Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00297 006676 13421271 na godz. na dobę w sumie
Międzynarodowe standardy bioetyczne. Dokumenty i orzecznictwo - ebook/pdf
Międzynarodowe standardy bioetyczne. Dokumenty i orzecznictwo - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7364-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja stanowi obszerny zbiór tłumaczeń dokumentów obejmujący zarówno teksty konwencji międzynarodowych, dokumentów soft law, jak i orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczących problematyki ochrony praw człowieka w kontekście rozwoju nauk i technik biomedycznych. Zaprezentowane dokumenty zostały opatrzone komentarzami autorskimi przybliżającymi przedstawiane zagadnienia.

W książce zawarto szerokie spektrum zagadnień biomedycznych związanych między innymi z:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

MIĘDZYNARODOWE STANDARDY BIOETYCZNE DOKUMENTY I ORZECZNICTWO Tadeusz Jasudowicz Jakub Czepek Julia Kapelańska-Pręgowska Warszawa 2014 Stan prawny na 12 maja 2014 r. Recenzent Prof. UG dr hab. Oktawian Nawrot Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne JustLuk Łamanie JustLuk Projekt grafi czny okładki i stron tytułowych Maciej Sadowski Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN: 978-83-264-3322-1 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści 5 Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................... 9 Przedmowa ......................................................................................... 11 Rozdział I Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie wraz ze sprawozdaniem wyjaśniającym ....................................................... 13 Komentarz autorów ................................................................................... 13 Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej  w kontekście Zastosowań Biologii i Medycyny: Konwencja o Prawach  Człowieka i Biomedycynie (Europejska Konwencja Bioetyczna) ..................... 14 Sprawozdanie wyjaśniające do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka  i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań Biologii  i Medycyny: Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie .......................24 Rozdział II Protokoły dodatkowe do Europejskiej Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie...........................................................................56 Komentarz autorów ...................................................................................56 Protokół dodatkowy w sprawie zakazu klonowania istot ludzkich .................57 Protokół dodatkowy w sprawie transplantacji narządów i tkanek  pochodzenia ludzkiego ..............................................................................60 Protokół dodatkowy w sprawie badań biomedycznych .................................68 Protokół dodatkowy w sprawie testów genetycznych wykonywanych  w celach medycznych ................................................................................80 Rozdział III Uniwersalne standardy bioetyczne – deklaracje UNESCO .............................89 Komentarz autorów ...................................................................................89 Powszechna deklaracja w sprawie genomu ludzkiego i praw człowieka  z 11 listopada 1997 r. ..................................................................................90 Międzynarodowa deklaracja w sprawie danych genetycznych  człowieka z 16 października 2003 r. .............................................................96 Spis treści 6 Powszechna deklaracja w sprawie bioetyki i praw człowieka  z 19 października 2005 r. .......................................................................... 108 Rozdział IV Soft law Rady Europy ................................................................................ 118 Komentarz autorów ................................................................................. 118 Rekomendacja 1418 (1999) Zgromadzenia Parlamentarnego Rady  Europy w sprawie ochrony praw człowieka i godności osób  terminalnie chorych i umierających z 25 czerwca 1999 r. ............................. 119 Rekomendacja nr R (99) 21 Komitetu Ministrów Rady Europy  w sprawie kryteriów zarządzania listami oczekujących i czasem  oczekiwania w zakresie opieki zdrowotnej ................................................ 123 Rekomendacja (2001) 5 Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie  zarządzania listami oczekujących i czasami oczekiwania na transplantacje .. 128 Rekomendacja 1626 (2003) Zgromadzenia Parlamentarnego Rady  Europy w sprawie reformy systemów opieki zdrowotnej w Europie:  zasady równości, jakości i wydajności ....................................................... 130 Rekomendacja (2003) 24 Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie  organizacji opieki paliatywnej .................................................................. 132 Rekomendacja (2004) 7 Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie  handlu organami .................................................................................... 140 Rekomendacja (2006) 18 Komitetu Ministrów do państw członkowskich  w sprawie opieki zdrowotnej w wielokulturowym społeczeństwie .............. 144 Rekomendacja (2010) 11 Komitetu Ministrów do państw członkowskich  w sprawie wpływu genetyki na organizację świadczeń zdrowotnych  oraz szkolenie pracowników służby zdrowia ............................................. 151 Rekomendacja (2010) 6 Komitetu Ministrów do państw członkowskich  w sprawie dobrego zarządzania systemami opieki zdrowotnej .................... 158 Rozdział V Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ........................... 168 1.   Prawa prokreacyjne ............................................................................ 168 Komentarz autorów ............................................................................ 168 1.1.  Diagnoza prenatalna i preimplantacyjna ........................................ 169 Wyrok ETPC z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie R. R. v. Polska, skarga nr 27617/04........................................................................ 169 Wyrok ETPC z dnia 28 sierpnia 2012 r. w sprawie Costa i Pavan v. Włochy, skarga nr 54270/10 ........................................................ 177 1.2.  Prawo do legalnej aborcji i prawo do życia ..................................... 180 Wyrok ETPC z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie Vo v. Francja, skarga nr 53924/00 ....................................................................... 180 Wyrok ETPC z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie Tysiąc v. Polska, skarga nr 5410/03 ......................................................................... 187 Wyrok Wielkiej Izby ETPC z dnia 16 grudnia 2010 r.  w sprawie A, B, C v. Irlandia, skarga nr 25579/05 .............................. 191 7 Spis treści Wyrok ETPC z dnia 13 listopada 2012 r. w sprawie Z. v. Polska, skarga nr 46132/08 ....................................................................... 201 1.3.  Prokreacja medycznie wspomagana .............................................. 204 Wyrok ETPC z dnia 7 marca 2006 r. w sprawie Evans v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 6339/05 ...................................... 204 Wyrok Wielkiej Izby ETPC z dnia 4 grudnia 2007 r. w sprawie  Dickson v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 44362/04 ........................ 208 Wyrok Wielkiej Izby ETPC z dnia 3 listopada 2011 r.  w sprawie S.H. i inni v. Austria, skarga nr 57813/00 .......................... 213 2.   Eutanazja i medycznie wspomagane samobójstwo ................................ 216 Komentarz autorów ............................................................................ 216 Wyrok z dnia 29 kwietnia 2002 r. w sprawie Pretty  v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 2346/02 ...................................... 217 Wyrok ETPC z dnia 20 stycznia 2011 r. w sprawie Haas v. Szwajcaria, skarga nr 31322/07 .................................................... 223 Wyrok ETPC z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawie Koch v. Niemcy, skarga nr 497/09 .......................................................................... 226 Wyrok ETPC z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie Gross v. Szwajcaria, skarga nr 67810/10 .................................................... 230 3.   Zgoda ................................................................................................ 232 Komentarz autorów ............................................................................ 232 3.1.  Zgoda na interwencję medyczną/zabieg medyczny ......................... 233 Wyrok ETPC z dnia 9 marca 2004 r. w sprawie Glass v. Zjednoczone Królestwo, skarga nr 61827/00 ..................................... 233 Wyrok ETPC z dnia 11 lipca 2006 r. w sprawie Jalloh v. Niemcy, skarga nr 54810/00 ....................................................................... 235 Wyrok ETPC z dnia 23 marca 2010 r. w sprawie M.A.K. i R.K.  v. Zjednoczone Królestwo, skargi nr 45901/05 i 40146/06 ...................... 239 Wyrok ETPC z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie Arskaya  v. Ukraina, skarga nr 45076/05........................................................ 242 3.2.  Badanie ginekologiczne ................................................................ 244 Wyrok ETPC z dnia 13 maja 2008 r. w sprawie Juhnke v. Turcja, skarga nr 52515/99 ....................................................................... 244 3.3.  Sterylizacja ................................................................................. 246 Wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2011 r. w sprawie V.C v. Słowacja, skarga nr 18968/07 .......................................................................... 246 4.   Dane medyczne – poufność, brak dostępu ............................................. 250 Komentarz autorów ............................................................................ 250 Wyrok ETPC z dnia 27 sierpnia 1997 r. w sprawie  M.S. v. Szwecja, skarga nr 20837/92 ................................................. 251 Wyrok ETPC z dnia 10 października 2006 r. w sprawie  L.L. v. Francja, skarga nr 7508/02 .................................................... 254 8 Spis treści Wyrok ETPC z dnia 28 kwietnia 2009 r. w sprawie K.H. i inni  v. Słowacja, skarga nr 32881/04 ....................................................... 256 Wyrok ETPC z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie Avilkina i inni v. Rosja, skarga nr 1585/09 ............................................................. 259 5.   Odpowiedzialność za leczenie w szpitalu (w tym śmierć w szpitalu) ....... 262 Komentarz autorów ............................................................................ 262 Wyrok ETPC z dnia 17 stycznia 2002 r. w sprawie Calvelli  i Ciglio v. Włochy, skarga nr 32967/96 .............................................. 263 Wyrok ETPC z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie Byrzykowski  v. Polska, skarga nr 11562/05 .......................................................... 266 Wyrok Wielkiej Izby ETPC z dnia 9 kwietnia 2009 r. w sprawie  Šilih v. Słowenia, skarga nr 71463/01 ................................................ 269 Wyrok ETPC z dnia 30 września 2010 r. w sprawie Korogodina  v. Rosja, skarga nr 33512/04 ........................................................... 272 Wyrok ETPC z dnia 25 września 2012 r. w sprawie Spyra  i Kranczowski v. Polska, skarga nr 19764/07 ....................................... 274 Wyrok ETPC z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie Mehmet  Şentürk i Bekir Şentürk v. Turcja, skarga nr 13423/09 .......................... 277 Wyrok ETPC z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie Csoma  v. Rumunia, skarga nr 8759/05 ........................................................ 280 6.   Pobieranie i przechowywanie próbek oraz profili DNA .......................... 281 Komentarz autorów ............................................................................ 281 Wyrok ETPC z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie S. i Marper  v. Zjednoczone Królestwo, skargi nr 30562/04 i 30566/044 .................... 282 Decyzja ETPC z dnia 4 czerwca 2013 r. w sprawie Peruzzo  i Martens v. Niemcy, skargi nr 7841/08 i 57900/12 ............................. 286 Wykaz skrótów 9 Wykaz skrótów CAHBI  –  Komitet ad hoc do spraw Bioetyki CDBI  EKB  –  Komitet Kierowniczy do spraw Bioetyki –  Konwencja  o  Ochronie  Praw  Człowieka  i  Godności  Istoty  Ludzkiej  w kontekście Zastosowań Biologii i Medycyny: Konwencja o Prawach  Człowieka  i  Biomedycynie  sporządzona  w  Oviedo  dnia  4 kwietnia  1997 r. –  Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności spo- rządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Pro- tokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r.  Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) EKPC  ETPC  –  Europejski Trybunał Praw Człowieka Przedmowa 11 Przedmowa To już 20 lat od chwili, gdy – niespodziewanie zawezwany – brałem udział  w spotkaniu roboczym bioetyków europejskich w Europejskim Centrum Bioetyki  w Trieście, u profesora Guido Gerina (1994). To już 18 lat od czasu przetłumacze- nia przeze mnie i opublikowania ówczesnego europejskiego podręcznika bioetyki  Lekarz a prawa człowieka (wydawnictwo Comer, Toruń 1996). To już 16 lat od czasu  opracowania przeze mnie i opublikowania zbioru Europejskie standardy bioetyczne.  Wybór materiałów (wydawnictwo Dom Organizatora TNOiK, Toruń 1998), w którym  pomieścił się świeżo podówczas przyjęty I Protokół dodatkowy do Europejskiej  Konwencji Bioetycznej w sprawie zakazu klonowania istot ludzkich. Zbiór obej- mował samą Konwencję i I Protokół do niej, bioetycznie istotne fragmenty innych  traktatów praw człowieka, dość bogate soft law Rady Europy, Wspólnoty Europej- skiej oraz ONZ i UNESCO. Od tego czasu owocnie – w trybie przyjmowania kolejnych protokołów dodat- kowych – dalece rozwinął się sam system Konwencji o Prawach Człowieka i Biome- dycynie. Europejski Trybunał Praw Człowieka – głównie w kontekście art. 2 (prawo  do życia), art. 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego bądź poniżającego traktowania lub  karania) oraz art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolno- ści sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protoko- łami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284  z późn. zm.) (prawo do poszanowania prywatności) – rozwinął swoje orzecznictwo,  kształtując i wzbogacając standardy ochrony praw pacjenta. Dalej bujnie się rozwi- jało wyżej wskazane soft law. Ja ze swoimi współpracownikami (dr Julią Kapelań- ską-Pręgowską w Katedrze Praw Człowieka Wydziału Prawa i Administracji Uni- wersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz dr Jakubem Czepkiem w Katedrze  Praw Człowieka i Prawa Europejskiego Wydziału Prawa i Administracji Uniwer- sytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie) rozwijałem dydaktykę bioetyczną:  w Toruniu w postaci wykładów fakultatywnych, w Olsztynie w postaci wykładów  fakultatywnych wraz z ćwiczeniami. W Toruniu ponadto uruchomiono Podyplo- mowe Studia Prawa Medycznego, w których programie znalazło się miejsce dla  wykładów zarówno pani doktor, jak i moich. Powiększał się wymiar normatywny,  edukacyjny i popularyzatorski bioetyki. Nie zmieniało się, i jak dotąd nie zmieniło, tylko jedno. Nasz kraj nadal „trzy- ma na dystans” europejskie standardy bioetyczne. Nie ratyfikował samej Europej- skiej Konwencji Bioetycznej ani – co oczywiste – protokołów do niej. Nerwowe przy- miarki rządowe i sejmowe do fragmentarycznych unormowań krajowych, w tym  dotyczących procedury in vitro, toną w morzu sporów. Nie ma prawa krajowego  12 Przedmowa wyznaczającego pewne standardy postępowania, podobnie jak nie ma prawa okre- ślającego ramy dopuszczalności określonych technik i metod. Co nie jest zakazane,  staje się dopuszczalne. Zbyt wiele jest miejsca na „swawolę bioetyczną”. Niewątpli- wie przydałoby się wzmocnienie naszych ustaw zdrowotnych i Kodeksu Etyki Le- karskiej nowoczesnymi standardami bioetycznymi. Potrzeba nagli… W tym stanie rzeczy – z inicjatywy moich współpracowników: dr Julii Kape- lańskiej-Pręgowskiej i dra Jakuba Czepka – podjęliśmy zadanie przygotowania no- wego zbioru Międzynarodowe standardy bioetyczne. Dokumenty i orzecznictwo. Wydaw- nictwo Wolters Kluwer szlachetnie na tę inicjatywę się otworzyło i zagwarantowało  możliwość publikacji zbioru, za co jesteśmy mu wdzięczni. Na treść zbioru składa się pięć obszernych rozdziałów. Względy objętościowe  spowodowały, że część istotnego materiału (dokumentów i orzecznictwa) pozosta- wiliśmy poza niniejszym zbiorem, mamy nadzieję, że bez większej straty dla jego  wartości oraz że przyjdzie czas i powstaną możliwości przygotowania i opubliko- wania zbiorów specjalnych poświęconych: 1)  prawom osób niepełnosprawnych w kontekście ochrony ich zdrowia, 2)  ochronie zdrowia osób pozbawionych wolności oraz 3)  bioetycznym problemom nosicieli HIV i chorych na AIDS. Oddając do rąk Czytelnika niniejszy zbiór, liczymy na spostrzeżenia uzupeł- niające i uwagi krytyczne, które pozwolą nam doskonalić go w ewentualnych wy- daniach przyszłych, by jak najlepiej mógł on służyć realizacji hasła Salus aegroti  suprema lex esto! Tadeusz Jasudowicz, Julia Kapelańska-Pręgowska, Jakub Czepek Rozdział I Komentarz autorów 13 Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie wraz ze sprawozdaniem wyjaśniającym Komentarz autorów Społeczność międzynarodowa uregulowała normatywnie najistotniej- sze dla jednostki problemy, które niesie ze sobą biomedycyna na płaszczyźnie  ochrony praw człowieka. Wpisane w nią wspólne standardy można interpre- tować jako początek nowej gałęzi ius gentium – międzynarodowego prawa bio- medycznego czy też bioetycznego. Konieczność reakcji społeczności międzynarodowej została uzasadniona  świadomością niebezpieczeństw, jakie mogą nieść ze sobą badania naukowe  oraz ich zastosowania dla integralności i godności jednostki, oraz chęcią za- pewnienia postępu naukowego rozwijanego z poszanowaniem praw człowie- ka i podstawowych wolności. Za uregulowaniem dylematów bioetycznych na  poziomie międzynarodowym przemawia przede wszystkim skala i znaczenie  problemów nie tylko dla jednostki, ale dla całego gatunku ludzkiego. Jedyne – jak dotąd – wiążące prawnie instrumenty międzynarodowe po- święcone wzajemnym relacjom biomedycyny i praw człowieka zostały przyjęte  w ramach Rady Europy. Na tzw. system EKB składa się Europejska Konwencja  o Prawach Człowieka i Biomedycynie z 1997 r. – obejmująca szerokie spektrum  problemów biomedycyny (od testów genetycznych i interwencji w genom po- cząwszy, na eksperymentach i transplantacjach skończywszy) – oraz jej cztery  protokoły dodatkowe. Konwencyjne uregulowania mają bardzo ogólny i ramo- wy charakter. Wytyczają kierunek, który jest kontynuowany i rozwijany w pro- tokołach będących kolejnymi cegiełkami systemu EKB. Jest to kierunek, który  może stać się uniwersalny dzięki możliwości ratyfikowania Konwencji przez  państwa niebędące członkami Rady Europy. Konwencja weszła w życie 1 grudnia 1999 r. po uzyskaniu piątej ratyfikacji.  Obecnie (stan na marzec 2014 r.) jej stronami jest 29 państw spośród 47 człon- ków Rady Europy. Polska podpisała Konwencję 7 maja 1999 r. i do dnia dzisiej- szego jej nie ratyfikowała. Warto dodać, że stosowanie Konwencji niekoniecznie jest uzależnione od  jej ratyfikacji. Ma ona bowiem trudny do przecenienia walor interpretacyjny. Jej  14 Rozdział I. Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie… postanowienia były już niejednokrotnie powoływane przez sądy krajowe (rów- nież polski Sąd Najwyższy) jako wskazówka wspomagająca wykładnię prawa  krajowego. Podobnie Konwencja była już wielokrotnie przywoływana w orzecz- nictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który co prawda nie ma kom- petencji do orzekania na jej podstawie, lecz traktując ją zgodnie z Konwencją  Wiedeńską o Prawie Traktatów jako kontekst interpretacyjny, wykorzystywał  ją do wykładni Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Sprawozdanie wyjaśniające nie jest dokumentem autentycznej interpreta- cji Konwencji. Obejmuje jednak substancję prac przygotowawczych i dostarcza  informacji pozwalających na wyjaśnienie przedmiotu i celu Konwencji oraz na  pełniejsze zrozumienie jej postanowień. Tekst Konwencji został opracowany w oparciu o polski przekład stanowią- cy podstawę wniosku o ratyfikację Konwencji. Wspomniane tłumaczenie jest  dostępne na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Kancelarii Pre- zesa Rady Ministrów: bip.kprm.gov.pl/download/75/7357/konwencja_pl.pdf.  Autorzy pragną pokreślić, iż zaproponowany przez nich przekład nie jest iden- tyczny z tłumaczeniem urzędowym i zawiera potrzebne – zdaniem autorów –  zmiany. Przekład sprawozdania wyjaśniającego ma charakter w całości autorski  i został dokonany na podstawie tekstu oryginalnego dostępnego na stronie in- ternetowej Biura Traktatowego Rady Europy (Council of Europe Treaty Office):  www.conventions.coe.int/Treaty/en/Reports/Html/164.htm. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań Biologii i Medycyny: Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie (Europejska Konwencja Bioetyczna) Oviedo, 4 kwietnia 1997 r. Preambuła Państwa członkowskie Rady Europy, inne Państwa i Wspólnota Europej- ska, sygnatariusze niniejszej Konwencji; Uwzględniając Powszechną Deklarację Praw Człowieka, ogłoszoną przez  Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 10 grudnia 1948 r.; Uwzględniając Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych  Wolności z 4 listopada 1950 r.; Uwzględniając Europejską Kartę Społeczną z 18 października 1961 r.; Uwzględniając Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych  oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych  z 16 grudnia 1966 r.; Uwzględniając Konwencję o ochronie osób w związku z Automatycznym Przetwarzaniem Danych Osobowych z 28 stycznia 1981 r.; Uwzględniając również Konwencję Praw Dziecka z 20 listopada 1989 r.; 15 Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań… Uznając, że celem Rady Europy jest osiąganie większej jedności jej człon- ków oraz że jedną z metod, dzięki którym można ten cel osiągnąć, jest przestrze- ganie i rozwój praw człowieka i podstawowych wolności; Świadome szybkiego postępu w biologii i medycynie; Przekonane o konieczności poszanowania istoty ludzkiej, zarówno jako  jednostki, jak i przedstawiciela gatunku ludzkiego oraz uznając znaczenie za- pewnienia godności istocie ludzkiej; Świadome, że niewłaściwe wykorzystanie biologii i medycyny może za- grażać godności ludzkiej; Potwierdzając, że postęp w biologii i medycynie należy wykorzystywać  dla dobra obecnych i przyszłych pokoleń; Podkreślając potrzebę współpracy międzynarodowej, tak aby cała ludz- kość mogła skorzystać z osiągnięć biologii i medycyny; Uznając znaczenie promowania dyskusji publicznej na temat problemów  wynikających z zastosowania biologii i medycyny a także możliwych rozwią- zań tych problemów; Pragnąc przypomnieć wszystkim członkom społeczeństwa ich prawa i obowiązki; Uwzględniając dorobek Zgromadzenia Parlamentarnego w tej dziedzinie, w tym Rekomendację 1160 (1991) w sprawie opracowania Konwencji Bioetycznej; W zamiarze stworzenia koniecznych środków gwarantujących godność  istoty ludzkiej i podstawowe prawa i wolności człowieka w dziedzinie zastoso- wań biologii i medycyny; Uzgodniły, co następuje: Rozdział I – Postanowienia ogólne Artykuł 1 – Cel i przedmiot Strony niniejszej Konwencji chronią godność i tożsamość istoty ludzkiej i gwa- rantują każdej osobie, bez dyskryminacji, poszanowanie dla jej integralności oraz  innych podstawowych praw i wolności wobec zastosowań biologii i medycyny. Państwa-Strony podejmą w prawie wewnętrznym konieczne środki w celu  zapewnienia skuteczności przepisów niniejszej Konwencji. Artykuł 2 – Prymat istoty ludzkiej Interes i dobro istoty ludzkiej przeważa nad wyłącznym interesem społe- czeństwa lub nauki. Artykuł 3 – Sprawiedliwy dostęp do opieki zdrowotnej Uwzględniając potrzeby zdrowotne i dostępne środki, Strony będą podej- mować stosowne działania w celu zapewnienia – w obrębie ich jurysdykcji –  sprawiedliwego dostępu do opieki zdrowotnej o właściwej jakości. Artykuł 4 – Standardy zawodowe Jakakolwiek interwencja w dziedzinie zdrowia, w tym badania naukowe,  musi być przeprowadzana zgodnie ze stosowanymi obowiązkami i standarda- mi zawodowymi. Rozdział I. Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie… 16 Rozdział II – Zgoda Artykuł 5 – Reguła ogólna Nie można przeprowadzić interwencji medycznej bez swobodnej i świa- domej zgody osoby zainteresowanej. Przed dokonaniem interwencji osoba zainteresowana otrzyma odpowiednie  informacje o celu i naturze interwencji, jak również jej konsekwencjach i ryzyku. Osoba zainteresowana może w każdej chwili swobodnie wycofać zgodę. Artykuł 6 – Ochrona osób nieposiadających zdolności do wyrażenia zgody 1. Z zastrzeżeniem art. 17 i 20, wobec osoby, która nie dysponuje zdolnością do  wyrażenia zgody, interwencji można dokonać jedynie na jej bezpośrednią korzyść. 2. W stosunku do osoby małoletniej, niemającej, zgodnie z obowiązującym  prawem, zdolności do wyrażenia zgody na interwencję medyczną, interwencja  taka może być przeprowadzona za zgodą jej przedstawiciela ustawowego, od- powiedniej władzy albo innej osoby lub instytucji ustanowionych w tym celu na  mocy przepisów prawa. Stanowisko osoby małoletniej jest uwzględnione jako  czynnik, którego znaczenie wzrasta w zależności od jej wieku i stopnia dojrzałości. 3. Jeżeli zgodnie z obowiązującym prawem osoba dorosła nie posiada zdol- ności do wyrażenia zgody na interwencję z powodu niepełnosprawności umy- słowej, choroby lub analogicznych powodów, interwencja medyczna może być  przeprowadzona za zgodą jej przedstawiciela ustawowego, odpowiedniej wła- dzy albo innej osoby lub instytucji ustanowionych w tym celu na mocy przepi- sów prawa. Osoba poddana interwencji medycznej powinna, o ile jest to moż- liwe, uczestniczyć w podejmowaniu decyzji. 4. Przedstawiciel ustawowy, odpowiednie władze albo inna osoba lub in- stytucja, wymienione w ust. 2 i 3, na takich samych warunkach otrzymać in- formację, o której mowa w art. 5. 5. Upoważnienie, o którym mowa wyżej w ust. 2 i 3, może zostać cofnięte  w każdym czasie dla dobra osoby zainteresowanej. Artykuł 7 – Ochrona osób z zaburzeniami psychicznymi Osoba cierpiąca na poważne zaburzenia psychiczne może, bez wyrażenia  zgody, zostać poddana interwencji medycznej mającej na celu leczenie tych za- burzeń, jeżeli brak interwencji stwarza ryzyko poważnego uszczerbku dla jej  zdrowia, pod warunkiem zachowania gwarancji określonych przez prawo, obej- mujących nadzór, kontrolę i środki odwoławcze. Artykuł 8 – Nagłe przypadki Jeżeli, ze względu na nagłą sytuację, nie można uzyskać wymaganej zgody,  interwencję medyczną można przeprowadzić bezzwłocznie, o ile jest niezbędna  z punktu widzenia korzyści zdrowotnych danej osoby. Artykuł 9 – Wcześniej wyrażone życzenia Należy brać pod uwagę wcześniej wyrażone życzenia pacjenta co do in- terwencji medycznej, jeżeli w chwili jej przeprowadzania nie jest on w stanie  wyrazić swojej woli. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań… Rozdział III – Prywatność i prawo do informacji 17 Artykuł 10 – Prywatność i prawo do informacji 1. Każdy ma prawo do poszanowania jego życia prywatnego w odniesie- niu do informacji dotyczących jego zdrowia. 2. Każdy ma prawo zapoznania się z wszelkimi informacjami zebranymi  o jego zdrowiu. Należy jednak respektować życzenia osób, które nie chcą zapo- znać się z tymi informacjami. 3. W wyjątkowych przypadkach prawo krajowe może wprowadzić w inte- resie pacjenta ograniczenia korzystania z praw zawartych w ust. 2. Rozdział IV – Genom ludzki Artykuł 11 – Zakaz dyskryminacji Każda forma dyskryminacji skierowana przeciwko danej osobie ze wzglę- du na dziedzictwo genetyczne jest zakazana. Artykuł 12 – Prognostyczne testy genetyczne Testy prognozujące choroby genetyczne albo testy, które mogą służyć do iden- tyfikacji nosiciela genu odpowiedzialnego za chorobę, oraz testy, które mogą wy- kryć genetyczne predyspozycje lub podatność na zachorowanie, mogą być przepro- wadzone wyłącznie dla celów zdrowotnych albo dla badań naukowych związanych  z celami zdrowotnymi, z zastrzeżeniem stosownego poradnictwa genetycznego. Artykuł 13 – Interwencje wobec genomu ludzkiego Interwencja mająca na celu dokonanie zmian w genomie ludzkim może  być przeprowadzona wyłącznie w celach profilaktycznych, terapeutycznych lub  diagnostycznych tylko wtedy, gdy jej celem nie jest wywołanie dziedzicznych  zmian genetycznych u potomstwa. Artykuł 14 – Zakaz wyboru płci Wykorzystywanie technik medycznie wspomaganej prokreacji w celu wy- boru płci przyszłego dziecka jest niedopuszczalne, z wyjątkiem sytuacji, gdy  wybór taki pozwala uniknąć poważnej choroby dziedzicznej zależnej od płci. Rozdział V – Badania naukowe Artykuł 15 – Reguła ogólna Badania naukowe w dziedzinie biologii i medycyny prowadzone są w spo- sób swobodny, z zastrzeżeniem postanowień niniejszej Konwencji i innych prze- pisów zapewniających ochronę istoty ludzkiej. Artykuł 16 – Ochrona osób poddawanych badaniom Przeprowadzanie badań naukowych na ludziach jest dopuszczalne, o ile  zostaną spełnione wszystkie następujące warunki:   i.  brak metody o porównywalnej skuteczności, która stanowi alternatywę do  badań na ludziach; 18 Rozdział I. Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie…   ii.  ryzyko dla osoby uczestniczącej w badaniach, nie jest nieproporcjonalne  do potencjalnych korzyści wynikających z takich badań;   iii.  projekt badań został zatwierdzony przez właściwą instytucję w wyniku  niezależnej oceny jego wartości naukowej, w tym wagi celu badań i po  przeprowadzeniu wszechstronnej oceny co do jego dopuszczalności pod  względem etycznym;   iv.  osoba uczestnicząca w badaniach została poinformowana o swoich pra- wach oraz o służących ich ochronie gwarancjach przewidzianych przez  prawo;   v.  wymagana zgoda, o której mowa w art. 5, została udzielona w sposób  wyraźny, dotyczyła konkretnego badania oraz została udokumentowana.  Zgoda ta w każdej chwili może być swobodnie wycofana. Artykuł 17 – Ochrona osób niezdolnych do wyrażenia zgody na badania 1. Badania naukowe na osobie nie mającej zdolności do wyrażenia zgody,  o której mowa w art. 5, mogą być przeprowadzone tylko przy spełnieniu łącz- nie następujących warunków:     ii.  oczekiwane wyniki badań są w stanie zapewnić rzeczywistą i bezpośred- i.  spełnione są warunki określone w art. 16 pkt i–iv; nią korzyść dla jej zdrowia,   iii.  badania o porównywalnej skuteczności nie mogą być przeprowadzone na  osobach mających zdolność do wyrażenia zgody,   iv.  wymagana zgoda, o której mowa w art. 6, została wyrażona na piśmie i do- tyczy konkretnego badania,   v.  osoba poddawana badaniom nie sprzeciwia się. 2. Wyjątkowo i z zachowaniem środków ochronnych przewidzianych  przez prawo, w sytuacji, gdy oczekiwane wyniki badań nie zapewniają  bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby im poddawanej, badania takie  mogą być przeprowadzone, jeśli spełnione zostaną warunki wymienione   w pkt i, iii, iv, oraz v ust. 1 tego przepisu a także dodatkowo następujące  warunki:   i.  badania mają na celu przyczynienie się – dzięki dokonaniu znacznego po- stępu wiedzy naukowej o stanie zdrowia osoby im poddanej, jej chorobie  lub zaburzeniach, do osiągnięcia wyników zapewniających korzyść zdro- wotną osobie poddanej badaniom albo taką korzyść innym osobom tej sa- mej grupy wiekowej albo dotkniętym tą samą chorobą lub zaburzeniami  albo będącym w tym samym stanie zdrowia,   ii.  badania stwarzają minimalne ryzyko i minimalne obciążenie dla osoby  im poddawanej. Artykuł 18 – Badania na embrionach in vitro 1. Jeżeli prawo zezwala na przeprowadzanie badań na embrionach in vitro, powinno ono zapewnić embrionom odpowiednią ochronę. 2. Tworzenie embrionów ludzkich dla celów naukowych jest zabro- nione. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań… Rozdział VI – Pobieranie narządów i tkanek od żyjących dawców do celów transplantacji 19 Artykuł 19 – Reguła ogólna 1. Pobranie organów albo tkanek od żyjącego dawcy w celu dokonania  przeszczepu może być przeprowadzone jedynie dla uzyskania terapeutycznej  korzyści biorcy i tylko wtedy, gdy nieosiągalny jest odpowiedni narząd lub tkan- ka od osoby zmarłej, a nie istnieje alternatywna metoda terapeutyczna o porów- nywalnej skuteczności. 2. Wymagana zgoda, o której mowa w art. 5, powinna dotyczyć konkret- nego pobrania, być wyrażona w sposób wyraźny, na piśmie lub przed właści- wymi instytucjami. Artykuł 20 – Ochrona osób niezdolnych do wyrażenia zgody na pobranie narządów 1. Nie można dokonać pobrania narządów lub tkanek od osoby, która nie  ma zdolności do wyrażenia zgody, o której mowa w art. 5. 2. Wyjątkowo i zgodnie z ochroną zapewnioną przez przepisy prawa, pobra- nie regenerujących się tkanek od osoby, która nie ma zdolności do wyrażenia zgo- dy, może być dokonana, gdy zostaną spełnione wszystkie następujące warunki:   i.  odpowiedni dawca mający zdolność do wyrażenia zgody nie jest osiągalny,   ii.  biorcą jest brat lub siostra dawcy,   iii.  przeszczep jest niezbędny dla ratowania życia biorcy,   iv.  zgoda, o której mowa w art. 6 ust. 2 i 3, została udzielona zgodnie z pra- wem, w sposób wyraźny i na piśmie za wymaganą zgodą właściwej insty- tucji oraz dotyczy konkretnego pobrania,   v.  potencjalny dawca nie zgłasza sprzeciwu. Rozdział VII – Zakaz osiągania zysku i dysponowania częściami ciała ludzkiego Artykuł 21 – Zakaz osiągania zysku Ciało ludzkie i jego części nie mogą, same w sobie, stanowić źródła zysku. Artykuł 22 – Dysponowanie pobranymi częściami ciała ludzkiego Jeśli w toku interwencji medycznej pobrano jakąkolwiek część ciała ludz- kiego, może być ona przechowywana i wykorzystana w celu innym niż ten, dla  którego została pobrana, jedynie jeśli czyni się to zgodnie z właściwymi proce- durami dotyczącymi informacji i zgody. Rozdział VIII – Naruszenie postanowień Konwencji Artykuł 23 – Naruszenie praw lub zasad Strony zapewniają właściwą ochronę sądową w celu zapobieżenia bez- prawnemu naruszaniu praw i zasad określonych w niniejszej Konwencji albo  spowodowania niezwłocznego zaprzestania takich naruszeń. Rozdział I. Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie… 20 Artykuł 24 – Rekompensata za bezprawną szkodę Osoba, która doznała bezprawnej szkody na skutek interwencji, ma pra- wo do stosownego odszkodowania, na warunkach i w sposób określony przez  prawo. Artykuł 25 – Sankcje Strony zapewnią stosowanie odpowiednich sankcji w przypadku naru- szenia postanowień niniejszej Konwencji. Rozdział IX – Stosunek Konwencji do innych przepisów Artykuł 26 – Ograniczenia w korzystaniu z praw 1. Korzystanie z praw i gwarancji zawartych w niniejszej Konwencji nie  może podlegać innym ograniczeniom niż te, które zostały przewidziane przez  prawo i są konieczne w demokratycznym społeczeństwie w interesie bezpie- czeństwa publicznego, zapobiegania przestępczości, ochrony zdrowia publicz- nego bądź ochrony praw i wolności innych osób. 2. Ograniczenia przewidziane w ustępie poprzedzającym są niedopusz- czalne w odniesieniu do art. 11, 13, 14, 16, 17, 19, 20 i 21. Artykuł 27 – Ochrona poszerzona Żadne z postanowień niniejszej Konwencji nie może być interpretowane  jako ograniczające bądź w inny sposób naruszające uprawnienia Strony do przy- znania dalej idącej ochrony, w dziedzinie zastosowań biologii i medycyny, niż  ochrona określona w niniejszej Konwencji. Rozdział X – Debata publiczna Artykuł 28 – Debata publiczna Strony podejmą działania, aby podstawowe problemy związane z rozwo- jem biologii i medycyny były przedmiotem debaty publicznej, uwzględniają- cej zwłaszcza istotne implikacje medyczne, społeczne, ekonomiczne, etyczne  i prawne tych problemów, oraz uznają, że możliwe zastosowania osiągnięć bio- logii i medycyny podlegają odpowiednim konsultacjom. Rozdział XI – Interpretacja i stosowanie Konwencji Artykuł 29 – Interpretacja Konwencji Europejski Trybunał Praw Człowieka może – bez bezpośredniego związ- ku z jakimkolwiek toczącym się przed sądem postępowaniem – wydawać opi- nie doradcze co do kwestii prawnych dotyczących interpretacji niniejszej Kon- wencji, na wniosek:   –  Rządu jednej ze Stron, po zawiadomieniu innych Stron,   –  Komitetu ustanowionego na podstawie art. 32, w składzie ograniczonym  do Przedstawicieli Stron niniejszej Konwencji, w trybie decyzji przyjętej  większością dwóch trzecich oddanych głosów. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań… Artykuł 30 – Sprawozdania dotyczące stosowania Konwencji Na żądanie Sekretarza Generalnego Rady Europy każda ze Stron udzieli  wyjaśnienia co do sposobu, w jaki jej prawo wewnętrzne zapewnia skuteczne  urzeczywistnianie któregokolwiek z postanowień Konwencji. 21 Rozdział XII – Protokoły Artykuł 31 – Protokoły Strony mogą uzgodnić protokoły, o których mowa w art. 32, w celu rozwi- nięcia w poszczególnych dziedzinach zasad zawartych w niniejszej Konwencji. Protokoły będą otwarte do podpisu dla Sygnatariuszy Konwencji. Będą  one podlegać ratyfikacji, przyjęciu lub zatwierdzeniu. Sygnatariusz nie może  ratyfikować, przyjąć lub zatwierdzić protokołu bez uprzedniego bądź równo- czesnego ratyfikowania, przyjęcia lub zatwierdzenia Konwencji. Rozdział XIII – Zmiany postanowień Konwencji Artykuł 32 – Zmiany postanowień Konwencji 1. Zadania przydzielone Komitetowi w niniejszym artykule i w art. 29 są  wykonywane przez Komitet Sterujący do spraw Bioetyki (CDBI) albo przez inny  komitet wyznaczony do tych zadań przez Komitet Ministrów. 2. Bez naruszania postanowień art. 29 każde Państwo Członkowskie Rady  Europy, a także każde Państwo-Strona Konwencji niebędące członkiem Rady  Europy, może być reprezentowane i mieć jeden głos w Komitecie w zakresie za- dań nałożonych przez Konwencję. 3. Państwa, o których mowa w art. 33, lub Państwa niebędące Stronami ni- niejszej Konwencji, które zaproszono do przystąpienia do niej zgodnie z posta- nowieniami art. 34, mogą być reprezentowane w Komitecie przez obserwatora.  Wspólnota Europejska, jeśli nie jest Stroną Konwencji, może być reprezentowa- na w Komitecie przez obserwatora. 4. Aby uwzględnić osiągnięcia nauki, Komitet powinien zbadać Konwencję  nie później niż pięć lat po jej wejściu w życie, a następnie w określonych przez  siebie odstępach czasu. 5. O propozycjach zmiany przepisów niniejszej Konwencji, propozycjach  protokołu lub jego zmiany, złożonych przez Stronę, Komitet lub Komitet Mini- strów, zawiadamia się Sekretarza Generalnego Rady Europy, który przekazuje  je Państwom Członkowskim Rady Europy, Wspólnocie Europejskiej, Sygnata- riuszom, Stronom, Państwom zaproszonym do podpisania niniejszej Konwen- cji na mocy art. 33, oraz Państwom zaproszonym do przystąpienia do niniejszej  Konwencji na mocy art. 34. 6. Komitet obraduje nad propozycją nie wcześniej niż po upływie dwóch  miesięcy od przekazania propozycji przez Sekretarza Generalnego Rady Eu- ropy, zgodnie z ust. 5. Komitet przedstawia do zatwierdzenia Komitetowi Mi- nistrów tekst przyjęty większością dwóch trzecich oddanych głosów. Po jego  zatwierdzeniu tekst przekazuje się Stronom w celu ratyfikacji, przyjęcia lub za- twierdzenia. Rozdział I. Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie… 22 7. Zmiany wchodzą w życie w stosunku do Stron, które je przyjęły, pierw- szego dnia miesiąca następującego po upływie jednego miesiąca od dnia, w któ- rym pięć Stron, w tym co najmniej czterech członków Rady Europy, powiado- miło Sekretarza Generalnego o jej przyjęciu. W stosunku do Strony, która przyjmuje zmianę w terminie późniejszym,  wchodzi ona w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie jed- nego miesiąca od dnia, w którym Strona ta powiadomiła Sekretarza General- nego o jej przyjęciu. Rozdział XIV – Postanowienia końcowe Artykuł 33 – Podpisanie, ratyfikacja i wejście w życie 1. Niniejsza Konwencja jest otwarta do podpisu dla Państw członkowskich  Rady Europy, Państw nie będących członkami Rady Europy, które uczestniczy- ły w opracowaniu Konwencji oraz dla Wspólnoty Europejskiej. 2. Konwencja podlega ratyfikacji, przyjęciu lub zatwierdzeniu. Dokumen- ty ratyfikacyjne, przyjęcia lub zatwierdzenia, składa się Sekretarzowi General- nemu Rady Europy. 3. Konwencja wchodzi w życie pierwszego dnia miesiąca następującego  po upływie trzech miesięcy od dnia, w którym pięć Państw, w tym co najmniej  cztery Państwa członkowskie Rady Europy, wyraziło zgodę na związanie się  Konwencją, zgodnie z ust. 2 niniejszego artykułu. 4. W stosunku do Sygnatariusza, który wyrazi zgodę na związanie się  Konwencją w terminie późniejszym, Konwencja wchodzi w życie pierwsze- go dnia miesiąca następującego po upływie trzech miesięcy od daty złożenia  dokumentu ratyfikacyjnego, przyjęcia lub zatwierdzenia. Artykuł 34 – Państwa niebędące członkami Rady Europy 1. Po wejściu w życie Konwencji Komitet Ministrów Rady Europy, po kon- sultacji ze Stronami, może zaprosić Państwo niebędące członkiem Rady Euro- py, do przystąpienia do niniejszej Konwencji, podejmując decyzję większoś- cią głosów, określoną w art. 20 ust. d Statutu Rady Europy, przy jednomyślnej  zgodzie przedstawicieli umawiających się Stron, uprawnionych do zasiadania  w Komitecie Ministrów. 2. W stosunku do Państwa przystępującego Konwencja wchodzi w życie  pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie trzech miesięcy od dnia  złożenia dokumentu przystąpienia Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy. Artykuł 35 – Terytoria 1. Sygnatariusz, w czasie podpisywania albo składania dokumentu raty- fikacyjnego, przyjęcia lub zatwierdzenia, może określić terytorium lub teryto- ria, do których stosuje się niniejszą Konwencję. Inne Państwo może złożyć takie  samo oświadczenie w czasie składania dokumentu przystąpienia. 2. Strona, w dowolnym terminie późniejszym, poprzez oświadczenie, skie- rowane do Sekretarza Generalnego Rady Europy, może rozszerzyć stosowanie  Konwencji na inne terytorium, wskazane w takim oświadczeniu, za którego  Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań… stosunki międzynarodowe odpowiada i w imieniu którego jest upoważniona  do podejmowania zobowiązań. W stosunku do takiego terytorium Konwencja  wchodzi w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie trzech  miesięcy od dnia złożenia oświadczenia Sekretarzowi Generalnemu. 3. Oświadczenie złożone w trybie ustępów poprzedzających może być wy- cofane, w stosunku do jakiegokolwiek terytorium określonego w oświadczeniu,  poprzez notyfikację skierowaną do Sekretarza Generalnego. Wycofanie wywo- łuje skutek pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie trzech miesięcy  od dnia złożenia notyfikacji Sekretarzowi Generalnemu. 23 Artykuł 36 – Zastrzeżenia 1. W momencie podpisywania albo składania dokumentów dotyczących  ratyfikacji, przyjęcia, zatwierdzenia lub przystąpienia, każde Państwo i Wspól- nota Europejska mogą zgłosić zastrzeżenie do któregokolwiek artykułu Kon- wencji, w takim zakresie, w jakim obowiązujące aktualnie na jego terytorium  prawo wewnętrzne nie jest zgodne z tym artykułem. Zgłaszanie na mocy niniej- szego artykułu zastrzeżeń o charakterze ogólnym jest niedopuszczalne. 2. Zastrzeżenie składane w trybie niniejszego artykułu zawiera zwięzłe  przedstawienie odpowiednich przepisów prawa wewnętrznego. 3. Strona, która rozciąga stosowanie niniejszej Konwencji na terytorium  określone w oświadczeniu, o którym mowa w art. 35 ust. 2, może zgłosić w sto- sunku do tego terytorium zastrzeżenie, zgodnie z przepisami ustępów poprze- dzających. 4. Strona, która zgłosiła zastrzeżenie, o którym mowa w niniejszym arty- kule, może je wycofać poprzez notyfikację skierowaną do Sekretarza General- nego Rady Europy. Wycofanie takie wywołuje skutek pierwszego dnia miesiąca  następującego po upływie jednego miesiąca od dnia jej otrzymania przez Se- kretarza Generalnego. Artykuł 37 – Wypowiedzenie 1. Strona może w każdym czasie wypowiedzieć niniejszą Konwencję, po- przez notyfikację skierowaną do Sekretarza Generalnego Rady Europy. 2. Wypowiedzenie wywołuje skutek pierwszego dnia następującego po  upływie trzech miesięcy od dnia otrzymania notyfikacji przez Sekretarza Ge- neralnego. Artykuł 38 – Notyfikacje Sekretarz Generalny Rady Europy zawiadamia Państwa Członkowskie  Rady Europy, Wspólnotę Europejską, Sygnatariuszy, Strony i inne Państwa za- proszone do przystąpienia do niniejszej Konwencji o:   a.  jej podpisaniu;   b.  złożeniu dokumentów dotyczących ratyfikacji, przyjęcia, zatwierdzenia    c.  dacie wejścia w życie Konwencji, zgodnie z art. 33 lub 34;   d.  zmianach lub protokołach przyjętych zgodnie z art. 32 oraz o dacie ich wej- lub przystąpienia; ścia w życie; 24 Rozdział I. Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie…   e.  oświadczeniach złożonych zgodnie z art. 35;     g.  innych czynnościach, notyfikacjach i zawiadomieniach związanych z ni- f.  zastrzeżeniach i wycofaniu zastrzeżeń zgodnie z art. 36; niejszą Konwencją. Na dowód czego niżej podpisani – będąc należycie do tego upoważnionymi  – podpisali niniejszą Konwencję. Sporządzono w Oviedo, dnia 4 kwietnia 1997 r., w języku francuskim i an- gielskim, przy czym obie wersje są jednakowo autentyczne, w jednym egzem- plarzu, który zostanie złożony w archiwum Rady Europy. Sekretarz Generalny  Rady Europy przekaże uwierzytelnione odpisy każdemu Państwu Członkow- skiemu Rady Europy, Wspólnocie Europejskiej, Państwom niebędącym człon- kami Rady Europy, które uczestniczyły w opracowaniu niniejszej Konwencji,  oraz Państwom zaproszonym do przystąpienia do niej. Sprawozdanie wyjaśniające do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań Biologii i Medycyny: Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie Niniejsze sprawozdanie wyjaśniające zostało przygotowane w ramach  Komitetu Kierowniczego do spraw Bioetyki (CDBI). Uwzględnia ono dyskusję  w łonie CDBI i jego Grupy Roboczej upoważnionej do zredagowania Konwen- cji, jak również uwagi i propozycje wniesione przez delegacje zainteresowanych  krajów. Sprawozdanie wyjaśniające nie jest dokumentem autentycznej interpre- tacji Konwencji. Obejmuje jednak substancję prac przygotowawczych i dostar- cza informacji pozwalających na wyjaśnienie przedmiotu i celu Konwencji oraz  na lepsze zrozumienie zakresu jej postanowień. Wprowadzenie 1. Rada Europy – dzięki pracom Zgromadzenia Parlamentarnego oraz  Komitetu ad hoc do spraw Bioetyki (CAHBI), który przekształcił się w Komitet  Kierowniczy do spraw Bioetyki (CDBI) – od wielu lat zajmowała się badaniem  problemów, jakie wynikają dla człowieka z postępu medycyny i biologii. Rów- nolegle w szeregu krajów pracowano i podejmowano wysiłki w tych dziedzi- nach w płaszczyźnie wewnętrznej. W ten sposób rozwinęły się dotąd dwie ka- tegorie prowadzonych przedsięwzięć: jedne – w płaszczyźnie krajowej; drugie  – w płaszczyźnie międzynarodowej. 2. W całości swej badania te wiążą się z ustaleniem i z niepewnością. Usta- lenie dotyczy głębokiej ewolucji wiedzy oraz jej zastosowań w dziedzinie me- dycyny i biologii, a więc w dziedzinach, w których bezpośrednio w grę wcho- dzi człowiek. Niepewność dotyczy ambiwalentnego charakteru, jakiego ten  postęp nieraz nabiera. Jego promotorzy, uczeni i praktycy, są ożywiani celem  dobroczynnym i często go urzeczywistniają. Jednakże część rozwoju, jaki z ich  prac wynika lub jakiego należy się spodziewać, przybiera – w wyniku nad- 25 Sprawozdanie wyjaśniające do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej… użycia pierwotnych ambicji – groźny obrót lub grozi jego przybraniem. Na- uka w swej nowej złożoności i w swych dalekosiężnych konsekwencjach może  w ten sposób prezentować – zależnie od tego, jak się ją uprawia – swe ciemne  bądź jasne oblicze. 3. W rezultacie zaistniała konieczność przyczynienia się do tego, by stro- na dobroczynna – przez uświadomienie stawki, o którą toczy się gra, i przez  uwzględnienie wszelkich możliwych konsekwencji – uzyskała przewagę. Za- angażowane w to dzieło są komitety etyczne i inne organy krajowe, podob- nie jak ustawodawcy i organy międzynarodowe. Ich wysiłki pozostają jednak  bądź to izolowane w ramach terytorialnych, bądź też cząstkowe pod wzglę- dem substancjalnym, a to w rezultacie zajmowania się konkretną szczegóło- wą dziedziną. Z drugiej strony – jak się wydaje – różnorodne teksty, zalece- nia i rekomendacje najczęściej się odwołują do wspólnych wartości. Niemniej  mogą wyłaniać się różnice w związku z pewnymi aspektami badanych prob- lemów. Nawet proste definicje mogą okazać się przedmiotem głębokich roz- bieżności. Wypracowanie konwencji 4. W konsekwencji konieczne okazało się zintensyfikowanie wysiłków  wiodących ku harmonizacji. W 1990 r. podczas swej VII Konferencji (Istambuł,  5–7 czerwca 1990 r.) Europejscy Ministrowie Sprawiedliwości – w odpowiedzi  na propozycję pani Catherine Lalumière, Sekretarza Generalnego Rady Euro- py – przyjęli rezolucję nr 3 w sprawie bioetyki, która zalecała Komitetowi Mi- nistrów, by zlecił CAHBI zbadanie możliwości wypracowania konwencji ra- mowej „ogłaszającej wspólne normy ogólne służące ochronie osoby ludzkiej  w kontekście rozwoju nauk biomedycznych”. W czerwcu 1991 r. – przyjmując  tekst sprawozdania przedstawionego w imieniu Komisji Nauki i Technologii  przez dr. Marcelo Palacios’a – Zgromadzenie Parlamentarne w swej rekomen- dacji 1160 (1991) zaleciło Komitetowi Ministrów zwłaszcza „rozważenie kon- wencji ramowej zawierającej zasadniczy tekst z zasadami ogólnymi oraz proto- kołów dodatkowych dotyczących aspektów specjalnych”. We wrześniu 1991 r.  Komitet Ministrów, pod przewodnictwem Vincenta Tabone, powierzył CAHBI  „wypracowanie – w ścisłym współdziałaniu z Komitetem Kierowniczym Praw  Człowieka (CDDH) oraz Europejskim Komitetem Zdrowia (CDSP) – Konwen- cji ramowej, otwartej także dla państw niebędących członkami Rady Europy,  a ustalającej wspólne normy ogólne służące ochronie osoby ludzkiej w kon- tekście nauk biomedycznych, jak również protokołów do tej Konwencji doty- czących – w pierwszym rzędzie – transplantacji organów, wykorzystywania  substancji pochodzenia ludzkiego oraz eksperymentów medycznych na isto- tach ludzkich”. 5. CAHBI, a potem CDBI – kolejno pod przewodnictwem Pauli Kokkonen  (Finlandia), Octavi Quintany (Hiszpania) oraz Johanny Kits Nieuwenkamp ze  Storm van’SGravesand (Holandia) – stworzył w marcu 1992 r. Grupę Roboczą  upoważnioną do zredagowania projektu Konwencji, pod przewodnictwem Mi- chaela Abramsa (Zjednoczone Królestwo). […] 26 Rozdział I. Europejska Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie… 6. W lipcu 1994 r. pierwsza wersja projektu Konwencji stała się przedmio- tem konsultacji publicznej oraz opinii Zgromadzenia Parlamentarnego (Avis No. 184 z 2 lutego 1995 r., Doc.7210). Biorąc pod uwagę tę opinię oraz różne wy- rażone stanowiska, CDBI przedstawił projekt końcowy Konwencji 7 czerwca  1996 r., ponownie poddany zaopiniowaniu przez Zgromadzenie Parlamentarne.  Wydało ono Opinię nr 198 (z 26 września 1996 r., Doc. 7622), opierając się na spra- wozdaniu przedłożonym w imieniu Komisji Nauki i Technologii przez Gian- -Reto Plattnera oraz sprawozdań przedłożonych przez Waltera Schwimmera  i Christiana Daniela w imieniu – odpowiednio – Komisji Zagadnień Prawnych  i Praw Człowieka oraz Komisji Zagadnień Socjalnych, Zdrowia i Rodziny. Kon- wencja ta została przyjęta przez Komitet Ministrów 19 listopada 1996 r. Została  ona otwarta do podpisu w Strasburgu 4 kwietnia 1997 r. Struktura konwencji 7. Konwencja ogranicza się do ogłoszenia najważniejszych zasad. Normy  uzupełniające oraz reguły bardziej szczegółowe będą przedmiotem protokołów  dodatkowych. W ten sposób Konwencja w całości stwarza wspólne ramy dla  ochrony praw człowieka i godności istoty ludzkiej w kontekście zastosowań bio- logii i medycyny, zarówno w dziedzinach od dawna ustalonych, jak i w dzie- dzinach podlegających ewolucji. KOMENTARZ DO POSTANOWIEŃ KONWENCJI Tytuł 8. Tytuł opisuje ten dokument jako Konwencję o Ochronie Praw Człowie- ka i Godności Istoty Ludzkiej w kontekście Zastosowań Biologii i Medycyny:  Konwencję o Prawach Człowieka i Biomedycynie. 9. Wyrażenie „prawa człowieka” wiąże się z zasadami uświęconymi przez  Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada  1950 r., która gwarantuje ich ochronę. Nie tylko filozofia obu tekstów, ale też szereg  zasad etycznych oraz pojęć prawnych są dla nich wspólne. I tak, niniejsza Kon- wencja rozwija niektóre zasady, które figurują w Europejskiej Konwencji Praw  Człowieka. Pojęcie istoty ludzkiej jest wykorzystane z racji jego generalnego cha- rakteru. Pojęcie godności istoty ludzkiej – również zaakcentowane – oznacza war- tość zasadniczą, którą należy podtrzymywać. Stanowi ona z kolei podstawę dla  większości wartości podlegających obronie na podstawie niniejszej Konwencji. 10. Wyrażenie „zastosowania biologii i medycyny” uzyskało preferencję,  zwłaszcza w stosunku do wyrażenia „nauki o życiu”, które uznano za zbyt eks- tensywne. Jest ono wykorzystane w art. 1 i ogranicza pole zastosowania Kon- wencji do dziedzin medycyny i biologii ludzkiej, wykluczając tym samym bio- logię zwierzęcą i roślinną, na ile nie dotyczą one medycyny bądź biologii istoty  ludzkiej. W ten sposób Konwencja obejmuje wszystkie zastosowania medyczne  i biologiczne wobec istoty ludzkiej, ogarniając zatem zastosowania tak dla ce- lów prewencji, jak i dla celów diagnostyki, terapii lub badań. Sprawozdanie wyjaśniające do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej… Preambuła 27 11. Istnieją już dokumenty międzynarodowe, które przewidują ochronę  i gwarancje w dziedzinie praw człowieka, zarówno o charakterze indywidual- nym, jak i społecznym; są to: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Konwen- cja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Europejska Karta  Socjalna, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Między- narodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych, Konwencja  Praw Dziecka. Istotne są również dokumenty o charakterze bardziej wyspe- cjalizowanym, wypracowane przez Radę Europy, jak Konwencja o Ochronie  Jednostek w kontekście Automatycznie Przetwarzanych Danych o Charakte- rze Osobistym. 12.  Należałoby  tu  mieć  na  względzie  inne  jeszcze  teksty,  by  w  pełni  uwzględniać potencjalne implikacje postępu nauki. 13. Zawarte w tych dokumentach zasady pozostają podstawą naszej kon- cepcji praw człowieka. Właśnie dlatego figurują one na czele preambuły Kon- wencji, dla której stanowią konieczne oparcie. 14. Z mocy tejże preambuły należy uwzględniać realia postępu medycyny  i biologii, zawsze podkreślając konieczność wykorzystania go wyłącznie dla do- bra obecnych i przyszłych pokoleń ludzkości. Troska ta znajduje swe potwier- dzenie w trzech płaszczyznach:   –  Pierwszą płaszczyzną jest płaszczyzna jednostki, którą trzeba uwolnić od  wszelkiej groźby wynikającej z niewłaściwego wykorzystania postępu.  Swoją drogą wiele artykułów tekstu ilustruje wolę wskazania uprzywi- lejowanego miejsca, jakie należy przyznać jednostce: ochrona przed bez- prawnym godzeniem w jej ciało, zakaz komercjalizacji całości oraz części  ciała ludzkiego, ograniczenie wykorzystania testów genetycznych itd.   –  Po drugie, chodzi o społeczeństwo. Zatem w dziedzinie, którą się zajmu- jemy, bardziej niż w większości innych dziedzin, jednostka winna być po- strzegana jako część organizmu społecznego, który podziela pewną liczbę  zasad etycznych i który rządzi się normami prawnymi. Urzeczywistniany  postęp powinien – co do zastosowań, które implikują dokonywanie wy- boru – być wspólnocie znany i uzyskiwać jej aprobatę. Właśnie to stanowi  uzasadnienie znaczenia debaty publicznej oraz pozycji, jaką Konwencja jej  przyznaje. Wchodzące w grę interesy nie są jednak równe, jak to stwier- dzono w art. 2; co do zasady, istnieje między nimi hierarchia, którą wyraża  prymat przyznany interesowi indywidualnemu przed wyłącznym intere- sem nauki lub społeczeństwa. Przymiotnik „wyłączny” („sole”) oznacza,  że należy unikać lekceważenia tych interesów; trzeba jednak je traktować  jako wchodzące w grę na drugim miejscu po interesie jednostki. Jedynie  w ściśle określonych sytuacjach – i z zastrzeżeniem poszanowania ścisłych  wymogów– może przeważyć – jak to przewiduje art. 26 – interes ogólny.   –  Wreszcie chodzi – po trzecie – o gatunek ludzki. Znaczna część aktualnych  oraz spodziewanych osiągnięć wiąże się z genetyką. Rozwija się znajomość  genomu, a w rezultacie rozwijają się też środki oddziaływania i wywiera- nia wpływu na genom ludzki. Ta wiedza już pozwoliła na znaczny postęp  28
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Międzynarodowe standardy bioetyczne. Dokumenty i orzecznictwo
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: