Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00226 007038 13267125 na godz. na dobę w sumie
Międzypokoleniowe więzi w rodzinie. Studium socjologiczne rodzin polskich i słowackich - ebook/pdf
Międzypokoleniowe więzi w rodzinie. Studium socjologiczne rodzin polskich i słowackich - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 484
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3273-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Książka w pierwszej części przestawia teoretyczne koncepcje rodzinnych więzi społecznych w szerokim kontekście więzi ogólnospołecznych oraz konsekwencje przyjmowanych i wcielanych w życie teoretycznych założeń, w świetle współczesnych badań społecznych. Ponadto na podstawie badań nad radykalnie zmieniającą się rodziną zachodnią, ukazuje przemiany jakości międzypokoleniowych więzi, nie pomijając ich wpływu zarówno na procesy kształtowania osobowości u jednostek, jak i na poziom zaspokojenia potrzeb społecznych w postaci udzielanego wsparcia i pomocy osobom będącym w potrzebie. W drugiej części książki znajdziemy analizę wyników przeprowadzonych badań socjologicznych wśród polskiej i słowackiej młodzieży studenckiej, z uwzględnieniem kontekstu społeczno-kulturowego obu krajów. Do analizy oraz interpretacji wyników badań wykorzystana została autorska koncepcja międzypokoleniowych więzi, złożonych m.in. z więzi: rzeczowej, auksyliarnej, komunikacyjnej, emocjonalnej, aksjologicznej, religijnej i rekordialnej. Wyniki badań pokazały, że rodzina dla młodego pokolenia z obu krajów nadal stanowi źródło wielorakiego wsparcia, satysfakcjonujących relacji, zaspokajających najbardziej podstawowe potrzeby, a pokolenie młodych z pokoleniami rodziców i dziadków wiążą silne więzi emocjonalne i pomocowe, wspierane przez ożywione kontakty, mimo występowania między pokoleniami niewielkich różnic w sferze światopoglądowej.

Prezentowana książka powinna zainteresować badaczy skupionych na problematyce współczesnej rodziny i zachodzących w niej przemianach, oraz na międzypokoleniowych relacjach we współczesnych społeczeństwach, zwłaszcza w obliczu zaawansowanych procesów starzenia się ich.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ewa Budzyńska MIĘDZYPOKOLENIOWE WIĘZI W RODZINIE STUDIUM SOCJOLOGICZNE RODZIN POLSKICH I SŁOWACKICH E w a B u d z y ń s k a M I Ę D Z Y P O K O L E N O W E W I Ę Z I I W R O D Z I N I E Międzypokoleniowe więzi w rodzinie Studium socjologiczne rodzin polskich i słowackich Ewa Budzyńska Międzypokoleniowe więzi w rodzinie Studium socjologiczne rodzin polskich i słowackich Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2018 Redaktor serii: Socjologia Tomasz Nawrocki Recenzent Anna Kwak Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Część I Rodzinne więzi społeczne – perspektywa teoretyczna i badawcza Rozdział 1. Więź społeczna – przegląd koncepcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.1. Więź społeczna w oglądzie socjologicznym . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.2. Znaczenie więzi społecznych w układach mikro- i makrostrukturalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 1.3. Interpretacyjne kontradykcje: więzi inkluzywne contra ekskluzywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Rozdział 2. Rodzinne więzi społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 2.1. Rodzina i jej funkcje instytucjonalno-grupowe . . . . . . . . . . . . . . 65 2.2. Koncepcje więzi społecznej w rodzinie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 2.3. Typologie więzi rodzinnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 2.4. Więź międzypokoleniowa jako typ więzi społecznej . . . . . . . . . . 88 2.5. Wskaźniki międzypokoleniowej więzi rodzinnej . . . . . . . . . . . . . 109 Rozdział 3. Przemiany więzi rodzinnych – uwarunkowania i kierunki . . . . . . . . 119 3.1. Społeczno-kulturowe uwarunkowania przemian rodziny . . . . . . 119 3.2. Kierunki przemian współczesnej rodziny . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 3.3. Przemiany więzi międzypokoleniowych w rodzinie . . . . . . . . . . 137 3.4. Intergeneracyjne relacje w rodzinie w świetle badań socjologicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 3.5. Rodzinne więzi seniorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 3.6. Pokolenie młodzieży w sieci rodzinnych powiązań . . . . . . . . . . . 177 6 Część II Więzi społeczne w rodzinach polskich i słowackich w opinii dorosłych dzieci Spis treści Rozdział 4. Polska i Słowacja jako teren badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 4.1. Charakterystyka społeczeństwa polskiego i słowackiego . . . . . . 201 4.2. Kondycja współczesnej rodziny słowackiej i polskiej . . . . . . . . . 209 Rozdział 5. Metodologia badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 5.1. Problem badań, hipotezy badawcze i metoda badań . . . . . . . . . . 225 5.2. Społeczno-demograficzna charakterystyka próby badawczej . . . 232 Rozdział 6. Międzypokoleniowa więź rodzinna w świetle badań empirycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 6.1. Ogólny obraz więzi rodzinnej w opinii młodzieży . . . . . . . . . . . . 239 6.2. Więź rzeczowa – współzamieszkiwanie i podział obowiązków . . 252 6.3. Więź auksyliarna – sfera międzypokoleniowego wsparcia . . . . . 284 6.4. Więź typu communico w rodzinach polskich i słowackich . . . . . 305 6.5. Więzi emocjonalne w rodzinie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 6.6. Więź aksjologiczna – wartości w przekazie międzypokoleniowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 6.7. Więź religijna jako efekt pierwotnej socjalizacji w rodzinie . . . . 359 6.8. Więź rekordialna – wymiar rodzinnej pamięci . . . . . . . . . . . . . . 387 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 Nota bibliograficzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 453 Aneks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 Indeks osobowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 Spis schematów, tabel i wykresów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 479 Zhrnutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 Wstęp Więzi społeczne w rodzinie w ostatnich kilkunastu latach stają się przedmiotem coraz intensywniejszych zainteresowań badaczy. Przyczyną takiego stanu rzeczy są szybko postępujące przemiany rodziny zachodniej, które – jak przypuszczano – powinny zmieniać jakość międzypokolenio- wych relacji w rodzinie. Owe przemiany rodziny, obejmujące wymiar de- mograficzny, kulturowy (aksjonormatywny) i ekonomiczny, prowadzą do multiplikacji jej typów: obok rodzin małżeńskich pojawiają się rodziny nie- małżeńskie; obok rodzin pełnych występuje coraz więcej rodzin niepełnych, posiadających specyficzną cechę matriarchatu z powodu trwałej nieobec- ności ojca; obok rodzin trwałych tworzone są rodziny rekonstruowane po uprzednich rozwodach; obok rodzin z jednym dzieckiem, a nawet wyklu- czających od początku trwania związku posiadanie potomstwa (typ rodzi- ny niepełnej), funkcjonują rodziny wielodzietne; obok tradycyjnych rodzin wielkich, poszerzonych horyzontalnie – z licznymi krewnymi z linii bocz- nej, terytorialnie „zasiedziałych”, pojawiają się rodziny wielopokoleniowe, poszerzone wertykalnie – z nielicznymi krewnymi ograniczonymi do linii prostej, często geograficznie rozproszone; obok rodzin tworzonych przez rdzennych mieszkańców Zachodu, charakteryzującego się kulturą indy- widualistyczną, pojawiają się coraz liczniejsze rodziny imigranckie, po- chodzące z krajów o kulturze familistycznej – z Azji, Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej, Ameryki Środkowej lub Południowej, pielęgnujące tra- dycję międzypokoleniowego wzajemnego wspierania się. Tak dalekie zróż- nicowanie typów rodzin, występujących w obrębie tego samego obszaru kulturowego, w jednym tylko społeczeństwie i na terytorium jednego tyl- ko kraju, daje asumpt do rozmaitych interpretacji toczących się społeczno- -kulturowych przemian: od koncepcji upadku rodziny po koncepcję jej trwa- łości (prężności), nie pomijając koncepcji społeczeństwa post-familijnego. W związku z coraz szybciej zmieniającymi się warunkami ekonomicz- nymi, demograficznymi i społecznymi, w jakich toczy się życie współcze- snych rodzin na Zachodzie – typologicznie coraz bardziej zróżnicowanych, tym bardziej muszą pojawić się pytania o więź społeczną łączącą rodzinne pokolenia: o jej obecność i aktualne wzory, według których przebiega, o jej 8 Wstęp dominującą w społeczeństwie postać – międzypokoleniowej solidarności, konfliktu, ambiwalencji bądź niejednoznaczności (ambiguity), występują- cej zwłaszcza w rodzinach niepełnych, kohabitacyjnych lub zrekonstru- owanych (MABRY, GIARRUSSO, BENGTSON, 2007). Niewykluczone, że zarówno zróżnicowanie typów rodziny, jak i szybkie zmiany społeczno-kulturowe za- chodzące w środowisku jej funkcjonowania modyfikują obraz międzypoko- leniowych więzi w rodzinie, a może nawet przyczyniają się do ich osłabienia bądź zaniku. Kwestia jakości międzypokoleniowych relacji komplikuje się jeszcze bardziej z powodu odstąpienia od podstawowego kryterium włącza- nia do stanu rodziny osób wyłącznie spokrewnionych biologicznie na rzecz indywidualnego wyboru – z całego spektrum osób formalnie (lub pozafor- malnie) dołączanych do rodziny w wyniku seryjnych rozwodów i powtór- nych małżeństw – jedynie tych, które wypełniają obowiązki brania odpo- wiedzialności za rodzinę i wspomagania jej członków (kryterium społeczne). Z tych właśnie przyczyn warto podjąć problem rodzinnych powiązań, zachodzących zwłaszcza pomiędzy poszczególnymi pokoleniami z kilku powodów: 1) zdiagnozowania zachodzących zmian w sile i jakości więzi; 2) ocenienia typu powiązań zachodzących pomiędzy poszczególnymi po- koleniami: rodziców z ich dziećmi oraz z ich rodzicami, jak też dziadków z wnukami, w świetle realizacji najważniejszych potrzeb danej generacji; 3) kierunku przepływu różnych form więziotwórczych działań (np. od po- koleń starszych do młodszych bądź vice versa). Te kwestie są o tyle ważne, że współczesna rodzina wycofuje się z peł- nienia wielu funkcji – w tym funkcji prokreacyjnej i opiekuńczej, czego skutkiem jest brak demograficznej równowagi pomiędzy pokoleniami (np. w postaci licznych roczników seniorów urodzonych po II wojnie światowej i mało licznego współczesnego pokolenia dzieci i młodzieży oraz średnio- -licznego pokolenia osób w średnim wieku). Ponadto życiu wielu zachod- nich rodzin towarzyszy niebywała mobilność geograficzna, która przyczy- nia się do funkcjonowania poszczególnych pokoleń w dużym dystansie terytorialnym, co utrudnia udzielanie sobie wzajemnego wsparcia. Innym zjawiskiem oddziałującym na międzypokoleniowe więzi rodzinne jest z jed- nej strony wydłużony czas życia mieszkańców Zachodu, a z drugiej – co- raz późniejszy wiek rodzenia dzieci, co skutkuje tym, że starsze pokolenie coraz później wchodzi w rolę dziadków, a najmłodsze – coraz rzadziej ma możliwość kontaktów ze sprawnymi fizycznie dziadkami. Konsekwencją tych (i innych, opisanych w książce) zjawisk jest występowanie trudności w zaspokojeniu potrzeb członków tej generacji, która najbardziej tego wy- maga (w zależności od wieku, stanu zdrowia i poziomu ogólnej aktywno- ści – fizycznej, umysłowej itp.). Najczęściej pokoleniem najbardziej obciążo- nym odpowiedzialnością za podtrzymywanie rodzinnych więzi – zwłaszcza w wymiarze opiekuńczym – jest pokolenie średnie (szczególnie pracują- Wstęp 9 cych zawodowo kobiet, nazywanych „pokoleniem kanapkowym” – sandwi- ched generation) – z jednej strony zobligowanych do opieki nad niesamo- dzielnymi, późno urodzonymi dziećmi, a z drugiej strony – nad własnymi, coraz mniej sprawnymi z racji zaawansowanego wieku rodzicami (MABRY, GIARRUSSO, BENGTSON, 2007). Problem relacji pomiędzy rodzinnymi generacjami rzutuje także na planowanie polityki społecznej w danym kraju: tam, gdzie rodzina nie jest w stanie – choćby ze względów obiektywnych, nie wspominając o uwarun- kowaniach kulturowych (zob. REHER 1998) – wypełniać swoich funkcji wo- bec najstarszego i najliczniejszego pokolenia, należałoby szukać rozwiązań w postaci zapewnienia pomocy ze strony instytucji społecznych. W związku z tym podejmowanie badań nad różnorakimi aspektami międzypokoleniowej więzi rodzinnej jest coraz bardziej aktualne i coraz bardziej przydatne – choćby dla tworzenia projektów rozwiązywania pro- blemów społecznych powiązanych ze zjawiskiem starzenia się społeczeństw zachodnich, w tym polskiego. W takim zatem kontekście podjęte zostały badania nad międzypokoleniową więzią społeczną w rodzinach dwóch kra- jów środkowoeuropejskich: Polski i Słowacji. Aby ich opracowanie nie było jedynie wąskim raportem przedstawiającym uzyskane wyniki, w części I – teoretycznej, w rozdziale pierwszym najpierw przedstawiono, w posta- ci poglądów na więzi społeczne, teoretyczny kontekst podjętego problemu, wprowadzając Czytelnika w świat definicji oraz typologii więzi i odwołu- jąc się do ujęć klasycznych i współczesnych socjologów. Następnie dokona- no analizy znaczenia więzi społecznych dla społeczeństwa i jego członków. Wreszcie przedstawiono sporne kwestie w interpretacji znaczenia, jakie wnoszą do funkcjonowania społeczeństwa wyróżnione przez badaczy dwa typy więzi rodzinnych: silnych, ekskluzywnych versus słabych i inkluzyw- nych, skonfrontowane z jakością więzi pozarodzinnych, przekładających się na poziom kapitału społecznego i aktywność społeczeństwa obywatelskie- go. W rozdziale drugim rozważania zawężono do kwestii więzi społecznych w rodzinie. Najpierw przedstawiono socjologiczną teorię rodziny (definicje rodziny oraz pełnione przez nią funkcje), a następnie koncepcje i typologie więzi społecznych łączących jej członków. Skupiono się także na rodzinnej więzi międzypokoleniowej, przedstawiając jej koncepcje i wskaźniki. Roz- dział trzeci tej części został poświęcony procesowi przemian współczesnej rodziny zachodniej – ich kierunkom i uwarunkowaniom, a w tym kontek- ście – przemianom więzi międzypokoleniowej ocenianej (na podstawie ba- dań socjologicznych) z punktu widzenia pokolenia seniorów, dzieci oraz po- kolenia średniego (rodziców). Część II książki – metodologiczno-empiryczna – w czwartym rozdziale przedstawia obraz społeczeństwa polskiego i słowackiego oraz rodzin pol- skich i słowackich. Umieszczone w tym rozdziale dane stanowią tło histo- 10 Wstęp ryczno-społecznych uwarunkowań życia współczesnych rodzin słowackich i polskich, umożliwiając tym samym pogłębioną interpretację wyników ba- dań nad międzypokoleniowymi więziami, ukazującymi wyraźne narodo- wościowe różnice. W rozdziale piątym przedstawiono metodologię badań, w tym: problem i hipotezy badawcze, opis metody badań oraz społeczno- -demograficzną charakterystykę próby badawczej. W rozdziale szóstym znajdziemy wyniki badań, wnioski oraz ich interpretację, z wykorzysta- niem autorskiej koncepcji wymiarów międzypokoleniowej więzi w rodzinie. Analizie poddano zatem ogólny obraz więzi rodzinnej w percepcji dorosłych dzieci, więź rzeczową, obejmującą współzamieszkiwanie i podział obowiąz- ków, więź auksyliarną – wyrażającą się w udzielaniu sobie różnorakiego wsparcia, komunikacyjną – obejmującą nie tylko częstotliwość komunika- cji interpersonalnej, ale także jej jakość, więź emocjonalną, z jednej strony zaspokajającą elementarne potrzeby człowieka, a z drugiej – przysparzają- cą problemów spowodowanych rodzinnymi konfliktami, więź aksjologicz- ną – ukazującą podobieństwa i różnice w wyznawanych wartościach po- między pokoleniami w rodzinie, więź religijną, w której możemy mieć do czynienia z międzypokoleniową ciągłością religijnych postaw lub z jej ze- rwaniem – zwłaszcza przez pokolenie dorosłych dzieci, wreszcie więź re- kordialną – odnoszącą się do rodzinnej pamięci historii rodziny, jej prze- szłych doświadczeń, kultywacji rodzinnych tradycji oraz przechowywania pamiątek po przodkach. W zakończeniu książki Czytelnik znajdzie nie tyl- ko zebranie wyników badań, ale też wypływające z nich wnioski, jak i ich interpretację poczynioną w kontekście opisanych wcześniej społeczno-kul- turowych procesów zmian. * * * Chciałabym podziękować obu zespołom badawczym pracującym pod kierownictwem prof. zw. dr. hab. Wojciecha Świątkiewicza. Z Uniwer- sytetu Konstantyna Filozofa w Nitrze byli to: Peter Ondrejkovič, Sta- nislav Matulay, Anna Križanova, Monika Štrbová, Denisa Selická, An- drea Solčianska, Viera Štefancová, natomiast z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach: Wojciech Świątkiewicz, Stanisław Nurek, Andrzej Górny, Justyna Kijonka, Katarzyna Juszczyk-Frelkiewicz. Bez ich współpracy nie byłoby możliwe przygotowanie i przeprowadzenie międzynarodowych ba- dań nad międzypokoleniową więzią w rodzinie, ocenianą przez studiującą na obu uniwersytetach młodzież. Szczególne podziękowania składam re- cenzentce książki – prof. zw. dr hab. Annie Kwak. Jej wnikliwe, krytycz- ne, a zarazem z wielką życzliwością poczynione uwagi przyczyniły się do pogłębienia przeze mnie analiz wyników badań nad międzypokoleniowy- mi więziami w rodzinie. EWA BUDZYŃSKA Intergenerational ties in the family A sociological study of Polish and Slovak families S u m m a r y Since the second half of the 20th century we have been witnessing serious changes in the area of a Western family. These changes encompass all spheres of family life – demographic, cultural (axionormative) and economic – and in this way they contribute to the multiplication of family types. Thus, apart from mar- riages there appear non-marriage families, apart from complete families there are more and more half-families characterized by a specific kind of matriarchy due to the constant absence of the father. Moreover, apart from permanent families there are families reconstituted after a divorce; apart from families with only one child, and even those that from the very beginning of the relationship rule out the possi- bility of having children (single-parent families), we can find numerous families; apart from traditional big families extended horizontally, with numerous collater- al relatives, territorially settled, there are more and more multigenerational fam- ilies that are vertically extended, with relatives restricted to lineal blood relation, frequently geographically scattered; apart from families formed by indigenous in- habitants of the West, which is characterized by individualistic culture, more and more common are immigrant families, deriving from countries of familistic cul- tures, like Asia, Middle East, North Africa, Central and South America, which con- tinue the tradition of intergenerational mutual support. The consequence of this phenomenon are the changes taking place in intergen- erational relations within individual family types. Current studies conducted on the quality of family ties (e.g. by Vern L. Bengtson on American family ties and by Leon Dyczewski on intergenerational relation in Polish families) have demonstrat- ed that in contemporary families the generations are still strongly attached to one another. However, inasmuch as formerly the ties were grounded on solid materi- al bases, today their essence is constituted by the affective attitudes of sympathy or antipathy – either facilitating mutual support, reviving interpersonal commu- nication, aiding intergenerational transfer of values, or contributing to cooling off the intergenerational relations, and even (infrequently) to their loss. Therefore, the relations that are still maintained are solidarity relations, as well as emotion- al, axiological, and in particular communicative ones, and even if some intergener- 480 Summary ational conflicts do appear, they typically do not lead to a dramatic break off with the family. The research on the intergenerational ties has also indicated a wide variety of relation types and the degree of their intensification, depending on the direction of the intergenerational tie. The research that well corresponds with such a wide context of views and stud- ies on intergenerational ties is the study on the ties in Polish and Slovak fami- lies evaluated by adult, although not yet independent, children. The research has been conducted in 2012 among young students (1047 persons) of two universities: the University of Silesia in Katowice (Poland) and the Constantine the Philoso- pher University in Nitra (Slovakia). In order to evaluate the research results, an original conception of family ties has been devised, which encompasses the follow- ing types of ties: material, object, auxiliary, communicative, emotional, axiologi- cal, religious, and recordal. The obtained research results have shown that both the Polish as well as the Slovak families, situated in the countries of similar culture, though of different his- tory, still constitute a strong community of ties, which is especially evident in the case of emotional and auxiliary ties supported by intensive contacts. On the oth- er hand, the least exposed is the material (especially residential) and recordal tie. Moreover, the analyses have demonstrated that young people are deeply interest- ed in supporting intergenerational relations despite some worldview differences and even conflicts which emerge in some spheres. These differences, however, do not result in the attitudes involving breaking away from the family or rejecting it. The intensification of ties in individual dimensions is modified by respondents’ na- tionality and the degree of their religiousness in terms of their own declaration of faith, while the sex of the respondents has little effect on the intensity of relations. On the basis of the results obtained a conclusion can be drawn regarding the domination of both the Slovak (in higher degree) and Polish (in lesser degree) fam- ilies by centripetal force which facilitates family integrity. This suggests that in- tegrational processes in the families under scrutiny predominate over disintegra- tional ones, and the intrafamily ties outweigh extrafamily ties, while the family itself, in both countries being the support for its members during the difficult times of communist totalitarianism as well as the subsequent political transformation, still performs the function of providing various kinds of assistance and reward- ing relations for the young generation. Therefore, the Polish and Slovak families contain more features of the traditional type of family than of the modern type. The obtained picture of the intergenerational ties in the Polish and Slovak fam- ilies conforms to the research results arrived at by other sociologists, both Polish (e.g. Leon Dyczewski, Hanna Świda-Ziemba, Janusz Mariański) as well as Amer- ican (Vern L. Bengtson, Karl Pillemer, Andrew J. Cherlin) that confirm the the- sis that in contemporary families there exist ties that integrate the generations of children, parents, and grandparents. Key words: family, social ties, intergenerational ties EWA BUDZYŃSKA Medzigeneračné vzťahy v rodine Sociologická štúdia poľských a slovenských rodín Z h r n u t i e Od polovice 20. storočia hovoríme o intenzívnych zmenách v rámci západo- európskej rodiny. Tieto zmeny zahŕňajú všetky oblasti života rodín, demogra- fickú, kultúrnu (axiomatickú), ako aj ekonomickú, a takýmto spôsobom prispieva- jú k multiplikácii typov rodín: okrem manželských rodín sa objavujú nemanželské rodiny; popri úplných rodinách rastie počet rodín neúplných, charakteristických osobitným matriarchátom, ktorý vyplýva z trvalej neprítomnosti otca; okrem ro- dín pôvodných vznikajú rekonštruované rodiny po predošlých rozvodoch; popri rodinách s jedným dieťaťom alebo dokonca vylučujúcich potomstvo od začiatku trvania manželského zväzku (typ neúplnej rodiny) fungujú mnohopočetné rodi- ny; okrem tradičných veľkých rodín rozšírených horizontálne s početnými prí- buznými v pobočnom rade, teritoriálne „usadených“, sa objavujú mnohopočetné rodiny rozšírené vertikálne s neveľkým počtom príbuzných v priamom rade, ča- sto geograficky rozptýlené; okrem rodín tvorených pôvodnými obyvateľmi Zápa- du, charakteristického individualistickou kultúrou, sa vyskytujú čoraz početne- jšie rodiny prisťahovalcov, pochádzajúce z krajín Ázie, Blízkeho Východu, Severnej Afriky, Strednej alebo Južnej Ameriky s rodinnou kultúrou, udržiavajúce med- zigeneračnú tradíciu vzájomného podporovania sa. Dôsledkom tohto fenoménu sú zmeny, ku ktorým dochádza v medzigeneračných vzťahoch v jednotlivých ty- poch rodín. Doterajšie výskumy (okrem iných výskumy Verna L. Bengtsona zame- rané na vzťahy v amerických rodinách a výskumy Leona Dyczewskiego týkajúce sa medzigeneračných vzťahov v poľských rodinách), venované kvalite rodinných vzťahov, preukázali, že v súčasných rodinách stále existuje silná generačná väzba. Kým však predtým väzba stála na pevných základoch, dnes sa jej podstatou stali afektívne postoje sympatie a antipatie, buď poskytujúce vzájomnú podporu, povz- budzujúce interpersonálnu komunikáciu a podopierajúce medzigeneračný prenos hodnôt, alebo prispievajúce k ochladnutiu medzigeneračných vzťahov a dokonca (zriedka) k ich zániku. Naďalej je teda udržiavaná solidárna, emocionálna, axiologická a najmä komu- nikačná väzba, a ak sa objavia medzigeneračné konflikty, väčšinou nevedú k dra- matickému prerušeniu vzťahov s rodinou. Vedecké výskumy medzigeneračných 482 Zhrnutie vzťahov poukázali na veľkú diferenciáciu typov vzťahov a stupňov ich intenzity v závislosti od smeru medzigeneračnej väzby. Do tohto širokého kontextu názorov a prieskumov týkajúcich sa medzigene- račných spoločenských vzťahov sa zaraďujú výskumy väzieb v poľských a slo- venských rodinách, posudzovaných dospelými, hoci ešte nie úplne samostatnými deťmi. Tieto výskumy boli realizované v roku 2012 medzi mládežou (1047 osôb) študujúcou v dvoch štátnych akademických strediskách: na Sliezskej univerzi- te v Katoviciach (Poľsko) a na Univerzite Konštantína Filozofa v Nitre (Slovens- ko). V spracovaní výsledkov výskumov napomohla autorská koncepcia rodinných vzťahov, zahŕňajúca vecný, materiálny, auxiliárny, komunikačný, emocionálny, axiologický, náboženský a spomienkový emocionálny vzťah. Získané výsledky výskumov poukázali na to, že tak poľská, ako aj slovenská ro- dina, ktoré sú lokalizované v krajinách s podobnou kultúrou, hoci odlišnou históri- ou, stále tvoria silnú komunitu vzťahov. Očividné sú najmä silné vzťahy emoci- onálne, podporovacie, ktoré sa udržiavajú vďaka živým kontaktom. Z analýz okrem toho vyplýva, že mládež má veľký záujem o udržiavanie medzi- generačných vzťahov, hoci vystupujúcich v rôznych oblastiach názorových rozdielov a dokonca konfliktov. Tie však nevedú k záujmu izolovať sa od rodiny alebo ju za- vrhnúť. Intenzitu vzťahov v osobitných rovinách modifikuje národnosť responden- tov a taktiež úroveň ich religiozity, vyjadrenej vyhlásením viery, zatiaľ čo pohlavie respondentov má vplyv len v obmedzenej miere. Na základe získaných výsledkov výskumov je možné dospieť k záveru o výraznom ovplyvnení slovenských (vo vyššej miere), ako i poľských (v menšej miere) rodín dostredivými silami, ktoré umožňujú vysokú súdržnosť rodín. To znamená, že integračné procesy v skúmaných rodinách očividne prevažujú nad dezintegračnými, intrarodinné vzťahy nad extrarodinný- mi a rodina, ktorá je v oboch krajinách podporou pre jej členov, tak v ťažkých ča- soch komunistického totalitného režimu, ako aj počas neskoršej systémovej trans- formácie, naďalej plní túto funkciu a pre generácie detí je zdrojom rôznorodých foriem podpory a uspokojivých relácií spĺňajúcich najzákladnejšie potreby. Tým- to má poľská a slovenská rodina viac vlastností tradičnej rodiny ako modernej. Získaný obraz o medzigeneračných vzťahoch v skúmaných poľských a slo- venských rodinách sa neodlišuje od výsledkov výskumov iných sociológov, poľských (napr. Leona Dyczewského, Hanny Świdy-Ziemby, Janusza Mariańského), ako aj amerických (napr. Verna L. Bengtsona, Karla Pillemera, Andrew J. Cherlina), ktoré v súčasných rodinách potvrdzujú existenciu vzťahov spájajúcich generácie detí, rodičov a starých rodičov. Kľúčové slova: rodina, spoločenské vzťahy, medzigeneračné vzťahy Redaktor Mariola Massalska Projekt okładki Agata Augustynik Korektor Małgorzata Żak Projekt typograficzny i łamanie Hanna Olsza Copyright © 2018 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3272-7 (wersja drukowana) ISBN 978-83-226-3273-4 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 30,25. Ark. wyd. 37,5. Papier offsetowy III 90 g Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL. Sp. z o.o.” Sp. K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław Cena 48 zł (+ VAT) Ewa Budzyńska MIĘDZYPOKOLENIOWE WIĘZI W RODZINIE STUDIUM SOCJOLOGICZNE RODZIN POLSKICH I SŁOWACKICH E w a B u d z y ń s k a M I Ę D Z Y P O K O L E N O W E W I Ę Z I I W R O D Z I N I E
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Międzypokoleniowe więzi w rodzinie. Studium socjologiczne rodzin polskich i słowackich
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: