Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00039 005196 15188596 na godz. na dobę w sumie
Międzynarodowa pozycja Kanady (2006-2018) - ebook/pdf
Międzynarodowa pozycja Kanady (2006-2018) - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 196
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-444-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Międzynarodowa pozycja Kanady (2006-2018) składa się z trzech odrębnych części. Każda z nich dotyczy identyfikacji i analizy różnych czynników, które wpłynęły na miejsce tego kraju we współczesnym świecie w ostatnich dwóch dekadach. Pierwsza część poświęcona jest ocenie polityki zagranicznej Kanady w okresie rządów Stephena Harpera w latach 2006-2015. Nie tylko analizuje cztery podstawowe założenia doktryny Harpera, ale egzemplifikuje je w konkretnych politykach.

Druga skupia się na rządach Justina Trudeau w latach 2015-2018. Jego kadencja jeszcze trwa, stąd założenia polityki zagranicznej są ciągle modyfikowane. Niemniej jednak autorowi udało się odnaleźć pewne spójne elementy doktrynalne w polityce Trudeau, odnoszące się do tradycji liberalnej.

W trzeciej części zajęto się omówieniem polityki Kanady odnoszącej się do regionu Europy Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem Ukrainy i Polski. Autorka słusznie zauważyła, iż aneksja Krymu przez Federację Rosyjską w marcu 2014 r. stała się ważnym punktem w intensyfikacji relacji politycznych i gospodarczych Kanady z Polską i Ukrainą, także w ramach NATO.

Na podstawie recenzji Iwony Wrońskiej, prof. UJK

 

W serii ukazały się m.in.:

Migracje. Ujęcie interdyscyplinarne, pod red. Tomasza Domańskiego

Pieniądze w służbie dyplomacji. Państwowe fundusze majątkowe jako narzędzie polityki zagranicznej, pod red. Tomasza Kamińskiego

Stany Zjednoczone - Chiny. W stronę dwubiegunowości?, pod red. Joanny Ciesielskiej-Klikowskiej i Magdaleny Marczuk-Karbownik

Political Players? Sovereign Wealth Funds’ lnvestments in Central and Eastern Europe, pod red. Tomasza Kamińskiego

Francja i Niemcy w procesie integracji europejskiej w latach 1992-2007, Joanna Ciesielska-Klikowska

Międzynarodowe oblicze terroryzmu. Ujęcie interdyscyplinarne, pod red. Tomasza Domańskiego

Europa swoich, Europa obcych. Stereotypy, zderzenia kultur i dyskursy tożsamościowe, pod red. Magdaleny Żakowskiej, Agaty Dąbrowskiej, Jakuba Parnesa

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marcin Gabryś – Uniwersytet Jagielloński, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych Instytut Amerykanistyki i Studiów Polonijnych, Zakład Kanady 31-010 Kraków, Rynek Główny 34 Magdalena Marczuk-Karbownik – Uniwersytet Łódzki, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych, Katedra Amerykanistyki i Mass Mediów, 90-131 Łódź, ul. Narutowicza 59a Tomasz Soroka – Uniwersytet Jagielloński, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych Instytut Amerykanistyki i Studiów Polonijnych, Zakład Kultury Amerykańskiej 31-010 Kraków, Rynek Główny 34 RECENZENT Iwona Wrońska REDAKTOR INICJUJĄCY Witold Szczęsny OPRACOWANIE REDAKCYJNE Aleksandra Urzędowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/VitalikRadko, tiger_barb Publikacja dofinansowana przez Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego © Copyright by Authors, Łódź–Kraków 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08360.17.0.K Ark. wyd. 12,0; ark. druk. 12,25 ISBN 978-83-8142-443-1 e-ISBN 978-83-8142-444-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1 DOKTRYNA STEPHENA HARPERA W POLITYCE ZAGRANICZNEJ KANADY W LATACH 2006–2015 – Marcin Gabryś Sylwetka i korzenie intelektualne Stephena Harpera Główne założenia polityki zagranicznej Stephena Harpera Polityka zagraniczna jako odbicie wartości konserwatywnych Studium przypadku: polityka wobec Izraela Zwiększenie roli wojska w budowaniu pozycji międzynarodowej Kanady Studium przypadku: wojna w Afganistanie Nowe podejście do multilateralizmu Studium przypadku: stosunek do Organizacji Narodów Zjednoczonych Priorytetowe znaczenie zagadnień gospodarczych Studium przypadku: relacje z Chińską Republiką Ludową Podsumowanie Abstract Rozdział 2 POLITYKA ZAGRANICZNA KANADY ZA RZĄDÓW JUSTINA TRUDEAU – Tomasz Soroka Justin Trudeau: rys biograficzny i profil polityczny Doktryna Trudeau w polityce zagranicznej Multilateralizm w polityce zagranicznej Trudeau Działania na rzecz pokoju Imigracja. Polityka wobec uchodźców 7 11 15 19 22 28 30 35 37 40 43 51 54 57 59 61 64 73 76 84 Spis treści Polityka gospodarcza. Spory handlowe z USA Podsumowanie Abstract Rozdział 3 EUROPA ŚRODKOWO-WSCHODNIA W POLITYCE ZAGRANICZNEJ KANADY W LATACH 2014–2018 NA PRZYKŁADZIE ZAANGAŻOWANIA W DZIAŁANIA NATO, RELACJI Z UKRAINĄ ORAZ WSPÓŁPRACY Z POLSKĄ – Magdalena Marczuk-Karbownik Sankcje Zaangażowanie Kanady w działania Sojuszu Północnoatlantyckiego Retoryka Ukraina w polityce zagranicznej Kanady Współpraca gospodarcza Bezpośrednia pomoc dla Ukrainy po rozpoczęciu kryzysu Działania o charakterze symbolicznym i demonstracje wsparcia Polska w polityce zagranicznej Kanady Zarys relacji społecznych, politycznych i gospodarczych Stosunki polsko-kanadyjskie w okresie rządów Stephena Harpera Współpraca wobec kryzysu na Ukrainie Współpraca wojskowa Zmiana rządów w Kanadzie i w Polsce Podsumowanie Abstract Bibliografia Dokumenty Opracowania Artykuły prasowe Materiały internetowe O autorach 95 108 111 113 116 118 124 127 131 132 134 136 136 141 142 147 149 151 153 155 155 164 173 189 195 Wstęp Rola Kanady w stosunkach międzynarodowych, jej pozycja w świecie powią- zań, w tym także postrzeganie tego kraju przez inne państwa i organizacje mię- dzynarodowe, od dawna stanowią przedmiot dyskursu politycznego i akade- mickiego. Takie debaty rzadko wychodziły jednak poza granice Kanady i tak naprawdę angażowały głównie kanadyjskich (ewentualnie amerykańskich i brytyjskich) naukowców. Na gruncie polskim polityka zagraniczna Kanady raczej sporadycznie stanowiła obiekt zainteresowania badaczy, jeśli już tak było, to głównie w ujęciu historycznym bądź z perspektywy bilateralnych re- lacji polsko-kanadyjskich1. Dopiero w ostatnich latach można zaobserwować bardziej wnikliwe, systematyczne i metodyczne analizy międzynarodowej po- zycji Kanady2. Wynika to z coraz częstszej obecności Kanady w polskiej prze- strzeni medialnej. Nie chodzi tu o to, że wcześniej międzynarodowa pozycja 1 S. Ładyka, Kanada. Dzieje, gospodarka, wymiana handlowa z Polską, Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1984; M. Spaliński, Wybrane problemy polityki wewnętrznej i zagranicznej Kanady, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 1986; M. Spaliński, Polityka zagraniczna Kanady po II wojnie światowej, Ossolineum, Wrocław 1993; M. Madej, Kształtowanie się odrębnej przynależności państwowej Kanady na tle zmian w statusie konstytucyjnym państwa, [w:] A. Kiedrzyn, M. Madej, H. Nieć (red.), Wybrane aspekty prawne obywatelstwa i problematyki imigracyjnej, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Polonijne, z. 17, Kraków 1993, s. 41–117; L. Pastu- siak, Kraje odległe a jednak bliskie. Polska – Kanada 1945–1961, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2002; W. Dobrzycki, System międzyamerykański, Wydawnictwo Scholar, Warszawa 2002. 2 M. Gabryś, Stosunki kanadyjsko-amerykańskie w polityce premiera Pierre’a Elliotta Trudeau 1968–1984, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2010; M.  Bogdanowicz, The Political Significance of Canada and the Evolution of her Role within the Politics of the United States during World War II, 1939–1945, Centrum Badań Europy Wschodniej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2012; T. Soroka, Polityka zagraniczna. Kanada w globalnym systemie relacji politycznych i wojskowych, [w:] M. Kijewska-Trembecka (red.), Kanada na przełomie XX i XXI wieku. Polityka, społeczeństwo, edukacja, Księgarnia Akademicka, Kraków 2013; T. Soroka, Rola Kanady w transformacji Imperium Brytyjskiego. Analiza stosunków kanadyjsko-brytyjskich w okresie międzywojennym, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2014, s. 97–160; S. Moćkun, Bezpieczna przystań: Kanada i Polonia kanadyjska wobec Polski i Polaków w latach 1939–1945, Polskie Towarzystwo Historyczne, Warszawa 2015. 7 Kraju Klonowego Liścia była nieistotna lub marginalna. W rzeczywistości Ka- nada odegrała ważną historyczną rolę we współtworzeniu instytucjonalnych i prawnych ram powojennego systemu międzynarodowego. Trudniej jednak było tę rolę dostrzec z polskiej perspektywy – zza żelaznej kurtyny spojrze- nie na Amerykę Północną (i generalnie świat Zachodu) zdominowały Stany Zjednoczone. Dziś Kanadę łatwiej zauważyć, gdyż polityka zagraniczna prowa- dzona przez Ottawę w wielu punktach wyraźnie różni się od działań dyplo- matycznych i politycznych Waszyngtonu. Kanada jest widoczna i ważna, gdy wspiera i promuje globalnie takie wartości społeczne, jak tolerancja, prawa człowieka, demokracja, wolności obywatelskie, równość płci, prawa mniejszo- ści seksualnych, etnicznych i religijnych czy przeciwdziałanie kryzysom hu- manitarnym. Wszystkie te elementy razem, ale i każdy z osobna, mogą być interesującymi i inspirującymi tematami badań politologicznych. Prezentowana monografia stara się wypełnić lukę w polskojęzycznej litera- turze naukowej na temat roli, pozycji i tożsamości międzynarodowej współ- czesnej Kanady. Książka omawia wybrane zagadnienia kanadyjskiej polityki zagranicznej, które determinują miejsce Kanady w systemie stosunków między- narodowych i postrzeganie jej przez innych aktorów sceny globalnej. Autorzy skupiają się na analizie polityki zewnętrznej Kraju Klonowego Liścia w okresie rządów premiera Stephena Harpera z Partii Konserwatywnej (2006–2015) oraz pierwszych trzech lat rządów Justina Trudeau z Partii Liberalnej (2015–2018). Publikacja rekonstruuje najważniejsze elementy polityki zagranicznej, głównie w tych sferach, w których obaj wspomniani politycy zapowiadali i/lub prze- prowadzili największe zmiany. Autorzy zwracają szczególną uwagę na sposób doboru priorytetowych pól aktywności międzynarodowej przez Ottawę oraz starają się ocenić skuteczność podejmowanych działań. Prace nad książką zakończyły się w sierpniu 2018. Jednakże w rozdziałach II i III, w przypisach oznaczonych nagłówkiem „Aktualizacja”, znajdują się krót- kie informacje na temat najważniejszych wydarzeń, które nastąpiły w czasie redagowania tekstu, tj. od sierpnia do końca grudnia 2018 r. W ramach pierwszego rozdziału, poświęconego analizie polityki zagranicz- nej w latach 2006–2015, przedstawiono cztery podstawowe założenia doktryny Stephena Harpera. Najważniejsze z nich to: a) polityka zagraniczna powinna stanowić odbicie wartości i interesów wyborców o poglądach konserwatyw- nych oraz samego premiera i służyć budowaniu specyficznie postrzeganego przez tę grupę patriotyzmu kanadyjskiego; b) dążenie do wzmocnienia znacze- nia sfery militarnej w budowaniu pozycji międzynarodowej Kanady; c) redefi- nicja stosunku Ottawy do globalnych instytucji multilateralnych; d) przyznanie pierwszeństwa ekonomicznemu wymiarowi polityki zagranicznej, w szcze- gólności handlowi międzynarodowemu i eksportowi surowców naturalnych. 88 Wstęp Rozważania teoretyczne w tej części książki uzupełniają studia przypadków, które na konkretnych przykładach ilustrują praktykę działań dyplomatycznych Harpera. Rozdział drugi koncentruje się na omówieniu współczesnej kanadyjskiej polityki zagranicznej, prowadzonej przez rząd Justina Trudeau. Krytycznej analizie poddane zostały zapowiedzi Trudeau z kampanii wyborczej z 2015 r., dotyczące odbudowy nadszarpniętej rządami Harpera reputacji międzynaro- dowej Kanady i powrotu kanadyjskiej polityki zagranicznej na tradycyjne tory multilateralizmu oraz promocji kompromisowości i otwartości w stosunkach międzynarodowych. Zapowiedzi te skonfrontowane zostały z realnymi działa- niami rządu Trudeau na arenie światowej. W części tej zaprezentowane zostały zarówno główne założenia teoretyczne doktryny Trudeau, jak i praktyczna jej realizacja w takich sferach polityki zewnętrznej, jak: działalność Kanady na forach multilateralnych organizacji międzynarodowych, zwłaszcza w kontekś- cie działań na rzecz pokoju, polityka imigracyjna i stosunek do uchodźców, bilateralne stosunki gospodarcze z USA. Trzeci rozdział skupia się na omówieniu polityki Kanady wobec regionu Europy Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem Ukrainy i Polski. Budowane na nowo po zakończeniu zimnej wojny relacje polityczne i gospodarcze Ottawy z Warszawą oraz Kijowem zostały zintensyfikowane po aneksji Krymu przez Federację Rosyjską w marcu 2014 r. Zbliżenie z Polską, różnorodne wsparcie dla Ukrainy, większa aktywność w ramach NATO były formami zaangażowania się Kanady w sprawy regionu. W tej części ukazano, iż wydarzenia na Ukrainie i agresywna polityka Kremla pozwoliły Ottawie re- alizować główne założenia doktryny Harpera: wzmocnienie pozycji międzyna- rodowej Kanady poprzez zwiększoną aktywność dyplomatyczną, manifestację gotowości użycia potencjału militarnego oraz stanowczą postawę antyrosyj- ską. Na przykładzie działań podjętych wobec wydarzeń na wschodzie Europy przedstawiono różnice w sposobie prowadzenia polityki zagranicznej przez rząd Justina Trudeau po 2015 r. Mamy nadzieję, że zaproponowane przez Autorów wieloaspektowe spojrze- nie na politykę zagraniczną Kanady pozwoli z jednej strony na pełniejsze zro- zumienie specyfiki miejsca i roli Kanady w świecie dynamicznie zmieniających się powiązań globalnych, a z drugiej – będzie stanowiło źródło inspiracji do bardziej wnikliwych i pogłębionych badań nad pozostającą w „cieniu” Stanów Zjednoczonych Kanadą. 9 Wstęp ROZDZIAŁ 1 DOKTRYNA STEPHENA HARPERA W POLITYCE ZAGRANICZNEJ KANADY W LATACH 2006–2015 Marcin Gabryś Uniwersytet Jagielloński Okres sprawowania władzy przez premiera Stephena Harpera (2006–2015) pozostaje obiektem ożywionej dyskusji naukowców, publicystów i praktyków, m.in. dyplomatów. Większość uczestników tej debaty zgadza się, że rządy pierwszego przywódcy zjednoczonej Partii Konserwatywnej doprowadziły do transformacji kanadyjskiej polityki zagranicznej, w efekcie czego wizerunek Kraju Klonowego Liścia na świecie zmienił się1. Już jednak ocena kierunku tych zmian pozostaje przedmiotem sporu. Z biegiem lat ta różnica doprowadziła do powstania głębokiego podziału w dyskusji nad spuścizną Harpera, w której skala ocen waha się od afirmacji po całkowitą krytykę strategii i decyzji podej- mowanych przez przywódcę Partii Konserwatywnej. Po jednej stronie znajdują się zwolennicy Harpera – na przykład profesor John Kirton z University of Toronto – którzy chwalą byłego premiera, nazywając go „szybko uczącym się politykiem” i „globalnym liderem”, który był w stanie zachować osobistą kon- trolę nad procesami decyzyjnymi w polityce zagranicznej, a także potrafił „na- rzucić innym własne poglądy na sprawy międzynarodowe”2. Po drugiej stronie ulokowane jest liczniejsze grono krytyków, składające się z byłych polityków: premierów, ministrów spraw zagranicznych, wysokich rangą urzędników, spe- cjalistów zajmujących się polityką zagraniczną czy obronną, a także dzienni- karzy, którzy widzą same negatywne skutki rządów Harpera. Na przykład były premier i minister spraw zagranicznych Joe Clark twierdził w 2013 r., że repu- tacja Kraju Klonowego Liścia oparta na „cichej i konstruktywnej dyplomacji” jest niszczona przez zachowania godne „tchórzliwego łobuza”, a „Kanada wię- cej mówi, niż robi, nasz ton jest niedojrzały – głośny, pewny, pełen entuzja- zmu, wojowniczy, hałaśliwy i wściekły”3. Z kolei dla byłego dyplomaty Paula Heinbeckera polityka Harpera była efektem „ciasnej wizji i ograniczonych am- bicji”, jej cele „zostały oddestylowane z kanadyjskich wartości i interesów”, co 1 Zob. J. Clark, How We Lead: Canada in a Century of Change, Toronto 2013; R. Paris, Are Canadians Still Liberal Internationalists? Foreign Policy and Public Opinion in the Harper Era, „International Journal” 2014, vol. 69, no. 3, s. 274–307; J. Ibbitson, The Big Break: The Conservative Transformation of Canada’s Foreign Policy, Centre for International Global Innovation CIGI, Waterloo 2014, vol. 29, no. 7, [online], (dostęp 4.12.2017). J. Kirton, Harper’s „Made in Canada” Global Leadership, [w:] A.F. Cooper, D. Rowlands (red.), Canada Among Nations, 2006: Minorities and Prioritie, Montreal 2006, s. 34–57. Zob. też D.H. Burney, F.O. Hampson, Brave New Canada: Meeting the Challenge of a Changing World, McGill-Queen’s University Press, Montreal–Kingston 2014. J. Clark, How We Lead: Canada in a Century of Change…, s. 100. 3 2 1212 spowodowało obniżenie pozycji Kanady w świecie4. Mark MacKinnon pisał w „Globe and Mail”, że dla „wielu osób za granicą […] słowo ‘Kanada’ po dzie- więciu latach rządów konserwatystów brzmi inaczej”5. Zmianę wizerunku tego państwa można zauważyć również na arenie mię- dzynarodowej, obserwując określenia używane przez zagraniczną prasę przed zakończeniem rządów Harpera i po nim. Na przykład w 2003 r. brytyjski tygo- dnik „Economist” określał Kanadę jako „całkiem fajną”6. Na kolejne pozytyw- ne opinie w tej gazecie Kanadyjczycy musieli czekać aż do 2016 r., gdy zyskali przydomek „ostatnich liberałów”7. W międzyczasie Kraj Klonowego Liścia opisywano jako „pasażera na gapę”, a jego przywódcę jako „politycznego dra- pieżnika”8. Ocena osiągnięć premiera Harpera pozostaje do dzisiaj wysoce zideologi- zowana i rzadko ma obiektywny charakter. Wśród jego apologetów najwyraź- niejsze jest grono głęboko konserwatywnych działaczy i naukowców, którzy po wielu latach uzyskali głos na scenie politycznej Kanady. Jednocześnie wiele z krytycznych opinii wynika nie tyle z różnicy w spojrzeniu na fundamenty, na których Stephen Harper oparł swoją politykę zagraniczną, ale z negatyw- nej oceny retoryki, jaka towarzyszyła poszczególnym decyzjom. Elementem, który podsycał tę zideologizowaną debatę, były kroki podjęte przez rząd Harpera zmierzające do delegitymizacji tradycyjnego konsensusu dotyczącego głównych kierunków kanadyjskiej polityki zagranicznej, czyli tzw. liberalnego internacjonalizmu9. Od II wojny światowej wiele elementów polityki zagra- nicznej traktowano bowiem jako filary tak dobrze służące realizacji interesów narodowych, wzmacnianiu pozycji międzynarodowej Kanady i promocji war- tości, że ukształtowała się opinia, iż nie powinny one być w żaden sposób mo- dyfikowane przez polityków, nawet w sytuacji, gdy władzę przejmowała inna partia. Konsensus ten obejmował między innymi członkostwo w instytucjach 4 P. Heinbecker, Foreign Posturing How Does Harper’s Foreign Policy Stack Up?, „Literary Review of Canada”, 09.2015, [online], (dostęp 20.12.2016). 5 M. MacKinnon, Harper’s World: Canada’s New Role on the Global Stage, „Globe and Mail”, 28.09.2015, [online], (dostęp 4.11.2016). 6 Peace, Order and Rocky Government, „Economist”, 1.12.2005, [online], (dostęp 2.03.2010). 7 The Last Liberals, „Economist”, 29.10.2016, [online], (dostęp 10.11.2016). 8 Strong, Proud and Free-riding, „Economist”, 12.09.2015, [online], (dostęp 23.12.2016); Stephen Harper. The Political Predator, „Economist”, 13.09.2014, [online], (dostęp 3.12.2016). 9 Niechęć do spuścizny Partii Liberalnej była tak silna, że konserwatywni politycy unikali nawet stosowania słowa „liberalny”, a jeżeli pojawiało się ono w ich wypowiedziach, to niemal wyłącznie w sensie negatywnym. R. Paris, Are Canadians Still…, s. 284; A. Chapnick, A Diplomatic Counter-Revolution: Conservative Foreign Policy, 2006–11, „International Journal” 2011, vol. 67, no. 1, s. 137. 13 Doktryna Stephena Harpera w polityce zagranicznej Kanady... międzynarodowych, które – jak sądzono – zwiększały wpływ Kanady w świe- cie10. Jeszcze ważniejsze było wsparcie dla prawa międzynarodowego i innych norm współpracy międzynarodowej. Zasady te były uznawane za kluczowe dla funkcjonowania gospodarki Kraju Klonowego Liścia, w znacznym stop- niu opartej na handlu z innymi państwami. Kanadyjska wizja bezpieczeństwa międzynarodowego obejmowała także wsparcie dla zasady pokojowego roz- strzygania sporów i dążenia do kompromisu. Takie postępowanie było często przedstawiane w kontekście funkcjonowania społeczeństwa wielokulturowego jako odbicie dominujących w nim wartości11. Ten punkt widzenia został zin- ternalizowany przez niemal całe spektrum polityczne. Joe Clark argumentował w swojej książce How We Lead, że taka strategia pomogła zbudować pozycję Kanady jako „rzetelnego, szanowanego i odpowiedzialnego” globalnego part- nera, który posiada „koncentryczne sfery wpływu na takie kwestie, jak obro- na, pomoc rozwojowa, postępowania pojednawcze, aż po handel”12. Nic więc dziwnego, że każda decyzja, aby wyjść poza ten utarty schemat była – i nadal pozostaje – odbierana jako działanie wysoce kontrowersyjne. Program, którego realizację Stephen Harper rozpoczął w 2006 r., był świa- domą próbą „wyrwania” Kanady z roli średniego mocarstwa (middle power) i uczynienia z niej poważniejszego gracza na arenie międzynarodowej. Strate- gia ta wymagała zmiany elementów, które dotychczas identyfikowały pozycję i rolę Kraju Klonowego Liścia na arenie międzynarodowej. Potrzebowała także innego niż dotychczas akcentowania interesów i wartości, a także zasad prowa- dzenia polityki zagranicznej. Podstawą nowego programu stało się połączenie realizmu z koncentracją działań na wybranych sferach aktywności między- narodowej, w których Kanada miała stać się – a przynajmniej dążyć do tego – światowym liderem. Wybór kilku jasno artykułowanych priorytetów w dużo większym stopniu niż dotychczas miał być podyktowany egoistycznymi mo- tywami, a czasem również wynikać z kalkulacji wyborczej. Kanada wypełnia- jąca role „odważnego wojownika, współczującego sąsiada i odpowiedzialnego 10 Zgodnie z definicją profesora Kima Richarda Nossala, liberalny internacjonalizm składa się z 5 elementów: 1) stałego zajmowania odpowiedzialnej i konstruktywnej roli w zarządzaniu konfliktami międzynarodowymi; 2) wsparcia dla multilateralizmu we współpracy międzynarodowej; 3) konstruktywnego zaangażowania w działalność orga- nizacji międzynarodowych; 4) wykorzystywania „zasobów krajowych dla systemu jako całości”; 5) podkreślania znaczenia prawa międzynarodowego. K.R. Nossal, The Liberal Past in the Conservative Present: Internationalism in the Harper Era, [w:] H.A. Smith, C.T. Sjolander (red.), Canada in the World: Internationalism in Canadian Foreign Policy, Oxford University Press, Don Mills ON 2013, s. 21–35. 11 R. Paris, Are Canadians Still…, s. 274–275. 12 J. Clark, How We Lead…, s. 98. 14 Marcin Gabryś partnera” miała jednak bronić „prawdziwych kanadyjskich wartości”, które w opinii Harpera były dotychczas porzucane na rzecz realizacji „wąskich in- teresów biznesowych”13. Strategia wprowadzenia w Kanadzie neokonserwa- tywnej wizji polityki zagranicznej14 oznaczała konieczność przeprowadzenia zmian na niespotykaną do tej pory skalę. Dziennikarz John Ibbitson podsu- mował je następująco: To, co było elitarne, stało się populistyczne; to, co było [oparte o] wielostronność, za- mieniło się w pewność siebie; to, co było współpracą, stało się konfrontacją; to, co było polityką zagraniczną, przekształciło się w rozszerzenie polityki wewnętrznej; to, co było peacekeepingiem, pomocą zagraniczną, bezpieczeństwem zbiorowym […], stało się bezustannym skupieniem na porozumieniach handlowych15. Z tej perspektywy szok doznany przez dotychczas funkcjonujące w Kana- dzie liberalne elity nie może więc dziwić, ale jednocześnie trudno też zgodzić się ze wszystkimi głosami krytycznymi wobec działań Stephena Harpera. Re- konstrukcja głównych elementów polityki zagranicznej konserwatywnego pre- miera prowadzi bowiem do zaskakujących konstatacji wskazujących nie tylko na celność wielu jego założeń, koherentność programu, a także podobieństwo wielu, zdawałoby się nowych elementów strategii do decyzji poprzedników. Aby w pełni zrozumieć doktrynę polityki zagranicznej Stephena Harpera, na- leży rozpocząć od naszkicowania korzeni politycznych jej twórcy. Sylwetka i korzenie intelektualne Stephena Harpera Stephen Harper urodził się 30 kwietnia 1959 r. jako pierwszy z trzech synów Margaret i Josepha Harperów. Wychował się w Leaside na wschodnich przed- mieściach Toronto. Jak podkreśla John Ibbitson, autor biografii premiera, wychowanie na suburbiach ukształtowało zestaw wartości, którymi kierował 13 K. Whyte, In Conversation: Stephen Harper, „Maclean’s”, 5.07.2011, [online], (dostęp 17.12.2012) ; Stand Up for Canada: Conservative Party of Canada federal election plat- form 2006, 2006, [online], (dostęp 10.12.2016). Zob. też I. McKay, J. Swift, Warrior Nation: Rebranding Canada in an Age of Anxiety, Between the Lines, Toronto 2012. 14 Kim Richard Nossal uważa, że polityka Harpera nie spełniała wszystkich założeń kon- serwatywnej polityki zagranicznej, którą definiował jako zawierającą takie elementy, jak: wsparcie dla porządku międzynarodowego, mniejsze zaufanie do instytucji mul- tilateralnych, wspólnotę wartości z USA i Wielką Brytanią, a także priorytetowe trak- towanie interesu narodowego. K.R. Nossal, Primat der Wahlurne: Explaining Stephen Harper’s Foreign Policy, s. 6–7, [online], (dostęp 12.04.2016). 15 J. Ibbitson, The Big Break…, s. 5. 15 Doktryna Stephena Harpera w polityce zagranicznej Kanady... się w działalności politycznej. Młody Harper, reprezentant pokolenia baby boom, głęboko odczuł m.in. problemy związane z wysoką inflacją, fiaskiem polityki détente, a także kryzysami naftowymi z lat 70. XX w. Na jego poglądy oddziaływała również introwertyczna postawa ojca, ostrożnie dobierające- go przyjaciół i nieufnego w stosunku do obcych. Joseph Harper, księgowy w firmie Imperial Oil, zaszczepił synowi także konieczność kierowania się w życiu zasadami moralnymi16. Ukształtował również inną z podstawowych cech charakteru przyszłego premiera, czyli nieustępliwość i trwanie i przy swoim zdaniu. Harper ukończył ekonomię na uniwersytecie w Calgary, który stał się jego alma mater po przerwanych studiach na University of Toronto i przeprowadz- ce na zachód Kanady. W tej części Kraju Klonowego Liścia przyszły premier spędził całe dorosłe życie. W czasie studiów poglądy Harpera uległy ostatecz- nemu ukształtowaniu. Dużą rolę odegrał kontakt z konserwatywnymi ideami dominującymi wśród kadry profesorskiej University of Calgary. Poglądy, takie jak konieczność zmniejszenia rządu, ochrona kompetencji należących do po- szczególnych prowincji, obniżenie podatków czy zwiększenie sfery wolności przy jednoczesnym powiększeniu odpowiedzialności osobistej, znajdowały się blisko amerykańskiego libertarianizmu17 i odróżniały idee grona nauko- wego uczelni z Calgary od dominujących trendów we wschodniej Kanadzie. Na ukształtowanie podglądów Harpera w polityce zagranicznej miały również wpływ wydarzenia międzynarodowe, w szczególności tzw. konserwatywna re- wolucja w USA i Wielkiej Brytanii, związana z wyborami Ronalda Reagana i Margaret Thatcher. Pierwsze doświadczenia polityczne Stephen Harper zdobył, krótko angażując się w okresie nauki w szkole średniej w działalność Klubu Młodych Liberałów (Young Liberals Club). Do zainteresowania polityką powrócił dopiero w cza- sie studiów, a formacyjny charakter miała praca dla Fredericka Jamesa (Jima) Hawkesa, posła do Izby Gmin z ramienia Partii Postępowo-Konserwatywnej na początku lat 80. Wiązała się ona jednak z głębokim rozczarowaniem tą partią i powrotem na zachód Kanady. Tam Harper zaangażował się w konsolidację nowych ruchów na kanadyjskiej prawicy i został jednym z głównych doradców Prestona Manninga, założyciela i lidera Partii Reform. Zajmował się m.in. kon- struowaniem programu wyborczego w 1988 r. i był współodpowiedzialny za po- wstanie hasła „Zachód chce się dołączyć” (the West wants in), symbolicznego 16 J. Ibbitson, Stephen Harper, Signal, Toronto 2015, s. 3–4; R. MacGregor, Tracing the Prime Minister’s Family Tree, „Globe and Mail”, 25.05.2009, [online], (dostęp 19.04.2018). 17 Zob. więcej na ten temat M. Modrzejewska, Libertariańskie koncepcje jednostki i pań- stwa we współczesnej amerykańskiej myśli politycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Ja- giellońskiego, Kraków 2010. 16 Marcin Gabryś wyrazu zjawiska osamotnienia zachodu (western alienation)18. Z ramienia Partii Reform Harper uzyskał mandat do Izby Gmin w 1993 roku19. Po jednej kaden- cji rozstał się jednak z parlamentem i zaangażował się w działalność Narodowej Koalicji Obywateli (National Citizens Coalition) – organizacji zajmującej się lob- bingiem, której został wkrótce szefem. Harper nie przestał jednak działać w kie- runku przezwyciężenia podziałów w ramach ruchu konserwatywnego. Krokiem w tym kierunku było przekształcenie regionalnej Partii Reform w ogólnokrajo- wy Sojusz Kanadyjski w 2000 r. Dwa lata później Harper odebrał Manningowi przywództwo w nowym ruchu, a zdobycie mandatu poselskiego pozwoliło mu na uzyskanie stanowiska lidera opozycji i rozpoczęcie rozmów zjednoczenio- wych z Peterem MacKayem, przewodniczącym Partii Postępowo-Konserwatyw- nej. W 2003 r. Harper zdołał doprowadzić do podpisania porozumienia, dzięki któremu utworzono Partię Konserwatywną (Conservative Party of Canada), a następnie wygrać wybory na jej przewodniczącego. W 2006 r. Kanadyjczycy zdecydowali zaś, że Harper ma stanąć na czele gabinetu, co oznaczało przełama- nie trzynastoletniej dominacji Partii Liberalnej. Warto podkreślić, że gdy Stephen Harper obejmował urząd premiera, był stosunkowo słabo obeznany z problematyką międzynarodową. Nie tylko nie interesował się stosunkami międzynarodowymi, ale niewiele razy opuszczał te- rytorium Kanady. Doświadczenie na polu polityki zagranicznej zdobywał więc już w czasie sprawowania władzy. Po latach otwarcie przyznał, że najbardziej zaskoczyło go „nie tylko to, jak ważne są sprawy zagraniczne, ale że w rzeczy- wistości stały się one niemal wszystkim”20. Istotną kwestią jest również fakt, że program polityczny Harpera został ukształtowany pod wpływem wartości i zasad, które różniły się od tych wcze- śniej reprezentowanych na scenie politycznej Kanady przez ruch konserwa- tywny. Harperowi bliżej było do neokonserwatyzmu amerykańskiego, który stanowił zaplecze intelektualne prezydenta George’a W. Busha, niż do tra- dycyjnego konserwatyzmu kanadyjskiego, którego zwolenników nazywano „czerwonymi torysami” (Red Torries)21. Neokonserwatyści kanadyjscy – zwa- ni również „niebieskimi torysami” (Blue Torries) – swoimi korzeniami sięgali 18 Zob. więcej na ten temat M. Gabryś, Polityka wewnętrzna Kanady. Patriacja konstytucji, Quebec, rdzenni mieszkańcy, [w:] M. Kijewska-Trembecka (red.), Kanada na przełomie XX i XXI wieku…, s. 70–74. 19 Mandat poselski uzyskał w okręgu Calgary West w 1993 r., wygrywając ze swoim dawnym szefem Jimem Hawkesem. A. McIntosh, Stephen Harper, „Canadian Encyclo- pedia”, 18.01.2012, [online], (dostęp 20.12.2016). 20 K. Whyte, In Conversation: Stephen Harper… 21 Taką ocenę Stephena Harpera przedstawiał między innymi amerykański magazyn „Foreign Policy”, który w 2015 r. nazywał premiera Kanady „wyznawcą” i „ostatnim 17 Doktryna Stephena Harpera w polityce zagranicznej Kanady... do odmiennej gospodarki zachodniej Kanady i czerpali z tradycji partii pro- testu, które największy sukces odnosiły na preriach22. Jak zaznacza Brooke Jeffrey, wersja konserwatyzmu dominująca na zachodzie Kanady mocniej podkreślała takie wartości, jak władza (authority), lojalność, sprawiedliwość niż dominujące wcześniej w Kraju Klonowego Liścia liberalne wartości, jak współczucie, tolerancja i kompromis. Konserwatyści „byli przygotowani do wykorzystania władzy państwa do wprowadzenia porządku, wymierzania kar, a także do zajęcia sztywnej postawy moralnej w kraju i za granicą”23. Dla neokonserwatystów liberalizm społeczny był zagrożeniem dla rodziny i tradycyjnego społeczeństwa. Warto również pamiętać, że choć w czasie sprawowania funkcji publicznych Harper nie obnosił się z przynależnością religijną, to jednak część komentatorów wskazywało na wpływ wartości obecnych w nurcie ewangelickiego protestantyzmu na postawę premiera24. Światopogląd polityczny Stephena Harpera był więc swoistym połączeniem liberalnego i wolnorynkowego podejścia do gospodarki z konserwatywnymi wzorcami społecznymi25. To z perspektywy takiego zestawu wartości Harper krytykował dominują- ce w Kanadzie w XX w. elity polityczne i prowadzoną przez nie politykę za- graniczną w ramach liberalnego internacjonalizmu. W 2003 r., przemawiając w parlamencie w czasie debaty na temat poparcia dla amerykańskiej opera- cji wojskowej w Iraku, wskazywał, że „współcześni liberałowie” są zaślepieni „relatywizmem moralnym, neutralnością i równoważnością moralną”. Oskar- żał wtedy liberalne elity Kanady o „brak chęci walki”, brak zrozumienia „na- tury wroga”, pomimo tego że „bin Ladenowie i Husajnowie […] ucieleśniają w ekstremalnej formie wszystko, czemu lewica postanowiła się przeciwstawiać: neokonserwatystą”. M. Bondy, The Last Neocon, „Foreign Policy”, 2.09.2015, [online], (dostęp 20.10.2017). 22 Przykładem może być powstała w latach 30. XX w. Partia Kredytu Społecznego (Social Credit Party). 23 B. Jeffrey, Dismantling Canada: Stephen Harper’s New Conservative Agenda, Queen’s University Press, Montreal–Kingston 2015, s. 7. 24 Stephen Harper wraz z żoną Laureen są członkami kościoła o nazwie Chrześcijański i Misyjny Sojusz (Christian and Missionary Alliance), jednej z kanadyjskich denomi- nacji protestanckich. P.C. Merkley, Reversing the Poles: How the Pro-Israeli Policy of Cana- da’s Conservative Government May Be Moving Jewish Voters from Left to Right, „Jewish Political Studies Review” 2011, vol. 23, no. 1/2, s. 39. 25 Harper inspirował się dziewiętnastowieczną myślą ojców konfederacji kanadyjskiej, przede wszystkim dorobkiem Johna A. Macdonalda, który łączył elementy liberalizmu oraz konserwatyzmu. K. Boessenkool, How Harper’s Philosophy Transformed Canada for the Better, „Policy Options” 2015, [online], (dostęp 4.04.2016). 18 Marcin Gabryś fundamentalizm, faszystowski nacjonalizm, mizoginizm i bigoterię”26. Celem działalności politycznej Stephena Harpera stały się więc transformacja domi- nujących wartości w życiu politycznym i przesunięcie Kanady w kierunku wy- znaczanym przez ideały konserwatywne. Taka operacja miała również zapew- nić Partii Konserwatywnej możliwość rządzenia przez następne dekady. Choć większość autorów kanadyjskich, analizując zmiany w polityce wewnętrznej, wskazuje na nieskuteczność prób przesunięcia Kanady na prawą stronę spek- trum politycznego, to wydaje się, że w polityce zagranicznej stopniowe i drob- ne, a czasami gwałtowne i znaczące zmiany składające się na doktrynę Harpera okazały się zaskakująco długotrwałe27. Główne założenia polityki zagranicznej Stephena Harpera Do dzisiaj pozostaje kwestią dyskusyjną, czy wizja polityki zagranicznej pre- miera Stephena Harpera może być nazwana doktryną. Wielu obserwatorów zarzuca jej bowiem niedociągnięcia w zakresie struktury logicznej, co prze- kłada się na luki w kompleksowej wizji roli, jaką powinna Kanada odgrywać w świecie28. W dużym stopniu zarzuty te wynikają z faktu, że założenia poli- tyki zagranicznej Kanady w okresie 2006–2015 nie mogą być rekonstruowa- ne w toku analizy samych dokumentów rządowych. Niezbędne jest sięgnięcie do zawartości publicznych wystąpień Harpera i jego ministrów. Wynika to z faktu, że rząd Partii Konserwatywnej nie zadeklarował oficjalnego progra- mu polityki zagranicznej. Przez prawie dekadę sprawowania władzy gabinet Harpera przygotowywał niewiele dokumentów dotyczących stosunków mię- dzynarodowych. Większość skoncentrowana była na handlu: Zdobywanie globalnej przewagi (Seizing Global Advantage) z 2008 r.29, Gospodarczy plan 26 S. Harper, Rediscovering the Right Agenda, “Citizens Centre Report Magazine”, s. 75, [online], (dostęp 10.06.2003). 27 Próba zmiany dominującej narracji historycznej była przedmiotem znaczącego zain- teresowania naukowców kanadyjskich (m.in. Yves’a Frenette’a czy Adama Chapnicka). Zob. więcej M. Gabryś, Canada’s Politics of Memory during Stephen Harper’s Terms in Office, [w:] A. Branach-Kallas, N. Strehlau (red.), Re-imagining the First World War?: new perspectives in Anglophone literature and culture, Cambridge 2015, s. 269–286. 28 Ta uwaga jest widoczna na przykład w tezie postawionej w 2011 r. przez Allana Ho i Justina Mohammeda o braku „nadrzędnego kierunku polityki”. A. Ho, J. Mohammed, Diplomacy – A Canadian Foreign Policy Review 2011, Ottawa 2011, [online], (dostęp 20.12.2017). 29 Seizing Global Advantage, a Global Commerce Strategy for Securing Canada’s Growth Prosperity, 2008, [online], (dostęp 12.03.2017). 19 Doktryna Stephena Harpera w polityce zagranicznej Kanady...
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Międzynarodowa pozycja Kanady (2006-2018)
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: