Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00266 005429 12587870 na godz. na dobę w sumie
Miasto płci - ebook/pdf
Miasto płci - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1279-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest pewnego rodzaju eksperymentem. To pierwsza analiza twórczości piosenkarskiej Marii Peszek. Dzięki zastosowanej metodologii twórczość poetycka aktorki została poddana analizie za pomocą narzędzi kulturoznawczych. Jednakże, właśnie dzięki zastosowaniu takiej perspektywy badawczej i skupieniu uwagi na dwóch motywach przewodnich analizowanych tekstów – doświadczeniu miasta i doświadczeniu płci – odsłonięty został wyraźny rys antropologiczny tej twórczości.

Każde multimedialne przedsięwzięcie Marii Peszek – począwszy od miasto manii, poprzez marię awarię, aż do jezus maria peszek – jest niezwykle spójne pod względem muzyki, słowa i obrazu; staje się swoistym semantyczno--stylistycznym związkiem czterech elementów: muzyczno--dźwiękowego, słowno-tekstowego, ikoniczno-okładkowego oraz ikoniczno-scenicznego.

Tak wielokodową i wieloskładnikową twórczość trudno zamykać jedynie w interpretacji tekstu, a i sam tekst staje się jedynie pretekstem do snucia rozważań znacznie wykraczających poza granice jego interpretacji. To, co autorka proponuje, to próba wytyczenia jednej z wielu dróg, po których można - przez tę ogromną, swoiście kobiecą przestrzeń - wędrować.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

W 2005 roku Maria Peszek dla piosenki porzuca wyu czony i odziedziczony po ojcu zawód aktorki, stając się w ten spo- sób spadkobierczynią etosu aktorek commedia dell’arte wyko- rzystujących wszystkie środki scenicznego wyrazu, od gestu po śpiew. Książka jest próbą interpretacji estradowej twór- czości artystki. Pierwsza część pracy dotyczy jej debiutanc- kiego albumu miasto mania1; druga – artystycznego przed- sięwzięcia maria awaria2, na który składają się autorska płyta oraz intymny dziennik3. Książka jest pewnego rodzaju eksperymentem, tak ze względu na jej przedmiot – to pierwsza analiza twórczo- ści piosenkarskiej Marii Peszek, twórczości bez wątpienia zasługującej na taką analizę, jak i  zastosowaną metodo- logię, nieczęsto bowiem analizuje się twórczość poetycką za pomocą narzędzi kulturoznawczych. Jednakże, właśnie dzięki zastosowaniu takiej perspektywy badawczej i  sku- pieniu uwagi na dwóch motywach przewodnich analizo- wanych tekstów – doświadczeniu miasta i doświadczeniu 1 Album miasto mania. Muzyka: Wojciech Waglewski, Bartek Waglewski, Maciej Goliński, Maria Peszek. Słowa: Maria Peszek, Piotr Lachmann. Produkcja: Wojciech Waglewski, Emade, Envee. Wytwór- nia: Kajax Production, Warszawa 2005. Przytaczając w dalszej części pracy fragmenty tekstów pochodzących z tego albumu, obok cytatu podaję w nawiasie kwadratowym tytuł utworu. 2 Album maria awaria. Muzyka: Maria Peszek. Słowa: Maria Peszek, Piotr Lachmann. Produkcja: Andrzej Smolik. Wytwórnia: Kajax Production, Warszawa 2008. Publikacja maria awaria. bezwstyd- nik, Wyd. Kayax, Warszawa 2008. Przytaczając w dalszej części pracy fragmenty pochodzące z albumu bądź publikacji, obok cytatu podaję w nawiasie kwadratowym tytuł tekstu. 3 Tytuł rozdziału „była sobie dziewczyna” to pierwsze słowa pio- senki amy pochodzącej z  najnowszego albumu Marii Peszek jezus maria peszek. Muzyka: Maria Peszek, Michał Fox Król. Słowa: Maria Peszek. Produkcja: Michał Fox Król, Maria Peszek. Wytwórnia: Mystic Production, Warszawa 2012. Przytaczając w dalszej części pracy frag- menty tekstów pochodzących z  tego albumu, obok cytatu podaję w nawiasie kwadratowym tytuł utworu. Z uwagi na to, że tekst książki powstawał znacznie wcześniej niż premiera tego albumu, poświęcam mu jedynie fragment zakończenia. 10 była sobie dziewczyna płci – odsłonić można wyraźny rys antropologiczny tej twórczości. Każdy etap twórczości artystki jest bowiem dla niej jed- nocześnie pewnego rodzaju odrębnym projektem tożsa- mościowym. I choć delikatna, zjawiskowa Mania z Miasta, podmiot liryczny debiutanckiego albumu miasto mania, tak różni się od swej następczyni, hultajskiej Marii Awarii, to każda z nich na swój sposób prowokuje i przekracza gra- nice tego, co dozwolone. Zarówno wędrująca ulicami mia- sta Mania, jak i zafascynowana cielesnością Maria Awaria szukają okazji do wniknięcia w  szczeliny społecznej rze- czywistości i dokonania w nich twórczych przemieszczeń. Każde multimedialne przedsięwzięcie Marii Peszek – począwszy od miasto manii, poprzez marię awarię, aż do jezus maria peszek – jest niezwykle spójne pod względem muzyki, słowa i obrazu; staje się swoistym semantyczno- -stylistycznym związkiem czterech elementów: muzyczno- -dźwiękowego, słowno-tekstowego, ikoniczno-okładkowego oraz ikoniczno-scenicznego4. Już okładki jej albumów zdra- dzają temat, oddają nastrój i pozwalają przeczuć charak- ter całego projektu5. Mania z Miasta na tle Pałacu Kultury wydaje się nieśmiała. Skąpana w światłach wielkiego mia- sta6 chowa się pod czapką z pomponem i unika spojrzenia. W ręku ściska wrotki, dzięki którym w szybkim tempie może dotrzeć do najbardziej oddalonych zakątków metropolii. Jest 4 Zob. Marcin Rychlewski, O wielokulturowości rocka, [w:] A po co nam rock? Między duszą a ciałem, red. Wojciech Józef Burszta, Marcin Rychlewski, Wyd. Twój Styl, Warszawa 2003, s. 66–73. 5 O okładce jako o semantyczno-stylistycznym dopełnieniu muzyki i  tekstów pisał Marcin Rychlewski. W  swojej refl eksji wspomina „okładkowy boom”, który rozpoczął się w drugiej połowie lat 60., kiedy to na potrzeby okładek albumów rockowych zaczęły powstawać coraz bardziej atrakcyjne i wyszukane plastycznie projekty. Jako przykład podaje dzieło Barry’ego Godbera – okładkę albumu In Th e Court Of Th e Crimson King zespołu King Crimson czy też Sticky Fingers Th e Rolling Stones autorstwa Andy’ego Warhola. 6 Por. Światła wielkiego miasta. Scenariusz i  reżyseria: Charles Chaplin. USA 1931. była sobie dziewczyna 11 pochłonięta prowadzoną obserwacją, uchwycona w ruchu, przyłapana na przebiegłej fl anerii. Maria Awaria bezczelnie patrzy w obiektyw. Jest zdyszana i rozpalona jakby na potrzeby fotografi i przerwała na chwilę zabawę w Indian, która rozgrywa się w majaczących w tle chaszczach. Ma na sobie męski podkoszulek, a na głowie indiański pióropusz. Jest piegowatą chłopczycą, która woli bawić się z chłopakami. Na okładce trzeciej płyty z trudem można ją rozpoznać. Wygięta do tyłu w  histerycznym spazmie, chwyta się za głowę i krzyczy rozpaczliwie. W niczym nie przypomina Marii znanej z wcześniejszych projektów. Jest diaboliczna, przerażająca, ubrudzona w  czerwonej mazi. „Śni mi się mięso i krew” [pibloktoq] – śpiewa o najtrudniejszym dla siebie momencie w życiu, któremu poświęca trzeci album. Tak wielokodową i wieloskładnikową twórczość trudno zamykać jedynie w interpretacji tekstu, a i sam tekst staje się jedynie pretekstem do snucia rozważań znacznie wykraczają- cych poza granice jego interpretacji. To, co pragnę zapropono- wać, to próba wytyczenia jednej z wielu dróg, po których można przez tę ogromną, swoiście kobiecą przestrzeń wędrować. * * * Miasto mania zrodziła się z monodramu Peszek wysta- wionego osiem lat temu w warszawskiej Fabryce Trzciny7. Między znajomym stukotem sunących po szynach tramwa- jów a dźwiękiem samochodowych klaksonów usłyszeć było można, jak śpiewa, ciepłym głosem interpretuje muzyczne kompozycje rodziny Waglewskich. Mania obserwuje miasto niezwykle dokładnie, pragnie je uchwycić w najdrobniej- 7 Spektakl miasto mania. Reżyseria: Maria Peszek, Jan Peszek. Scenariusz: Maria Peszek. Redakcja: Maciek Michalski. Przestrzeń: Th omas Harzem. Kostiumy: Dorota Kołodyńska. Choreografi a: Rafał Dziemidok. Teksty: Maria Peszek, Piotr Lachmann, Olga Tokarczuk. Muzyka: Maria Peszek, Bartek Waglewski, Piotr Waglewski, Maciej Goliński, Elektrolot. Teatr Nowy Praga, Warszawa, premiera 15 wrześ- nia 2005. 12 była sobie dziewczyna szych szczegółach. W tle scenicznej opowieści na wielkich telebimach prezentuje odkryte podczas ulicznych wędró- wek miejskie osobliwości. Niekiedy są to fragmenty miasta powiększone do monstrualnych rozmiarów tak, że wydają się nierzeczywiste; czasem – obrazy, które, zdawać by się mogło, zupełnie nie pasują do opowiadanej historii. Wszyst- kie te elementy są jednak ze sobą powiązane, każdy z nich ma wielkie znaczenie, gdyż stanowią nierozerwalną całość ze światem jej snów, marzeń i projekcji, tworząc osobistą, miejską feerię. Spektakl zachwycił publiczność nie tylko bogactwem mie- niących się barw, mamiących wizualizacji, pulsujących świa- teł, lecz przede wszystkim sceniczną osobowością aktorki, jej poezją8 i hultajsko-dziewczęcym głosem. Ta osobliwa fascy- nacja widzów ścieżką dźwiękową spektaklu sprawiła, że mie- siąc później pod tym samym tytułem ukazał się debiutancki album artystki, a ona sama, dotychczas kojarzona z teatral- nych i fi lmowych ról, rozpoczęła karierę muzyczną. Zdo- była uznanie nie tylko wśród krytyków muzycznych, którzy obsypali ją nagrodami9, lecz także publiczności, dzięki której miasto mania uzyskała status platynowej płyty. Istotnie, Mania z Miasta jest zjawiskowa. Zachwycona zmysłowymi doznaniami płynącymi z miejskich wędrówek, pragnie za wszelką cenę uchwycić efemeryczny czar miasta i skrystalizować go w poetyckim słowie. Pozwala widzom przenieść się do niezwykłej krainy miejskiego sensorium; świata po części realnego, w większej jednak mierze fanta- stycznego, przybierającego kształt jej osobistej fantasmagorii. Poetyckie gry z  miastem, które prowadzi Mania, czy- nią z niej kontynuatorkę i kontestatorkę tradycji fl anerii, a utwory stają się zapisem doświadczenia współczesnej fl a- 8 Współautorem większości tekstów jest Piotr Lachmann. W pio- sence ćmy został wykorzystany wiersz Anny Świrszczyńskiej Suka. 9 Na początku 2006 roku album został wyróżniony Fryderykiem za Produkcję Muzyczną Roku, a Maria Peszek otrzymała nagrodę w kate- gorii Nowa Twarz Fonografi i. była sobie dziewczyna 13 nerki, młodszej siostry dziewiętnastowiecznego fl anera10, która uprawia włóczenie się jako sposób zmysłowego dozna- wania i poznawania miasta. Zakochuje się zupełnie niespodziewanie. Początkowo bardzo niepewnie porusza się po nieznanej jej wcześniej, znacznie wykraczającej poza obszar dotychczasowych wędrówek, przestrzeni miłosnego doświadczenia. Z  cza- sem jednak z radością rozpoznaje w sobie podmiot miłos ny i odważnie poddaje się porywom języka namiętności. Zakochana prowadzi miłosny dyskurs, na pozór niczym niewyróżniający się spośród innych, przesycony powtarza- jącymi się we wszystkich romantycznych historiach moty- wami, uciekający się do podobnych językowych gestów, prze- pełniony tymi samymi emocjami. Z drugiej jednak strony, jest on jedyny w swoim rodzaju, niepowtarzalny, dla fl anerki jak najbardziej swoisty. Nie jest bowiem jedynie sposobem, w jaki zajmuje ona miejsce w języku, lecz przede wszystkim strategią stawiania kroków, taktyką trwania w miłosnej fl a- nerii, poetyką przestrzenną. Tak prowadzony dyskurs uwy- pukla własną etymologię, która wskazuje na ruch, krzątaninę czy wręcz miotanie się11. Mania z  Miasta zatem na nowo penetruje kluczowe doświadczenia dla nowoczesnego światoodczucia, wchodząc w dialog z tradycją modernistyczną. Jednocześnie kieruje go na nowe tory, w charyzmatyczny sposób poszerzając tym samym pole kulturowej ekspresji. Miasto w oczach Mani jest przestrzenią hybrydyczną: tekstowo-semiotyczną i śla- 10 W oryginale fl âneur (fr. ‘spacerowicz’, ‘włóczęga’, ale też ‘wałę- sać się’) i odpowiednio fl âneuse (fl anerka) oraz fl ânerie (fl aneria albo fl anowanie). W pracy przyjmuję zasadę spolszczania tych terminów; w oryginale zamieszczam jedynie wówczas, gdy cytuję teksty, w któ- rych stosowano terminy francuskie. 11 Do tego źródłosłowu nawiązuje Roland Barthes pisząc, że zako- chany bez ustanku biega w swojej głowie, odchodzi i wraca, pędzi tu i tam, podejmuje kroki i rozmaite intrygi [zob. Roland Barthes, Frag- menty dyskursu miłosnego, przeł. Marek Bieńczyk, Wyd. KR, War- szawa 1999, s. 39]. 14 była sobie dziewczyna dowo-palimpsestową zarazem. Z analizowanymi tekstami z pierwszego albumu korespondują rozpoznania fi lozofów i socjologów kultury, takich jak Walter Benjamin, Richard Sennett czy Michael de Certeau. Z  kolei Maria Awaria, podmiot liryczny drugiego muzycznego projektu Marii Peszek, przenosi swoją fl anerię w obszar kobiecej cielesności i seksualności oraz zajmowa- nego przez nie miejsca w języku. Maria bada problematykę płciowości i obowiązujące w jej zakresie społeczne przepisy. Przybiera rozmaite tożsamości, by móc swobodnie wędro- wać po każdej z nich. Nie pozwala się uchwycić w obrębie jednej płci. Ryzykując własną nieokreśloność, wymyka się jakimkolwiek klasyfi kacjom, kulturowym wymogom. Prag- nie uprawiać fl anerię polityczną, którą przenosi w wymiar zmysłowego doświadczenia, niejako pokazując, że właśnie na tym obszarze dokonują się najistotniejsze dla życia spo- łecznego rozstrzygnięcia. Maria Awaria nie zgadza się na istniejące podziały zmy- słowości. Przepełniona buntem, paraduje w męskich bok- serkach, zakłada indiański pióropusz i odważnie wkracza w  świat chłopięcej draki, by zagłębić się w  niedostępne kobietom obszary męskiego sensorium. Miasto, będące wcześ niej scenerią jej miłosnego dyskursu, staje się teraz tłem awanturniczych przygód, wypełnia się tematyką płci, seksualności, swoistości kobiecych doświadczeń i wielogło- sowości ich języka. Do analizowania twórczości poetki z tego etapu posłużyłam się przede wszystkim narzędziami krytyki feminologicznej. Na każdym kroku swojej fl anerii Maria wywołuje skandal. Na teren swoich wędrówek wybiera pola przemilczane, poni- żone, traktowane z pobłażliwością i spychane na margines tego, co znaczy. Działa jednak z ukrycia, pod płaszczykiem zabawy, gry wizerunków, niegroźnej, kobiecej przechadzki po mieście, a  przede wszystkim poprzez konsekwentnie realizowany w  obydwu przedsięwzięciach, niewzbudza- jący najmniejszych podejrzeń, czuły i romantyczny, miłos - ny dyskurs, im bardziej niewinny, tym bardziej wywrotowy.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Miasto płci
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: