Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00310 006112 13098728 na godz. na dobę w sumie
Mierzenie się z esejem. Studia nad polskimi badaniami eseju literackiego - ebook/pdf
Mierzenie się z esejem. Studia nad polskimi badaniami eseju literackiego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 296
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2504-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> wiedza o kulturze
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Mierzenie się z esejem to książka o tym, jak zakorzeniał się esej literacki w polskiej świadomości literackiej XX wieku, jak pisywali o tej formie badacze i krytycy oraz jak różnie pojmowany jest sam termin „esej”. Autorka proponuje przyjęcie modelu teoretycznego gatunku oraz przedstawia hipotezy dotyczące ewolucji form wyprowadzanych z eseju.

Część zatytułowana Obecność eseju w literaturze polskiej to historyczne ujęcie zagadnienia. Autorka przyjęła założenie, że świadome pisanie esejów – jako utworów wyraźnie odróżniających się od innych – datuje się od lat dwudziestych minionego wieku. Odrębną, równolegle wyodrębniającą się kwestią było zakorzenianie się nazwy „esej” w świadomości uczestników polskiego życia literackiego oraz rozmaite propozycje określenia jej zakresu.

W części nazwanej W kręgu teorii znalazło się pięć przekrojowych ujęć eseju, traktowanego już jako określony model genologiczny. Analizując różne stanowiska teoretyczne oraz obserwując współczesne tendencje językowe, Autorka przedstawiła najpierw nieporozumienia terminologiczne i zaproponowała (w celu zyskania efektywności komunikacyjnej) uściślenie desygnatu nazwy. Ukazała skomplikowane z dzisiejszego punktu widzenia uwarunkowania orzekania o literackości eseju oraz rozpowszechnianie się form pisarskich, wykształcających się z eseju literackiego w jego tradycyjnej postaci (wciąż zyskującej nowe realizacje tekstowe).

Recenzja książki ukazała się w czasopiśmie „Forum Akademickie” 2013, nr 4 (recenzja książki dostępna pod adresem: www.forumakademickie.pl)
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Studia nad po/skimi badaniami eseju literackiego Wr6cmy w tym miejscu do wyja~niania tyturu. Mimo wielo~ci tekst6w do~cych eseistyki status genologiczny, a nawet ontologiczny eseju pozostaje niedookre~lony. ezy wolno wiE:c m6wic 0 nauce, kt6rej przedmiot jest tak nieprecyzyjnie wskazywany? Jednak za pasjonujqce zjawisko uchodzic moze publikowanie kolejnych monografii tw6rczo~ci eseistycznych, jak i monografii literatury - nazwijmy jq na razie - okofoeseistycznej . Wielu wsp6kzesnych badaczy literatury, wciqz coraz rn+odszych, chE:tnie pisuje zar6wno o konkretnych esejach, jak i 0 eseju jako takim. (Ta kSiqzka r6wniez bE:dzie reprezentowata podobnq klasE: zjawisk). [ ... ] Mierzenie siE: z esejem oznaczac ma sprawdzanie i por6wnywanie jego teorii. Ale to nie wszystko. przyjmujqc optymistyczne zarozenie, ze udaje siE: zdefiniowac esej, a wiE:c i ustalic jaki~ jego wzorzec, mozna przyjrzec siE: r6wniez granicom esejotw6rstwa , czyli - wychodzqc od archaicznej metody przymierzania konkretnego tekstu do danego wzoru, doj~c do wsp6lczesnej refleksji dotyczqcej rozpowszechniania siE: eseju jako formy i jako nazwy. Warto bowiem podk~lic, ze kariera slowa esej w polszczyinie wiqi:e siE: z licznymi nieporozumieniami i nadui:yciami. Fragment ze s. 8 Wydawnictwo Uniwersytetu S/qskiego / Katowice 2012 Mierzenie się z esejem Mierzenie się z esejem Pamięci Marianny Krakowiak M_Krakowiak_strony.indd 1 2013-01-03 19:52:48 NR 3002 Małgorzata Małgorzata Krakowiak Krakowiak Mierzenie się z esejem Mierzenie się z esejem Studia nad polskimi badaniami eseju literackiego Studia nad polskimi badaniami eseju literackiego Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2012 Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2012 Redaktor serii : Studia o Kulturze Tadeusz Miczka Recenzent Krzysztof Dybciak Spis treści O tytule książki Obecność eseju w literaturze polskiej (ujęcie historyczne) Pytanie o początki Dygresja o miejscu Brzozowskiego Esej w świadomości literackiej w dwudziestoleciu międzywojennym Esej w diasporze literackiej Emigracja Kraj Krajowe badania nad eseistyką (od lat 40. do początku 80. XX wieku) . Droga ku scaleniu i dekadzie eseistyki W kręgu teorii Uzasadnienie zmiany optyki Problemy nazewnicze i ich skutki Literackość czy nieliterackość eseju? 7 13 21 30 44 54 67 85 103 131 133 160 6 Spis treści Ewolucja poglądów na gatunek Granice i ekspansywność formy. Eseizacja Próby klasyfikacji oraz domniemane kierunki ewolucji formy Informacja bibliograficzna Zestawienie wykorzystanych źródeł Indeks osobowy Summary Zusammenfassung 190 217 239 263 265 281 291 293 O tytule książki Co to znaczy „mierzyć się z esejem”? Wskazania słownikowe sugero- wałyby dorównywanie esejowi bądź konkurowanie z nim1. Czy zatem niniejszy tekst miałby, w zamiarze autorki, uchodzić w oczach Czytelnika za esej? Bynajmniej. Od wielu już lat obserwuję w życiu literackim ros- nące zainteresowanie esejem. Przybiera ono rozmaite formy. Po pierwsze, oznacza chętne czytanie tekstów określanych tym właśnie mianem. Po wtóre, upowszechnia się przeświadczenie o dostępności formy piszącym, niekoniecznie „zawodowym” literatom i w związku z tym coraz liczniej- sze wydaje się grono eseistów. Po trzecie wreszcie, przejawia się w bujnym rozwoju piśmiennictwa naukowego i popularnonaukowego, dotyczącego eseju. W literaturze przedmiotu można nawet odnaleźć dość ryzykowny termin, oznaczający odrębną dziedzinę wiedzy: „esejologia”. Co jest ryzy- kownego w postulowaniu nauki o eseju? 1 Znamienny jest cytat ilustrujący użycie tego czasownika, zamieszczony w haśle słownikowym przez Lindego i powtórzony w słowniku warszawskim. Jest to zdanie z tłumaczonej przez Dmochowskiego Iliady: „Z walecznym Hektorem zmierzę się wzajemnie, Czy ja zginę od niego, czy też on ode mnie.” [Il. 2, 241] Zob. M.S.B. Linde: Słownik języka polskiego. T. 3. Lwów 1857, s. 100; Słownik języka polskiego. Red. J. Karłowicz, A. Kr y ńsk i, W. Niedźwiedzk i. T. 2. Warszawa 1902, s. 960. To właśnie znaczenie interesującego nas czasownika, oznaczające dorównywanie, konku- rowanie, zmaganie się, odnotowują zarówno dawne, jak i najnowsze słowniki języka pol- skiego. Por. też np. Słownik języka polskiego. T. 4. Red. W. Doroszewsk i. Warszawa 1963, s. 652; Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny. T. 21. Red. H. Zgółkowa. Poznań 1999, s. 126; Słownik współczesnego języka polskiego. T. 2. Red. B. Dunaj. Kraków 2000, s. 440. 8 O tytule książki Wróćmy w tym miejscu do wyjaśniania tytułu. Mimo wielości teks- tów dotyczących eseistyki status genologiczny, a nawet ontologiczny eseju pozostaje niedookreślony. Czy wolno więc mówić o nauce, której przed- miot jest tak nieprecyzyjnie wskazywany? Jednak za pasjonujące zjawisko uchodzić może publikowanie kolejnych monografii twórczości eseistycz- nych, jak i monografii literatury – nazwijmy ją na razie – „okołoesistycz- nej”. Wielu współczesnych badaczy literatury, wciąż coraz młodszych, chętnie pisuje zarówno o konkretnych esejach, jak i o eseju jako takim. (Ta książka również będzie reprezentowała podobną klasę zjawisk). Wszy- scy oni starają się wpisać esej w jakiś system pojęciowy, w jakąś metodo- logię i w jej ramach ustalić ów dyskusyjny przedmiot nauki. Same zaś eseje cechuje wyjątkowa elastyczność: z łatwością poddają się badawczej i interpretacyjnej „zdradzie”. „Mierzenie się z esejem” oznaczać ma sprawdzanie i porównywanie jego teorii. Ale to nie wszystko. Przyjmując optymistyczne założenie, że udaje się zdefiniować esej, a więc i ustalić jakiś jego wzorzec, można przyjrzeć się również granicom „esejotwórstwa”; czyli – wychodząc od archaicznej metody „przymierzania” konkretnego tekstu do danego wzoru, dojść do współczesnej refleksji dotyczącej rozpowszechniania się eseju jako formy i jako nazwy. Warto bowiem podkreślić, że kariera słowa „esej” w pol- szczyźnie wiąże się z licznymi nieporozumieniami i nadużyciami. Gdy pozostawi się na boku, nie dla wszystkich przecież interesujące, rozważania teoretycznoliterackie, to okaże się, że w  poszczególnych narodowych historiach literatur eseistami bywali znakomici pisarze – znani i uznawani. Uwaga ta dotyczy też oczywiście polskiej literatury. Pozostawione przez owych eseistów teksty są nieustająco czytane, bo stanowią żywy składnik literackiej tradycji, źródło inspiracji i  punkt odniesienia. Bywają przedmiotem nie jednorazowej lektury, ale stałej fascynacji. W  zetknięciu się z  utworami uznawanymi za arcydzielne, tytułowe „mierzenie się z esejem” znaczyć będzie metaforycznie: moco- wanie, zmaganie się z  intelektualną i  artystyczną propozycją eseisty, wobec której czytelnik nie może pozostać obojętnym, albowiem wymaga ona podjęcia dialogu. Szeroko pojęte piśmiennictwo dotyczące „eseistyki w ogóle” stanowi niezmiernie rozległy obszar. Coraz częściej chyba uświadamiają to sobie O tytule książki 9 kolejni adepci esejologii, których artykuły i książki miewają charakter rekapitulacyjny2. Dąży się do zaprezentowania możliwie pełnego stanu badań, niejednokrotnie kosztem ograniczonych konkluzji. Nieustannie przyrastający stan wiedzy o eseistyce uświadamia badaczom zagadnienia potrzebę ciągłych poszukiwań, a może również zniechęcać – szczególnie wtedy, gdy efektem owych dążeń będzie jedynie stwierdzenie, że prezen- towane teorie i opisy w każdym niemal punkcie się wykluczają. Warto sięgnąć po jeszcze jedno słownikowe tłumaczenie czasownika „mierzyć się”. Otóż znaczy on także ‘nie poddawać się przeciwnościom, przezwyciężać trudności’3. Cóż innego pozostaje bowiem autorce kolejnej wypowiedzi „okołoeseistycznej”? Jedno tylko: pokornie zawęzić przed- miot badań tak, by móc go odpowiedzialnie ogarnąć i zweryfikować, oraz postarać się sprostać trudnościom interpretacyjnym. W niniejszym opra- cowaniu przyjrzę się zatem polskiej eseistyce, postrzeganej z perspektywy rodzimej refleksji badawczej. * * * W książce wyodrębnione zostały dwie perspektywy badawcze. Część zatytułowana Obecność eseju w literaturze polskiej zawiera historyczne ujęcie zagadnienia. Przyjęłam (motywując je) założenie, że świadome pisanie esejów – jako utworów wyraźnie odróżniających się od innych – przez polskich autorów datuje się od lat dwudziestych minionego wieku. Odrębną, równolegle wyodrębniającą się kwestią było zakorzenianie się nazwy „esej” w świadomości uczestników polskiego życia literackiego oraz rozmaite propozycje określenia jej zakresu. Prześledziłam, w uję- ciu chronologicznym, badawcze i publicystyczne reakcje na pojawianie się kolejnych tekstów, określanych jako eseje. Wskazałam uwarunkowa- nia historyczne, które w XX stuleciu zaważyły na rozwoju wiedzy o eseju polskim, tworzonym i czytywanym w warunkach zarówno swobodnego 2 W tym miejscu warto wskazać następujące dokonania badawcze: R. Sendyka: Nowoczesny esej. Studium historycznej świadomości gatunku. Kraków 2006; A. Bicz: Esej w polskiej nauce o literaturze. W: „Prace Literackie”. T. 45. Red. M. Ursel. Wrocław 2005, s. 189–212. 3 Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny…, s. 126. 10 O tytule książki przepływu idei, jak i stopniowo na powrót przezwyciężanej pod koniec wieku diaspory literackiej. Część nazwana W kręgu teorii zawiera pięć przekrojowych ujęć eseju, traktowanego już jako określony model genologiczny. Analizując różne stanowiska teoretyczne oraz obserwując współczesne tendencje językowe, najpierw przedstawiłam nieporozumienia terminologiczne i zapropono- wałam (w celu zyskania efektywności komunikacyjnej) uściślenie desyg- natu nazwy. Ukazałam skomplikowane z dzisiejszego punktu widzenia uwarunkowania orzekania o literackości eseju. Utwierdziłam się w prze- konaniu, że opowiadanie się za istnieniem – paradoksalnie precyzyjnego – modelu gatunkowego eseju jest uzasadnione. Opisałam wreszcie rozpo- wszechnianie się form pisarskich, wykształcających się z eseju literackiego w jego tradycyjnej postaci (która wciąż zyskuje nowe realizacje tekstowe). Dotyczy to zarówno opisywanej przez badaczy od dawna eseizacji najróż- niejszych wypowiedzi, jak i hipotetycznej prognozy, dotyczącej znaczą- cych trendów w polskiej literaturze współczesnej. Indeks osobowy* A Adamowicz-Pośpiech Agnieszka (tłum.)  140 Adamski Jerzy  123 Addison Joseph  141 Adorno Theodor W.  208 Albérés René-Marill  90 Ambrożewicz Zbigniew  47 Ampère André Marie  88 André Francis  227 Andres Zbigniew  187, 244 Andruchowycz Jurij  155 Andrzejewski Jerzy  46, 47, 73, 105 Arnold Matthew  140 Arystoteles  16, 208 Augustyn św.  245 B Bacon Francis  22, 32, 42, 87, 88, 89, 97, 102, 139, 140 Baczyński Krzysztof Kamil  76 Balbus Stanisław  155, 214–215, 230, 253 Balcerzan Edward  82, 195, 215–216 Balzac Honoré de  170 Barańczak Stanisław  55 Barthes Roland  178, 181–182, 185, 233 Bartoszyński Kazimierz  213 Bassaj Maria (tłum.)  163 Bator Joanna  233 Bąkowska Elżbieta  106 Bąkowski Piotr  106 Beardsley Monroe  240 Benda Julien  27 Bereś Stanisław  56, 57, 58, 104 Bergamin José  39 Berger Bruno  205, 241, 242 Bernacki Marek  136, 201 Bernat Marek  122, 128, 201 Białoszewski Miron  225 Bicz Arkadiusz  9, 185, 201 Bielatowicz Jan  55, 64, 121 Bielska-Krawczyk Joanna  185 Bieńczyk Marek  233, 236, 257 Bieńkowska Ewa  99, 100, 123, 135, 236 Biran Maine de  175 Bismarck Otto von  113 Błaut Stanisław (tłum.)  99, 225 Błoński Jan  45, 67, 78, 84, 90–93, 94, 95, 98, 99, 105, 114, 116, 149 * Indeks nie obejmuje Zestawienia wykorzystanych źródeł. 282 Indeks osobowy Boas Ralph P.  240 Bobkowski Andrzej  56, 67, 69–70, 85, 127, 250 Bobrowski Czesław  137–139, 140, 142 Bocheński Adolf M.  75 Bolecki Włodzimierz  92, 150, 153–154, 185, 186, 189, 206, 213, 236, 253 Borejsza Jerzy   26, 27, 38–41, 42, 67, 95, 140 Borowski Andrzej  144 Bossuet Jacques-Bénigne  170 Boy-Żeleński Tadeusz  13, 14, 15, 30, 31, 135, 227 Brandys Kazimierz  74 Braun Fritz  245 Breza Tadeusz  41–43, 67, 78, 91, 95 Brodziński Kazimierz  19 Brodzka-Wald Alina  108, 186, 249 Brzechwa Jan  157 Brzozowski Stanisław  21–29, 92, 153 Budzyńska-Daca Agnieszka  232 Bujnicki Tadeusz  103–104, 120, 121, Bujnowski Józef   16, 59–60, 97, 98, 121, 134, 239, 240 Burek Tomasz  84, 106, 128, 221–225 Burska Lidia  108, 186 Burzyńska Anna  178 249 Cieszkowski Ludwik  19 Coelho Paulo  234 Coleridge Samuel  140 Compagnon Antoine  186 Conrad Joseph  62, 71, 194 Cudak Romuald 191, 199, 214 Cuddon John A.  141 Culler Johnatan  163 Cyceron  16, 17 Cywiński Bohdan  249 Czaja Dariusz  233 Czaplejewicz Eugeniusz  126, 177 Czapska Maria  249 Czapski Józef  33, 54, 56, 67, 71, 117– 118, 119, 124, 125, 175, 186, 209, 210, 249, 261 Czarnik Oskar S.  108 Czartoryski Adam Kazimierz  19 Czaykowski Bogdan  45 Czerniawski Adam  45 Czerwińska Elżbieta  122 Czubała Henryk  237, 238 Czub-Rojewska Jadwiga  144 Ć Ćwikliński Krzysztof  127 D Daniel Robert  240 Daniell B.  164 Danilewicz-Zielińska Maria  50, 55, 56, 57, 59, 60, 67, 107, 121 Dante Alighieri  170 Dąbrowska Maria  78, 91 Dąbrowski Stanisław  176, 182–183, 184, 186, 187, 212–213, 219 Defoe Daniel  61, 141 Derrida Jacques  150, 178, 179, 233 C Cat-Mackiewicz Stanisław 258 Chałasiński Józef  74 Chlipalski Krzysztof  47 Chmielewska Katarzyna  253 Chopin Fryderyk  19 Chwin Stefan  82–83, 103, 233 Cichy Michał  58 Ciechanowicz Jerzy  231–232 Indeks osobowy 283 Florio John  140 Folkierski Władysław  63 Foucault Michel  150, 152, 233 Franciszek św. (właśc. Bernardone Giovanni)  168 Frankowiak Anita  230 Fryde Ludwik  27, 172, 189 G Gauguin Paul  194 Gazda Grzegorz  136, 200 Geertz Clifford  212, 233 Genet Jean  258 Gębala Stanisław  54, 56, 58, 185, 248– Dębska-Kossakowska Aleksandra  185 Dmochowski Franciszek Ksawery  7 Dobosz Andrzej  90, 94–95, 96 Dobrowolski Antoni B.  72 Dobrowolski Tadeusz  71, 74 Dołęga-Mostowicz Tadeusz  83 Dorn Marek  51 Doroszewski Witold  7 Dufrenne Mikel  179 Dunaj Bogusław  7 Dunikowski Xawery  72 Dunin Kinga  257 Dürer Albrecht  147 Dybciak Krzysztof  50, 56, 59, 60, 92, 98–99, 102, 104–105, 106, 107, 121–122, 123, 126–127, 135–136, 147, 201, 203–204, 205, 206, 218, 235, 250–251 Dygat Stanisław  74 Dziadek Adam  236 Dzierżyński Feliks  70 E Eco Umberto  139 Einstein Albert  194 Ellis John M.  162–163 Elzenberg Henryk  33, 79, 234, 254, 256 Emerson Ralph W.  170 F Faulkner William  74 Feldman Józef  72 Fik Ignacy  41 Fik Marta  94, 105, 116 Fish Stanley  178 Fiut Aleksander  105 Flaszen Ludwik  67, 90, 93–94, 95, 96, 225 250 259 Giedroyc Jerzy  57, 58 Gierek Edward  82 Glinka Ksawery  249 Głowala Wojciech  41, 97, 98, 102, 134, 172, 173, 175, 176, 202–203, 205, 208, 209, 217, 224, 240, 241 Głowiński Michał   26, 92, 195, 196, Goebbels Joseph  78 Goethe Johann W.  164, 193 Gołubiew Antoni  75, 76 Gombrowicz Witold   55, 57, 58, 85, 116, 225, 229, 249, 250 Gomułka Władysław  82 Gondowicz Jan  94 Gontarz Beata  157, 263 Gorbaczow Michaił  258 Gotowski B.  137–138 Górnicki Łukasz  19, 97, 122 Górski Konrad  75 Greenblatt Stephen J.  233 Gretkowska Manuela  257 Grochowski Grzegorz  213 284 Indeks osobowy Grodzki Bogusław  236–237 Gruszka Monika  156 Grzmil-Tylutki Halina  192–193 Grzybowski Konstanty  72 H Handke Mirosław  146 Hartman Geoffrey  163 Haupt Zygmunt  67, 236 Heck Dorota  18, 19, 26, 46, 146, 178, 200, 207, 219–220, 234, 247, 252 Heidegger Martin  238 Heistein Józef  100, 222–223 Herbert Zbigniew   79, 145, 186, 231, 233, 236 Herling-Grudziński Gustaw   55, 56, 57, 58, 67, 84, 118, 119, 120, 125, 185, 186, 188, 189, 229–230, 243– 244, 249 Hertz Paweł  74, 128 Heska-Kwaśniewicz Krystyna  230, 257, 263 Hilsbecher Walter  99, 225 Himmler Heinrich  70 Hindemith Paul  147 Hitler Adolf  70, 78 Hnidiuk Jacek  187 Holmes Olivier W.  36 Holzer Jerzy  111 Homer  66, 170 Horacy  162 Hugo Victor  100, 164, 223 Huizinga Johan  75 Humboldt Alexander von  164 Hume David  32, 87, 88, 102 Hutnikiewicz Artur  50 I Ingarden Roman 168 Irzykowski Karol  15, 27, 36, 181, 221, Iwaszkiewicz Jarosław  74, 75, 78, 79, 223 91 J Jagielski Mieczysław  109 Janion Maria  84, 221, 233 Janta Aleksander  249 Januszkiewicz Michał  167, 186 Jarczyńska Maria  71 Jarosiński Zbigniew  84 Jaruzelski Wojciech  109–110 Jarzębski Jerzy  50, 57, 60, 114 Jasienica Paweł (właśc. Beynar Leon Lech)  75–76, 80 Jasińska-Wojtkowska Maria  203, 251 Jasiński Janusz  111 Jastrun Mieczysław  74, 78, 91, 234 Jeleński Konstanty  55, 118, 136, 249 Jędrychowska Maria  145 Joyce James  221 Julian Apostata  47 Just Klaus G.  242 K Kafka Franz  221 Kałużyński Zygmunt  14, 16, 85, 133 Kamieńska Anna  234 Kaniewska Bogumiła  180 Kant Immanuel  47, 167–168 Karłowicz Jan  7 Karol XIV Gustaw (król)  117 Karpiński Wojciech   107, 117, 118, Kartezjusz (właśc. Descartes René)  31, 120, 252 140, 245 Kasperski Edward  167, 170, 180 Indeks osobowy 285 Kasprowicz Jan  172 Kaszubski Przemysław  142–143 Katon Starszy  18, 78 Kawyn Stefan 26 Kaźmierczyk Adam  56 Keats John  170 Kępiński Antoni  80 Kieniewicz Stefan  75 Kijowska Kazimiera  150 Kijowski Andrzej  67, 84, 90, 113–114, 116, 150, 225 Kisiel Marian  45, 115 Kisielewski Stefan  76, 257–258 Klaczko Julian  19 Klecel Marek  122 Kleiner Juliusz  26, 173 Kołaczkowski Stefan  172 Kołakowski Leszek  55, 124, 249 Kołłątaj Hugo  19, 97 Komar Michał  233 Konarski Stanisław  19 Kopczyk Michał  69 Kopernik Mikołaj  71 Kornhauser Julian  83, 114, 116 Kotarbiński Tadeusz  22, 89–90, 96 Kott Jan  14, 55, 71, 76, 78, 79, 90, 91, 188, 261 Kowalczyk Andrzej Stanisław  14, 15, 16, 17, 18, 46, 231, 252 Kozicka Dorota  230–231, 233, 237 Kozielecki Józef  215 Kozłowski Krzysztof  47, 208 Koźmian Kajetan  19 Krall Hanna  233 Krasucki Eryk  38 Krasuski Krzysztof  115 Kraus Karl  245 Kristeva Julia  181, 233 Krleža Miroslav  140 Kruk Erwin  111 Kruszyński Zbigniew  118 Kryński Adam  7 Krzyżyk Danuta  145, 146 Kubacki Wacław  71, 74 Kubiak Zygmunt  79, 81 Kuczyńska-Koschany Katarzyna  147 Kuryluk Józef  233 Kuśniewicz Andrzej  223 Kuźma Erazm  187 Kwiatkowski Jerzy  83, 90 L Lack Stanisław  30 Lanson Gustave  63 Latour Bruno  233 Lechoń Jan (właśc. Serafinowicz Le- szek)  120, 249 Leggett Glenn  240 Leibnitz Gottfried Wilhelm  88 Lem Stanisław  161, 162, 249 Leśmian Bolesław  179, 180, 182 Lichański Stefan  80, 81, 99, 225 Linde Samuel Bogumił  7 Litwin Aleksander  74 Loba Mirosław  143 Locke John  88 Lubelska Magdalena  178 Lubomirski Stanisław Herakliusz  19 Lukács György  21, 22, 23 Lyotard Jean-François  178 Ł Łapiński Zdzisław  68 Łebkowska Anna  178 Łojek Jadwiga  144 Łukasiewicz Jacek  83, 84, 190 286 Indeks osobowy 199 M Mach Wilhelm  221 Maciąg Włodzimierz  90 Maciejewski Janusz  186 Mackiewicz Józef  124 Makowiecki Tadeusz  34, 35 Malewska Hanna  33, 76 Malinowska Elżbieta  232 Malinowski Bronisław  194 Małcużyński Karol  109–110 Mann Thomas  83, 100 Mańkowski Jerzy (tłum.)  166 Marat Jean-Paul  70 Marecki Piotr  187 Marek Aureliusz  16, 18 Maritain Jacques  75 Markiewicz Henryk  21, 167, 171–172, Markowski Michał Paweł   150–153, 154, 181–182, 185, 201, 205–208, 233, 244, 252–253, 255 Marks Karl  69, 255 Maroszczuk Grażyna  243–244 Martini Fritz  241 Matusz Sławomir  244–245 Matuszewski Ryszard  74, 79 Mauriac François  71 Mazowiecki Tadeusz  58, 106 Mazur Daria  175 Meegeren Henricus Antonius van  73 Mentzel Zbigniew  116 Michnik Adam  58 Micińska-Kenarowa Halina  68 Miciński Bolesław  13, 14, 15, 37, 38, 47–50, 67, 68, 98–99, 102, 122, 136, 137, 167–168, 175, 186, 189, 207– 208, 209, 210, 247, 254, 255, 258 Mickiewicz Adam  74, 157, 194, 260 Miller Joseph Hillis  163 Miłosz Czesław  14, 15, 16, 46, 55, 57, 64, 65, 66, 67, 68, 71, 73, 84, 86, 104–107, 115, 116, 117, 120, 124, 126, 194, 236, 237, 247, 249, 252 Minturno A.S.  164 Misiorny Michał  123–124 Mochnacki Maurycy  19, 20 Mongin Olivier  180 Montaigne Michel de  17, 18, 26, 30, 31, 32, 33, 39, 40, 42, 62, 72, 87, 88, 89, 99, 102, 117, 122, 135, 139, 140, 143, 145, 164, 165, 170, 199, 206, 210, 227, 252 Morawski Stefan  22, 72 Mrożek Sławomir  116 Musil Robert  100, 221, 223 N Naganowski Egon  100–101, 140, 221, Napierski Stefan  36, 41 Nasiłowska Anna  44, 114 Nawarecki Aleksander  260–261 Niedźwiedzki Władysław  7 Nikifor  227 Nowaczyński Adolf  26, 27 Nowak Zbigniew Jerzy  191–192 Nowakowski Zygmunt  120 Nycz Ryszard  21, 22, 23, 58, 186, 212, 242–243 O Okopień-Sławińska Aleksandra  196 Olejniczak Józef  185, 209, 229, 248 Opacki Ireneusz  20, 196–198, 199, 213, 220, 232, 233 Orlicki Sławomir  101–102, 240, 241 223 Indeks osobowy 287 Ostaszewska Danuta  191, 200, 214 Ostrowski Witold   97, 98, 135–136, 200–201, 239–240, 241 P Pacholski Arkadiusz  185 Pankiewicz Józef  71, 72 Paqot Thierry  180 Parandowski Jan  13, 53, 67, 71, 75, 77, 78, 186, 219 Parnicki Teodor  190 Pasterski Janusz  187, 244 Paszyński Włodzimierz  146–147 Pater Walter  140 Pawlikowski Michał  35 Pawlus Marta  136, 201 Pawłowski Włodzimierz (tłum.)  122 Paźniewski Włodzimierz   128, 140, 245–246 Peiper Tadeusz  72 Piechal Marian  34 Pilch Jerzy  257 Piłsudski Józef  34 Platon 16, 18,  170 Plucińska-Smorawska Katarzyna  69 Plutarch  18 Podhorski-Okołów Leonard  74 Pokojska Agnieszka (tłum.)  162 Polgar A.  245 Pollakówna Joanna  118 Pomian Krzysztof  57 Pope Alexander  201, 202 Popper Leo  21, 22 Potocki Jan  79 Potrykus-Woźniak Paulina   156, 159, 201, 202 Proust Marcel  181, 221 Pruszyński Mieczysław  70 Przybylska Renata  144 Przybylski Ryszard  19, 20, 79, 136 Przybylski Ryszard K.  58 Przymuszała Beata  167 Puzyna Konstanty  90 Pytasz Marek  186, 229 R Rabizo-Birek Magdalena  154 Radziwiłł Krzysztof  74 Regiewicz Adam  145 Rej Mikołaj  97, 201 Rilke Rainer Maria  147 Robespierre Maximilien de  70 Rogoziński Julian  83–84 Rohner Karl  127 Rorty Richard  178, 179 Rosiek Stanisław  83 Roszak Joanna  147 Rott Dariusz  232 Rowiński Cezary  101 Rożek Lucyna  261, 263 Rudnicki Adolf  78, 91, 225 Rymkiewicz Jarosław Marek  81, 233 S Sakowski Juliusz  249 Salten Felix  245 Sardanapal  19 Sarnowska-Temeriusz Elżbieta  166 Sawicki Stefan  199–200 Scaliger Julius Caesar  105–166 Schiller Friedrich  164 Schopenhauer Arthur  22, 168 Sendyka Roma  9, 25, 26, 28, 29, 30, 36, 37, 39, 85, 157, 186, 208, 217, 224, 233–234, 236 Seneka  16, 18 288 Indeks osobowy Shakespeare William  161, 170 Shipley Joseph   T. 16, 60, 61, 63, 97, 239–240 Sieradzki J.  52 Sikora Irena  16, 17, 20, 99, 201 Sinkowa Zofia  141 Skarga Barbara  233, 256 Skarga Piotr  19, 97 Skwarczyńska Stefania  32, 35, 42, 133, 139, 163–164, 172–177, 182, 188, 191, 196 Skwarczyński Adam  34 Sławiński Janusz  128, 196, 199 Słowacki Juliusz  19, 76, 194 Smith Edwin  240 Smoleński Paweł  58 Smulski Jerzy  68 Sokołowski Kazimierz  52 Sokrates  18 Sontag Susan  178 Spengler Oswald  194 Spytkowski Józef  26 Staël Germaine de  163 Staff Leopold  74 Stala Marian  116, 144 Stalin Iosif (właśc. Dżugaszwili I.W.) 70, 72 78, 183 Starowieyska-Morstinowa Zofia   76, Stasiuk Andrzej  154–156, 257, 258–259 Staszic Stanisław  19, 97 Steele Richard  141 Stein Gertruda  188 Stempowski Jerzy (pseud. Hostowiec Paweł)   13, 14, 16, 33, 36, 37, 46, 47, 53, 54, 56, 57, 59, 64, 65, 67, 84, 94, 96, 102, 108, 116, 117, 119, 120, 122, 124, 125, 127, 136, 137, 145, 156, 161–162, 168–169, 170, 186, 189, 209, 210, 229, 233, 247, 252, 254–255, 258, 261 Stevenson Robert L.  140 Steward John L.  240, 242 Stępień Marian  27, 124–126 Stróżyński Tomasz (tłum.)  186 Strzelecka Jolanta  110 Strzelecki Jan  81 Strzyżewski Tomasz  58 Sulikowski Andrzej  225 Szczepański Jan Józef  80, 225–229 Szczerbakiewicz Rafał  231–232 Szmidt Andrzej  128 Szuman Stefan  72, 73 Szymański Wiesław Paweł  68 Szymborska Wisława  215 Ś Śniadecki Jan  19 Śniadecki Jędrzej  19 Święch Jerzy  44 Świętochowski Aleksander  19 T Tarnowska Maria (tłum.)  15 Tatarkiewicz Władysław   23, 31, 32, 87–89, 90, 96, 164–165 Tatarkiewiczowa Teresa  32 Taylor Charles  243 Tazbir Mieczysław  90 Terlecki Tymon   58–60, 62, 64, 67, 84, 107, 117, 120, 121, 134, 240, 249 Terrasse Jean  200 Timoszewicz Jerzy  65, 117, 120 Tischner Józef  233 Tołstoj Lew  74, 100, 223 Indeks osobowy 289 Tomasik Wojciech  68, 150, 185, 206, 253 Tomkowski Jan  186, 209, 261 Treugutt Stefan  106 Truffau Paul  63 Trzynadlowski Jan  192, 195 Turnau Jan  111 Twardowski Kazimierz  152, 181 Tynecka-Makowska Słowinia  136, 200 U Ugrešić Dubravka  140 Ulewicz Tadeusz  26 Ulicka Danuta  167 Unamuno Miguel de  39 Uniłowski Krzysztof  197 Ursel Marian  9, 185, 201 V Van Tieghem Paul  191 Vincenz Stanisław  14, 16, 46, 54, 56, 65, 66, 67, 85, 116, 119, 122, 124, 126, 127, 247, 249, 252, 253–254, 255, 258 W Walas Teresa  44 Walker Hugh  240 Wałęsa Lech  106, 109 Warren Austin  167, 169–170 Wasiutyński Jeremi  71 Wat Aleksander  125, 249 Ważyk Adam  68, 75, 221 Wellek René  167, 169–170 Werner Andrzej  106, 107 Wierzyński Kazimierz  120, 124, 249 Winnicka Ewa  146–147 Wiszniowska Monika  76 Witkiewicz Stanisław Ignacy  223, 252 Witkowska Alicja  219 Witkowska Alina  19 Wittbrot Marek  147 Wittlin Józef  33, 37, 53, 54, 56, 84, 116, 120, 125, 126, 127, 137, 145, 209, 210, 249, 250 Wojdyło Marek  114 Wolter (Voltaire; właśc. Arouet Fran- çois Marie)  39 Woźniakowski Jacek  75 Wroczyński Tomasz  128, 200, 201, 204–205, 218, 242 Wróblewski Maciej  144–145 Wyka Kazimierz   13, 14, 15, 16, 21, 27, 28, 29, 36, 37, 38, 41, 46, 47, 67, 68, 69, 71, 72, 73, 78, 81, 84, 85–86, 92, 93, 96, 111–113, 133, 148, 182, 193–195, 209, 211, 224 Wyka Marta  14, 15, 53, 144, 206, 235– Wyskiel Wojciech  120–121, 122 Wysłouch Seweryna  58, 167, 184, 186, 236, 247 213–214 Wyspiański Stanisław  33, 172 Wyszkowski Krzysztof  106 Z Zabierowski Stefan  80, 219, 229, 263 Zaczkowski Piotr  157 Zagajewski Adam  56, 83, 116 Zagórski Jerzy  76, 78, 79 Zawadzki Andrzej  23, 24, 25, 47, 157, 237 Zawodziński Karol Wiktor  74, 75 Zeler Bogdan  145, 146, 230, 257, 263 Zgorzelski Czesław  196–198, 199 Zgółkowa Halina  7 290 Indeks osobowy Zieliński Marek  111, 119, 128 Zimand Roman  106, 123 Znaniecki Florian  49 Zwierzyński Leszek  219, 263 Ż Żeleński Tadeusz Boy zob. Boy-Że- leński Tadeusz Żółkiewski Stefan  86, 172 Małgorzata Krakowiak Coping with an essay Studies on Polish research on a literary essay Summar y Coping with an essay shows two research perspectives. The part entitled The presence of an essay in the Polish literature is a historical perspective of the very phenomenon. Motivating it, the assumption is that writing essays consciously, as texts clearly different from others, by Polish authors has been dated back to the 1920s. A separate, but paral- lel issue was the ingraining of the term „essay” in the awareness of the participants of the Polish literary life, and various propositions to define its scope. Chronologically, the research and literary reactions to the appearance of subsequent texts referred to as essays were traced. Historical conditions influencing an increase in knowledge on a Polish essay, created and read under the circumstances of both a free flow of ideas, and gradually with a return of the literary diaspora overcome at the end of the century. The part called In the circle of the theory contains five cross-sectional perspectives of an essay, already treated as a defined genological model. Analysing various theoretical stand- points, and observing contemporary linguistic tendencies, first terminological misunder- standings were presented, and a suggestion to specify the name designation (in order to achieve a communicative efficiency) was offered. Complex conditions of pronouncing a literary nature of an essay were shown from today’s point of view. The author was con- firmed in her beliefs that being in favour of the existence of a paradoxically precise genre model of an essay is justified. Finally, the popularization of writing forms deriving from a literary essay in its traditional form (which is still gaining new textual realizations). It concerns both the esseisation of various texts described by researchers for a long time, and a hypothetical prediction concerning significant trends in the Polish literature nowadays. Małgorzata Krakowiak Dem Essay entgegentreten Studien zum Thema: polnische Forschungen über literarisches Essay Zusammenfassung Das Buch Dem Essay entgegentreten stellt zwei Forschungsperspektiven dar. In dem Teil Das Essay in der polnischen Literatur wird das Thema vom historischen Standpunkt aus betrachtet. Die Verfasserin hat angenommen, dass sich polnische Autoren mit dem Essay – als einem separaten literarischen Genre – ganz bewusst seit 20er Jahren des 20.Jhs befassen. Ein ganz anderes Problem ist, wie und in welchem Ausmaß sich die Bezeichnung „Essay“ in dem Bewusstsein der Teilnehmer des literarischen Lebens in Polen eingeprägt hat. Die Verfasserin hat chronologisch die Publikationen untersucht, die eine Reaktion auf erscheinende und als Essays bezeichnete Texte waren. Sie nannte historische Bedingungen, die im 20.Jh für die Entwicklung des Wissens über das pol- nische Essay ausschlaggebend waren. Das Essay war damals geschrieben und gelesen sowohl beim freien Ideenfluss, wie auch als Ausdruck der Ende des Jahrhunderts wieder überwundenen literarischen Diaspora. Der Teil Im Theorienkreis enthält fünf Querschnitte durch das Essay, das schon als ein bestimmtes genologisches Modell gilt. In Bezug auf verschiedene theoretische Stand- punkte und gegenwärtige Sprachtendenzen stellt die Verfasserin terminologische Miss- verständnisse fest und schlägt zwecks besserer Kommunikationseffektivität vor, das Designat des Namens genauer zu bestimmen. Sie nennt die aus heutiger Sicht kompli- zierten Bedingungen, die darüber entscheiden, dass ein Essay als ein literarisches Werk betrachtet wird. Die Verfasserin hat sich in der Überzeugung bestärkt gesehen, dass das Vorhandensein von dem präzisen Genre „Essay“ ganz berechtigt ist. Schließlich beschreibt sie die Verbreitung von den Schreibformen, die von dem literarischen Essay in dessen traditioneller Form (die immer wieder neue Textformen annimmt) entstehen. Das betrifft sowohl die von den Wissenschaftlern schon seit langem geschilderte Essay- isierung von der Aussage, wie auch die hypothetische Prognose für bedeutende Trends in der heutigen polnischen Prosa. Redakcja Barbara Malska Projekt okładki, stron tytułowych i działowych Piotr Kossakowski Redakcja techniczna Małgorzata Pleśniar Korekta Mirosława Żłobińska Skład i łamanie Marek Zagniński Copyright © 2012 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-2147-9 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-504-9 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 18,5. Ark. wyd. 19,5. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 24 zł (+ VAT) Druk i oprawa: PPHU TOTEM s.c. M. Rejnowski, J. Zamiara ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mierzenie się z esejem. Studia nad polskimi badaniami eseju literackiego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: