Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00370 006877 11242715 na godz. na dobę w sumie
Miejska polityka zagraniczna - ebook/pdf
Miejska polityka zagraniczna - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 357
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3235-1781-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże >> polityka
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Autorka podejmuje problem politycznych działań miast wobec obszarów sąsiednich, władz państwowych oraz instytucji międzynarodowych. Podstawą teoretyczną pracy jest koncepcja przeskalowania (rescaling), zwracająca uwagę nie na terytorialne punkty odniesienia, ale na łączące je relacje (skale). Empiryczna część pracy opiera się na badaniu 12 miast polskich, członków Unii Metropolii Polskich. Analizowane są przejawy sieciowe (działalność w organizacjach miejskich i sieciach projektowych), dwustronne (głównie partnerstwa miast) i indywidualne (m.in. organizacja wielkich imprez), politycznego przeskalowania zewnętrznego. Publikacja wpisuje się w coraz częściej podnoszone ostatnio postulaty upolitycznienia miast i próby odpowiedzi na pytania o miejsce miast we współczesnej przestrzeni politycznej. Książka może zaciekawić samorządowców, szczególnie polityków miejskich, urzędników zaangażowanych w codzienne działania przeskalowania, a także politologów otwartych na nowe znaczenie terminu polityka zagraniczna oraz badaczy samorządu, szczególnie wielkich miast.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

42 2. POLITYCZNY WYMIAR MIASTA W OBLICZU PRZEMIAN jej motywacji i mobilizacji. Jak stwierdza Boudreau [2003: 181] „teoretycy miejscy pozostali zaabsorbowani kwestia˛ marginesu manewru pozostawionego lokalnym władzom publicznym wobec makroekonomicznych mechanizmo´w oraz innych poziomo´w władzy politycznej”. Wobec osłabienia prymatu pan´stwa i restruktu- ryzacji s´wiatowego system kumulacji kapitału, ten margines (jak zauwaz˙yli Bagnasco i Le Gale`s [2000b]) znacznie sie˛ powie˛kszył, owocuja˛c zwie˛kszeniem uwagi pos´wie˛canej politycznemu wymiarowi miasta. Znamienne, z˙e mimo cze˛stej dominacji aspektu gospodarczego, podstawy teoretyczne przeskalowania nawia˛- zuja˛ do koncepcji społecznego wytwarzania przestrzeni. 2.1. Przeskalowanie z perspektywy miasta W procesy wyro´z˙niane w przeskalowaniu moz˙na wpisac´ wiele wspo´łczesnych działan´ aktoro´w miejskich, m.in. władz samorza˛dowych. Jednym z bodaj naj- obszerniejszych studio´w pos´wie˛conych tej tematyce jest opracowanie New State Spaces. Urban Governance and the Rescaling of Statehood Brennera [2004]. Autor wyro´z˙nia trzy formy skal, w jakich miasta moga˛ podejmowac´ działalnos´c´ – lub tez˙ jakie moga˛ same wytwarzac´ (tabela 3): przeskalowanie w do´ł, przeskalowanie w go´re˛ i przeskalowanie na zewna˛trz wobec systemu miejskiego. Trzeba wyjas´nic´, z˙e Brenner, wywodza˛c przeskalowanie miejskie od prze- skalowania pan´stwowos´ci, koncentrował sie˛ w duz˙ej mierze na perspektywie Tabela 3. Formy przeskalowania miejskiego Formy przeskalowania Przykłady Przeskalowanie w do´ł . o zasie˛g fragmentu miasta (inward rescaling) Przeskalowanie w go´re˛ . o zasie˛g regionu miejskiego (upward rescaling) Wzmacnianie jednostek pomocniczych miasta, wspo´łpraca ratusza z samorza˛dami dzielnicowymi oraz wielopoziomowe inicjatywy dzielnicowe (wła˛czaja˛ce aktoro´w ro´z˙nych szczebli); Brenner [2004: 267–274] pisze w tym konteks´cie gło´wnie o politykach zapobiegania społecznemu wykluczeniu Wspo´łpraca samorza˛do´w i aktoro´w z sektoro´w niepublicznych funkcjonuja˛cych w regionie wielkomiejskim (w jego centrum i w gminach os´ciennych); instytucjonalizacja tej wspo´łpracy (formy zarza˛dzania metropolitalnego) Przeskalowanie na zewna˛trz . o zasie˛g regionalny i pan´stwowy; . o zasie˛g europejski i globalny (outward rescaling) odpowiadaja˛cy umie˛dzynarodowieniu czy tez˙ paradyplomacji Uczestnictwo w organizacjach zrzeszaja˛cych miasta (ba˛dz´ zainicjowanie takiej wspo´łpracy) operuja˛cych na szczeblu regionalnym, krajowym ba˛dz´ mie˛dzynarodowym; umowy bilateralne mie˛dzy miastami; rozwo´j infrastruktury zapewniaja˛cej powia˛zania zewne˛trzne (lotnisko, poła˛czenia kolejowe) Opracowanie na podstawie Brenner [2004] 2.1. PRZESKALOWANIE Z PERSPEKTYWY MIASTA 43 pan´stwa jako jednostce odniesienia. Pisza˛c o tym, jak miasta europejskie odnajduja˛ sie˛ wobec przeskalowania, ma na mys´li przeskalowanie pan´stwa (state rescaling). To, z˙e miasta funkcjonuja˛ w tych warunkach, jest tylko jedna˛ z wielu reperkusji przeskalowania pan´stwa, mobilizuja˛cego zaro´wno miasta, jak i regiony [Brenner 2006: 266]. Przyjmuja˛c powia˛zanie wspo´łczesnej polityki miejskiej z restrukturyzacja˛ pan´stwowos´ci, postanowiłam jednak traktowac´ trzy typy dzia- łalnos´ci wymienione w tabeli 3 z perspektywy ich areny i decydenta, czyli miasta. I tak, w całej ksia˛z˙ce Brennerowskie przejawy przeskalowania pan´stwa, uznawane sa˛ za p o l i t y k i (o r i e n t a c j e / l o g i k i) p r z e s k a l o w a n i a m i e j s k i e - g o (zob. rozdz. 4). Dla Brennera pro´by przeskalowania (niezalez˙nie od ich typu) wia˛z˙a˛ sie˛ s´cis´le z umie˛dzynarodowieniem polityki miejskiej. Działania podejmowane wewna˛trz miasta cze˛sto implikuja˛ wspo´łprace˛ z aktorami, kto´rych pole działalnos´ci wykracza poza granice miejskie, a nawet krajowe. Co wie˛cej, inicjatywy te skiero- wane sa˛ bezpos´rednio ba˛dz´ pos´rednio na poprawe˛ wizerunku miasta i jakos´ci z˙ycia, czyli maja˛ ułatwic´ przycia˛gnie˛cie do miasta poz˙a˛danych grup mieszkan´co´w inwestoro´w. W przypadku inicjatyw wspo´łpracy metropolitalnej wymiar i mie˛dzynarodowy działalnos´ci jest jeszcze bardziej oczywisty. Zwykle chodzi nie tylko o koordynacje˛ funkcji zwia˛zanych z z˙yciem codziennym (transport publicz- ny, gospodarka odpadowa, kanalizacyjna, szkolnictwo ponadpodstawowe, plano- lecz ro´wniez˙ o wypracowanie spo´jnej wizji rozwoju wanie przestrzenne), metropolii, kto´ra zapewniłaby jej silna˛ pozycje˛ polityczno-gospodarcza˛ na arenie mie˛dzynarodowej. Takie tworzenie nowych relacji (skal) z zachowaniem cia˛głos´ci przestrzennej Brenner nazywa przeskalowaniem w go´re˛. Wreszcie przeskalowanie na zewna˛trz – o charakterze bardziej aterytorialnym niz˙ poprzednie typy – jednoznacznie wpisuje sie˛ w poetyke˛ uz˙ytkowania przez miasta nowej przestrzeni manewru. Modyfikacja podejs´cia Brennera tak, aby umoz˙liwiało mo´wienie o przeskalowaniu z perspektywy miast, zmieni pole odniesienia (pan´stwo – miasto). Przyja˛wszy nowe uje˛cie, trzeba załoz˙yc´, z˙e umie˛dzynarodowienie moz˙e, choc´ nie musi, wia˛zac´ sie˛ z kaz˙da˛ inicjatywa˛ przeskalowania, gdyz˙ samo przeskalowanie miejskie traktuje˛ – przynajmniej w jednym li tylko wymiarze – szerzej niz˙ Brenner. Mianowicie nie ła˛cze˛ go nierozerwalnie z granica˛ pan´stwowa˛. Działania przeskalowania podejmowane przez miasto to – w s´wietle ogo´lnych rozwaz˙an´ nad koncepcja˛ przeskalowania – nic innego jak wszelkie relacje przebiegaja˛ce w poprzek tradycyjnych, terytorialnie zdefiniowanych poziomo´w organizacji administracyjno-politycznej. Moga˛ one, ale niekoniecznie, wia˛zac´ sie˛ z przekroczeniem granicy pan´stwowej; tylko zewne˛trzne przeskalowanie zagra- niczne zawsze wia˛z˙e sie˛ z umie˛dzynarodowieniem (zob. ostatni wiersz w tabeli 3). Uwzgle˛dnienie kontekstu narodowego uwypukla istotnos´c´ uwarunkowan´ pan´- stwowych dla funkcjonowania miast. Schemat, aczkolwiek porza˛dkuja˛cy i pomagaja˛cy przełoz˙yc´ abstrakcyjna˛ koncepcje˛ do rzeczywistos´ci, stanowi jednak pewne uproszczenie. Po pierwsze, trzeba zauwaz˙yc´, z˙e budowanie relacji (skali) wobec jednego poziomu, moz˙e de facto miec´ na celu sie˛gniecie do jeszcze innego os´rodka, a wie˛c pos´rednio 44 2. POLITYCZNY WYMIAR MIASTA W OBLICZU PRZEMIAN budowac´ kolejna˛ skale˛, czego przykłady pojawiaja˛ sie˛ dos´c´ cze˛sto w badaniu empirycznym. Po drugie, Brenner pomina˛ł w nim szczebel regionalny. Z powodzeniem moz˙na dowodzic´, iz˙ powinien sie˛ on znalez´c´ w przeskalowaniu zewne˛trznym – wszak władze regionalne sa˛ podmiotem odre˛bnym od miasta, stanowia˛ kolejny szczebel w wielopoziomowym systemie zarza˛dzania. Ich polityka moz˙e tworzyc´ kontekst działania dla miast, szczego´lnie w obliczu kompetencji nadanych regionom-NUTS II w ramach unijnej polityki spo´jnos´ci. Na potrzeby niniejszej pracy przyjmuje˛ te˛ perspektywe˛, uznaja˛c władze regionalne za szczebel politycznie odre˛bny od miejskiego. Za tym rozumieniem przemawia potraktowanie cia˛głos´ci przestrzennej jako zmiennej rozro´z˙niaja˛cej przeskalowanie w go´re˛ od przeskalo- wania zewne˛trznego. Zdecydowanie bardziej dotyczy ona skali metropolitalnej (czyli instytucjonalizacji towarzysza˛cej rozlewaniu sie˛ miasta) niz˙ regionalnej (w polskim konteks´cie: wojewo´dzkiej). Polityczno-przestrzenna relacja miasta wobec regionu jest analogiczna wzgle˛dem tej wobec pan´stwa – czy struktur UE – i przypomina rosyjskie matrioszki. Samo wyro´z˙nienie przez Brennera skali metropolitalnej13 stanowi jedno- znaczne uznanie istotnos´ci inicjatyw metropolitalnych we wspo´łczesnym zarza˛- dzaniu publicznym. Uwzgle˛dniaja˛c te˛ skale˛ w schemacie konceptualnym, autor przyjmuje, z˙e wspo´łczesna polityka wielkomiejska nie domyka sie˛ w granicach miasta centralnego, tak jak nie domyka sie˛ w nich przestrzen´ zurbanizowana (zob. Zanon [2013: 24]; rozdz. 1.5). Umykaja˛c terytorialnej pułapce, działalnos´c´ miasta tworzy ro´z˙norakie powia˛zania (skale) obejmuja˛ce m.in. funkcjonalny region miejski. Podobna˛ argumentacje˛ odnajdujemy u Soji [2000], kto´ry pisze o niezbywalnym r e g i o n a l n y m charakterze przestrzeni miejskiej (regionality of cityspace). Jego uwaga jest wyraz´nie skupiona na obszarach metropolitalnych jako funkcjonalnych całos´ciach, a wie˛c de facto na skali, kto´rej instytucjonalizacje˛ Brenner uznaje za przejaw skalarnego przesunie˛cia w go´re˛. Oczywis´cie, ze wzgle˛du na samorza˛dowe mechanizmy, demokratyczno-poli- tyczne kompetencje i działania władz miejskich odpowiadaja˛ terytorium gminy miejskiej. W tym konteks´cie włas´ciwe jest zatem mo´wienie o polityce tworzonej i realizowanej tylko przez te˛ jednostke˛. Jednak podejmowane pro´by wspo´łpracy samorza˛do´w, tworza˛cych region miejski, pozwalaja˛ nies´miało mo´wic´ o roz- cia˛gnie˛ciu wspo´lnej władzy politycznej – niekoniecznie, choc´ cze˛sto zdominowa- nej przez miasto centralne – na szerszy obszar. Jes´li zjawisko to – nazwijmy je 13 W dyskursie metropolitalnym cze˛sto termin region miejski (regionalizm miejski) pojawia sie˛ wymiennie z „regionem (czy obszarem) metropolitalnym”. W literaturze amerykan´skiej poje˛cie regionu zdecydowanie dominuje, ale wielu badaczy odro´z˙nia region od obszaru metropolitalnego [zob. Gorzelak, Sme˛tkowski 2005]. W tradycji polskiej silnie zako- rzenione jest poje˛cie aglomeracji, maja˛ce silniejszy morfologiczny wydz´wie˛k, nieodnosza˛ce sie˛ do stopnia umie˛dzynarodowienia obszaru. Nie podejmuja˛c tutaj dyskusji na temat termi- no´w (zamieszczonej w Lackowska [2009b]), w niniejszej ksia˛z˙ce przytoczone powyz˙ej okres´lenia miasta centralnego i okolicznych, powia˛zanych z nim funkcjonalnie gmin uz˙ywane sa˛ wymiennie. 2.1. PRZESKALOWANIE Z PERSPEKTYWY MIASTA 45 political urban sprawl – wydaje sie˛ za daleko posunie˛ta˛wizja˛, nadal jednak trzeba sie˛ zgodzic´, z˙e wobec proceso´w rozrastania sie˛ miast (urban sprawl) uchwycenie pełnego obrazu wspo´łczesnej polityki miejskiej wymaga uwzgle˛dnienia relacji tworzonych na zewne˛trz samorza˛dowego terytorium [zob. Harvey 1989]. Relacje te, nawet przed nastaniem doby przeskalowania i umie˛dzynarodowienia, sie˛gały zaro´wno obszaru podmiejskiego, jak i innych miast. Polityke˛ wielkomiejska˛ w s´wietle przeskalowania rozwaz˙aja˛ takz˙e inni autorzy. Znamienne, z˙e ich rozumienia tej koncepcji niekiedy bardzo sie˛ ro´z˙nia˛, co wskazuje na empiryczne nieugruntowanie przeskalowania. Najcze˛s´ciej odnosi sie˛ je, za Brennerem, do restrukturyzacji aparatu pan´stwowego (state rescaling) oraz do zarza˛dzania metropolitalnego [Ne´grier 2006; Fu¨rst 2006; van der Heiden 2010; van der Heiden et al. 2013]. Pozwala to uznac´ obszary wielkomiejskiej za „punkty” przestrzeni, w kto´rych proces przeskalowania zachodzi z wyja˛tkowa˛ intensywnos´cia˛. Ale podobne uje˛cie podmiotowe przeskalowania wynika takz˙e z wiernos´ci Brennerowskiemu uje˛ciu, w kto´rym obszar metropolitalny stanowi emanacje˛ umie˛dzynarodowienia miejskiego. W efekcie budowanie relacji mie˛- dzynarodowych przez wspo´łprace˛ metropolitalna˛staje sie˛ dominuja˛cym sposobem mys´lenia o przeskalowaniu. Taka˛ perspektywe˛ przyja˛ł w swoim badaniu metro- polii szwajcarskich van der Heiden [2010]. Interesuja˛ce jednak, z˙e przy podobnym uje˛ciu podmiotowym przeskalowania rozumienie strukturalno-funkcjonalne bardzo sie˛ ro´z˙ni. W nieco po´z´niejszym teks´cie van der Heiden et al. [2013] roz- patruja˛ przeskalowanie metropolitalne w powia˛zaniu ze społeczna˛ narracja˛. Analizuja˛c dwie dziedziny – wspo´łprace˛ zagraniczna˛i transport publiczny – uznaja˛ przeskalowanie za wytworzenie relacji politycznej mie˛dzy jednostkami samo- rza˛dowymi (miastem a gminami okolicznymi). Wymiar mie˛dzynarodowy pojawia sie˛ w odniesieniu do transportu zbiorowego tylko pos´rednio – jako bodziec do takiego rozwoju systemu transportowego, kto´ry zapewni jak najsilniejsza˛ konku- rencyjnos´c´ gospodarcza˛ metropolii. Nieco inne podejs´cie prezentuje Zanon [2013], analizuja˛c przesunie˛cia władzy i kompetencji mie˛dzy miastami po´łnocnych Włoch a władzami regionalnymi, metropolitalnymi oraz podmiotami niepublicznymi. W jego badaniu przeskalo- wanie dotyczy przede wszystkim wielopoziomowego wspo´łzarza˛dzania (multi-level governance). Rozro´z˙niaja˛c polityki miejsc i polityki relacji, Zanon podkres´la silne osadzenie przeskalowania w przestrzeni – oba typy polityk sa˛ wzajemnie po- wia˛zane i miastom niezbe˛dne. We wszystkich tych podejs´ciach kluczowym wyznacznikiem skalarnos´ci jest sama relacja – w dwo´ch podstawowych uje˛ciach ma ona charakter polityczny lub gospodarczy. W niniejszej pracy skupiam sie˛ na skalach stricte politycznych, inter- nacjonalizacje˛ traktuja˛c jako jeden z typo´w przeskalowania, a nie jego wyznacznik. Nie oznacza to jednak, z˙e „cien´ umie˛dzynarodowienia” moz˙e zostac´ zupełnie wyeliminowany; pozostaje on zawsze obecny w rozwaz˙aniach nad przeskalowa- niem ze wzgle˛du na wyprowadzenie korzeni tego procesu od zmian wykraczaja˛- cych poza granice pan´stwowe (lub abstrahuja˛cych od nich). 46 2. POLITYCZNY WYMIAR MIASTA W OBLICZU PRZEMIAN 2.2. Przeskalowanie polityki miejskiej w konteks´cie odpan´stwowienia i reterytorializacji Nowe wyzwania, wobec kto´rych stoja˛ miasta, prowadzic´ moga˛ do modyfikacji roli pełnionej przez nie w s´wiatowym systemie regulacji. Jak pamie˛tamy, Bagnasco i Le Gale`s [2000b] wieszczyli zmiane˛ polegaja˛ca˛ na uaktywnieniu wymiaru politycz- nego działalnos´ci miejskiej. Ale to, czy przekształcenie funkcji be˛dzie miało miejsce, czy tez˙ nie, zalez˙y w duz˙ej mierze od odpowiedzi miasta na nowa˛ moz˙liwos´c´. Dlatego na istotnos´ci zyskuje polityka miejska, czyli operacyjne dzia- łania wcielaja˛ce w z˙ycie nowa˛ politycznos´c´ miasta. Zmiany w polityce miejskiej sygnalizowała juz˙ koncepcja governance, w kto´ra˛ wpisany był silny wpływ aktoro´w prywatnych na zarza˛dzanie publiczne. Przeskalowanie jeszcze wyraz´niej zaznacza ekonomiczny wydz´wie˛k wspo´łczesnej polityki miejskiej, nierozerwalnie ła˛cza˛c sie˛ z presja˛ mie˛dzynarodowej konkurencji mie˛dzy jednostkami samorza˛dowymi ro´z˙nych szczebli, takz˙e miast [Brenner 2004]. Jako jeden z pierwszych na prze- kształcenie miejskich prioryteto´w w po´z´nym kapitalizmie zwro´cił uwage˛ Harvey [1989], opisuja˛c je jako przejs´cie od polityki administracyjnej ku miejskiej polityce przedsie˛biorczos´ci (from managerialism to entrepreneurialism; tłum. za Sagan [2009]). Zanim jednak dokładniej przyjrzymy sie˛ jego propozycji, zwro´c´my uwage˛ na przyczyny nowej orientacji w polityce miejskiej. Zaliczyc´ do nich trzeba przede wszystkim umie˛dzynarodowienie systemu s´wiatowego, kto´re odzwierciedla sie˛ ro´wniez˙ w tej polityce. Przedsie˛biorczos´c´ miast w duz˙ej mierze wywołana jest włas´nie koniecznos´cia˛ konkurowania na arenie mie˛dzynarodowej i dotyczy dzia- łan´ podejmowanych celem internacjonalizacji miasta, przy czym umie˛dzynarodo- wienie nie musi byc´ ich najwaz˙niejszym, bezpos´rednim efektem. Jako taka internacjonalizacja stanowi bezpos´rednia˛ odpowiedz´ miast na globalizacje˛ i ła˛czy sie˛ z przeskalowaniem systemu s´wiatowego [zob. van der Heiden 2010: 14]. Ze wzgle˛du na cel umie˛dzynarodowienia moz˙na wyro´z˙nic´ kilka strategii. . Umie˛dzynarodowienie, kto´re ma słuz˙yc´ gło´wnie poprawie jakos´ci z˙ycia miesz- kan´co´w. Cel moz˙na osia˛gna˛c´ na wiele sposobo´w, m.in.: – poprzez skok inwestycyjny towarzysza˛cy goszczeniu wielkiej imprezy mie˛- dzynarodowej lub realizacji projektu mie˛dzynarodowego; – dzie˛ki wiedzy o dobrych praktykach czerpanej od innych miast (w relacji dwustronnej lub sieciowej, np. pomysło´w wypracowanych w grupie roboczej), kto´ra przełoz˙y sie˛ na lepsze rozwia˛zanie lokalnych problemo´w; – poprzez usprawnienie pracy urze˛du (m.in. dzie˛ki uczeniu sie˛ od innych samorza˛do´w) lub poprawie uwarunkowan´ prawnych działania miasta w rezul- tacie wywalczonej zmiany obowia˛zuja˛cych regulacji (czasem ten wa˛tek moz˙e sprowadzic´ sie˛ do czysto technokratycznego wymiaru usprawnienia pracy urze˛du, kto´re nie musi byc´ wyraz´nie powia˛zane z poprawa˛ sytuacji miesz- kan´co´w); – w wymiarze najmniej materialnym – dzie˛ki podniesieniu samooceny miesz- kan´co´w i ich pewnos´ci siebie, np. wobec zagranicznych gos´ci (zob. rozdz. 8.1). [46] 2.2. PRZESKALOWANIE POLITYKI MIEJSKIEJ W KONTEKS´CIE ODPAN´STWOWIENIA... 47 . Umie˛dzynarodowienie w celu budowy pozycji (rozpoznawalnos´ci, marki) miasta, kto´ra˛ moz˙na przekuc´ na popularnos´c´ ws´ro´d turysto´w, zainteresowanie inwestoro´w i napływ nowych mieszkan´co´w, a dzie˛ki temu – na rozwo´j lokalny. W tym przypadku jednak ostatecznie wracamy do punktu pierwszego, bo zazwyczaj pozycja miasta i zainteresowanie miastem ws´ro´d podmioto´w ze- wne˛trznych znajduje przełoz˙enie na jakos´c´ z˙ycia mieszkan´co´w. . Umie˛dzynarodowienie dla samego umie˛dzynarodowienia – w sytuacji, gdy samorza˛d nie w pełni rozumie, co chce osia˛gna˛c´ poprzez przeskalowanie zagra- niczne, a robi to w odpowiedzi na historyczny przymus internacjonalizacji. Czasem przybiera to kuriozalna˛ forme˛ bezrefleksyjnego chwalenia sie˛ samym członkostwem w mie˛dzynarodowych gremiach czy długa˛ lista˛ egzotycznych lub silnych miast partnerskich. Przeskalowanie moz˙e byc´ wo´wczas przestrzenia˛ realizacji ambicji polityka miejskiego. Zagadnienie jest o tyle istotne, z˙e działaniom zagranicznym samorza˛do´w cze˛sto towarzyszy pytanie o ich rzeczywiste efekty. Im silniej ta działalnos´c´ wpisuje sie˛ w podstawowy kanon obowia˛zko´w władz lokalnych, tym pytania te staja˛ sie˛ mniej natarczywe. Jednoczes´nie pytanie o cel, jaki chcemy osia˛gna˛c´ po- przez przeskalowanie, staje sie˛ coraz waz˙niejsze dla samego urze˛du. Odpowiedz´ nie tylko słuz˙y zapewnieniu społecznej akceptacji przedsie˛wzie˛c´, cze˛sto zreszta˛ kosztownych. Pomaga tez˙ w nakres´leniu prioryteto´w codziennych działan´, wyznaczaniu kryterio´w ich oceny i optymalnej dla miasta selekcji przedsie˛wzie˛c´. Badania dotycza˛ce umie˛dzynarodowienia miast moz˙na, za Payre [2010], upo- rza˛dkowac´ według trzech gło´wnych nurto´w. Pierwszy, zwany podejs´ciem przed- miotowym (objectifying approach), skupia uwage˛ na elementach szeroko pojmowanej infrastruktury, kto´re warunkuja˛ mie˛dzynarodowy charakter. Miasta pozycjonowane sa˛ według opracowywanych kryterio´w umie˛dzynarodowienia, na kto´re składaja˛ sie˛ m.in.: organizacja imprez mie˛dzynarodowych (targo´w, wystaw, imprez sportowych); obecnos´c´ medio´w o charakterze mie˛dzynarodowym i insty- tucji mie˛dzynarodowych (NGO, placo´wki dyplomatyczne etc.); lokalizacja mie˛dzynarodowych firm; ruch turystyczny; mie˛dzynarodowe poła˛czenia lotnicze i kolejowe [Komorowski 1999]. Jak widac´, kryteria te nawia˛zuja˛do wyznaczniko´w metropolitalnos´ci [zob. Jałowiecki, Szczepan´ski 2002; Jałowiecki 2000, 2005], kto´re ro´wniez˙ koncentruja˛ sie˛ na zagranicznych powia˛zaniach miast. Stopien´ umie˛dzynarodowienia (badany statycznie lub dynamicznie), jako jeden z badanych wymiaro´w internacjonalizacji, wymienia takz˙e Zmys´lony [2011: 43]. Drugi nurt badan´ traktuje umie˛dzynarodowienie w kategoriach historycz- nego przymusu. Opisane w poprzednim rozdziale trendy nieuchronnie stawiaja˛ miasta wobec koniecznos´ci mie˛dzynarodowego konkurowania, wymuszaja˛c eko- nomiczna˛ orientacje˛ polityki miejskiej. Ale konkurowanie w dobie odpan´stwo- wienia przebiega nie tylko w warstwie gospodarczej. Jego przedmiotem jest takz˙e pozycja polityczna miasta na arenie krajowej i s´wiatowej (zob. przeskalowanie polityczne). Według tej perspektywy moz˙liwos´ci pozostania przez miasto poza globalizacja˛ i niewła˛czenia sie˛ w ogo´lnos´wiatowa˛ konkurencyjnos´c´ sa˛ znikome i ro´wnałyby sie˛ ze s´wiadomym pozostaniem na upos´ledzonej, peryferyjnej pozycji. 48 2. POLITYCZNY WYMIAR MIASTA W OBLICZU PRZEMIAN Miasta zostały uwikłane w s´wiatowy system kumulacji kapitału, w kto´rym zacze˛ły odgrywac´ role˛ gło´wnych politycznych terytorio´w i jednostek odniesienia [Brenner 2004], co nie pozostaje bez znaczenia dla sposobo´w zarza˛dzania miejskiego, a w szczego´lnos´ci dla wytwarzanych przez nie relacji skalarnych. Parafrazuja˛c koncepcje˛ Clarka [2004] „city as a entertainment machine”, mamy do czynienia z przymusowym „city as a competitive machnie”14. Zmys´lony [2011: 43] zauwaz˙a w tym konteks´cie postrzeganie internacjonalizacji jako „zjawiska obiektywnego, be˛da˛cego wypadkowa˛ (...) sił, stosunko´w i uwarunkowan´”, niezalez˙nego od władz miejskich i stanowia˛cego dla miast element otoczenia, kto´rego „władze miejskie nie moga˛ bezpos´rednio kontrolowac´, a ich jedyna˛ reakcja˛ jest pro´ba adaptacji i jak najlepsze ich wykorzystanie”. Takie rozumienie wpisuje sie˛ we włas´ciwe dla nomotetycznej tradycji badan´ miejskich przekonanie o braku istotnos´ci polityki miejskiej [Sagan 2000]. Miała byc´ ona całkowicie zdetermi- nowana przez uwarunkowania zewne˛trzne, szczego´lnie przez system wolno- rynkowy, co silnie ograniczało jej zdolnos´c´ wpływania na kierunki rozwoju miasta. Payre zwraca zatem uwage˛ na pewna˛dwulicowos´c´ hasła o „zwie˛kszaja˛cej sie˛ przestrzeni politycznego manewru dla miast”. Z jednej strony, procesy globalizacji i de/renacjonalizacji miały bowiem przyczynic´ sie˛ do odzyskania politycznej siły miast i wzrostu znaczenia ich paradyplomatycznych działan´, ale jednoczes´nie – z drugiej strony – te same procesy dos´c´ bezdyskusyjnie wyzna- czyły kierunki owych działan´, wywieraja˛c na samorza˛dy presje˛ s´wiatowej kon- kurencyjnos´ci. Pytanie o stopien´ autonomii w polityce umie˛dzynarodowienia stanowi bezpos´rednia˛ konfrontacje˛ z rozwaz˙aniem stopnia istotnos´ci polityki miejskiej w ogo´le. Ro´z˙ni badacze wykazuja˛ tez˙ skłonnos´ci do udzielania na nie odmiennych odpowiedzi. Sprzeciwem wobec tezy o przymusie historycznym sa˛ słowa Savitcha i Kantora [2002: 347]: „Miasta to nie lis´cie na wietrze inter- nacjonalizacji, ale podmioty polityczne na wiele ro´z˙nych sposobo´w kształtuja˛ce gospodarcze efekty”. Trzecie podejs´cie badawcze w kwestii umie˛dzynarodowienia ma najsilniejszy wydz´wie˛k socjologiczny i koncentruje sie˛ woko´ł aktoro´w zaangaz˙owanych w za- rza˛dzanie miejskie. Gło´wny punkt odniesienia stanowi zatem wewne˛trzne funkcjo- nowanie miasta. Analizowana jest zdolnos´c´ do wspo´lnego uprawiania polityki, tj. ustalania tematyki, podejmowania decyzji, wyboru sposobo´w jej realizacji i nad- implikuja˛cego ro´wniez˙ kontrole˛ ex post. zoru nad wprowadzaniem w z˙ycie, Obszernie przedstawił to Le Gale`s [2002] w swej koncepcji miasta jako aktora zbiorowego (kto´rego zadaniem jest mobilizacja i wykształcanie wspo´lnej strategii rozwoju), ustosunkowuja˛cej sie˛ m.in. do koniecznos´ci funkcjonowania miasta w warunkach internacjonalizacji. Taka perspektywa przys´wieca ro´wniez˙ Nawratko- wi [2008] w jego rozwaz˙aniach dotycza˛cych kryzysu miasta (rozumianego jako zanik wspo´lnoty politycznej [s. 82]), choc´ autor nie odwołuje sie˛ bezpos´rednio do jego umie˛dzynarodowienia. Wydaje sie˛, z˙e ten nurt badawczy problematyki 14 „Miasto jako maszyna rozrywki”; „miasto jako maszyna konkurencyjnos´ci” – parafraza ta nie stanowi kontry dla koncepcji Clarka, uwypukla jedynie jeden z aspekto´w, kto´re ja˛ tworzyły. 2.2. PRZESKALOWANIE POLITYKI MIEJSKIEJ W KONTEKS´CIE ODPAN´STWOWIENIA... 49 najlepiej odpowiada wymiarowi okres´lonemu przez Zmys´lonego [2011: 43] jako „opcja strategiczna, czyli (...) strategia lub cel rozwoju przyje˛te przez instytucje odpowiedzialne za zarza˛dzanie”. Mamy zatem kolejne podkres´lenie decyzyjnos´ci aktoro´w miejskich co do orientacji przyjmowanej wobec nowej moz˙liwos´ci rozwojowej. W ramach wszystkich trzech punkto´w widzenia moz˙na wyro´z˙nic´ rozmaite motywacje, determinuja˛ce podejmowanie pro´b umie˛dzynarodowienia miasta. Payre [2010] pisze o motywacjach: ekonomicznej (zwia˛zanej ze wzmacnianiem gospodarczego rozwoju miasta); instytucjonalnej (wynikaja˛cej z che˛ci przezwy- cie˛z˙enia niekorzystnej konfiguracji instytucjonalnej, nieoptymalnej z punktu widzenia rozwoju miasta ba˛dz´ realizacji ambicji politycznych jego aktoro´w); i politycznej (dotycza˛cej bezpos´rednio prestiz˙u zawia˛zanego z mocna˛ pozycja˛ na scenie mie˛dzynarodowej). Przede wszystkim jednak, jak argumentuja˛ Lefevre i d’Albergo [2007: 317], w konteks´cie umie˛dzynarodowienia wyro´z˙niamy dwa sposoby oddziaływania na miasta: umie˛dzynarodowienie gospodarki miejskiej i umie˛dzynarodowienie polityczne. Autorzy dowodza˛, z˙e o ile ekonomiczny aspekt wymuszony został przez przejs´cie od fordyzmu do postfordyzmu i zwia˛zany jest z transgranicznym handlem oraz powia˛zaniami mie˛dzy miastami (na tym wymiarze włas´nie skupia sie˛ Komorowski [1999]), o tyle polityczny wymiar wynika z celowych działan´ podejmowanych przez aktoro´w miejskich, a wie˛c zbliz˙a nas do wewne˛trznego wymiaru funkcjonowania miasta. Oczywis´cie, podobnie jak same procesy globalizacji nie stanowia˛ nowos´ci, tak i powia˛zania gospodarcze i polityczne miast istniały wczes´niej; jednak obecnie „w zglobalizowanym s´wiecie przypisuje sie˛ im inne znaczenie” [Lefevre, d’Albergo 2007: 317]. Zakładaja˛ oni, iz˙ działania ukierunkowane na umie˛dzynarodowienie moga˛ przyjmowac´ forme˛ strategii, jes´li cechuja˛ sie˛ konsekwencja˛, spo´jnos´cia˛ i tworza˛ skoordynowana˛, celowa˛ całos´c´ (zob. poniz˙ej). Podobna˛ opinie˛ wyraz˙a Komorowski [1999: 163], pisza˛c, z˙e „we wspo´łczes´nie zawe˛z˙aja˛cych sie˛ moz˙liwos´ciach osia˛gania łatwego i szybkiego sukcesu władze miasta zmuszone sa˛ budowac´ konsekwentne, długookresowe strategie, kto´re Doman´ski [1995] okres´la tworzeniem logistyki miasta kreatywnego”. Według Keatinga [1999] strategia umie˛dzynarodowienia stanowi wypadkowa˛ motywo´w i moz˙liwos´ci, jakie wykorzystuje dany podmiot. Lefevre i d’Albergo [2007], poszukuja˛c „strategii umie˛dzynarodowienia” realizowanych w ro´z˙nych miastach, zaznaczyli, z˙e jest mało prawdopodobne, by w mies´cie istniała jedna taka strategia. Zwykle mnogos´c´ aktoro´w i ich intereso´w decyduje o istnieniu kilku strategii, kto´re moga˛ sie˛ nakładac´, przecinac´, wspierac´, byc´ niezalez˙nymi lub pozostawac´ w konflikcie. W badanych miastach strategie zwia˛zane były z silnym przywo´dztwem (zwykle ze strony burmistrza miasta) lub z wielopoziomowa˛ koalicja˛ aktoro´w publicznych i prywatnych wspo´łdziałaja˛cych na ro´z˙nych poziomach terytorialnych. Autorzy dowodza˛, z˙e moz˙na zidentyfikowac´ strategie˛ gło´wna˛, dominuja˛ca˛ w danym mies´cie. Zwykle opiera sie˛ ona na specjalnych dokumentach opracowanych przez instytucje zajmuja˛ce sie˛ umie˛dzy- narodowieniem ba˛dz´ tez˙ bierze kształt od działalnos´ci miasta podejmowanej na arenie mie˛dzynarodowej. 50 2. POLITYCZNY WYMIAR MIASTA W OBLICZU PRZEMIAN RAMKA 1. Orientacje strategii umie˛dzynarodowienia Orientacja ekonomiczna (prorozwojowa): agenda polityczna jest zdominowana przez działania zorientowane na poprawe˛ przewagi konkurencyjnej (i ogo´lniej – pozycji) miasta na globalnym rynku. Nalez˙a˛ do nich kompleksowe strategie oraz inicjatywy podejmowane ad hoc, m.in.: promocja postindustrialnego wizerunku miasta, renowacja tkanki miejskiej, inwestycje w transport, ubieganie sie˛ o organizacje˛ mie˛dzynarodowych imprez (co wzmacnia przewage˛ konkurencyjna˛ miast tak bezpos´rednio poprzez jak i pos´rednio poprzez promocje˛ miasta). inwestycje, zwie˛kszona˛ turystyke˛ etc., Strategie takie zwykle przyczyniaja˛sie˛ do wspo´łpracy samorza˛du z sektorem prywatnym w mies´cie. Orientacja ta jest najbliz˙sza polityce marketingu terytorialnego (locational policy; niem. Standortmarketing), opisywanej w konteks´cie przeskalowania przez Brennera [2004]. Umocnienie pozycji miast w s´wiatowym systemie gospodarczym, tak by gospo- darki miejskie zaje˛ły gło´wne miejsce w hierarchii gospodarek regionalnych, narodowych i ponadnarodowych, stanowi – według Brennera [2004: 209] – jeden z przejawo´w kon- kurencyjnos´ci terytorialnej w odniesieniu przestrzennym (co autor nazywa geographies of territorial competition). Inna˛ strategia˛ moz˙e byc´ odwro´cenie sie˛ miasta od bezpos´redniego otoczenia i wykształcenie powia˛zan´ komunikacyjnych skierowanych na zewna˛trz (przeskalowanie na zewna˛trz), co cze˛sto nawia˛zuje juz˙ do motywacji politycznej. Orientacja polityczna (paradyplomacja): działania zorientowane na wzmacnianie pozycji i roli politycznej miasta na scenie mie˛dzynarodowej. W szerszym uje˛ciu obejmuja˛ pro´by oddziaływania na wielopoziomowy system zarza˛dzania poprzez wywalczanie w nich silniejszej pozycji miast. Takimi działaniami sa˛: uczestnictwo i przywo´dztwo w mie˛dzynarodowych sieciach miast i koalicjach miejskich, lobbing na mie˛dzy- lub ponadnarodowym poziomie podejmowania decyzji oraz formy dyplomacji oddolnej. Orientacji politycznej przys´wieca załoz˙enie, z˙e miasta moga˛ odgrywac´ role˛ nie tylko odbiorco´w, lecz takz˙e wspo´łtwo´rco´w pewnych polityk (w odniesieniu do europeizacji mo´wimy o zwrotnym i złoz˙onym procesie [zob. Bache 2008]). Za przejaw politycznej orientacji w we˛z˙szym uje˛ciu autorzy uznaja˛ korzystanie ze s´rodko´w instytucji mie˛dzynarodowych. Chodzi nie tylko o s´rodki finansowe, ale ro´wniez˙ kognitywne, np. propozycje rozwia˛zan´ problemo´w miejskich. W tym konteks´cie bardzo popularne sa˛ tematyczne sieci miejskie, umoz˙liwiaja˛ce członkom wymiane˛ dos´wiadczen´ i wiedzy dotycza˛cej specyficznych zagadnien´. Z perspektywy korzys´ci politycznych moz˙na takz˙e patrzec´ na organizacje˛ w mies´cie prestiz˙owych wydarzen´ – czasem samo prawo do ich organizacji s´wiadczy o silnej pozycji miasta w oczach instytucji decyduja˛cej o lokalizacji. Orientacja społeczna: polityka umie˛dzynarodowienia jest zdominowana przez kwestie solidarnos´ci i kosmopolityzmu, ze szczego´lna˛ uwaga˛ pos´wie˛cana˛ zwalczaniu ubo´stwa, niero´wnos´ci społecznych, wspieraniu rozwoju zro´wnowaz˙onego, praw czło- wieka i pokoju na s´wiecie. Celem działan´ jest wpływ na transnarodowe neoliberalne agendy. Miasto pro´buje osia˛gna˛c´ spo´jnos´c´ lokalnych preferencji społecznych z mie˛dzy- narodowym dyskursem odwołuja˛cym sie˛ do społecznych koszto´w globalizacji. Orientacja społeczna implikuje zwykle s´cisła˛ wspo´łprace˛ z organizacjami pozarza˛do- wymi i grupami społeczen´stwa obywatelskiego. Opracowanie na podstawie: Lefevre, d’Albergo [2007: 321–322] oraz Keating [1999: 3–6] 2.2. PRZESKALOWANIE POLITYKI MIEJSKIEJ W KONTEKS´CIE ODPAN´STWOWIENIA... 51 Przyporza˛dkowanie rzeczywistych strategii do idealnych typo´w zwykle nie jest oczywiste jeszcze z jednego powodu. Oto´z˙ w rzeczywistos´ci trzy motywacje umie˛dzynarodowienia nie sa˛ rozła˛czne. Cze˛sto zdarza sie˛, z˙e działaniom politycz- nym czy społecznym towarzyszy motywacja ekonomiczna lub pos´redni wpływ na gospodarcza˛ pozycje˛ miasta. Włas´nie kwestia intencji politycznych jest z´ro´dłem najpowaz˙niejszych trudnos´ci. Działalnos´c´ polityczna ma wszak zwykle jakis´ kon- kretny cel społeczny lub gospodarczy. W najszerszym znaczeniu, orientacja˛ poli- tyczna˛moz˙na zatem okres´lic´ kaz˙de autonomicznie podejmowane celowe działanie. Cel czysto polityczny (np. pozycjonowanie miasta w danej konfiguracji podmio- to´w) wyste˛puje dos´c´ rzadko, a i pozycjonowanie polityczne moz˙na przeprowadzac´ z mys´la˛ o ekonomicznych korzys´ciach z niego płyna˛cych. W dalszych rozwaz˙a- niach, przyjmuja˛c to szerokie rozumienie (zgodne z przekonaniem cze˛s´ci autoro´w [np. Keating 1999; Savitch, Kantor 2002; Brenner 2004]), wyro´z˙niane be˛da˛ poli- tyczne strategie (logiki działan´) ukierunkowane na: (1) osia˛ganie prze- wagi ekonomicznej; (2) wzmacnianie spo´jnos´ci społecznej oraz takie, dla kto´rych trudno jest wskazac´ cel inny poza politycznym; a wie˛c (3) stricte poli- tyczne. Zestawiaja˛c logiki internacjonalizacji z koncepcja˛ przeskalowania w studiach miejskich [zob. Brenner 2004] otrzymujemy matryce˛ moz˙liwych reakcji miast na nowe wyzwania (tabela 4). Podział dziedzinowy moz˙na odnies´c´ do aktywnos´ci szerszej niz˙ obliczonej na umie˛dzynarodowienie (zob. tabela 9). Schemat pokazuje, z˙e przyjmuja˛c miasto jako jednostke˛ odniesienia, moz˙emy mo´wic´ o dwo´ch „zagranicznos´ciach”, kto´re winny byc´ rozro´z˙niane. Sa˛ to: (1) skale wykraczaja˛ce poza granice miasta, a tworzone przez aktoro´w miejskich, kto´re stanowia˛tytułowa˛polityke˛ „zagraniczna˛” miasta. Poje˛cie zawiera zatem w sobie wszystkie typy przeskalowania na zewna˛trz oraz przeskalowanie w go´re˛ (czyli np. budowe˛ relacji z okolicznymi gminami). Z kolei: (2) przeskalowanie zewne˛trzne wobec podmioto´w mie˛dzynarodowych konstytuuje druga˛ zagranicznos´c´, tym razem okres´lana˛ klasycznie – wobec granicy pan´stwa. Warto w tym miejscu zauwaz˙yc´, z˙e w literaturze polskiej termin interna- cjonalizacja pojawia sie˛ przede wszystkim w odniesieniu do działalnos´ci przed- Tabela 4. Schemat moz˙liwych reakcji skalarnych miasta Skala Orientacja (logika) politycznych działan´ internacjonalizacji Stricte polityczna Ekonomiczna Społeczna W do´ł W go´re˛ Na zewna˛trz (regionalna, krajowa, zagraniczna) Opracowanie własne 52 2. POLITYCZNY WYMIAR MIASTA W OBLICZU PRZEMIAN ich strategii rozwoju, m.in. w postaci bezpos´rednich inwestycji sie˛biorstw i zagranicznych [Zmys´lony 2011]. Internacjonalizacja miast zwykle sprowadzana jest do wymiaru gospodarczego i traktowana jako czynnik rozwoju miast i regio- no´w (czyli zmienna wyjas´niaja˛ca, a nie wyjas´niana, choc´ oczywis´cie autorzy wspominaja˛czynniki sprzyjaja˛ce umie˛dzynarodowieniu [Komorowski 1999, 2000; Pakulska 2012)]. W kre˛gu zainteresowan´ znajduje sie˛ cze˛sto oddziaływanie na inwestoro´w zagranicznych, wspieranie rozwoju turystyki zagranicznej [Zmys´lony 2011] czy pozyskiwanie funduszy zagranicznych – gło´wnie UE [Swianiewicz et al. 2008, 2010, 2013]. Aspekt polityczny pojawia sie˛ rzadziej, zwykle przyjmuja˛c postac´ badan´ zwia˛zko´w partnerskich miast [Fuksiewicz et al. 2012; Furmankie- wicz 2001] lub regiono´w [Szmigiel 2009] oraz udziału miast w sieciach mie˛dzy- narodowych [Furmankiewicz 2004]. Lefevre i d’Albergo [2007], jak tez˙ van der Heiden [2010], podkres´laja˛ ro´z˙norodnos´c´ odpowiedzi miast na presje˛ konkurencyjnos´ci i działalnos´ci mie˛dzy- narodowej, kto´ra owocuje choc´by w podejmowaniu ro´z˙nych strategii umie˛dzyna- rodowienia. Ws´ro´d potencjalnych zmiennych, wyjas´niaja˛cych obranie okres´lonej orientacji działan´, wymienia sie˛: sytuacje˛ gospodarcza˛ miasta, historie˛ postfor- dowskich przekształcen´ strukturalnych, geopolityczna˛pozycje˛ miasta oraz szersze historyczne (gło´wnie mie˛dzynarodowe) tło [zob. Lever 1993]. Według Savitcha i Kantora [2002] miasta, kto´re przeszły upadek i powaz˙na˛ restrukturyzacje˛ zwia˛zana˛ z odejs´ciem od fordyzmu, che˛tniej podejmuja˛ działania obliczone na efekty ekonomiczne niz˙ społeczne, podczas gdy miasta, kto´re nie dos´wiadczyły takich trudnos´ci, cze˛s´ciej obieraja˛ polityczna˛ logike˛ społeczna˛. 2.3. Przeskalowanie zewne˛trzne a paradyplomacja „Miasta nie sa˛ juz˙ zamknie˛te w stosunkowo autocentrycznych narodowych gospodarkach, ale zakorzeniły sie˛ bardziej bezpos´rednio w transnarodowych miejskich hierarchiach i sieciach miast” [Brenner 2006: 263]. Aktywnos´c´ samo- rza˛do´w na arenie mie˛dzynarodowej doczekała sie˛ wielu opracowan´ i uje˛c´ teore- tycznych [Szmigiel 2009: 10]. Fenomen, kto´ry Lefevre i d’Albergo [2007] okres´laja˛ mianem politycznego umie˛dzynarodowienia, cze˛sto funkcjonuje pod nazwa˛ paradyplomacji [Aldecoa, Keating 1999]. W tym uje˛ciu mie˛dzynarodowa działalnos´c´ samorza˛do´w wyprowadzana jest od klasycznych teorii stosunko´w mie˛dzynarodowych. Jak argumentuje Keating [1999: 6], stosunki mie˛dzynarodo- we przestały byc´ domena˛ wyła˛cznie pan´stw; na scenie pojawiły sie˛ nie tylko koncerny mie˛dzynarodowe oraz organizacje mie˛dzy- i ponadnarodowe zrzeszaja˛ce pan´stwa, ale takz˙e regiony, miasta i ich korporacje. Po kilkunastu latach idea ta znajduje nadal gora˛cych zwolenniko´w, choc´by Barbera [2013], postuluja˛cego s´wiatowe rza˛dy burmistrzo´w. Takie podejs´cie rodzi pytanie o podobien´stwa i ro´z˙- nice dyplomacji i paradyplomacji [zob. Szmigiel 2009], a w konsekwencji prowa- dzi do refleksji o zasadnos´ci stosowania terminu polityka zagraniczna do jednostek samorza˛dowych. Szmigiel [2009: 47] dowodzi, z˙e – działalnos´ci
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Miejska polityka zagraniczna
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: