Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00198 009789 7506267 na godz. na dobę w sumie
Miasto na prawach powiatu - ebook/pdf
Miasto na prawach powiatu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 255
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1898-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Prezentowana monografia jest pierwszą pozycją w polskiej literaturze prawniczej poświęconą w całości miastom na prawach powiatu. Autorka dokonała analizy tych jednostek samorządu terytorialnego, wykazując, czym różnią się one od gmin i powiatów oraz w których kwestiach są do nich podobne. Rozważania oparte zostały zarówno na materiale normatywnym, jak i na literaturze i doktrynie prawa samorządu terytorialnego i prawa administracyjnego. W publikacji wykorzystano orzecznictwo sądowe, orzecznictwo organów nadzoru oraz akty prawa miejscowego odnoszące się do podstawowych problemów rozprawy. Książka adresowana jest do prawników, pracowników samorządowych i wszystkich osób zainteresowanych problematyką funkcjonowania miast na prawach powiatu.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów...........................................................................................................9 Wstęp..........................................................................................................................11 Rozdział 1 Kształtowanie się miast na prawach powiatu w latach 1928–1998...............1 1.1..Okres.od.1928.do.1993.r...............................................................................17 1.2..Okres.od.1993.do.1999.r...............................................................................26 1.2.1.. Rozporządzenie.pilotażowe...........................................................26 1.2.2.. Ustawa.o.dużych.miastach.............................................................29 1.3..Podstawowe.kompetencje.miasta.na.prawach.powiatu. nabyte.z.dniem.oraz.po.1.stycznia.1999.r..................................................3 1.3.1.. Przejęcie.urzędów.rejonowych......................................................3 1.3.2.. Utworzenie.jednostek.administracji.rządowej.na.terenie. miasta.na.prawach.powiatu...........................................................36 1.3.3.. Utworzenie.jednostek.ochrony.przeciwpożarowej...................39 1.3.4.. Przejęcie.urzędów.pracy.................................................................40 1.3... Zadania.z.zakresu.ochrony.konkurencji.i.konsumentów.........41 1.3.6.. Zadania.z.zakresu.pomocy.społecznej,.w.tym.orzekania. o.stopniu.niepełnosprawności.......................................................41 1.3.7.. Utworzenie.samodzielnych.publicznych.zakładów.opieki. zdrowotnej........................................................................................43 1.3.8.. Zadania.dotyczące.cmentarzy.komunalnych.............................. 46 1.3.9.. Zadania.z.zakresu.edukacji............................................................47 1.3.10..Tworzenie.bibliotek.publicznych...................................................49 1.3.11..Tworzenie.instytucji.filmowych.i.muzeów..................................49 1.3.12..Zadania.z.zakresu.kultury.fizycznej.............................................0 1.3.13..Zadania.z.zakresu.zarządu.drogami.............................................1 1.3.14..Przejęcie.ośrodków.dokumentacji.geodezyjnej. i.kartograficznej................................................................................4  Spis treści 1.3.1..Zadania.z.zakresu.gospodarki.nieruchomościami. stanowiącymi.własność.Skarbu.Państwa..................................... 1.3.16..Przejmowanie.instytucji.i.jednostek.organizacyjnych. z.obszaru.więcej.niż.jednej.jednostki.samorządu.. terytorialnego....................................................................................7 Rozdział 2 Sytuacja prawna miasta na prawach powiatu..................................................9 2.1..Uwagi.ogólne................................................................................................9 2.2..Stan.prawny.w.okresie.od.1.stycznia.1999.r..do.29.maja.2001.r............9 2.3..Miasto.na.prawach.powiatu.—.gmina.czy.powiat?...............................63 2.4..Stan.prawny.od.30.maja.2001.r...................................................................71 Rozdział 3. Struktura organizacyjna miasta na prawach powiatu....................................74 3.1..Lokalna.wspólnota.samorządowa.............................................................74 3.2..Osoba.prawna.korzystająca.z.ochrony.sądowej.....................................76 3.3..Statut................................................................................................................ 77 3.4..Tworzenie,.łączenie,.dzielenie.i.znoszenie.miast.na.prawach. powiatu.oraz.ustalanie.ich.granic..............................................................80 3...Jednostki.organizacyjne..............................................................................8 3.6..Jednostki.pomocnicze..................................................................................86 3.7..Zadania.miasta.na.prawach.powiatu........................................................ 91 3.8..Odpowiedzialność.miasta.na.prawach.powiatu.za.szkody. wyrządzone.przy.wykonywaniu.władzy.publicznej.............................97 Rozdział 4 Rada miejska..........................................................................................................100 4.1..Uwagi.ogólne..............................................................................................100 4.2..Skład,.liczebność,.sposób.wyboru............................................................100 4.3..Organ.stanowiący.i.kontrolny..................................................................102 4.4..Zadania.........................................................................................................104 4...Organizacja.wewnętrzna..........................................................................108 4.6..Status.prawny.radnego.............................................................................110 Rozdział 5 Prezydent miasta na prawach powiatu.............................................................124 .1..Uwagi.ogólne..............................................................................................124 .2..Wybór.prezydenta.miasta.na.prawach.powiatu...................................12 .3..Pracownik.samorządowy..........................................................................128 6 Spis treści .4..Zwierzchnik.służbowy.pracowników.samorządowych......................134 ...Zwierzchnik.służbowy.służb,.inspekcji.i.straży....................................136 .6..Monokratyczny.organ.wykonawczy.......................................................140 .7..Ograniczenia.wynikające.z.pełnienia.funkcji.prezydenta..................10 .8..Podobieństwo.funkcji.prezydenta.miasta.na.prawach.powiatu. do.funkcji.starosty......................................................................................160 Rozdział 6 Akty prawa miejscowego stanowione przez miasto na prawach powiatu....................................................................................................................166 6.1..Zakres.obowiązywania..............................................................................166 6.2..Przepisy.prawa.obowiązujące.przy.stanowieniu.prawa. miejscowego.na.szczeblu.miasta.na.prawach.powiatu........................167 6.3..Rodzaje.aktów.prawa.miejscowego........................................................168 6.3.1.. Przepisy.powszechnie.obowiązujące.wydawane. na.podstawie.delegacji.ustawowej..............................................169 6.3.2.. Ustrojowe.przepisy.wewnętrzne.................................................170 6.3.3.. Przepisy.porządkowe....................................................................174 6.4..Zasady.i.tryb.uchwalania.oraz.wydawania.aktów. prawa.miejscowego....................................................................................176 Rozdział 7 Mienie miasta na prawach powiatu..................................................................179 7.1..Pojęcie.mienia..............................................................................................179 7.2..Podmioty.mienia.........................................................................................182 7.3..Pochodzenie.mienia...................................................................................183 7.4..Nabycie.mienia...........................................................................................189 7...Zasady.zarządzania.mieniem...................................................................191 7.6..Oświadczenia.woli.....................................................................................193 7.7..Mienie.jednostek.pomocniczych.............................................................19 7.8..Formy.prowadzenia.gospodarki.komunalnej.......................................197 Rozdział 8 Formy współdziałania miasta na prawach powiatu......................................200 8.1..Uwagi.ogólne..............................................................................................200 8.2..Związki.miast.na.prawach.powiatu........................................................202 8.2.1.. Tryb.utworzenia.związku..............................................................202 8.2.2.. Zadania.związku............................................................................204 8.2.3.. Organizacja.związku.....................................................................20 7 Spis treści 8.3..Porozumienia.miast.na.prawach.powiatu...............................................207 8.4..Stowarzyszenia.miast.na.prawach.powiatu,.przystępowanie. do.międzynarodowych.zrzeszeń.i.społeczności.regionalnych...........210 Rozdział 9 Nadzór nad działalnością miasta na prawach powiatu................................213 9.1..Kryteria.i.organy.nadzoru.........................................................................213 9.2..Postępowanie.w.ramach.nadzoru.pełnionego.przez.wojewodę. i.regionalną.izbę.obrachunkową..............................................................21 9.3..Zatwierdzenie,.uzgodnienie.lub.zaopiniowanie. przez.inny.organ.........................................................................................221 9.4..Postępowanie.w.ramach.nadzoru.pełnionego.przez.Prezesa.. Rady.Ministrów.i.Sejm.RP........................................................................221 9...Zaskarżalność.rozstrzygnięć.nadzorczych.............................................224 9.6..Nadzór.nad.poleceniami.i.żądaniami.prezydenta.miasta...................22 9.7..Środki.ochrony.sądowej............................................................................226 Rozdział 10. Wybrane dane statystyczne dotyczące miast na prawach powiatu............228 Zakończenie............................................................................................................232 Załącznik Wykaz miast na prawach powiatu; wybrane dane statystyczne na podstawie informacji GUS — grudzień 2005..................................243 Bibliografia.............................................................................................................247 8 Wykaz skrótów Biul. SN.—.Biuletyn.Sądu.Najwyższego GP.—.Gazeta.Prawna k.c..—.ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..—.Kodeks.cywilny,.Dz..U..Nr.16,. k.p..—.ustawa.z.dnia.26.czerwca.1974.r..—.Kodeks.pracy,.Dz..U..Nr.24,. poz..93.z.późn..zm. poz..141.z.późn..zm.. k.p.a..—.ustawa.z.dnia.14.czerwca.1960.r..—.Kodeks.postępowania.admini- stracyjnego,.tekst.jedn..Dz..U..z.2000.r..Nr.98,.poz..1071.z.późn..zm. M. Praw..—.Monitor.Prawniczy NP.—.Nowe.Prawo NSA.—.Naczelny.Sąd.Administracyjny ONSA.—.Orzecznictwo.Naczelnego.Sądu.Administracyjnego OSA.—.Orzecznictwo.Sądów.Apelacyjnych OSN.—.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego OSNAPiUS.—.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Administracyjna,.Pra- OSNCP.—.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego.Izby.Cywilnej,.Pracy.i.Ubez- cy.i.Ubezpieczeń.Społecznych pieczeń.Społecznych OSP.—.Orzecznictwo.Sądów.Polskich OSPiKA.—.Orzecznictwo.Sądów.Polskich.i.Komisji.Arbitrażowych OSS.—.Orzecznictwo.w.Sprawach.Samorządowych OTK.—.Orzecznictwo.Trybunału.Konstytucyjnego OTK ZU.—.Orzecznictwo.Trybunału.Konstytucyjnego.Zakład.Ubezpieczeń o.w..—.ustawa.z.dnia.16.lipca.1998.r..—.Ordynacja.wyborcza.do.rad.gmin,.rad. powiatów.i.sejmików.województw,.tekst.jedn..Dz..U..z.2003.r..Nr.19,. poz..147 pr. bud..—.ustawa.z.dnia.7.lipca.1994.r..—.Prawo.budowlane,.tekst.jedn.. Dz..U..z.2003.r..Nr.207,.poz..2016.z.późn..zm. 9 Wykaz skrótów przepisy wprowadzające.—.ustawa.z.dnia.13.października.1998.r..—.Przepi- sy.wprowadzające.ustawy.reformujące.administrację.publiczną,.Dz..U.. z.1998.r..Nr.133,.poz..872.z.późn..zm. PS.—.Przegląd.Sądowy RPEiS.—.Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny SN.—.Sąd.Najwyższy ST.—.Samorząd.Terytorialny. TK.—.Trybunał.Konstytucyjny u.a.r..—.ustawa.z.dnia..czerwca.1998.r..o.administracji.rządowej.w.woje- wództwie,.tekst.jedn..Dz..U..z.2001.r..Nr.80,.poz..872.z.późn..zm.. u.b.w..—.ustawa.z.dnia.20.czerwca.2002.r..o.bezpośrednim.wyborze.wójta,. burmistrza.i.prezydenta.miasta,.Dz..U..Nr.113,.poz..984.z.późn..zm. u.f.p..—.ustawa.z.dnia.26.listopada.1998.r..o.finansach.publicznych,.tekst. jedn..Dz..U..z.2003.r..Nr.1,.poz..148.z.późn..zm. u.p.s..—.ustawa.z.dnia.22.marca.1990.r..o.pracownikach.samorządowych,. tekst.jedn..Dz..U..z.2001.r..Nr.142,.poz..193.z.późn..zm. u.s.g..—.ustawa.z.dnia.8.marca.1990.r..o.samorządzie.gminnym,.tekst.jedn.. Dz..U..z.2001.r..Nr.142,.poz..191.z.późn..zm. u.s.p..—.ustawa.z.dnia..czerwca.1998.r..o.samorządzie.powiatowym,.tekst. jedn..Dz..U..z.2001.r..Nr.142,.poz..192.z.późn..zm. u.s.o..—.ustawa.z.dnia.7.września.1991.r..o.systemie.oświaty,.tekst.jedn..Dz..U.. z.1996.r..Nr.67,.poz..329.z.późn..zm. u.s.t..—.ustawa.z.dnia.8.marca.1990.r..o.samorządzie.terytorialnym,.tekst. jedn..Dz..U..z.1996.r..Nr.13,.poz..74.z.późn..zm. ustawa antykorupcyjna.—.ustawa.z.dnia.21.sierpnia.1997.r..o.ograniczeniu. prowadzenia.działalności.gospodarczej.przez.osoby.pełniące.funkcje. publiczne,.Dz..U..Nr.106,.poz..679.z.późn..zm. ustawa kompetencyjna.—.ustawa.z.dnia.24.lipca.1998.r..o.zmianie.niektórych. ustaw.określających.kompetencje.organów.administracji.publicznej. w.związku.z.reformą.ustrojową.państwa,.Dz..U..Nr.106,.poz..668.z.późn..zm. ustawa wdrożeniowa.—.ustawa.z.dnia.29.grudnia.1998.r..o.zmianie.niektó- rych.ustaw.w.związku.z.wdrożeniem.reformy.ustrojowej.państwa,. Dz..U..Nr.162,.poz..1126.z.późn..zm. u.s.w..—.ustawa.z.dnia..czerwca.1998.r..o.samorządzie.województwa,.tekst. jedn..Dz..U..z.2001.r..Nr.142,.poz..190.z.późn..zm. u.z.z.d., ustawa miejska.—.ustawa.z.dnia.24.listopada.199.r..o.zmianie.za- kresu.działania.niektórych.miast.oraz.o.miejskich.strefach.usług.pub- licznych,.tekst.jedn..Dz..U..z.1997.r..Nr.36,.poz..224.z.późn..zm. 10 Wstęp Obecny.model.samorządu.terytorialnego.kształtował.się.na.przestrze- ni.kilkunastu.lat..Dzięki.zmianom.ustrojowym,.politycznym.i.gospodar- czym.w.roku.1990.reaktywowano.samorząd.terytorialny,.który.ustawą.z.dnia. 8.marca.1990.r..został.ustanowiony.jako.podstawowa.forma.organizacji.życia. publicznego.w.gminach..Do.zakresu.działania.gminy.zaliczono.wszystkie. sprawy.publiczne.o.znaczeniu.lokalnym,.niezastrzeżone.ustawami.na.rzecz. innych.podmiotów..Zaspokajanie.zbiorowych.potrzeb.wspólnoty.stało.się. zadaniem.własnym.gminy.. Kolejne.działania.ustawodawcy.stanowiły.przygotowania.do.wprowa- dzenia.zasadniczej.reformy.ustrojowej.państwa..Działania.te.w.odniesieniu. do.miast.na.prawach.powiatu.polegały.m.in..na.stopniowym.różnicowaniu. poszczególnych.gmin.poprzez.przekazywanie.im.w.drodze.porozumień. zadań.i.kompetencji.z.zakresu.rządowej.administracji.ogólnej.i.specjalnej. wraz.z.mieniem.służącym.do.ich.wykonywania..Zadania.i.kompetencje. przekazywano.największym.miastom.polskim.wymienionym.w.załączniku. nr.1.do.rozporządzenia.Rady.Ministrów.z.dnia.13.lipca.1993.r..w.sprawie. określenia.zadań.i.kompetencji.z.zakresu.rządowej.administracji.ogólnej. i.specjalnej,.które.mogą.być.przekazane.niektórym.gminom.o.statusie.mia- sta,.wraz.z.mieniem.służącym.do.ich.wykonywania,.a.także.zasad.i.trybu. przekazania.(Dz..U..Nr.14,.poz..64.z.późn..zm.)..Następnym.etapem.było. wejście.w.życie.ustawy.z.dnia.24.listopada.199.r..o.zmianie.zakresu.działa- nia.niektórych.miast.oraz.o.miejskich.strefach.usług.publicznych.(tekst.jedn.. Dz..U..z.1997.r..Nr.36,.poz..224.z.późn..zm.),.która.obowiązywała.do.31.grudnia. 1998.r..Mocą.tej.ustawy.miasta.wymienione.w.załączniku.do.niej.(tożsamym. z.treścią.załącznika.nr.1.do.rozporządzenia.Rady.Ministrów.z.dnia.13.lipca. 1993.r.),.gminy.warszawskie.i.miasto.stołeczne.Warszawa.oraz.miejskie.stre- fy.usług.publicznych.przejęły.jako.własne.albo.zlecone.wymienione.w.usta- wie.zadania.z.zakresu.administracji.rządowej..Utrata.mocy.obowiązującej. 11 Wstęp powyższej.ustawy1.pozostała.bez.wpływu.na.zakres.przejętych.wcześniej. zadań.i.kompetencji.46.miast..Ostatecznie.miasta.te,.łącznie.z.innymi,.któ- rych.status.określono.w.art..91.u.s.p.,.stały.się.miastami.na.prawach.powiatu.. Wymienione.jednostki.samorządu.terytorialnego.stanowią.przedmiot.zain- teresowania.niniejszej.pracy. Ze.względu.na.to,.że.miasta.na.prawach.powiatu,.podobnie.jak.gminy. i.powiaty.są.jednostkami.samorządu.terytorialnego,.zasadne.było.zbadanie. specyfiki.tych.miast.i.wykazanie,.czym.różnią.się.one.od.innych.jednostek. i.w.których.kwestiach.są.do.nich.podobne..W.doktrynie.panuje.bowiem.po- wszechnie.przekonanie,.że.miasta.na.prawach.powiatu.są.typowi.gminami,. z.nielicznymi.tylko.różnicami.zbliżającymi.je.do.powiatów..Konieczne.było. także.skorygowanie.błędnego.twierdzenia.o.prawidłowości.stosowania.wprost. przepisów.ustawy.o.samorządzie.powiatowym.do.zadań.powiatu.realizowa- nych.przez.miasta.na.prawach.powiatu,.pomimo.że.art..92.ust..2.u.s.p..stanowi,. iż:.„Miasto.na.prawach.powiatu.jest.gminą.wykonującą.zadania.powiatu.na. zasadach.określonych.w.tej.ustawie”..Nie.ulega.bowiem.wątpliwości,.że.wy- konywanie.zadań.powiatu.wykracza.poza.ustawę.o.samorządzie.powiatowym. i.wynika.także.z.wielu.innych.ustaw.i.aktów.normatywnych.niższego.stopnia.. Tylko.kilku.autorów,.a.wśród.nich.K..Podgórski,.A..Matan,.J.P..Tarno,. M..Miemiec,.K..Mońko.i.J..Ciemniewski,.podjęło.się.w.mniejszym.lub.więk- szym.stopniu.analizy.wybranych.zagadnień.dotyczących.powiatów.grodz- kich..Teza.o.możliwości.traktowania.miast.na.prawach.powiatu.niemalże.tak. samo.jak.gminy.we.wszystkich.aspektach.związanych.z.funkcjonowaniem. tych.jednostek.samorządu.terytorialnego.ujawnia.wymagającą.wypełnienia. lukę.w.piśmiennictwie.i.wywołuje.chęć.jej.weryfikacji.. Wykorzystanie.w.pracy.metody.analitycznoprawnej.pozwoliło.na. sformułowanie.koniecznych.ustaleń.i.wniosków..Prezentowane.rozważania. oparte.zostały.zarówno.na.materiale.normatywnym,.jak.również.na.literatu- rze.i.doktrynie.prawa.samorządu.terytorialnego.i.prawa.administracyjnego.. Ponieważ.opracowań.poświęconych.wyłącznie.miastom.na.prawach.powia- tu.nie.ma.zbyt.wiele,.starano.się.wykorzystać.orzecznictwo.sądowe,.orzecz- nictwo.organów.nadzoru.oraz.akty.prawa.miejscowego.odnoszące.się.do. podstawowych.problemów.rozprawy..Umożliwiło.to.sformułowanie.szeregu. postulatów.de lege ferenda.jako.metody.pozwalającej.jednoznacznie.określić,. które.przepisy.prawa.mają.zastosowanie.do.miast.na.prawach.powiatu.rea- lizujących.zadania.dwóch.rodzajów.jednostek.samorządu.terytorialnego. 1. Mocą.art..109.pkt.3.ustawy.z.dnia.13.października.1998.r..—.Przepisy.wprowadzające.ustawy. reformujące.administrację.publiczną.(Dz..U..Nr.133,.poz..872.z.późn..zm.). 12 Wstęp Książka.porusza.przede.wszystkim.zagadnienia.ustrojowe..Z.tego.też. względu.poza.zakresem.tematycznym.znalazły.się.zagadnienia.dotyczą- ce.finansów.miasta.na.prawach.powiatu..Rozważono.natomiast.kwestie. dotyczące.jego.pozycji.prawnej.oraz.struktury.organizacyjnej..Poruszono. także.problematykę.statusu.miasta.na.prawach.powiatu,.tj..podjęto.próbę. określenia,.czy.jest.ono.gminą,.czy.powiatem..Zagadnienia.te.miały.szcze- gólnie.istotne.znaczenie.przed.wejściem.w.życie.ustawy.z.dnia.11.kwietnia. 2001.r..o.zmianie.ustaw:.o.samorządzie.gminnym,.o.samorządzie.powiato- wym,.o.samorządzie.województwa,.o.administracji.rządowej.w.wojewódz- twie.oraz.o.zmianie.niektórych.innych.ustaw.(Dz..U..Nr.4,.poz..497.z.późn.. zm.),.w.której.jednoznacznie.stwierdzono,.że.miasto.na.prawach.powiatu.jest. gminą..Przedmiotem.analizy.w.tej.części.opracowania.są.także.m.in..kwestie. dotyczące.mieszkańców.miasta.na.prawach.powiatu.jako.podmiotów.tworzą- cych.z.mocy.prawa.wspólnotę.samorządową..Odniesiono.się.do.uregulowań. prawnych.oraz.procedur.związanych.z.tworzeniem,.łączeniem,.dzieleniem. i.znoszeniem.miast.na.prawach.powiatu,.z.uwzględnieniem.znaczenia.opi- nii.zainteresowanych.rad.gmin.oraz.konsultacji.z.mieszkańcami..Opisane. zostały.zagadnienia.dotyczące.jednostek.pomocniczych.tworzonych.przez. miasta.na.prawach.powiatu,.przeprowadzono.też.rozważania.odnoszące.się. do.jednostek.organizacyjnych.tworzonych.przez.miasto.w.celu.wykonywa- nia.jego.zadań..Celem.tych.przemyśleń.było.przede.wszystkim.udzielenie. odpowiedzi.na.pytanie,.czy.dopuszczalne.jest.wykonywanie.zadań.gminy. i.powiatu.realizowanych.przez.miasto.na.prawach.powiatu.w.ramach.jednej. jednostki.organizacyjnej,.czy.też.konieczne.jest.tworzenie.odrębnych.jedno- stek..Te.kwestie.potwierdzają.bowiem.odmienność.powiatów.grodzkich.od. gmin,.które.nie.realizują.zadań.powiatu. Przedmiotem.zainteresowania.stała.się.także.problematyka.dopusz- czalności.prowadzenia.działalności.gospodarczej.przez.miasta.na.prawach. powiatu.wykraczającej.poza.zadania.o.charakterze.użyteczności.publicznej.. Zagadnienie.to.budzi.liczne.wątpliwości.w.doktrynie,.głównie.ze.względu. na.rozbieżne.prawne.uregulowanie.możliwości.prowadzenia.działalności. gospodarczej.wykraczającej.poza.zadania.o.charakterze.użyteczności.pub- licznej.przez.gminy.oraz.przez.powiaty..W.obecnym.stanie.prawnym.rodzi. się.pytanie,.czy.miasto.na.prawach.powiatu.w.ogóle.może.prowadzić.taką. działalność,.a.jeśli.tak,.to.w.jakim.zakresie. W.dalszej.części.książki.omówione.zostały.organy.miasta.na.prawach. powiatu,.tj..rada.miejska.i.prezydent.miasta..Poruszona.też.została.tematy- ka.dotycząca.zarządu.miasta.na.prawach.powiatu,.który.mocą.przepisów. 13 Wstęp ustawy.z.dnia.20.czerwca.2002.r..o.bezpośrednim.wyborze.wójta,.burmistrza. i.prezydenta.miasta.(Dz..U..Nr.113,.poz..984.z.późn..zm.).utracił.status.orga- nu.wykonawczego.w.mieście.na.prawach.powiatu.na.rzecz.prezydenta..Or- gan.ten.w.niniejszym.opracowaniu.został.porównany.ze.starostą.pełniącym. funkcję.przewodniczącego.zarządu.w.powicie.ziemskim..Poruszono.również. problematykę.aktów.prawa.miejscowego.stanowionych.przez.miasto.na. prawach.powiatu,.ze.szczególnym.uwzględnieniem.zarządzeń.prezydenta,. których.charakter.prawny.budzi.wiele.kontrowersji.w.doktrynie.. Kwestie.dotyczące.mienia.miasta.na.prawach.powiatu.zostały.uję- te.w.rozdziale.siódmym.obejmującym.m.in..sposoby.nabycia.mienia,.zasa- dy.zarządzania.mieniem.oraz.formy.prowadzenia.gospodarki.komunalnej.. Omówiono.tu.także.zagadnienia.związane.z.mieniem.jednostek.pomocni- czych.miasta.na.prawach.powiatu.. Rozdział.ósmy.poświęcono.formom.współdziałania.miast.na.prawach. powiatu..Ta.część.książki.odnosi.się.do.związków.komunalnych,.których. członkiem.jest.miasto.na.prawach.powiatu..Tu.poruszona.zostaje.także.tema- tyka.dotycząca.porozumień.zawieranych.przez.miasto.na.prawach.powiatu,. ze.szczególnym.uwzględnieniem.podmiotów,.z.którymi.powiat.grodzki.może. porozumienia.zawierać..W.rozdziale.tym.omówiono.również.uczestnictwo. miast.na.prawach.powiatu.w.stowarzyszeniach,.jak.również.zasady.przy- stępowania.do.zrzeszeń.i.społeczności.regionalnych.. Zakres.tematyczny.opracowania.obejmuje.także.zagadnienia.związane. z.nadzorem.nad.działalnością.miasta.na.prawach.powiatu. Książkę.kończą.wybrane.dane.statystyczne.dotyczące.miast.na.prawach. powiatu..Zebrane.informacje.pozwalają.ocenić.zróżnicowanie.poszczegól- nych.powiatów.grodzkich.m.in..ze.względu.na.ich.powierzchnię,.zaludnie- nie,.dochody.ich.budżetów.i.inne. 14 Rozdział 1 Kształtowanie się miast na prawach powiatu w latach 1928–1998 1.1. Okres od 1928 do 1993 r. Instytucja.miasta.na.prawach.powiatów.miała.zastosowanie.już.przed. drugą.wojną.światową..Podstawy.prawne.funkcjonowania.ówczesnych.po- wiatów.grodzkich.stworzyło.rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej. z.dnia.19.stycznia.1928.r..o.organizacji.i.zakresie.działania.władz.administracji. ogólnej2..Przepisy.rozporządzenia.przewidywały,.że.dla.celów.administracji. ogólnej.utrzymuje.się.podział.terytorialny.państwa.na.województwa,.powia- ty.i.gminy..Władzami.administracji.ogólnej,.poza.wojewodami,.organami. komunalnymi.i.komisarzami.rządu,.byli.starostwie.powiatowi.oraz.starosto- wie.grodzcy..Starostwie.grodzcy.sprawowali.władzę.w.powiatach.miejskich,. tj..miastach.liczących.powyżej.7.000.mieszkańców..Liczbę.tę.określano.na. podstawie.powszechnego.spisu.ludności..Rozporządzenie.przewidywało. możliwość.odstępstwa.od.generalnie.określonej.liczby.kwalifikującej.miasto. jako.powiat.miejski..Rada.Ministrów.mogła.bowiem.wyjątkowo,.w.drodze. odrębnego.rozporządzenia,.tworzyć.powiaty.miejskie.z.miast.liczących.po- niżej.7.000.mieszkańców.dla.celów.administracji.państwowej..Do.kategorii. powiatów.miejskich.zaliczono:.Białystok,.Bydgoszcz,.Częstochowę,.Gniezno,. Grudziądz,.Inowrocław,.Kraków,.Lublin,.Lwów,.Łódź,.Poznań,.Sosnowiec,. Toruń.i.Wilno.. Starostę.grodzkiego.kierującego.powiatem.miejskim.mianował.minister. spraw.wewnętrznych..Starosta.ten.osobiście.podlegał.ministrowi.w.granicach. przepisów.regulujących.stosunki.państwowej.służby.cywilnej.w.wojewódz- 2. Dz..U..Nr.11,.poz..86.z.późn..zm. 1 Kształtowanie się miast na prawach powiatu w latach 1928–1998 twie3..Służbowo.starosta.grodzki.był.podporządkowany.wojewodzie,.a.do. zakresu.jego.działań.jako.szefa.administracji.ogólnej.należały.wszystkie.spra- wy.administracji.państwowej.na.obszarze.powiatu,.o.ile.z.mocy.obowiązują- cych.wówczas.przepisów.nie.zostały.one.zastrzeżone.do.właściwości.władz. naczelnych,.wojewody.i.innych.władz.państwowych..Właściwość.rzeczową. starosty.grodzkiego.wyłączała.także.przynależność.sprawy.do.zakresu.dzia- łania.powiatowych.związków.komunalnych,.gmin.miejskich.i.wiejskich.oraz. obszarów.dworskich..Można.przyjąć,.że.rola.starosty.grodzkiego.sprowadzała. się.do.pełnienia.funkcji.przedstawiciela.rządu.w.terenie.(co.upodobniało.go. do.obecnego.wojewody).oraz.szefa.administracji.ogólnej..W.zakresie.spraw. administracji.ogólnej.starosta.grodzki.został.określony.jako.„odpowiedzialny. wykonawca.zleceń.wojewody”,.tj..jako.organ.wykonujący.na.obszarze.swojej. właściwości.takie.same.funkcje.jak.wojewoda4..Starosta.grodzki.realizował. swoje.zadania.przy.pomocy.starostwa.oraz.innych.podległych.mu.na.obsza- rze.powiatu.władz,.urzędów.i.organów..Zastępował.go.jeden.z.urzędników. starostwa,.wyznaczony.przez.wojewodę. Funkcja.starosty.grodzkiego.mogła.być.powierzona.przez.ministra. spraw.wewnętrznych.staroście.powiatowemu.powiatu.sąsiadującego.z.powia- tem.miejskim..Poza.tym.przekazanie.wszystkich.lub.poszczególnych.funkcji. starostów.grodzkich.mogło.nastąpić.w.drodze.rozporządzenia.Rady.Mini- strów.na.rzecz.prezydentów.miast..Warunkiem.przekazania.było.posiadanie. przez.miasta.warunków.zabezpieczających.należyte.prowadzenie.administra- cji.państwowej..Do.współdziałania.ze.starostą.grodzkim.w.wykonywaniu. zadań.administracji.ogólnej.powołane.zostały.powiatowe.organa.kolegialne. reprezentujące.czynnik.obywatelski..Były.to:.kolegium.składające.się.z.człon- ków.rady.miejskiej.oraz.kolegium.powołane.z.członków.magistratu6..Kolegia. Paragraf.8.rozporządzenia.Rady.Ministrów.z.dnia.19.marca.1928.r..w.sprawie.powiatów.miejskich. (Dz..U..Nr.4,.poz..426).przesądził.sprawę.stosowania.w.odniesieniu.do.starostów.grodzkich. przepisów.rozporządzenia.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.19.stycznia.1928.r..o.organizacji. i.zakresie.działania.władz.administracji.ogólnej.(Dz..U..Nr.11,.poz..86).dotyczących.starostów. powiatowych,.tj..art..64–71.. Por..art..67.i.art..29.pkt.2,.3.i.4.oraz.art..27.rozporządzenia.o.organizacji.i.zakresie.działania.władz. administracji.ogólnej. Stosowanie.do.postanowień.§.2.rozporządzenia.Rady.Ministrów.z.dnia.19.marca.1928.r..w.sprawie. powiatów.miejskich.(Dz..U..Nr.4,.poz..426).funkcje.starostów.grodzkich.powierzono.prezydentom:. Bydgoszczy,.Gniezna,.Grudziądza,.Inowrocławia,.Poznania,.Torunia.oraz.Krakowa.i.Lwowa..Pre- zydenci.sprawowali.swe.funkcje.przy.pomocy.funkcjonariuszy.miejskich.(urzędników.miejskich),. którzy.bezpośrednio.im.podlegali.. 6. W.Krakowie.i.Lwowie.starostowie.grodzcy.załatwiali.sprawy.należące.do.ich.zakresu.działania. samodzielnie.i.jednoosobowo,.bez.udziału.powiatowych.organów.kolegialnych..W.miastach.tych. dotychczasowi.dyrektorzy.policji.otrzymali.tytuł.i.stanowisko.starostów.grodzkich.. 3. 4. . 16 Okres od 1928 do 1993 r. te.zbierały.się.i.obradowały.na.wezwanie.i.pod.przewodnictwem.starostów. grodzkich..Rada.Ministrów.mogła.w.drodze.rozporządzenia.powierzyć.wy- działom.powiatowym.i.magistratom.miast.wydzielonych.z.powiatowego. związku.komunalnego.zarządzanie.niektórymi.działami.administracji.ogól- nej..Dotyczyło.to.administracji.drogowej,.zdrowia.publicznego,.administracji. weterynaryjnej,.budowlanej,.opieki.społecznej.i.pośrednictwa.pracy7. Częściowe.ujednolicenie.przepisów.prawnych.obowiązujących.w.okre- sie.międzywojennym.przyniosła.ustawa.z.dnia.23.marca.1933.r..o.częściowej. zmianie.ustroju.samorządu.terytorialnego.(Dz..U..Nr.3,.poz..294)..Zauważyć. jednak.należy,.iż.pomimo.prób.unifikacji.nadal.istniały.różnice.w.ustroju. samorządu.terytorialnego.w.poszczególnych.dzielnicach..Regulacją.usta- wy.nie.zostało.objęte.województwo.śląskie,.mające.własny.stan.prawny8,. oddzielnym.aktem.prawnym.uregulowano.także.ustrój.gminy.stołecznej. Warszawy9,.Krakowa10.i.Gdyni11. Ustawa.o.częściowej.zmianie.ustroju.samorządu.oparła.strukturę.samo- rządu.terytorialnego.na.samorządach.gminnych.(wiejskich.i.miejskich).oraz. powiatowych..Gminę.miejską.tworzyło.miasto..Organem.stanowiącym.i.kon- trolującym.w.miastach.była.rada.miejska,.a.w.związkach.powiatowych.rada. powiatowa..Funkcje.organów.zarządzających.i.wykonawczych.w.miastach. pełnił.zarząd.miejski,.a.w.powiatowych.związkach.samorządowych.—.wydział. powiatowy..Szefem.zarządu.miejskiego.był.burmistrz..Na.czele.powiatowych. związków.samorządowych.stał.prezydent.miasta..Do.zadań.rady.miejskiej. należało.powoływanie.i.kontrola.organów.zarządzających.oraz.stanowienie. norm.i.zasad.dotyczących.zarządu.i.gospodarki.gminy12..Zauważyć.należy,.że. 8. 7. Zob..więcej:.K.W..Kumaniecki,.B..Wasiutyński,.J..Panejko,.Polskie prawo administracyjne w zarysie,. Księgarnia.Powszechna,.Kraków.1929,.s..1064–1066. B..Dolnicki.podaje,.że.„ustrój.samorządu.powiatowego.regulowała.ustawa.pruska.z.dnia.13.grudnia. 1872.r..o.ustroju.powiatu,.utrzymana.w.mocy.i.nieco.zmodyfikowana.rozporządzeniem.wojewody. śląskiego.z.dnia.17.czerwca.1922.r..(Dz..U..Śl..Nr.3);.gmin.wiejskich.w.części.górnośląskiej.—.Ordy- nacja.dla.gmin.wiejskich.z.dnia.3.lipca.1891.r..(zbiór.ust..pr.,.s..233.z.późn..zm.),.w.części.cieszyńskiej. —.ustawa.krajowa.śląska.z.dnia.1.listopada.1863.r..(Dz..Urz..I.rozporządzeń.krajowych.Nr.17. z.późn..zm.);.gmin.miejskich.—.ustawy.śląskie.z.dnia..maja.1926.r..(Dz..U..Śl..Nr.22).oraz.z.dnia. 2.stycznia.1938.r..(Dz..U..Śl..Nr.2)”,.zob..B..Dolnicki,.Samorząd terytorialny,.Zakamycze,.Kraków. 2003,.s..48. 9. Ustawa.z.dnia.16.sierpnia.1938.r..o.samorządzie.gminy.m..st..Warszawy.(Dz..U..Nr.63,.poz..479). 10. W.Krakowie.obowiązywała.ustawa.krajowa.z.16.października.1904.r..nadająca.statut.dla.tego.miasta. (Dz..U..Nr.108.z.późn..zm.). poz..630.z.późn..zm.). 11. Rozporządzenie.Prezydenta.RP.z.dnia.24.listopada.1930.r..o.ustroju.miasta.Gdyni.(Dz..U..Nr.80,. 12. Zob..więcej.art..43.ust..1.ustawy.z.dnia.23.marca.1933.r..o.częściowej.zmianie.ustroju.samorządu. terytorialnego.(Dz..U..Nr.3,.poz..294). 17 Kształtowanie się miast na prawach powiatu w latach 1928–1998 ustawa.w.dwojaki.sposób.ujmowała.zarząd.—.jako.organ.kolegialny.złożony. z.burmistrza.(prezydenta.miasta),.jego.zastępców.oraz.ławników.wybieranych. przez.radnych,.a.także.jako.organ.jednoosobowy,.którym.był.przełożony. miasta.—.burmistrz.(prezydent)..Na.rzecz.przełożonego.miasta.działające- go.w.charakterze.organu.jednoosobowego.ustawa.ustanowiła.kompetencję. generalną,.wyliczając.szczegółowo.kwestie.powierzone.zarządowi.kolegial- nemu..Artykuł.46.stwierdza.natomiast,.że.„we.wszystkich.innych.sprawach. zarząd.działa.jednoosobowo.(...),.samodzielnie.pod.osobistą.odpowiedzialno- ścią.przy.pomocy.innych.członków.zarządu.i.funkcjonariuszy.gminnych”..Do. zadań.przekazanych.zarządowi.kolegialnemu.zaliczono.m.in..przygotowanie. i.zajmowanie.się.sprawami.podejmowanymi.dotąd.przez.radę.gminy,.ustala- nie.planu.realizacji.budżetu,.kwestie.organizacyjne.(wydawanie.regulaminów. i.instrukcji.dla.urzędów,.zakładów.i.przedsiębiorstw.gminnych),.sprawy.go- spodarcze,.majątkowe.i.finansowe.oraz.prawo.wszczynania.sporów.sądowych,. jak.również.inne.sprawy.zastrzeżone.do.„kolegialnego.decydowania.w.myśl. postanowień.ustawy”..Ta.konstrukcja.legislacyjna.spowodowała.wykonywanie. większości.kompetencji.należących.do.samorządu.terytorialnego.przez.organ. wykonawczy,.działający.najczęściej.jednoosobowo13. Ustawa.z.1933.r..wprowadziła.kategorię.samodzielnych.powiatów.miej- skich..Były.to.miasta.liczące.ponad.2.000.mieszkańców..Miasta.mniejsze.mo- gły.być.wyłączone.z.powiatów.w.drodze.ustawowej..Organami.samorządu. powiatowego.były:.rada.powiatowa.(organ.stanowiący.i.kontrolny).oraz. wydział.powiatowy.(organ.zarządzający.i.wykonawczy)..Funkcję.przewod- niczącego.rady.i.wydziału.powiatowego.pełnił.starosta.powiatowy..Do.zadań. rady.powiatowej.należało.m.in..zatwierdzanie.budżetu,.zaciąganie.pożyczek,. uchwalanie.statutów.powiatowych.w.sprawach.podatków.i.opłat,.wybór. członków.wydziału.powiatowego,.ustanawianie.w.razie.potrzeby.komisji.do. załatwienia.spraw.specjalnych,.uchwalanie.regulaminów,.załatwianie.spraw. przekazanych.jej.ustawami.szczegółowymi.itp. Wydział.powiatowy.zajmował.się.m.in..wszystkimi.sprawami,.które. nie.wymagały.uchwał.rady,.i.decydował.o.nich,.przygotowywał.obrady.rady. i.realizował.jej.uchwały,.dokonywał.czynności.powierzonych.przez.ustawy. i.władze.rządowe,.był.także.władzą.dyscyplinarną.w.stosunku.do.pracow- ników.powiatowego.związku.samorządowego.. W.zakresie.kompetencji.starosty.powiatowego.mieściło.się:.przygoto- wywanie.uchwał.rady.i.wydziału.powiatowego,.kierowanie.obradami.rady. 13. B..Dolnicki,.Samorząd terytorialny...,.s..4.. 18 Okres od 1928 do 1993 r. i.wydziału.oraz.wykonywanie.uchwał.tych.organów..Starosta.załatwiał.także. wszystkie.sprawy.bieżące..Ponadto.w.sytuacjach.niecierpiących.zwłoki.miał. prawo.podjęcia.wszystkich.czynności.należących.do.zakresu.działania.wy- działu.powiatowego,.warunkiem.prawomocności.tych.działań.było.jednak. ich.zatwierdzenie.przez.wydział.powiatowy.na.najbliższym.posiedzeniu14. Nadzór.nad.działalnością.miast.niewydzielonych.z.powiatowych. związków.samorządowych.sprawował.wydział.powiatowy..W.stosunku.do. miast.pozostałych.i.powiatowych.związków.samorządowych.funkcję.orga- nu.nadzorczego.powierzono.wojewodzie,.który.współdziałał.z.wydziałem. wojewódzkim.(izbą.wojewódzką). Dalsza.unifikacja.rozwiązań.prawnych.dotyczących.samorządu.teryto- rialnego.miała.być.dokonywana.w.trybie.rozporządzeń.Prezydenta.RP.w.cią- gu.najbliższych.dwóch.lat.od.chwili.wejścia.w.życie.ustawy.o.częściowej. zmianie.ustroju.samorządu.terytorialnego,.a.więc.do.12.lipca.193.r..Podstawę. prawną.kontynuowania.zmian.stanowił.art..122.ustawy..Przepis.ten.upoważ- niał.Prezydenta.RP.do.ustalenia.w.drodze.rozporządzeń.z.mocą.ustawy.dla. całego.państwa.lub.poszczególnych.jego.obszarów.tekstów.ustaw.o.ustroju. gminy.wiejskiej,.miasta.i.powiatowego.związku.samorządowego,.uzgad- niających.dotychczasowe.ustawodawstwo.w.dziedzinie.samorządu.teryto- rialnego.z.omawianą.ustawą..Z.udzielonych.pełnomocnictw.Prezydent.RP. nie.skorzystał1. Ogólne.ramy.ustrojowe.samorządu.terytorialnego.po.II.wojnie.świa- towej.wyznaczyły:.dekret.PKWN.z.dnia.21.sierpnia.1944.r..o.trybie.powoły- wania.władz.administracji.ogólnej.I.i.II.instancji.(Dz..U..Nr.2,.poz..8),.ustawa. z.dnia.11.września.1944.r..o.organizacji.i.zakresie.działania.rad.narodowych. (Dz..U..Nr.,.poz..22).oraz.dekret.PKWN.z.dnia.23.listopada.1944.o.organizacji. i.zakresie.działania.samorządu.terytorialnego.(Dz..U..Nr.14,.poz..74)..Przepisy. dekretu.z.dnia.21.sierpnia.1944.r..reaktywowały.wojewodów.i.starostów.w.roli. organów.ogólnej.administracji.rządowej..Dekret.z.dnia.11.września.1944.r.. wprowadził.system.rad.narodowych16..Do.kompetencji.terenowych.rad.naro- dowych.zaliczono.m.in..powoływanie.samorządowych.organów.wykonaw- czych,.kontrolę.działalności.organów.wykonawczych.(państwowych.i.samo- rządowych),.z.punktu.widzenia.legalności,.celowości.i.zgodności.z.zasadniczą. 14. Tamże,.s..46–47. 1. C..Ura,.Samorząd terytorialny w Polsce Ludowej 1944–1950,.PWN,.Warszawa.1972,.s..26. 16. Struktura.hierarchiczna.rad.narodowych.była.następująca:.a).Krajowa.Rada.Narodowa,.b).woje- wódzkie.rady.narodowe,.c).powiatowe.rady.narodowe,.d).miejskie.rady.narodowe,.e).gminne.rady. narodowe..Zakres.działalności.terytorialnej.rad.narodowych.wymienionych.w.pkt.b–e.opierał.się. na.podziale.administracyjnym.kraju. 19 Kształtowanie się miast na prawach powiatu w latach 1928–1998 linią.działalności.Krajowej.Rady.Narodowej,.planowanie.działalności.pub- licznej,.w.szczególności.ustalanie.budżetu.oraz.planu.świadczeń.w.naturze.. Niezależnie.od.uprawnień.przyznanych.radom.narodowym.mocą.postano- wień.dekretu.Krajowa.Rada.Narodowa.na.podstawie.art..29.mogła.w.drodze. uchwały.przekazać.radom.inny.„właściwy.zakres.ustawodawstwa”.. Dekret.PKWN.z.dnia.23.listopada.1944.r..utrzymał.w.mocy.instytucję. samorządu.terytorialnego..Administrację.rządową.obejmującą.różne.dzie- dziny.podlegającą.na.szczeblu.centralnym.kierownikom.resortów.powie- rzono.w.województwie.i.powiatach.wojewodzie.i.staroście..Wojewodowie. i.starostowie.byli.przedstawicielami.rządu.na.swoim.terenie17..Samorząd.tery- torialny.określono.wówczas.jako.korporację.prawa.publicznego.posiadającą. osobowość.prawną.reprezentowaną.przez.terenową.radę.narodową..Ustalono. hierarchiczne.podporządkowanie.rad.niższego.stopnia.radom.narodowym. stopnia.wyższego..Przejawiało.się.to.m.in..tym,.że.wszystkie.uchwały.rad.na- rodowych:.wojewódzkiej,.powiatowej,.miejskiej.i.gminnej.dotyczące.spraw. majątkowych.wymagały.zatwierdzenia.przez.prezydium.rady.narodowej. wyższego.stopnia..Do.zakresu.działania.samorządu.terytorialnego.zaliczono. sprawy.publiczne.o.znaczeniu.lokalnym,.o.ile.nie.zastrzeżono.ich.do.kompe- tencji.władz.państwowych..Ponadto.stworzono.enumeratywne.wyliczenie. zadań.nienależących.do.kompetencji.samorządu..Były.to.sprawy.zagraniczne. i.handlu.zagranicznego,.sprawy.wojskowe,.wymiaru.sprawiedliwości,.lasów,. górnictwa,.lotnictwa,.kolei,.dróg.państwowych.i.wojewódzkich.oraz.dróg. wodnych,.sprawy.poczty.i.telekomunikacji,.waluty.i.ubezpieczeń.oraz.po- datków.państwowych,.opłat,.ceł,.akcyz.i.monopoli..Organem.wykonawczym. na.szczeblu.powiatowej.rady.narodowej.był.wydział.powiatowy.stanowiący. jednocześnie.„władzę.porządkową”.dla.burmistrzów.oraz.członków.zarządów. miast.niewydzielonych..Organem.wykonawczym.miejskiej.rady.narodowej. był.zarząd.miejski..W.miastach.wydzielonych.zarząd.ten.składał.się.z.pre- zydenta.i.wiceprezydenta.oraz.3.do.6.członków.zarządu..Zakres.działania. miejskich.rad.narodowych.i.ich.organów.wykonawczych.nadal.określała. ustawa.z.dnia.23.marca.1933.r..o.częściowej.zmianie.ustroju.samorządu.te- rytorialnego..Zauważyć.należy,.że.mocą.art..29.dekretu.funkcje.działających. wcześniej.starostów.grodzkich.powierzono.prezydentom.miast.. W.literaturze.podkreśla.się,.że.w.kolejnych.latach.rozpoczął.się.proces. polegający.na.recepcji.wzorców.radzieckich.na.grunt.prawa.polskiego18..Mocą. 17. M..Jaroszyński,.Zagadnienia rad narodowych,.PWN,.Warszawa.1961,.s..16. 18. Por..H..Izdebski,.Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i działalności,.LexisNexis,.Warszawa.2001,. s..8.oraz.Z..Leoński,.Rady narodowe. Zasady organizacji i funkcjonowania,.PWN,.Warszawa.1969,.s..12. 20 Okres od 1928 do 1993 r. ustawy.z.dnia.20.marca.190.r..o.terenowych.organach.jednolitej.władzy. państwowej.(Dz..U..Nr.14,.poz..130).zniesiono.samorząd.terytorialny.(art..32). oraz.terenowe.organy.rządowej.administracji.ogólnej.(wojewodów.i.staro- stów)..Zlikwidowano.urzędy.wojewódzkie,.starostwa,.wydziały.wojewódz- kie.i.powiatowe.oraz.zarządy.miejskie.i.gminne..Rady.narodowe.określono. jako.terenowe.organy.jednolitej.władzy.państwowej.w.gminach,.miastach. i.w.dzielnicach.większych.miast,.w.powiatach.i.województwach..Organami. wykonawczymi.i.zarządzającymi.rad.narodowych.stały.się.prezydia.rad,.spra- wujące.na.podległym.sobie.terenie.wszystkie.funkcje.wykonawcze.władzy. państwowej..Poszczególnymi.dziedzinami.spraw,.należących.do.właściwości. rad.narodowych,.zarządzały.wydziały.prezydium..Zwierzchni.nadzór.nad. radami.narodowymi.powierzono.Radzie.Państwa.. Ustawa.z.dnia.20.marca.190.r..obowiązywała.do.chwili.wejścia.w.życie. ustawy.z.dnia.2.stycznia.198.r..o.radach.narodowych.(Dz..U..Nr.,.poz..16),. która.zmodyfikowała.podstawowe.zasady.ustroju..Zadaniem.jej.było.m.in.. umocnienie.samodzielności.rad.narodowych..Powiatowe.rady.narodowe. i.rady.miejskie.w.miastach.stanowiących.powiaty.miejskie.były.właściwe.we. wszystkich.sprawach.należących.do.zakresu.działania.rad.narodowych..Wy- jątek.stanowiły.sprawy.zastrzeżone.do.właściwości.rad.narodowych.niższe- go.lub.wyższego.stopnia..Powiatowe.i.miejskie.rady.narodowe.(w.miastach. stanowiących.powiaty.miejskie).sprawowały.administrację.państwową.w.za- kresie.określonym.obowiązującymi.wówczas.przepisami..Rady.narodowe. miast.stanowiących.powiaty.miejskie.wykonywały.zadania.należące.za- równo.do.kompetencji.powiatowych.rad.narodowych,.jak.i.miejskich.rad. narodowych.w.miastach.niestanowiących.powiatów.miejskich.(art..21.ust..4).. Podstawowym.zadaniem.miejskich.rad.narodowych.było.prowadzenie.go- spodarki.komunalnej.oraz.zaspokajanie.potrzeb.bytowych.i.kulturalnych. mieszkańców.miasta..Przykładowy.katalog.zadań.tych.organów.wymieniał. art..21.ust..3..Kompetencje.powiatowych.rad.narodowych.określono.w.art..19. ust..1..Były.to.m.in..zadania.dotyczące.budowy.i.utrzymania.dróg.lokalnych,. zakładów.pomocy.społecznej,.lecznictwa.o.zasięgu.powiatowym.(otwarte,. specjalistyczne,.powiatowe.stacje.pogotowia.ratunkowego),.budownictwa. wiejskiego,.szkół.i.innych.placówek.oświatowo–wychowawczych,.przed- siębiorstw.przemysłu.terenowego,.miejskiego.handlu.detalicznego.i.przed- siębiorstw.gastronomicznych,.powiatowych.domów.kultury,.teatrów,.kin,. muzeów.i.archiwów.regionalnych. Organem.wykonawczym.i.zarządzającym.powiatowej.rady.narodowej. (miejskiej.w.mieście.stanowiącym.powiat.miejski).było.prezydium..Rada.na- 21 Kształtowanie się miast na prawach powiatu w latach 1928–1998 rodowa.wybierała.prezydium.spośród.radnych.lub.spoza.grona.rady.w.na- stępującym.składzie:.przewodniczący,.jego.zastępcy,.sekretarz.i.członko- wie..Wybór.przewodniczącego.prezydium.powiatowej.rady.narodowej. (miejskiej.w.mieście.stanowiącym.powiat.miejski).podlegał.zatwierdzeniu. przez.Prezesa.Rady.Ministrów..W.przypadku.odmowy.zatwierdzenia.rada. narodowa.dokonywała.ponownego.wyboru..Zadaniem.prezydium.rady. było.reprezentowanie.rady.narodowej.na.zewnątrz,.wykonywanie.uchwał. rady,.prezydium.rady.narodowej.wyższego.stopnia.i.Rady.Ministrów.oraz. organizowanie.wykonywania.zadań.rady.narodowej..Prezydium.rady.naro- dowej.było.także.organem.odpowiedzialnym.za.przygotowanie.i.zwołanie. sesji.rady,.uchwalenie.projektu.planu.gospodarczego.i.budżetu.oraz.roz- patrzenie.okresowych.sprawozdań.z.ich.wykonania,.nadawanie.kierunku. działalności.wydziałów,.podległych.przedsiębiorstw,.zakładów.i.instytucji. oraz.nadzorowanie.i.koordynowanie.ich.działalności,.wydawanie.zarzą- dzeń.na.podstawie.obowiązujących.przepisów.i.w.celu.ich.wykonania..Za- daniem.prezydium.było.również.tworzenie.wydziałów.stanowiących.tere- nowe.organy.administracji.państwowej..Wydziały.były.odpowiedzialne.za. kierowanie.poszczególnymi.dziedzinami.spraw.należących.do.właściwości. rad.narodowych..Ustawa.dopuszczała.możliwość.wspólnego.tworzenia. wydziałów.dla.powiatu.i.miasta.stanowiącego.powiat.miejski..Odpowied- nikiem.wydziałów.były.także.zarządy,.oddziały,.referaty,.kolegialne.komi- sje.lub.urzędy.o.innej.nazwie..Nadzór.nad.działalnością.powiatowej.rady. narodowej.(miejskiej.w.mieście.stanowiącym.powiat.miejski).sprawowała. Rada.Państwa.oraz.rady.narodowe.wyższego.stopnia,.zaś.nad.działalnością. wydziałów.właściwi.ministrowie.i.kierownicy.urzędów.centralnych.oraz. właściwe.wydziały.wyższego.stopnia. Ustawę.o.radach.narodowych.znowelizowano.w.roku.1972..Mocą.usta- wy.z.dnia.29.listopada.1972.r..o.utworzeniu.gmin.i.zmianie.ustawy.o.radach. narodowych.(Dz..U..Nr.49,.poz..312).pozbawiono.prezydia.gminne.i.miejskie. roli.wykonawczo–zarządzającej,.wprowadzając.nowy.organ.wykonawczy. i.zarządzający.w.postaci.naczelnika.gminy.(miasta)..Naczelnik.gminny.(mia- sta).został.także.określony.jako.organ.administracji.państwowej.w.gminie. (mieście)..Kompetencje.naczelnika.zostały.wymienione.w.art..6n.ustawy.. W.realizacji.zadań.pomagali.mu.podległy.urząd.gminy.i.kierownicy.zakła- dów.podporządkowanych.gminnej.radzie.narodowej..W.zakresie.oświaty. naczelnik.wykonywał.zadania.przy.pomocy.gminnego.dyrektora.szkół.spra- wującego.nadzór.nad.działalnością.szkół.na.terenie.gminy..Naczelnikowi. przyznano.uprawnienia.kierownika.urzędu.stanu.cywilnego.. 22 Okres od 1928 do 1993 r. Ustawa.przewidywała.możliwość.tworzenia.wspólnych.rad.narodo- wych.dla.dwóch.jednostek.podziału.terytorialnego..Decyzję.dotyczącą.po- wyższej.kwestii.podejmowała.Rada.Państwa.na.wniosek.Rady.Ministrów.. Rada.Ministrów,.po.uzyskaniu.zgody.Rady.Państwa,.miała.możliwość.pod- porządkowania.rady.narodowej.miasta.stanowiącego.powiat.nadzorowi.rady. narodowej.miasta.wyłączonego.z.województwa.jako.organu.bezpośrednio. wyższego.stopnia..Aby.takie.podporządkowanie.było.możliwe,.obszary.obu. jednostek.musiały.ze.sobą.sąsiadować..Analogicznie,.wojewódzka.rada.na- rodowa.mogła,.po.zasięgnięciu.opinii.zainteresowanych.rad.narodowych,. podporządkować.określoną.gminną.(miasta.i.gminy).radę.narodową.lub. miejską.radę.narodową.miasta.niestanowiącego.powiatu.nadzorowi.rady. narodowej.miasta.stanowiącego.powiat..Warunkiem.realizacji.wniosku.było. sąsiadowanie.ze.sobą.obszarów.tych.jednostek.oraz.stwierdzenie,.że.podpo- rządkowanie.takie.jest.celowe.ze.względów.społecznych.i.gospodarczych.. Konsekwencją.zmiany.podporządkowania.gminnej.(miasta.i.gminy).rady. narodowej.lub.miejskiej.rady.narodowej.miasta.niestanowiącego.powiatu. było.przejęcie.odpowiednich.kompetencji.powiatowej.rady.narodowej.przez. miejską.radę.narodową.stanowiącą.powiat..Ponadto.w.skład.rady.narodo- wej.miasta.stanowiącego.powiat.wchodzili.radni.odpowiedniej.powiatowej. rady.narodowej.zamieszkujący.na.terenie.gminy.lub.miasta,.którego.rada. narodowa.została.podporządkowana..Dotychczasowy.mandat.w.powiato- wej.radzie.narodowej.wygasał. Organem.terenowej.administracji.państwowej.w.mieście.liczącym.po- wyżej.100.000.mieszkańców.oraz.w.mieście.będącym.siedzibą.wojewódz- kiej.rady.narodowej.został.prezydent.miasta..W.powiecie.funkcją.tę.pełnił. naczelnik.powiatu..W.przypadku.utworzenia.wspólnej.rady.narodowej.dla. miasta.stanowiącego.powiat.i.powiatu,.wspólnym.terenowym.organem.ad- ministracji.państwowej.oraz.organem.wykonawczym.i.zarządzającym.rady. narodowej.był.naczelnik.miasta.i.powiatu..Prezydenta.miasta,.naczelnika. powiatu.i.naczelnika.miasta.stanowiącego.powiat.powoływał.Prezes.Rady. Ministrów,.po.zaopiniowaniu.kandydatów.przez.właściwą.radę.narodową.. Powołanie.następowało.na.czas.nieoznaczony..Prezydent.miasta.i.naczelnik. miasta.wykonywali.swoje.zadania.przy.pomocy.podległych.im.urzędów. miejskich..Naczelnik.miasta.i.powiatu.wykonywał.swoje.zadnia.przy.pomocy. podległego.mu.urzędu.miasta.i.powiatu..Kompetencje.terenowych.organów. administracji.państwowej.określono.w.art... Kolejną.zmianę.w.strukturze.terytorialnej.kraju.przyniosła.ustawa. z.dnia.28.maja.197.r..o.dwustopniowym.podziale.administracyjnym.Państwa. 23 Kształtowanie się miast na prawach powiatu w latach 1928–1998 oraz.o.zmianie.ustawy.o.radach.narodowych.(Dz..U..Nr.16,.poz..91)..Zlikwi- dowano.powiaty.stanowiące.dotychczas.jednostki.podziału.administracyj- nego,.podział.miast.na.miasta.stanowiące.powiaty.i.miasta.niestanowiące. powiatów.oraz.podział.miast.Poznania,.Gdańska.i.Szczecina.na.dzielnice.. Zniesiono.także.wcześniejszy.podział.na.województwa.oraz.miasta.wyłą- czone.z.województw..Ustawa.wprowadziła.dwustopniowy.podział.admi- nistracyjny.państwa.na.jednostki.stopnia.podstawowego.w.postaci.gmin,. miast.i.dzielnic.większych.miast.oraz.stopnia.wojewódzkiego.w.postaci.wo- jewództw.(w.liczbie.49),.miasta.stołecznego.Warszawa,.miasta.Kraków,.miasta. Łódź.i.miasta.Wrocław..Zadania.i.uprawnienia.oraz.sprawy.indywidualne. z.zakresu.administracji.państwowej.wykonywane.dotychczas.przez.powia- towe.rady.narodowe.i.powiatowe.organy.administracji.państwowej.przejęły. odpowiednie.organy.stopnia.podstawowego..Zadania.i.uprawnienia.oraz. sprawy.indywidualne.z.zakresu.administracji.państwowej.należące.wcześniej. do.kompetencji.miejskich.rad.narodowych.miast.stanowiących.dotychczas. powiaty.i.do.miejskich.organów.administracji.państwowej.w.tych.miastach. przekazano.do.właściwości.odpowiednich.organów.władzy.i.administracji. państwowej.w.tych.miastach. Ustawa.z.dnia.2.stycznia.198.r..o.radach.narodowych.oraz.ustawa. z.dnia.28.maja.197.r..o.dwustopniowym.podziale.administracyjnym.Pań- stwa.oraz.o.zmianie.ustawy.o.radach.narodowych.utraciły.moc.obowiązu- jącą.z.dniem.1.lipca.1984.r.,.tj..z.dniem.ogłoszenia.ustawy.z.dnia.20.lipca. 1983.r..o.systemie.rad.narodowych.i.samorządu.terytorialnego19..Ostatni. z.przywołanych.aktów.prawnych.przywrócił.pojęcie.samorządu.terytorial- nego,.którym.zostały.określone.rady.narodowe.będące.zarazem.„przedsta- wicielskimi.organami.władzy.państwowej.i.podstawowymi.organami.sa- morządu.społecznego”..Rady.stały.się.organami.samorządu.terytorialnego. ludności.w.gminach,.miastach,.dzielnicach.miast.i.województwach..Rady. narodowe.wraz.z.mieszkańcami.miast.i.wsi.zaczęły.tworzyć.system.samo- rządu.terytorialnego..Organy.samorządu.stały.się.właściwe.do.podejmowa- nia.wszelkich.działań.organizatorskich.i.gospodarczych.zgodnie.z.zasadami. określonymi.omawianą.ustawą..W.tym.zakresie.ustanowiono.także.samo- dzielność.działania.organów.samorządu.terytorialnego,.przyjmując,.że.jest. ona.chroniona.przez.nadzór.Rady.Państwa.i.pozostaje.pod.pieczą.Sejmu.. Organami.rad.narodowych.były.ich.prezydia.i.komisje..Kompetencje.tych. organów.określono.w.rozdziale.9.i.10.ustawy. 19. Artykuł.186.pkt.1.i.3.ustawy.z.dnia.20.lipca.1983.r..o.systemie.rad.narodowych.i.samorządu.tery- torialnego.(Dz..U..Nr.41,.poz..18). 24 Okres od 1928 do 1993 r. Terenowe.organy.administracji.państwowej.stanowiły.organy.zarzą- dzające.i.wykonawcze.rad.narodowych..Prowadziły.one.działalność.w.ra- mach.swojej.właściwości.terytorialnej..Ustawa.wprowadziła.dwie.kategorie. terenowych.organów.administracji.państwowej:.organy.właściwości.ogólnej. oraz.organy.właściwości.szczególnej..W.jednostkach.terytorialnych.stopnia. podstawowego.terenowymi.organami.administracji.państwowej.o.właściwo- ści.ogólnej.byli.naczelnicy.miast.lub.gmin..Wyjątek.stanowiły.miasta.liczące. powyżej.0.000.mieszkańców.oraz.będące.siedzibą.wojewódzkiej.rady.naro- dowej.—.tu.funkcję.terenowych.organów.administracji.państwowej.o.właści- wości.ogólnej.pełnili.prezydenci.miast..Na.poziomie.województwa.organem. terenowym.administracji.państwowej.o.właściwości.ogólnej.był.wojewoda.. Terenowymi.organami.administracji.państwowej.o.właściwości.szczególnej. na.poziomie.miast,.gmin.i.dzielnic.byli.kierownicy.wydziałów.urzędów.miej- skich,.gminnych.i.dzielnicowych..Wyjątek.stanowiły.miasta.liczące.do.0.000. mieszkańców,.gdzie.prezydent.miasta.oraz.naczelnik.wykonywali.równocześ- nie.kompetencje.terenowego.organu.administracji.państwowej.o.właściwości. szczególnej,.jeżeli.przepisy.ustaw.szczególnych.lub.uchwały.rady.narodowej. stopnia.podstawowego.nie.stanowiły.inaczej..Na.poziomie.wojewódzkim. terenowymi.organami.administracji.państwowej.o.właściwości.szczególnej. byli.kierownicy.wydziałów.oraz.innych.równorzędnych.komórek.organi- zacyjnych.urzędów.wojewódzkich..Ustawa.z.dnia.20.lipca.1983.r..utrzyma- ła.obowiązujący.wcześniej.dwustopniowy.podział.terytorialny.państwa,. przewidywała.jednak.możliwość.ustawowego.wprowadzania.podziałów. specjalnych.uwzględniających.potrzeby.określonych.działów.gospodarki. lub.administracji.państwowej.bądź.w.innych.celach.uzasadnionych.społecz- nie.lub.gospodarczo..Ustawa,.o.której.mowa,.utraciła.moc.obowiązującą.na. podstawie.art..2.ust..2.pkt.3.ustawy.z.dnia.10.maja.1990.r..—.Przepisy.wpro- wadzające.ustawę.o.samorządzie.terytorialnym.i.ustawę.o.pracownikach.sa- morządowych,.chyba.że.przepisy.tej.ustawy.stanowiły.inaczej.(Dz..U..Nr.32,. poz..191.z.późn..zm.). Dualistyczny.model.administracji.wprowadziła.ustawa.z.dnia.8.marca. 1990.r..o.zmianie.Konstytucji.Rzeczypospolitej.Polskiej.(Dz..U..Nr.16,.poz..94. z.późn..zm.)..W.art...Konstytucji.zapisano,.że.Rzeczpospolita.Polska.gwaran- tuje.udział.samorządu.terytorialnego.w.sprawowaniu.władzy.oraz.swobodę. działalności.innych.form.samorządu. Zapowiedź.współczesnej.formy.samorządu.terytorialnego.wprowadza- ła.ustawa.z.dnia.17.października.1992.r..o.wzajemnych.stosunkach.między. władzą.ustawodawczą.i.wykonawczą.Rzeczypospolitej.Polskiej.oraz.o.sa- 2 Kształtowanie się miast na prawach powiatu w latach 1928–1998 morządzie.terytorialnym.(Dz..U..Nr.84,.poz..426.z.późn..zm.)..W.rozdziale.. tej.ustawy,.poświęconym.samorządowi.terytorialnemu,.przyjęto.m.in.,.że. samorząd.terytorialny.jest.podstawową.formą.organizacji.lokalnego.życia. publicznego..Jednostki.samorządu.terytorialnego.posiadają.osobowość.praw- ną.jako.istniejące.z.mocy.prawa.wspólnoty.mieszkańców.danego.terytorium.. Za.podstawową.jednostkę.samorządu.uznano.gminę. 1.2. Okres od 1993 do 1999 r. 1.2.1. Rozporządzenie pilotażowe Idea.programu.pilotażowego.zakładała.stworzenie.systemu.zarządza- nia.państwem.opartego.na.zasadach.demokratycznych.i.mechanizmach. rynkowych,.czemu.miała.towarzyszyć.przebudowa.aparatu.władzy.wyko- nawczej.i.aparatu.administracyjnego..Program.przewidywał.zbudowanie. administracji.służebnej.wobec.społeczeństwa,.oszczędnej,.o.racjonalnym. podziale.kompetencji.pomiędzy.administrację.rządową.i.samorządową20.. Jego.zadaniem.—.jak.pisali.autorzy.—.było.zintegrowanie.rozproszonych. dotąd.zadań,.kompetencji.i.finansów.na.terenie.największych.miast.pol- skich,.ustalenie.jasnego.podziału.kompetencji.i.odpowiedzialności.między. administracją.rządową.i.samorządową..Program.pilotażowy.zakładał.samo- dzielność.decyzyjną.samorządów.w.zakresie.przystąpienia.gmin.do.jego. realizacji21..Zdaniem.Najwyższej.Izby.Kontroli.celem.programu.pilotażowe- go.było.m.in..sprawdzenie.sposobów.i.możliwości.wprowadzenia.reformy. ustrojowej.(przede.wszystkim.utworzenia.powiatów).na.wybranej.próbie. gmin..Następnym.planowanym.etapem.reformy.miało.być.uchwalenie.przez. Sejm.odpowiedniej.ustawy.i.przekazanie.zadań.pilotażowych.przyszłym.po- wiatom.jako.zadań.własnych.lub.zleconych.ustawowo22..Podstawę.prawną. 20. Orzeczenie.TK.z.dnia.13.maja.1997.r.,.K.20/96,.OTK.ZU.1997,.nr.2,.poz..18,.por..także.wyrok.SN. z.dnia.29.stycznia.2002.r.,.V.CKN.702/00,.Biul..SN.2003,.nr.9,.s..11. 21. M..Barański,.Program pilotażowy w opiniach środowiska samorządowego i pracowników administracji rządowej,.Wydawnictwo.Uniwersytetu.Śląskiego,.Katowice.199,.s..7.i.8. Informacja Najwyższej Izby Kontroli o wynikach kontroli podejmowania przez administrację rządową i sa- morządową działań w celu usprawnienia wykonywania zadań publicznych, na przykładzie rozporządzenia Rady Ministrów z 13 lipca 1993 r. w sprawie określenia zadań i kompetencji z zakresu rządowej administracji ogólnej i specjalnej, które mogą być przekazane niektórym gminom o statusie miast, wraz z mieniem służącym do ich wykonywania, a także zasad i tryby przekazania (Dz. U. Nr 65, poz. 309 z późn. zm.),.ST.1966,.nr.6. (66),.s..6.i.81.. 22. 26
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Miasto na prawach powiatu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: