemysłowych. Będąc na stanowisku adiunkta odbył także 10‐dniowy staż w Uniwersytecie Aix‐Marseille oraz kilka‐ krotne wyjazdy studialne do Uniwersytetu Tbilisi w Gruzji i Uniwersy‐ tetów w Preszowie i Bańskiej Bystrzycy na Słowacji. Na Uniwersyte‐ tach tych prowadził również wykłady z geografii społeczno‐ekono‐ micznej Polski i geografii osadnictwa, a także odbył liczne studia tere‐ nowe. Zarówno staż zawodowy i wcześniejsze (już w czasach studenc‐ kich) wyjazdy i wyprawy do różnych krajów wpłynęły na zaintereso‐ wania naukowe A. Suliborskiego geografią regionalną, studiami regio‐ nalnymi i planowaniem przestrzennym. W roku 1981 był kierowni‐ kiem naukowym wyprawy do Afryki Środkowej, w której uczestniczyli pracownicy i studenci geografii oraz biologii UŁ. Niestety wyprawa ta zakończyła się niepowodzeniem i z powodów losowych została prze‐ rwana już we Włoszech. W roku 1994 A. Suliborski będąc przeciwnikiem przymusu robienia habilitacji na własną prośbę przeszedł na etat starszego wykładowcy w Katedrze Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych, na którym pracował do roku 2001. W tym czasie mimo zwiększonych obowiąz‐ ków dydaktycznych (pensum minimalne wynosiło 300 a później 360 godz. rocznie) prowadził nadal intensywne badania, uczestniczył w życiu naukowym, publikował artykuły, a także dokształcał się zawo‐ dowo. W roku akademickim 1996/1997 ukończył dwusemestralne Droga życiowa 11 studium Kształtowania i Ochrony Środowiska na UŁ a w roku 1997 w ramach programu Tempus zdobył również certyfikat z zakresu roz‐ woju lokalnego i gospodarki przestrzennej w Unii Europejskiej (Local development and spatial management in the Europen Union). W roku 2001 na Wydziale Nauk Geograficznych UŁ A. Suliborski uzyskał stopień doktora habilitowanego w zakresie geografii społecz‐ no‐ekonomicznej. Podstawą uzyskania stopnia naukowego był zbiór ośmiu monotematycznych artykułów oraz opublikowany komentarz do tego zbioru w postaci książki pt. „Funkcje i struktura funkcjonalna miast. Studia empiryczno‐teoretyczne”. Recenzentami w przewodzie habilitacyjnym byli: prof. dr hab. E. Biderman z UAM w Poznaniu, prof. dr hab. Wiesław Maik z UMK w Toruniu oraz prof. dr hab. Stanisław Liszewski z UŁ. Po uzyskaniu stopnia dr hab. przez trzy lata A. Sulibor‐ ski (2001‐ 2004) pracował na etacie adiunkta, a od roku 2004 na etacie profesora nadzwyczajnego, w Katedrze Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Łódzkiego, w której od roku 2002 kiero‐ wał Zakładem Badań Społecznych i Regionalnych. W latach 2002–2005 A. Suliborski pracował równolegle na drugim etacie profesora nadzwyczajnego w Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi. W 2007 roku został kierownikiem samodzielnego Zakładu Geografii Regionalnej i Społecznej na UŁ. W okresie tym współ‐ pracował również z Wyższą Szkołą Turystyki i Hotelarstwa w Łodzi. Tytuł Profesora otrzymał z rąk Prezydenta Rzeczpospolitej w roku 2010. Recenzentami jego dorobku naukowego, pracy dydaktycznej oraz organizacyjnej byli profesorowie: Teresa Czyż z UAM w Poznaniu, Andrzej Lisowski z Uniwersytetu Warszawskiego, Eugeniusz Rydz z Akademii Pomorskiej w Słupsku oraz Andrzej Matczak z UŁ. Po uzy‐ skaniu tytułu otrzymał etat profesora zwyczajnego na UŁ oraz kierow‐ nictwo Katedry Geografii Regionalnej i Społecznej na Wydziale Nauk Geograficznych. Pierwsze badania A. Suliborskiego o charakterze naukowym były związane z tematem jego pracy magisterskiej. Zaangażowanie w jej realizację wiązało się z chęcią uzyskania pełnej wiedzy o przedmiocie oraz miało podłoże emocjonalne, ponieważ w osiedlu tym urodził się i mieszka do tej pory. Położone nad niewielką rzeczką osiedle Julianów, którego początki zabudowy mieszkaniowej przypadają na lata dwu‐ dzieste ubiegłego wieku, stanowiło doskonałe pole badań geograficz‐ nych. Bezpośrednim opiekunem i nauczycielem podstaw pracy badaw‐ czej był wówczas dr Stanisław Pączka, nieżyjący już dzisiaj dr hab., prof. UŁ i wieloletni dyrektor Instytutu Geografii Ekonomicznej i Orga‐ nizacji Przestrzeni. Wzorce metodologicznie czerpał z badań morfoge‐ Rozwój naukowy Miasto – region – tożsamość geografii 12 netycznych prowadzonych w Zakładzie Geografii Ekonomicznej przez ówczesnego dr. Marka Kotera. Temat pracy magisterskiej i specjalizacja Zakładu Geografii Ekono‐ micznej, w którym pracował, ukierunkowały jego zainteresowania naukowe na geografię miast jako główną dziedzinę badań. Drugim nur‐ tem badań była geografia regionalna (społeczno‐ekonomiczna), a póź‐ niej także edukacja regionalna, z którymi wiązały go tradycje ich upra‐ wiania w instytucie przez prof. Ludwika Straszewicza, prof. Jana Dylika oraz w zakresie edukacji prof. Annę Dylikową i doc. Zdzisława Batoro‐ wicza. Trzeci kierunek dociekań naukowych A. Suliborskiego skiero‐ wany był na teorię i metodologię geografii. Zainteresowania tą tematy‐ ką wyraziły się w postaci wielu artykułów i trzech książek oraz w ini‐ cjatywie i organizacji wraz z koleżanką z Katedry prof. Krystyną Rem‐ bowską i prof. Wiesławem Maikiem z Uniwersytetu w Toruniu i WSG w Bydgoszczy cyklicznych seminariów teoretyczno‐metodologicznych. Efektem tych spotkań była seria monografii naukowych (10 tomów) redagowana przez organizatorów pod wspólnym tytułem „Podstawo‐ we idee i koncepcje w geografii”. Głównym kierunkiem badań naukowych A. Suliborskiego jest geo‐ grafia miast (osadnictwa miejskiego). Podstawą dla studiowania tej problematyki stanowiły wieloletnie doświadczenia zdobyte w trakcie prac terenowych. Od początku pracy naukowo‐dydaktycznej A. Suli‐ borski miał bardzo dobre możliwości prowadzenia takich badań uczestnicząc, a po doktoracie kierując ćwiczeniami terenowymi dla studentów geografii oraz biorąc udział w pracach naukowo‐badaw‐ czych na rzecz gospodarki. W badaniach z zakresu geografii miast inte‐ resowały go dwa główne zagadnienia: – przestrzenne struktury społeczno‐gospodarcze miasta, ich organiza‐ cja i funkcjonowanie oraz oddziaływania lokalne i regionalne miast, – systemy miejskie (osadnicze) ich zróżnicowanie i ewolucja funkcjo‐ nalna. Zainteresowania A. Suliborskiego problematyką wnętrza miasta, je‐ go genezą oraz zróżnicowaniem morfologicznym, funkcjonalnym i spo‐ łecznym zapoczątkowane zostało tematyką pracy magisterskiej, a póź‐ niej ugruntowane w trakcie prowadzonych przez zespół pracowników Zakładu Geografii Ekonomicznej UŁ studiów inwentaryzacji urbani‐ stycznej miast województwa opolskiego i kieleckiego. W studiach tych A. Suliborski zajmował się szeroko rozumianym mieszkalnictwem. Problematyka ta w polskiej geografii – wówczas (lata 70. XX w.) pio‐ nierska – rozwijana była w Zakładzie Geografii Ekonomicznej głównie przez Jerzego Dzieciuchowicza. Osiągnięcia A. Suliborskiego w tym zakresie dotyczą opracowania oryginalnej koncepcji pojęcia „środowi‐ sko mieszkaniowe” (wewnętrznego i zewnętrznego) oraz założeń me‐ todycznych jego badania (artykuł pt. Środowisko mieszkaniowe miasta Droga życiowa 13 jako przedmiot badań geografii osadnictwa, 1972). Była to pierwsza w geografii polskiej próba sformułowania koncepcji kompleksowego ujęcia środowiska mieszkaniowego miasta. A. Suliborski prowadził również studia nad organizacją przestrzeni miejskiej i jej funkcjonowaniem. Były to studia nad strukturą prze‐ strzenną osiedla mieszkaniowego, wiejskiego układu osadniczo‐his‐ torycznego w górach Sierra Nevada w Hiszpanii, organizacją prze‐ strzenną stosunków wielkościowych i własnościowych działek, a także funkcjonowaniem systemów usługowych i produkcyjnych. Ważnym osiągnięciem metodycznym w tym zakresie było opracowane pod kie‐ runkiem A. Suliborskiego studium struktury przestrzennej miasta Sie‐ radza. Stanowi ono próbę przedstawienia monograficznej syntezy geo‐ graficzno‐ekonomicznej miasta zarówno zróżnicowanie przestrzeni miejskiej, jej genezę i organizację funkcjonalną, jak i oddziaływanie miasta i jego powiązania w układzie lokalnym, regionalnym i krajo‐ wym. Innym miastem regionu łódzkiego, któremu A. Suliborski po‐ święcił badania był Uniejów – wówczas jeden z najmniejszych ośrod‐ ków lokalnych w regionie łódzkim. Były to studia, które zostały opu‐ blikowane w bardzo obszernej monografii historycznej tego miasta. Łódź, jej przestrzeń i region miejski, gospodarka, mieszkańcy, od początku kariery naukowej stanowiły zawsze przedmiot jego studiów naukowych. Były to badania o charakterze społecznym takie jak zna‐ czenie społeczne metropolii łódzkiej, rola i znaczenie łódzkich przed‐ siębiorców w procesie zmiany gospodarczej, czy funkcjonowanie i rola rad osiedlowych w przestrzeni miejskiej, czy też szersze studia po‐ święcone czynnikom, mechanizmom i skutkom powstających w mie‐ ście dysproporcji społecznych i gospodarczych. W wymiarze regional‐ nym były to badania odnoszące się do metropolii łódzkiej, jej proble‐ mów integracji społeczno‐gospodarczej i funkcjonalnej. Znaczącym osiągnięciem naukowym A. Suliborskiego są opracowane we współau‐ torstwie z prof. Aleksandrą Jewtuchowicz rozdziały dotyczące gospo‐ darki oraz życia społecznego i kulturalnego w obszernej monografii miasta Łodzi wydanej również w wersji anglojęzycznej. Niewątpliwie znaczącym wyzwaniem intelektualnym było uczestniczenie w opraco‐ waniu koncepcji atlasu Łodzi, redakcja czterech plansz oraz współau‐ torstwo zamieszczonych na nich map. Relacje między miastem a otaczającą go najbliższą i dalszą prze‐ strzenią społeczno‐gospodarczą A. Suliborski badał przez identyfikację przestrzenną różnych funkcji egzogenicznych oraz związki społeczne (demograficzne) miasta z jego otoczeniem. Badania takie prowadził na przykładzie takich miast jak Nysa, Sieradz, Humenne w Słowacji, czy Łódź. Stanowiły one empiryczną podstawę do prowadzenia rozważań teoretycznych nad pojęciami aglomeracji wielkomiejskiej i strefy pod‐ miejskiej. Miasto – region – tożsamość geografii 14 Wszystkie artykuły z tej problematyki w swojej istocie odnoszą się przede wszystkim do empiryczno‐teoretycznego rozpoznania funkcji regionalnych (lokalnych) miast i mieszczą się w szeroko pojętej pro‐ blematyce funkcjonalnej, która wyrasta z tradycji i dokonań łódzkiej szkoły geografii społeczno‐ekonomicznej. A. Suliborski kontynuując i rozwijając badania funkcjonalne nad systemami miejskimi niewątpli‐ wie stał się bardzo ważnym przedstawicielem tego nurtu w Polsce, wybitnym znawcą problematyki przemian funkcji i struktury funkcjo‐ nalnej osadnictwa. Swoje badania w tym zakresie rozpoczął pracą doktorską na temat zmian funkcji miast w regionie łódzkim wykorzystując do tego celu metodologię analizy regionalnej, i kontynuowane przez cały okres ka‐ riery zawodowej. Wyniki tych badań opublikował w ponad 30. artyku‐ łach naukowych, mapach i dwóch książkach (praca habilitacyjna i tzw. monografia profesorska). Wszystkie opublikowane prace zarówno te, które zawierają empi‐ ryczną weryfikację określonych tez, jak i te próbujące rozwinąć istnie‐ jące koncepcje lub sformułować nowe, przyczyniły się poważnie do rozwoju nurtu strukturalno‐funkcjonalnego w polskiej geografii osad‐ nictwa. Problemy podnoszone w tych pracach to: a) tożsamość filozoficzna nurtu strukturalno‐funkcjonalnego i sposób w jaki opisuje on w geografii miast człowieka oraz otaczającą go rzeczywistość, b) znaczenie funkcji miejskich w procesach integrujących lub dezinte‐ grujących sieć osadniczą na poziomie regionalnym, c) ewolucja struktury funkcjonalnej i funkcji miast oraz czynników sprawczych wywołujących tę zmianę oraz jej skutki w przestrzeni miejskiej, d) rozumienia w geografii miast terminu funkcja i poszerzenie jego zakresu treści oraz związanie funkcji z konkretnym miejscem. Całość rozwijanej w pracach A. Suliborskiego myśli odnosi się do sformułowania nowych diachronicznych ujęć funkcjonalnych i ich ko‐ notacji społecznych. Istotą jest odejście od ahistoryczności przez włą‐ czenie w proces poznawczy wektora czasu oraz rozszerzenie zakresu rozumienia pojęcia funkcja miasta o jej społeczną treść i interpretację. Wprowadzając do badań funkcjonalnych czynnik czasu A. Suliborski przedstawił metodologię badania procesu zmian funkcjonalnych. Wprowadzona koncepcja genetyczno‐funkcjonalna opisuje dzieje funk‐ cjonalne miasta jako pochodną tzw. czynników funkcjonalnych. Z kolei interpretując miasto w kategoriach miejsca i terytorium człowieka, który jest twórcą, użytkownikiem i sprawcą wszystkich zmian, A. Suliborski sformułował koncepcję funkcji miejsca definiując ją jako korelat treści materialno‐informacyjnych oraz przypisywanych miejscu społecznych znaczeń i wartości. Opracowany program stanowi Droga życiowa 15 płaszczyznę integracji badań funkcjonalnych i morfologicznych oraz jest łącznikiem pomiędzy podejściem klasycznym w geografii miast (bliskim radykalnemu empiryzmowi) a humanistycznym. Rekonstruk‐ cja badań funkcjonalnych, którą A. Suliborski przeprowadził w geogra‐ fii społeczno‐ekonomicznej, została przedstawiona w jego książce pt. „Funkcjonalizm w polskiej geografii miast. Studia nad genezą i poję‐ ciem funkcji” (2010). Stanowi ona podsumowanie jego wieloletnich badań empirycznych i przemyśleń teoretycznych nad funkcjonalizmem w pol‐skiej geografii miast oraz przedstawia pewne nowe sposoby jego interpretacji. Jej autor wyraża przekonanie, że funkcjonalizm w geogra‐ fii nie wyczerpał jeszcze swoich możliwości opisu i wyjaśniania zjawisk miejskich pod warunkiem nowej konceptualizacji pojęcia funkcji w geo‐ grafii jako kategorii polimorficznej. Istotnym osiągnięciem poznawczym pracy jest rekonstrukcja znaczeń i zakresu treści kluczowego dla nurtu funkcjonalnego pojęcia funkcji prowadząca do jego klasyfikacji i osadze‐ nia w kontekście różnych podejść teoretyczno‐metodologicznych. Ważnym aspektem działalności naukowej A. Suliborskiego w zakre‐ sie problematyki miejskiej są różne niepublikowane opracowania eks‐ perckie na potrzeby miast. Były to studia z zakresu problematyki mieszkaniowej, oceny funkcjonowania gospodarek miast, strategie rozwoju miast i inne. W zakresie geografii regionalnej dorobek naukowy A. Suliborskiego liczy blisko 40 publikacji oraz kilkadziesiąt opracowań niepublikowa‐ nych wykonanych na rzecz gospodarki regionalnej. Badania te dotyczą studiów regionalnych o charakterze naukowo‐utylitarnym (prowadzo‐ ne w różnych regionach – głównie jednak w regionie łódzkim) oraz edukacji i dydaktyki regionalnej w ramach, której opublikował pod‐ ręczniki (6 książek) i kilka artykułów. Studia regionalne A. Suliborskiego, zwłaszcza te odnoszące się do regionu łódzkiego, wynikają z profilu naukowego Katedry i prowadzo‐ nej dla studentów specjalizacji, na której miał wykłady. Niewątpliwie na zainteresowanie studiami regionalnymi miał wpływ odbyty staż specjalistyczny w Biurze Planowania Regionalnego Makroregionu Środkowo‐Zachodniego w Poznaniu. Po powrocie z Poznania wraz z doc. dr. Zdzisławem Batorowiczem rozpoczął badania nad powoła‐ nymi w roku 1975 w Polsce makroregionami. Posumowaniem tych studiów była książka z roku 1983 pt. „Geografia ekonomiczna Polski. Makroregiony gospodarczo‐planistyczne” (która miała trzy zmienione wydania). Głównym założeniem pracy była identyfikacja struktury regionalnej Polski przez ustalenie geograficznej indywidualności re‐ gionów. Badania regionalne odnosiły się z małymi wyjątkami związa‐ nymi z pracami na rzecz gospodarki (Śląsk Opolski) do obszaru regio‐ nu łódzkiego. Prace te dotyczyły regionu BOP (Bełchatowski Okręg Miasto – region – tożsamość geografii 16 Przemysłowy), oraz struktur przestrzenno‐funkcjonalnych województw sieradzkiego i piotrkowskiego. Odrodzenie się podmiotowości regionalnej oraz tocząca się dysku‐ sja nad potrzebą zmiany podziału administracyjnego państwa stanowi‐ ły główne motywy podjęcia przez A. Suliborskiego studiów dotyczą‐ cych podziałów administracyjnych na obszarze środkowej Polski. Mia‐ ły one w dużej mierze charakter regionalnych studiów z geografii spo‐ łeczno‐politycznej. Początkowo dotyczyły one zagadnień ogólnych ta‐ kich, jak region i regionalizm jako kategorii geografii politycznej, uwa‐ runkowania polityczne i społeczne koncepcji podziałów administra‐ cyjnych Polski, ideologiczne dylematy współpracy transgranicznej w jednoczącej się Europie. Później miały już charakter studiów empi‐ rycznych poświęconych preferencji administracyjnej i akceptacji re‐ formy terytorialnej przez mieszkańców. Synteza tych badań znalazła się we współautorskiej książce poświęconej delimitacji potencjalnego obszaru województwa łódzkiego nagrodzonej przez Prezydenta Miasta Łodzi. Po reformie ustroju terytorialnego i powołaniu 16. województw A. Suliborski zajął się badaniem problemu funkcjonowania drugiego ogniwa (powiatów) administracji krajowej na obszarze aglomeracji łódzkiej. Wyniki tych badań opublikowane zostały we współautorskiej książce, która dostarczyła naukowych przesłanek do podejmowania decyzji o zmianach podziału administracyjnego na tym obszarze. Badania nad elementami struktury regionalnej A. Suliborski przed‐ stawił najpierw w postaci dwóch rozdziałów w monografii wojewódz‐ twa łódzkiego, a następnie współredagując dwie książki poświęcone kształtowaniu się łódzkiego regionu społeczno‐gospodarczego oraz procesom jego przestrzennej transformacji (razem z prof. Aleksandrą Jewtuchowicz). Opracowania te są ze sobą komplementarne, pierwsze – w części retrospektywnej identyfikuje strukturę regionalną oraz główne procesy modelujące jej zmianę, drugie – wskazuje na relację pomiędzy transformacją regionu a procesami globalnymi i ukazuje na przykładzie badanych przypadków zróżnicowanie przestrzenne proce‐ sów zmiany regionu łódzkiego w płaszczyznach gospodarczej, społecz‐ nej i osadniczej. Książki te są ukoronowaniem długoletnich badań A. Suliborskiego nad przestrzenią regionalną województwa łódzkiego. Bardzo ważną dziedziną studiów regionalnych były także opraco‐ wania, ekspertyzy, strategie, diagnozy (ponad 20) wykonane przez A. Suliborskiego na potrzeby samorządowych władz regionalnych róż‐ nego szczebla administracyjnego, a także opracowania naukowe wy‐ konywane w ramach realizacji tematów tzw. centralnych lub KBN‐u. Za największe osiągnięcie naukowe A. Suliborskiego w zakresie stu‐ diów regionalnych należy uznać dopracowanie metodologii analizy Droga życiowa 17 regionalnej polegającej na odejściu od ujęcia monograficznego na rzecz badania najważniejszych problemów charakterystycznych dla regionu i ich wyjaśnianiu na podstawie celowo wybranych studiów przypadków. Zainteresowanie edukacją i dydaktyką regionalną A. Suliborski za‐ wdzięcza doc. dr. Zdzisławowi Batorowiczowi, wybitnemu dydaktyko‐ wi i specjaliście w zakresie geografii osadnictwa. Efektem tej współ‐ pracy było opracowanie nowoczesnego podręcznika do nauczania geo‐ grafii Polski w liceum, którego pierwsze wydanie noszące tytuł „Polska w Europie” – podręcznik geografii dla szkoły średniej ukazało się w roku 1988 (z doc. dr. Zdzisławem Batorowiczem oraz ówczesnym geografem fizycznym dr. Jackiem Nalewajko). Podręcznik prezentował główne geograficzne cechy polskiej przestrzeni na tle innych krajów europejskich, a w swoich założeniach metodycznych ograniczał wiedzę faktograficzną na rzecz wyjaśniania i uczenia o zjawiskach, procesach i związkach pomiędzy człowiekiem a środowiskiem geograficznym. Książka doczekała się jedenastu wydań (ostatnie w roku 2000), co jak się wydaje, dobrze świadczy o jej walorach dydaktycznych. Uzupełnie‐ niem podręcznika była napisana w tym samym składzie autorskim i wydana w roku 1993 oraz wznowiona w roku 1995 książka, która stanowi pracę metodyczną wspomagającą nauczycieli, ale także roz‐ szerzającą niektóre zagadnienia poruszane w podręczniku. Efektem zainteresowań edukacją regionalną A. Suliborskiego było opublikowa‐ ne opracowanie zespołowe oryginalnego programu kształcenia regio‐ nalnego w zakresie dziedzictwa kulturowego Łodzi i Regionu Polski Środkowej dla różnych poziomów nauczania. Rozwinięciem idei za‐ wartych w tym programie było wydanie dwóch książek – pierwszych podręczników do edukacji regionalnej przeznaczonych dla uczniów liceum i gimnazjum. Zainteresowania podstawami teoretycznymi i metodologicznymi geografii towarzyszą A. Suliborskiemu od początku pracy naukowej, co wyrażał w wielu swoich artykułach bez względu na ich problematykę przedmiotową. Stały się one jednak przedmiotem szczególnych zainte‐ resowań już po uzyskaniu stopnia doktora habilitowanego. Refleksje, uogólnienia i syntezy odnoszą się przede wszystkim do geografii miast i studiów regionalnych, ale także do całej geografii, którą zawsze trak‐ tował jako jedną naukę zasadniczo odmienną w swoich założeniach teoretyczno‐metodologicznych, od innych. Najważniejsze doświadczenia zdobył podczas pisania pracy habili‐ tacyjnej oraz książki poświęconej terminologii i pojęciom z geografii politycznej i geopolityki we współpracy z prof. Marinem Baczwaro‐ wem. Obie prace wymagały przeprowadzenia szerokich studiów i głę‐ bokiego namysłu nad pojęciami odnoszącymi się do szeroko rozumia‐ nej problematyki społecznej. Szereg zawartych w książkach terminów Miasto – region – tożsamość geografii 18 i pojęć niejednokrotnie wymagał po raz pierwszy sprecyzowania i na‐ dania im nowych znaczeń. W zakresie geografii miast i osadnictwa zajmował się przed wszyst‐ kim funkcjonalizmem w geografii miast publikując z tego zakresu sze‐ reg artykułów teoretycznych, których uogólnienie zawarł w pracy ha‐ bilitacyjnej, a później w książce syntetyzującej i rozwijającej nurtu funkcjonalny przez nadanie mu nowych treści i znaczeń. Przemyślenia teoretyczne w zakresie geografii regionalnej odnosiły się do jej fundamentalnego pojęcia, jakim jest region, jego rola w synte‐ zie geograficznej i edukacji oraz znaczenie geografii regionalnej dla naukowego sensu i jedności geografii. Praca nad książką, przemyślenia teoretyczne w zakresie geografii miast oraz geografii regionalnej doprowadziły A. Suliborskiego do rozważań nad jednym z kluczowych problemów dla geografii, którym jest jej naukowa tożsamość. Geografia jest trudno porównywalna do innych nauk zarówno na zasadach przedmiotowych jak i metodolo‐ gicznych, stąd pytanie o jej sens i specyfikę jest w pełni zasadne. Pró‐ bując znaleźć odpowiedź A. Suliborski odwołuje się do koncepcji re‐ gionalnej, która w jego przekonaniu jest najbliższa temu, czym w isto‐ cie jest geografia jako nauka. Uważa, że w syntezie wiedzy regionalnej tkwi tożsamość naukowa geografii. Zainteresowania teoretyczne geografią A. Suliborskiego znalazły najpełniejszy wyraz w organizowanym od 2004 r. seminarium razem z prof. Wiesławem Maikiem i z prof. Krystyną Rembowską zatytułowa‐ nym: Podstawowe idee i koncepcje w geografii. Efektem tych spotkań i dyskusji jest 9 monografii naukowych, pod wspólną redakcją organi‐ zatorów, w których znalazły się artykuły i wypowiedzi dyskusyjne wie‐ lu polskich geografów, a w przygotowaniu wydawniczym jest tom 10. zamykający cykl spotkań. Książki te są ważną wypowiedzią polskich geografów w sprawach istotnych dla rozwoju geograficznej myśli teore‐ tycznej, a mianowicie zaawansowania poziomu teoretycznego geografii, indywidualnego oglądu jej przestrzeni poznania, podstaw jedności, roli i znaczenia naszej dyscypliny wobec wyzwań przyszłości, podstawo‐ wych kategorii geograficznych takich, jak region, krajobraz, przestrzeń, miejsce, terytorium, czas, czy też postrzeganie człowieka w geografii. Ogólnie publikowany dorobek naukowy A. Suliborskiego liczy po‐ nad 130 artykułów, książek i innych publikacji naukowych oraz blisko 30 opracowań eksperckich (diagnozy, oceny, strategie i opinie) liczą‐ cych często kilkadziesiąt stron maszynopisu wykonane w ramach róż‐ nych programów badawczych dla gospodarki narodowej, regionalnej i lokalnej. Ponadto A. Suliborski wykonał kilkadziesiąt recenzji meryto‐ rycznych podręczników szkolnych i programów nauczania zleconych przez MEN, recenzji artykułów naukowych, projektów badań i książek naukowych. Droga życiowa Działalność dydaktyczna 19 W trakcie swojej pracy w Uniwersytecie Łódzkim kilkadziesiąt razy uczestniczył w różnego rodzaju konferencjach krajowych i zagranicz‐ nych wygłaszając referaty i przewodnicząc sesjom. Organizował kilka konferencji krajowych i zagranicznych, w tym seminaria poświęcone współczesnym problemom teoretyczno‐metodologicznym polskiej geo‐ grafii. Był wykładowcą na Uniwersytecie Tbiliskim w Gruzji, Uniwersy‐ tecie w Preszowie i Uniwersytecie w Bańskiej Bystrzycy na Słowacji. Wiele razy brał udział w krótkoterminowych wyjazdach naukowych do Czech, Francji, Gruzji, Hiszpanii, Rosji, Szwecji, Słowacji i Włoch. Za działalność naukową A. Suliborski otrzymał cztery razy nagrodę II stopnia i dwa razy I stopnia JM Rektora UŁ, wyróżnienie zespołowe JM Rektora UŁ za podręcznik akademicki, nagrodę zespołową Prezy‐ denta m. Łodzi oraz nagrodę zespołową ministra Gospodarki i Trans‐ portu. A. Suliborski prowadził działalność dydaktyczną w Uniwersytecie Łódzkim nieprzerwanie od roku 1968 do września roku 2016. Prowa‐ dził wszystkie formy zajęć dydaktycznych, a po doktoracie większość stanowiły wykłady, konwersatoria i seminaria, w sumie kilkanaście rodzajów ćwiczeń i proseminariów, 15 tytułów wykładów oraz semi‐ naria: specjalizacyjne, licencjackie, magisterskie na geografii, wykłady na studiach doktoranckich przy Wydziale Nauk Geograficznych UŁ, a także wykłady i seminaria na studiach podyplomowych turystyki oraz ochrony i kształtowania środowiska w UŁ. Wykładał na kierunku Turystyka i Rekreacja, prowadzonym przez Wydział Nauk Geograficz‐ nych, a wcześniej na kierunku Geografia Turyzmu i Hotelarstwa na wydziałach zamiejscowych UŁ w Tomaszowie Mazowieckim i Sieradzu. Ponadto prowadził przez 2 lata (2003–2004) wykłady zlecone w Wyż‐ szej Szkole Ekonomiczno‐Humanistycznej w Skierniewicach, a także w latach 2002–2005 zajęcia dydaktyczne (wykłady i seminaria licen‐ cjackie) w Społecznej Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi oraz wykłady w Wyższej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Łodzi. Efektem działalności dydaktycznej jest wypromowanie przez A. Su‐ liborskiego ponad 90 prac magisterskich, kilkunastu licencjackich oraz 115 podyplomowych. Wypromował czterech doktorów z zakresu geo‐ grafii społeczno‐ekonomicznej, z których jeden (Marcin Wójcik) uzy‐ skał stopień doktora habilitowanego: – dr Danuta Walkiewicz – Przemiany struktury funkcjonalnej miast wojewódzkich w latach 1975–1995 (2003), – dr hab. Marcin Wójcik – Przemiany społeczno‐gospodarcze wsi aglo‐ meracji łódzkiej w okresie transformacji ustrojowej (2006),
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Miasto - region - tożsamość geografii. Wybór prac Andrzeja Suliborskiego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: