Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00052 011830 7452775 na godz. na dobę w sumie
Mikropolis. Socjologia miasta osobistego - ebook/pdf
Mikropolis. Socjologia miasta osobistego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 180
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9857-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka jest jednym z pierwszych w polskiej literaturze naukowej z dziedziny socjologii miasta przykładem zastosowania perspektywy antropologiczno­socjologicznej oraz paradygmatów interpretacyjnego i socjologii życia codziennego, czyli metodologii jakościowej, stosowanych w badaniach antropologicznych i etnologicznych. Podejście to pokazane jest na tle teoretycznych ujęć tematyki zamieszkiwania, lokalnej społeczności i nowych ruchów miejskich, poszukiwań istoty miasta i wyobrażeń na jego temat.
Problematyka książki skupia się wokół dwóch wątków. Pierwszym z nich i wiodącym jest mikropolis - koncepcja osobistego sposobu widzenia i przeżywania trzech podstawowych wymiarów: fragmentów przestrzeni miejskiej, części zbiorowości mieszkańców i wybranych wyobrażeń w dziedzinie literatury, mitów i empirycznych badań społecznych postaw, odpowiadająca rzeczywistemu trybowi eksplorowania czy użytkowania miejskiej przestrzeni. Drugim wątkiem jest Łódź z okresu dzieciństwa i młodości autora, rodzinna kamienica, podwórko i miasto opisywane z osobistego punktu widzenia - retrospekcja pokazująca świat już nieistniejący, zasługujący na przypomnienie.
Niewątpliwie publikacja spotka się z dużym zainteresowaniem nie tylko socjologów, lecz także antropologów, urbanistów, geografów miasta oraz współdecydujących o jakości życia w miejskich strukturach.
 
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Andrzej Majer – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Wsi i Miasta, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Małgorzata Dymnicka REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Iwona Gos SKŁAD KOMPUTEROWY Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Łukasz Orzechowski Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/whitelook W książce zamieszczono fotografie autorstwa Alicji Piotrowskiej © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07061.15.0.M Ark. wyd. 14,0, ark. druk. 11,25 ISBN 978-83-7969-856-1 e-ISBN 978-83-7969-857-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia @uni.lodz.pl Spis treści Wprowadzenie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 1. Mikropolis – miasto osobiste  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mikropolis i jednostki  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uwarunkowania miasta osobistego  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 2. Między swoimi  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wspólnotowy modus vivendi  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Praxis kultury kamienicy  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rytuały  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Miasto młodej Łodzi  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 3. Dom i mieszkanie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dyskursywne znaczenie domu i mieszkania  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Praktyki związane z mieszkaniem i domem  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zapachy i dźwięki  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przywiązanie do miejsca zamieszkania  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 4. Lokalność i nowe ruchy miejskie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lokalizm i ponowoczesność  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Odrodzenie się lokalizmu i sąsiedztwa  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sąsiedztwo i przemiany społeczności  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 5. Teorie i alegorie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lejtmotywy miast  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W poszukiwaniu wzorca miasta  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kulturowe cechy miast  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 6. Miasto – struktura wyobrażona  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Figury i stereotypy  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Świadomość miasta  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wyobrażenia Łodzi  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dziedzictwo i przyszłość  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 7. Nowe mikropolis: miejsca kultury i nowe ruchy społeczne  . . . . . . . Miejsca kultury – definicje  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Łódzkie miejsce kultury  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sami o sobie: miejskie ruchy społeczne  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Obywatelstwo miejskie  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bibliografia  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 13 24 28 33 40 44 49 54 59 66 72 75 77 83 88 94 96 101 103 110 113 121 122 126 133 135 141 144 152 155 163 167 Wprowadzenie Mowa pamięci jest rozwlekła: zwielokrotnia znaki, aby miasto zaczęło istnieć. Italo Calvino Niewidzialne miasta Problematyka tej książki skupia się wokół dwóch wątków. Pierwszym z nich i wiodącym jest mikropolis. W ten sposób został nazwany sposób wi- dzenia i przeżywania miasta w wymiarach odpowiadających percepcji jed- nostek, czyli do skali mikro lub osobistej, zgodnej z rzeczywistym sposobem eksplorowania miejskiej przestrzeni. Mikropolis to fragment miasta uznawa- ny za „swój” i część jego mieszkańców – rodzina, przyjaciele, koledzy, znajomi, sąsiedzi – również traktowani jako „swoi”. Innymi słowy to osobiste albo wła- sne miasto w mieście, swego rodzaju pars pro toto (część w miejsce całości), a zarazem przenośnia wyrażająca najbliższy rzeczywistości i najprawdziw- szy sposób kontaktu z miejskim środowiskiem. Nie ma powodu ukrywać, że to również moja własna wersja związku z miastem, wzmocniona wyobraźnią i wypełniona empatią. Przesłanką podjęcia tego wątku jest przekonanie, że większość uze- wnętrznianych postaw wobec miast – od powielania obiegowych stereoty- pów do głębokiego lokalnego patriotyzmu – realnie odnosi się tylko do części rzeczywistości miejskiej. Ludzie pytani przez badaczy o stosunek do miasta po prostu nie znają całości przedmiotu ich postaw i opinii. Dysponują niepeł- ną wiedzą, a sposób ich myślenia zazwyczaj opiera się w mniejszym stopniu na osobistej znajomości i własnych poglądach, w większym natomiast na po- wtarzaniu schematów w społecznym obiegu, nierzadko stereotypów, bana- łów, nieprawdziwych odczuć, uprzedzeń lub apologii. Rzadko są to wzorce obiektywne. Ludzie mieszkający w miastach liczących co najmniej pół mi- liona mieszkańców nigdy nie znają ich w całości. Nie są w stanie ich poznać, ponieważ życie większości z nich rozgrywa się w większych lub mniejszych fragmentach miast i określonych miejscach. To jednak daje prawo do uzna- wania tego za bliski i znany, indywidualny (osobisty) zakres przestrzeni. Pra- wie każdy ma w większym czy mniejszym mieście „swoje” miejsca, z którymi łączą go subiektywne uczucia lub emocje i traktuje je jako własne (osobiste). Podobnie jest z przestrzenią społeczną; to metaforyczne określenie dotyczy zbiorowości liczącej wiele tysięcy, a w wypadku dużych miast – wiele milio- nów ludzi, spośród których można osobiście znać czy choćby rozpoznawać zaledwie niewielką liczbę. Niemal każdy ma jednak w zasięgu osobistych 8 || Mikropolis. Socjologia miasta osobistego kontaktów wyłonione z tej zbiorowości grono osób, z którymi czuł lub czu- je się nadal emocjonalnie związany. Fragmenty miejskiej przestrzeni i część zbiorowości mieszkańców znane jednostkom to subiektywistyczne miasta w miniaturze, limitowane autopsją, czyli mikropolis – dzielnice lub części, w których się mieszka, pracuje, najczęściej przebywa lub są po prostu najle- piej znane i rozpoznawane, oraz ludzie, z którymi były lub są utrzymywane kontakty albo trwalsze więzi. Inspiracją do podjęcia tej problematyki była metafora Stanisława Ossow- skiego o „prywatnej ojczyźnie” i stale aktualna, chociaż niedostatecznie wyko- rzystana w polskiej socjologii, teza Floriana Znanieckiego o tym, że przestrzeń postrzegana jest przez ludzi przez pryzmat nieprzestrzennych systemów war- tości. „Prywatna ojczyzna” to jeden z najbardziej znanych motywów utworzo- nych przez polskiego socjologa. Znaczy w uproszczeniu terytorium najbliższe jednostce, do którego jest przywiązana z racji osobistych losów i które traktu- je jako wartość, o czym także pisał Znaniecki. Warto pojąć próbę uwspółcze- śnienia tych klasycznych wątków z nieco odmiennej perspektywy. Drugim z wiodących wątków książki jest pamięć i utrwalone w niej wy- obrażenia miejsca urodzenia i wychowania – kamienicy w centrum Łodzi i społeczności jej mieszkańców. Nostalgia za arkadyjską krainą dzieciństwa i młodości sprawia, że podsuwane przez pamięć obrazy są mocno wyideali- zowane. Mimo to, choćby ze względów kronikarskich, warto przypomnieć to, co przynajmniej dla dwóch pokoleń jest już niewyobrażalne: miasto niegdyś rozdwojone, złożone z nieprzystawalnych części. W jednej mieściła się fa- bryczna Łódź, tętniąca rytmem trójzmianowej, wyczerpującej pracy tysięcy kobiet, w drugiej – biegło szybko niefrasobliwe życie młodzieży rozkołysanej bigbitową muzyką „szalonych” lat sześćdziesiątych. Nie ma już tego dualnego miasta, a jego pozostałości zacierają stopniowo współczesne inwestycje. Literatura o miastach, zarówno piękna jak i naukowa, stanowi zwykle wciągającą lekturę. Ogromna większość jej utworów to wykładnie, co oczy- wiste, poglądów ich autorów; w tym sensie są one także egzemplifikacjami „miasta osobistego”. Książka ta próbuje płynnie łączyć reminiscencje o Łodzi sprzed pół wieku z teoretycznym dyskursem o miastach. Przypomina nieco pod tym względem myśli starca z prozy Italo Calvino (2013). W Niewidzialnych miastach Calvino zabiera czytelnika w pełną wrażeń podróż w głąb wyimaginowanych, baśnio- wych krain i nieistniejących, egzotycznych miast. Miasto, o którym niegdyś marzył starzec, obejmowało jego samego w młodości; do mitycznego mia- sta Izydory przybywa, będąc już w podeszłym wieku. Na rynku jest murek, gdzie przesiadują w rzędzie starcy, aby patrzeć na przechodzącą młodzież; on także siedzi pośród nich, niepewny czy ktokolwiek z tej młodzieży będzie zainteresowany nim i jego osobistymi wyobrażeniami. Wprowadzenie || 9 Duński architekt Jan Gehl w naukowym wykładzie pokazuje, w jaki spo- sób otaczająca ludzi w miastach przestrzeń wpływa na relacje i podejmo- wane przez nich aktywności. Jego słynny motyw i jednocześnie tytuł książki Miasta dla ludzi wpisuje się w rząd tysięcy rozpraw o miastach i ich rozwoju; o tym, czym jest miasto, kto je tworzy i czym się przy tym kieruje, ukazywa- nych w kontekście historii, architektury, urbanistyki i ekonomii. Mimo oczy- wistych różnic, książki Calvino i Gehla łączy głęboko osobisty stosunek do miasta . Problematyka miejska w ramach nauki o społeczeństwie odsyła do so- cjologii miasta. Kategoria mikropolis oznacza pozostawanie w obrębie tej subdyscypliny, ale niekoniecznie wpisanie się w jej najbardziej popularne pa- radygmaty. W przeciwieństwie do wielu wybitnych dokonań w tej dziedzinie, w niniejszej książce nie ma krytyki współczesnego miasta, nie uprawia się politycznie zaangażowanego dyskursu o nim i nie rozważa projektów zmian. Oba główne motywy tej monografii są w istocie ateoretyczne, a podejście do problematyki miejskiej synkretyczne w tym znaczeniu, że rozważania o mikropolis wychodzą poza zwyczajowe granice socjologii miasta w stronę znacznie pojemniejszej, wielodyscyplinowej „nauki o miastach” i przyjmują optykę mikrosocjologiczną. Ich przewodnią myślą jest subiektywizm ujmo- wania codziennej rzeczywistości, minionej i aktualnej. Podejście to podąża w ten sposób śladem ujęć jakościowych stosowanych w badaniach antro- pologicznych i etnologicznych, ponieważ w obrębie dominującej orientacji socjologii miasta perspektywy mikro i życia codziennego, będące z natury kategoriami bliskiego dystansu, są prawie nieobecne. Jednym z głównych przedmiotów analiz mikrosocjologii jest charakter codziennych ludzkich in- terakcji społecznych i działań „twarzą w twarz” – z czego tworzy się następ- nie „zagęszczony opis” praktyk codzienności (określenie Aleksandra Mante- rysa i Janusza Muchy). Perspektywa mikrosocjologiczna bazuje na analizie interpretacyjnej symboliki interakcji, wzorów kultury i związanych z tym aspektów ludzkich zachowań. Na tym polu utrzymuje bliski związek z filozo- fią fenomenologiczną i etnometodologią. Opracowania utrzymane w metodologicznej konwencji socjologii co- dzienności można – za Piotrem Sztompką – nazwać przykładami „trzeciej socjologii”. W przeciwieństwie do pierwszej, mającej za przedmiot zgene- ralizowaną ludzkość, i drugiej, zajmującej się między innymi działaniami społecznymi lub interakcjami, trzecia socjologia skupia się na analizach sieci wielokierunkowych relacji między jednostkami. Te sieci to jednost- kowo-społeczne pola, nieustannie zmienne i płynne, znajdujące się w pro- cesie ciągłego stawania się – inaczej: zdarzenia społeczne, to jest działania ludzi wobec siebie, w powiązaniu z innymi i w ramach pewnej wspólnej dla działających sytuacji (Sztompka, Bogunia-Borowska, 2008, s. 18–24). Ramy 10 || Mikropolis. Socjologia miasta osobistego klasycznych teorii tych zjawisk nie obejmują. Perspektywa antropologicz- no-socjologiczna i paradygmat interpretacyjny w nawiązaniu do socjologii życia codziennego, w przeciwieństwie do normatywnych odpowiedników w metodologii naukowej, koncentrują się na jednostkach lub społeczno- ściach i na ich działaniach. Koncepcja miasta osobistego nie sięga jednak tak daleko i świadomie nie wypełnia warunków uprawniających do konsekwentnego wykorzystania analizy interpretacyjnej lub uwzględnienia wymogów socjologii codzienne- go życia. Wykracza jednak poza nawias metodologii typowej dla socjologii miasta, nie poddając także kanonom akademickiej narracji emocji towarzy- szących retrospekcji w czasie. Opisuje i interpretuje okruchy życia w łódz- kiej kamienicy czynszowej, z czym nie sposób uporać się inaczej, niż świa- domie rezygnując z pozytywistycznych paradygmatów na rzecz niektórych tylko elementów podejść charakterystycznych dla socjologii lub antropologii codzienności i konwencji interpretatywnej. Zadaniem badacza codzienno- ści, pisze Ewa Grażyna Karpińska, jest identyfikowanie typowych sytuacji i ujawnianie szczegółowych elementów mocno z nimi związanych, a także wyjaśnianie powiązania między nimi na płaszczyźnie znaczeń kultury. Ba- dacz powinien interpretować związki między działaniem człowieka a sen- sem, jaki mają dla niego przedmioty, zdarzenia, zachowania czy idee. Obej- muje to również szczególną kategorię poznawczą, jaką jest doświadczenie (Karpińska, 2000, s. 8). Paradygmat interpretacyjny umożliwia zrozumienie świata takim, jakim jest lub też – co w tej książce powtarza się kilkakrotnie – jakim był, w dodatku z poziomu subiektywnych doświadczeń. Skłania do szukania jego wyjaśnień w zasobach świadomości indywidualnej uczestnika zdarzeń i obserwatora. Taka postawa metodologiczna zbliża się do „badania przez wspólne doświadczanie” opisanego przez Annę Wykę (1993, s. 29–30), podczas którego realizuje się jedność okoliczności badawczych: podmiotu, czyli badacza, podmiotów oraz przedmiotu badania, a jednocześnie spełnia się warunek wspólnego doświadczania i podzielania świata badanego przez podmiot poznający i podmiot badania. Postawa metodologiczna przyjęta na użytek tych rozważań celowo nie wypełnia założeń socjologii codzienności czy socjologii interpretatywnej, bo- wiem – jak to ujął Ireneusz Krzemiński, charakteryzując te podejścia – to nie życie społeczne, żywioł społeczny, którego centralny punkt stanowi wzajem- ne powiązanie, oddziaływanie i współdziałanie ludzi, złożona, wielopiętrowa sieć relacji i powiązań, jest przedmiotem rozważań. Nie są nim także mini- procesy wypełniające codzienną, społeczną krzątaninę ludzi, ich codzienną akceptację ustalonych reguł postępowania i uznanych schematów myślenia, a także zastanych stosunków i przepisanych ról społecznych (Krzemiński, 2009, s. 11). Wprowadzenie || 11 Charakterystyka miasta osobistego nie pretenduje także do generali- zacji, jest bowiem osadzona we wspomnieniach określonej rzeczywistości, której dziedzictwo i codzienność są subiektywnie odtwarzane. Współczesna metodologia badań jakościowych toleruje takie ujawnianie własnych korzeni i odsłanianie towarzyszących temu emocji. Przez analogię do metod badaw- czych stosowanych w psychologii i socjologii interpretatywnej można ten metodologiczny zabieg nazwać narracyjną retrospekcją lub ściślej: zasobem przemyśleń na temat konkretnego miasta za pomocą egzemplifikacji elemen- tów autobiografii i autonarracji. Refleksje mieszczące się w tak zakreślonych ramach nie należą do rutyny socjologii miasta. Jednak, jak na poły humory- stycznie określa to Ulf Hannerz (2006, s. 14), stosując elementy tej nietypo- wej rutyny, zyskamy lepszą perspektywę spojrzenia na interesujący nas ob- szar, jeśli wykorzystamy możliwość przyjrzenia się mu z ramion olbrzymów, a czasem nawet z ramion takich niewielkich ludzi jak my sami. Rozdział 1 Mikropolis – miasto osobiste Co do mnie, zawsze piszę o Dublinie, bo dochodząc do serca Dublina, dochodzę do serca wszystkich miast świata. W tym pojedynczym zawiera się to co uniwersalne. James Joyce, Ulysses Fot. 1. Fragment ulicy Piotrkowskiej w Łodzi 14 || Mikropolis. Socjologia miasta osobistego Miasto osobiste to jeden ze sposobów widzenia miejskiego środowiska, a w istocie propozycja wyobrażenia go sobie jako zredukowanego do wymia- rów przestrzenno-społecznego układu odpowiadającego rozmiarom pozna- nia jednostek, limitowanego z jednej strony przez autopsję, z drugiej – przez zasięg ich osobistych kontaktów społecznych. Na układ ten składają się także wartościujące sądy, przekonania i opinie czerpane z własnych doświadczeń i szeroko rozumianej kultury. W pojęciu miasta osobistego zawierają się zna- czenia określające stosunek do miasta i własnego życia w jego przestrzeni. Wynikają stąd dwie istotne cechy, mianowicie to, że może ono mniej lub bardziej świadomie łączyć różne, skoordynowane lub wzajemnie sprzeczne treści, oraz to, że mikropolis jest zawsze „czyjeś”, a zatem sposób widzenia miasta w tym ujęciu jest subiektywny i stronniczy. W potocznym użyciu „miasto” to zurbanizowana przestrzeń będąca ce- lem czyjegoś zainteresowania, a stwierdzenie „idę do miasta” oznacza zamiar korzystania ze zgromadzonych tu pól interesów. W naukowym ujęciu kon- cepcja mikropolis nawiązuje do klasycznych i nowszych perspektyw badaw- czych zurbanizowanej przestrzeni, podobnie jak czyni to w jednym z jej natu- ralnych punktów odniesienia, to jest głębokiej i subtelnej analizie post-polis (miasta ponowoczesnego), Ewa Rewers (2005). Autorka stara się sugerować wskazówki, które czytelnik może odnieść do własnego obszaru zaintereso- wań i podążyć ich tropem. Przewijają się przez tekst tej książki próby opisu doświadczania miasta oraz świadomości uczestnika miejskich procesów. So- cjologia miasta osobistego podejmuje próbę zajęcia się zjawiskami społecz- nymi towarzyszącymi tym procesom. Wiąże się to z kwestią ich zależności od środowiska społecznego oraz zwyczajów, stosunków i oddziaływań mię- dzyludzkich, będących odtwarzaniem i jednocześnie współtworzeniem kul- tury miejskiej czy, patrząc na to szerzej, kultury w ogóle. Ta spersonalizowana perspektywa oglądu miasta wydaje się najbardziej efektywna i najbliższa codzienności. Co prawda, jak zaznaczają Tomasz Ma- ślanka i Konstanty Strzyczkowski (2012, s. 9), ustalenie definicji wielu pojęć przy próbie wykorzystania do jej opisu konwencji socjologii codzienności nastręczy zasadniczą trudność, bowiem codzienność jest zarówno pewną strukturą doświadczeń czy przestrzenią subiektywności i relatywności, jak i sferą zwyczajności lub oczywistości, co nieuchronnie rodzi pewną analitycz- ną niejasność. Miasto osobiste, mimo że obarczone wieloznacznością, wydaje się czymś, czego zrozumienie nie wymaga wielu starań. Samo „miasto” wy- stępuje tu w funkcji desygnatu zarówno przestrzeni, jak i zbiorowości miesz- kańców lub metonimii, gdy ma się na myśli jego społeczno-przestrzenną strukturę. W zestawieniu z aspektem osobistym przestaje być ozdobną figurą stylistyczną wówczas, gdy relacje z miastem i jego mieszkańcami próbuje się oglądać z pragmatycznej perspektywy. Osobisty wybór fragmentów i spo- łecznych partnerów nadaje wówczas bezkształtnemu terytorium i amorficz- Rozdział 1. Mikropolis – miasto osobiste || 15 nej zbiorowości indywidualny wymiar, zyskując tym samym w pełni uchwyt- ne i niealegoryczne znaczenie. Symboliczna władza nad częścią urbanistycznej i społecznej przestrzeni miasta otwiera wgląd w nieskończenie wiele ludzkich zachowań. Ich rozmia- ry ani zawartość nie są, a nawet nie muszą być ściśle określone. Antropolog Thomas F. Gieryn (2000, s. 466) mógł natomiast stwierdzić, powtarzając tyl- ko rozpowszechniony w literaturze naukowej pogląd, że wszelkie życie spo- łeczne jest „umiejscowione”. To obecnie nie wydaje się już pewne i traci walor uniwersalnej prawdy . Miasto osobiste może odnosić się do osobistych reminiscencji z prze- szłości (na przykład wspomnień z kamienicy w centrum Łodzi) albo do lite- rackiego czy naukowego dyskursu traktowanego jak zbiór i wyraz osobistych poglądów. Dla celów analitycznych można wyobrazić sobie to jako konstrukt złożony z podmiotu usytuowanego w centrum i trzech podstawowych wy- miarów – płaszczyzn obiektywizacji. Dwa pierwsze z nich i najważniejsze to wymiary przestrzenny i społeczny. Pierwszy oznacza przestrzeń ograni- czoną przez autopsję i możliwości poznawcze, drugi, czyli społeczny wymiar, identyfikuje część zbiorowości zajmującą wraz z podmiotem wspólną prze- strzeń i oddziałujących na siebie, których przykładem jest grupa sąsiedzka czy rówieśnicza. Niewidzialne granice tych wyodrębnianych z większych ca- łości fragmentów przestrzeni i części zbiorowości wyznaczają cechy właści- we każdemu człowiekowi zależnie od jego wieku i pochodzenia etnicznego, pozycje i ról społecznych, typu aktywności, przynależności do określonych struktur i rodzaju relacji utrzymywanych z innymi członkami zbiorowości, wreszcie od lokalizacji i jakości miejsca zamieszkania. Wszystkie te cechy zmieniają swój charakter i znaczenie w miarę upływu czasu i następstwa eta- pów biografii. Dla dzieci mikropolis będzie ograniczoną przestrzenią i grupą pierwotną – podstawową, uniwersalną dla wszystkich społeczeństw małą zbiorowością, do której jednostki przynależą, jak rodzina czy krąg sąsiedz- ki. Dalej granice poszerzą się o spontanicznie powstającą grupę rówieśniczą, aktywną na terenie bliskim miejscu zamieszkania. Jeszcze później, w miarę dorastania, miasto osobiste rozszerzy się jeszcze bardziej o uczestników krę- gów społecznych lub członków zbiorowości połączonych podobieństwem wieku, pozycji społecznej, poglądów i zainteresowań. Zależnie od osobowo- ściowych predyspozycji, uczestników tych postaci zbiorowego życia społecz- nego cechuje czynne lub bierne członkostwo w wielu grupach, dobrowolnych zrzeszeniach czy stowarzyszeniach – wszelkich formach uczestnictwa, jakie dostępne są mieszkańcom miast. Mogą także ograniczać swoją aktywność co najwyżej do życia rodzinnego i zawodowego. Więź sąsiedzka łączy terytorialną przynależność z doborem społecznych partnerów, zwykle według podobieństwa lub komplementarności ról spo- łecznych. W miejskich warunkach sąsiedztwo zmienia formę, ale nie zanika.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mikropolis. Socjologia miasta osobistego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: