Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00360 007093 14486294 na godz. na dobę w sumie
Miłosna odnowa. Program ćwiczeń dla par - książka
Miłosna odnowa. Program ćwiczeń dla par - książka
Autor: , Liczba stron: 280
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-3217-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> psychologia >> relacje damsko-męskie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Miłość odnaleziona


Zeszyt ćwiczeń praktycznych do podbijającego świat podręcznika Miłosna odnowa. Wielka miłość w dojrzałym związku, z listy bestsellerów magazynu 'New York Times'


Miłosna terapia

Kiedy się zakochujemy, wydaje nam się nagle, że znaleźliśmy długo poszukiwaną miłość naszego życia. Możemy w końcu odetchnąć z ulgą, bo zyskujemy tak ważne dla każdego człowieka poczucie bezpieczeństwa. Nieuchronnie jednak - często po ślubie lub podjęciu decyzji o zamieszkaniu razem - sprawy zaczynają się komplikować. Woal iluzji opada, a my z przerażeniem wpatrujemy się w osobę odmienną od tej, którą poznaliśmy. Okazuje się, że nasi ukochani mają cechy nie do zniesienia. Nawet ich zalety, które nas kiedyś ujmowały, teraz wydają się przerysowane i drażniące. Znacie skądś ten scenariusz?

Kolejnym etapem jest walka o władzę, która może trwać latami, dopóki nie zdecydujemy się na rozstanie lub niepewne zawieszenie broni albo też nie zaczniemy szukać pomocy na zewnątrz. A może zamiast miotać się i męczyć w związku, pora zadziałać aktywnie? Ta książka zawiera wyjątkowy program ćwiczeń, który pomógł tysiącom par uporać się z różnego typu kryzysami. To może być dla Was trudny i bolesny proces, jednak dzięki niemu nauczycie się tworzyć świadome partnerstwo. Stańcie się dla siebie namiętnymi przyjaciółmi, rozwijając miłość opartą na wiedzy, trosce, wzajemnym szacunku i podziwie.

Zapoznajcie się koniecznie również z książką Miłosna odnowa. Wielka miłość w dojrzałym związku, która dostarczy Wam dziesiątków bezcennych wskazówek na temat psychologii Waszego związku.

Miłosna odnowa. Wielka miłość w dojrzałym związku
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Idź do Przykładowy rozdział Spis treści Katalog książek Nowości Bestsellery Bestsellery Nowe książki Zamów drukowany katalog Zapowiedzi Twój koszyk Twój koszyk Dodaj do koszyka Dodaj do koszyka Cennik i informacje Cennik i informacje Zamów cennik Zamów cennik Zamów informacje Zamów informacje o nowościach o nowościach Wydawnictwo Helion SA 44-100 Gliwice tel. 032 230 98 63 e-mail: sensus@sensus.pl Miłosna odnowa. Program ćwiczeń dla par Autorzy: Harville Hendrix Ph.D., Helen Hunt Ph.D. Tłumaczenie: Małgorzata Wróblewska ISBN: 978-83-246-3217-6 Tytuł oryginału: Getting the Love You Want Workbook: The New Couples Format: 168 × 237, stron: 280 Miłość odnaleziona • Nauczcie się tworzyć pełny i satysfakcjonujący związek • Dowiedzcie się, jak ze sobą rozmawiać i rozumieć się wzajemnie • Otwórzcie się na swoich partnerów i ich potrzeby Zeszyt ćwiczeń praktycznych do podbijającego świat podręcznika Miłosna odnowa. Wielka miłość w dojrzałym związku, z listy bestsellerów magazynu „New York Times” Miłosna terapia Kiedy się zakochujemy, wydaje nam się nagle, że znaleźliśmy długo poszukiwaną miłość naszego życia. Możemy w końcu odetchnąć z ulgą, bo zyskujemy tak ważne dla każdego człowieka poczucie bezpieczeństwa. Nieuchronnie jednak — często po ślubie lub podjęciu decyzji o zamieszkaniu razem — sprawy zaczynają się komplikować. Woal iluzji opada, a my z przerażeniem wpatrujemy się w osobę odmienną od tej, którą poznaliśmy. Okazuje się, że nasi ukochani mają cechy nie do zniesienia. Nawet ich zalety, które nas kiedyś ujmowały, teraz wydają się przerysowane i drażniące. Znacie skądś ten scenariusz? Kolejnym etapem jest walka o władzę, która może trwać latami, dopóki nie zdecydujemy się na rozstanie lub niepewne zawieszenie broni albo też nie zaczniemy szukać pomocy na zewnątrz. A może zamiast miotać się i męczyć w związku, pora zadziałać aktywnie? Ta książka zawiera wyjątkowy program ćwiczeń, który pomógł tysiącom par uporać się z różnego typu kryzysami. To może być dla Was trudny i bolesny proces, jednak dzięki niemu nauczycie się tworzyć świadome partnerstwo. Stańcie się dla siebie namiętnymi przyjaciółmi, rozwijając miłość opartą na wiedzy, trosce, wzajemnym szacunku i podziwie. • Dowiedzcie się, jak rozmawiać na temat tego, czego potrzebujecie, aby czuć się kochanymi. • Nauczcie się okazywać sobie miłość i spełniać wzajemne potrzeby. • Pozbądźcie się dziwacznych przekonań, wyniesionych z dzieciństwa. • Ponownie odkryjcie uroki związku i zacznijcie czerpać z niego radość. • Stwórzcie atmosferę bezpieczeństwa i wzajemnego wsparcia. Zapoznajcie się koniecznie również z książką Miłosna odnowa. Wielka miłość w dojrzałym związku, która dostarczy Wam dziesiątków bezcennych wskazówek na temat psychologii Waszego związku. Spis treĂci WstÚp Czemu ma sïuĝyÊ zeszyt Êwiczeñ WstÚp do procesu Imago Omówienie gïównych elementów procesu Wskazówki dotyczÈce pracy z ksiÈĝkÈ Miïosna odnowa. Program Êwiczeñ dla par Procedura SzeĂciostopniowy zarys pojedynczej sesji Uwagi dotyczÈce instrukcji Imago, cz. 3. Poznawanie nieĂwiadomego partnerstwa Imago, cz. 1. Powrót do czasów dzieciñstwa Sesja I Wizja zwiÈzku Sesja II Nauka porozumiewania siÚ, czyli Dialog Imago Sesja III Sesja IV Imago, cz. 2. Urazy z dzieciñstwa Sesja V Sesja VI Redukcja liczby wyjĂÊ ewakuacyjnych Sesja VII Wtórne romansowanie, cz. 1. Troskliwe gesty Sesja VIII Wtórne romansowanie, cz. 2. Niespodzianki i zabawa Sesja IX Przeksztaïcanie frustracji Sesja X Radzenie sobie z gniewem Sesja XI WewnÚtrzna integracja Sesja XII Wizualizacja miïoĂci Dodatek Spis Êwiczeñ wedïug arkuszy Êwiczeniowych Spis Êwiczeñ wedïug instrukcji O Terapii ZwiÈzków Imago O autorach 7 7 8 17 18 19 20 20 23 39 51 71 85 105 121 135 157 177 201 223 237 271 273 275 277 Radzenie sobie z gniewem SESJA X POWTÓRKA Z KSIk¿KI Miïosna odnowa. Wielka miïoĂÊ w dojrzaïym zwiÈzku Rozdziaï 11. pt. „Kreowanie ĂwiÚtej przestrzeni”. RAMY CZASOWE Dwie godziny i trzydzieĂci minut lub dïuĝej. Jest to bardzo absorbujÈca sesja i moĝe potrwaÊ dïuĝej niĝ dwie godziny. PRIORYTETY x Stworzenie bezpiecznej i kreatywnej atmosfery, sprzyjajÈcej wyraĝaniu intensywnych uczuÊ. x Bezpieczne i kontrolowane wtórne doĂwiadczenie gniewu, przeraĝenia i ĝalu z dzie- ciñstwa. x ZastÈpienie sprzeczek i kïótni odpowiednio skonstruowanymi technikami, pozwalajÈ- cymi na to, by gniew przestaï nam zagraĝaÊ i zaczÈï przyczyniaÊ siÚ do naszej ĝywotnoĂci oraz wspomagaï jej istnienie. x Odzyskiwanie radosnej ĝywotnoĂci za pomocÈ umiejÚtnego wyraĝania zïoĂci i innych silnych emocji. x Wzmocnienie zdolnoĂci odczuwania i wyraĝania miïoĂci. TEORIA Twierdzenie, ĝe bylibyĂmy duĝo szczÚĂliwsi i zdrowsi, gdybyĂmy mieli peïny kontakt z wïa- snym gniewem, lÚkiem i bólem, stoi w sprzecznoĂci z mocno zakorzenionymi w nas prze- konaniami. Nasi rodzice oraz spoïeczeñstwo wpajaïo nam, ĝe powinniĂmy wyzbyÊ siÚ lub stïumiÊ w sobie te silne emocje, a zwïaszcza zïoĂÊ. Uczono nas, ĝe gniew jest zïy, destrukcyjny i ĝe jest oznakÈ egoizmu, dlatego nie powinniĂmy go odczuwaÊ. Inne silne emocje równieĝ 1 78 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r zostaïy zaszufladkowane jako niepoĝÈdane i nieakceptowane, dlatego nauczyliĂmy siÚ ich nie okazywaÊ. W dzieciñstwie nasze przejawy zïoĂci, a czasem nawet strachu i bólu, spoty- kaïy siÚ z negatywnymi reakcjami otoczenia, takimi jak karanie, ignorowanie, krzyk lub zawstydzanie. Nasze doĂwiadczenia zwiÈzane z odczuwaniem na wïasnej skórze czyjegoĂ gniewu prawdopodobnie potwierdzaïy wszystko to, czego uczono nas o jego niszczÈcej sile. ZïoĂÊ jest jak ogieñ. JeĂli potrafimy siÚ z nim umiejÚtnie obchodziÊ i panowaÊ nad nim, zapewnia nam ciepïo oraz Ăwiatïo i pomaga utrzymaÊ nas przy ĝyciu. JeĂli natomiast pozwolimy wymknÈÊ mu siÚ spod naszej kontroli, zniszczy nas lub spowoduje straty. JeĂli zdecydujemy siÚ zadusiÊ ogieñ, po pewnym czasie brak ciepïa i Ăwiatïa spowoduje w nas odrÚtwienie. Depresja jest bezpoĂrednim efektem tïumienia zïoĂci. Kiedy dusimy w sobie gniew, blokujemy tym samym pozostaïe siïy witalne, blokujemy w ten sposób naszÈ umie- jÚtnoĂÊ kochania. Odpowiedni i kontrolowany sposób wyraĝania zïoĂci jest kluczem do odzyskania radosnej ĝywotnoĂci, którÈ byliĂmy przepeïnieni jako dzieci. Pozwalanie, aby gniew wypïywaï z nas, otwiera drogÚ wszystkim pozostaïym emocjom, takim jak strach, ból, smutek, radoĂÊ czy miïoĂÊ. Uczucia sÈ naszÈ wïaĂciwÈ, niezbÚdnÈ i naturalnÈ reakcjÈ na doĂwiadczenia. Prze- chowujemy w sobie niezliczonÈ iloĂÊ emocji od czasów dzieciñstwa. Kiedy nasze wepchniÚte do wnÚtrza emocje sÈ pobudzane aktualnymi okolicznoĂciami, reagujemy z nieproporcjo- nalnÈ intensywnoĂciÈ. Podobnie jak nasi teraěniejsi partnerzy ïÈczeni sÈ z opiekunami z dzieciñstwa, by uleczyÊ nasze rany, tak aktualny bodziec czÚsto pobudza niewyraĝone emocje z dzieciñstwa w celu ich przetworzenia i uzdrowienia. Aby przeksztaïciÊ napawajÈcy nas lÚkiem gniew i inne stïumione uczucia w uzdrawiajÈce, ĝyciodajne i pokrzepiajÈce emo- cje, wystarczy nauczyÊ siÚ wïaĂciwie je wyraĝaÊ. Tak jak w przypadku ognia, musimy stwo- rzyÊ odpowiednie warunki, w których nasze silne emocje bÚdÈ mogïy siÚ bezpiecznie spalaÊ. Stïumiony gniew moĝna porównaÊ do rwÈcej rzeki ograniczonej tamÈ. JeĂli zdecy- dujemy siÚ caïkowicie odciÈÊ dopïyw wody, ziemia bÚdzie sucha i spieczona. Moĝemy teĝ mieÊ pewnoĂÊ, ĝe napór wody bÚdzie coraz silniejszy i w koñcu tama zostanie przerwana, a woda — nasza zablokowana i stïumiona siïa witalna — wypïynie z niewiarygodnÈ siïÈ i zniszczy wszystko, co spotka na swojej drodze. Ze wzglÚdu na to, ĝe skumulowaliĂmy we wnÚtrzu tak wiele siï ĝyciowych, musimy poznaÊ wïaĂciwe i bezpieczne sposoby na ich uwalnianie. Kiedy juĝ wyzwolimy z siebie odpowiedniÈ iloĂÊ tïumionych emocji, naturalny przepïyw teraěniejszych wydarzeñ i caïa gama uczuÊ, które im towarzyszÈ, bÚdÈ mogïy przepïywaÊ przez nas w sposób mniej intensywny. Bezpieczne i odpowiednie otoczenie, które nazwiemy „zbiornikiem” na uczucia, zawiera w sobie wïaĂciwe wyraĝanie emocji oraz wïaĂciwe ich odbieranie na podstawie ustalonych parametrów. Proces Imago dysponuje trzema sposobami na odpowiednie posïugiwanie siÚ i opanowanie silnych emocji. Podczas tej sesji zajmiemy siÚ dwoma z nich. Trzeci, no- szÈcy nazwÚ Czas porozumienia, wprowadzony zostanie podczas ostatniej sesji. Sposoby te zasadniczo sÈ formami Dialogu Imago, z uczestnictwem nadawcy i odbiorcy, z tÈ róĝnicÈ, ĝe w danym dniu wypowiada siÚ tylko jedna ze stron. Uzdrowienie nastÚpuje tylko wtedy, gdy uczucia w peïni docierajÈ do odbiorcy, który nie okazuje emocji w zwiÈzku z wyraĝanymi przez drugÈ stronÚ uczuciami i nie reaguje na nie. Podstawowym elementem odróĝniajÈ- R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 79 cym Dialog Imago od sposobów na odpowiednie posïugiwanie siÚ emocjami jest fakt, ĝe odbiorca (niekoniecznie) wysyïa wiadomoĂÊ zwrotnÈ, kiedy nadawca zakoñczy wypowiedě. Pierwszy ze sposobów nazywa siÚ „Porozumienie”. Jest to krótkie Êwiczenie wykony- wane, kiedy jedna ze stron jest nieco sfrustrowana lub zïa. W gruncie rzeczy jest to forma Dialogu Imago (jeden nadawca, jeden odbiorca, bez zmiany ról), po której opcjonalnie nastÚpuje przeksztaïcenie Zarzutu w ProĂbÚ o zmianÚ zachowania. mwiczenie trwa od trzech do dziesiÚciu minut i sïuĝy natychmiastowemu uwolnieniu siÚ od negatywnych emocji, zanim zacznÈ siÚ piÚtrzyÊ. ProĂba o zmianÚ zachowania moĝe, lecz nie musi na- stÈpiÊ, zaleĝy to od potrzeby strony wyraĝajÈcej, czyli nadawcy. mwiczenie o nazwie „Zbiornik” jest wykorzystywane do bezpiecznego i konstruktywnego wyraĝania silnych emocji i umoĝliwia nam poïÈczenie teraěniejszej frustracji ze spiÚtrzo- nymi emocjami z dzieciñstwa. Pozwala na peïne wyraĝenie oraz odebranie wszystkich uczuÊ nadawcy zwiÈzanych z obecnym zachowaniem lub wywoïanych przez nie i trwa od trzy- dziestu do czterdziestu piÚciu minut. Naleĝy zwróciÊ uwagÚ na to, ĝe czas trwania jest przybliĝony. Oba rodzaje Êwiczeñ koñczÈ siÚ, kiedy nadawca przekaĝe komunikat w caïoĂci, a nie, kiedy minie okreĂlona iloĂÊ czasu. Podobnie jak Porozumienie, Zbiornik rozpoczyna siÚ Dialogiem Imago i koñczy ProĂbÈ o zmianÚ zachowania, która w przypadku drugiej techniki nie jest juĝ opcjonalna. Po intensywnej komunikacji, w której informowaliĂmy partnera/partnerkÚ o tym, co nam siÚ nie podoba, waĝne jest poinformowanie drugiej strony o tym, co chcemy, aby zrobiïa. ¥rodkowa czÚĂÊ Êwiczenia o nazwie Zbiornik zostaïa skrupulatnie opracowana tak, aby umoĝliwiÊ bezpieczny i kontrolowany „wybuch” intensywnych emocji; poïÈczyÊ je z uczu- ciami i doĂwiadczeniami z dzieciñstwa oraz wyïoniÊ sïabsze uczucia kryjÈce siÚ za zïoĂciÈ. PrzejĂcie od poczÈtkowego wybuchu emocji (zwykle zwiÈzanych ze zïoĂciÈ) do implozji sïabszych uczuÊ (smutek, uraza, ïzy) nastÚpuje w sposób naturalny. Nasze rany sÈ ïagodne, ale nasze reakcje na zranienia, zwykle zawierajÈce w sobie zïoĂÊ i wĂciekïoĂÊ, sÈ mocne. Jednym z najcenniejszych elementów techniki umoĝliwiajÈcej bezpieczne uwalnianie gnie- wu jest fakt, ĝe pozwala ona wejĂÊ w kontakt z gïÚbokimi ranami i poczuÊ je, co jest nie- zbÚdnym warunkiem uzdrowienia. Obie strony muszÈ czuÊ siÚ bezpiecznie podczas tego procesu, zwïaszcza partner wyra- ĝajÈcy uczucia potrzebuje takiego poczucia, aby przeciwstawiÊ siÚ gïÚboko zakorzenionym nakazom gïoszÈcym, ĝe nie naleĝy wyraĝaÊ siebie w peïni, i aby wiedzieÊ, jak wyraĝaÊ silne emocje, nie raniÈc siebie ani innych. Poczucie bezpieczeñstwa strony odbierajÈcej jest mniej oczywiste, ale nie mniej waĝne; potrzebuje ona wiedzieÊ, ĝe nie zostanie zaatakowa- na ani w ĝaden sposób zraniona — fizycznie, emocjonalnie czy psychicznie — tak aby mogïa byÊ w peïni obecna i z miïoĂciÈ wysïuchiwaÊ nadawcy. W caïym procesie opanowywania emocji obie strony tworzÈ bezpieczny i odpowiedni zbiornik, wewnÈtrz którego mogÈ wymieniaÊ siÚ emocjami. Pomoĝe Wam w tym stosowanie siÚ do poniĝszych wytycznych: x Partnerzy zawsze umawiajÈ siÚ na rozmowÚ, podczas której zostanÈ wyraĝone silne emocje. Najlepiej, jeĂli ma ona miejsce natychmiast po pojawieniu siÚ uczucia, jednak konkretny moment ustalajÈ obie strony. 1 80 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r x Obie strony pozostajÈ w peïni obecne do zakoñczenia procesu. x ¿adna ze stron nie rani fizycznie ani siebie, ani partnera/partnerki. x ¿adna ze stron nie niszczy dóbr materialnych. Umawianie siÚ na rozmowÚ umoĝliwia odbiorcy wejĂcie w stan przygotowania, tak aby móc spokojnie wysïuchaÊ komunikatu. Nadawca stwarza atmosferÚ bezpieczeñstwa, respektujÈc poniĝsze wskazówki: x Jak najczÚĂciej uĝywa domyĂlnego zaimka „ja” oraz opisuje wïasne uczucia i do- Ăwiadczenia. x Opisuje ZACHOWANIA, które go denerwujÈ. x Nie posïuguje siÚ wyzwiskami adresowanymi do drugiej strony zwiÈzku ani nie kry- tykuje jej cech charakteru lub punktu widzenia. Uĝywanie zaimka domyĂlnego „ja” oznacza branie odpowiedzialnoĂci za wïasne do- Ăwiadczenia i nieobwinianie za to drugiej strony. DziÚki temu odbiorca moĝe ze spokojem wysïuchaÊ tego, co nadawca ma do powiedzenia. Na przykïad ïatwiejsze w odbiorze, bez- pieczniejsze i bardziej konstruktywne jest stwierdzenie: „Kiedy tak mówisz, czujÚ siÚ igno- rowana” niĝ „Zawsze, kiedy mówisz takie rzeczy, sprawiasz, ĝe czujÚ siÚ okropnie”. Po- nadto odbiorca lepiej zrozumie komunikat i skupi siÚ na jego treĂci, jeĂli bÚdziemy unikaÊ ostrych sïów skierowanych w jego stronÚ, obrzucania go wyzwiskami czy krytykowania jego charakteru lub opinii. Mówimy na przykïad: „Jestem zïa, poniewaĝ nie uprzedziïeĂ mnie o spóěnieniu”, a nie: „Aleĝ z ciebie idiota. Zupeïnie nie moĝna na ciebie liczyÊ, nie wysiliïeĂ siÚ nawet na to, ĝeby mnie uprzedziÊ o spóěnieniu”. Odbiorca ze swojej strony stwarza atmosferÚ bezpieczeñstwa, mocno pozostajÈc w sta- nie opanowania i peïnej kontroli: x Wyobraĝa sobie partnera/partnerkÚ jako skrzywdzone dziecko. x PamiÚta o tym, ĝe uczucia nadawcy majÈ korzenie w dzieciñstwie i sÈ zwiÈzane z doznanymi ranami oraz ĝe nie on jest pierwotnym ěródïem rany, a co za tym idzie, celem. x Sïucha nadawcy z empatiÈ, troskÈ i wspóïczuciem. x Odbiera komunikat, a nie reaguje na niego. W miarÚ jak techniki opanowywania zïoĂci zastÚpujÈ róĝne formy nieporozumieñ, sprzeczek i stajÈ siÚ powszechnymi sposobami radzenia sobie z wïasnÈ oraz wystÚpujÈcÈ u partnera/partnerki frustracjÈ, dostrzegamy, ĝe zïoĂÊ drugiej strony zwiÈzku oraz inne silne emocje nie raniÈ nas. Spostrzegamy takĝe, ĝe nasze wïasne intensywne uczucia nie krzywdzÈ ani nas, ani partnera/partnerki. Rozwijamy jasno ustalone granice, uczÈc siÚ, ĝe wcale nie musimy byÊ porywani przez stany emocjonalne drugiej strony. Odkrywamy, ĝe R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 81 nasze reakcje na zïoĂÊ partnera/partnerki sÈ duĝo mniej negatywne, odczuwamy wiÚkszÈ empatiÚ i stopniowo coraz peïniej wyraĝamy wszystkie swoje emocje. Nie istnieje osoba, która nigdy nie odczuwa zïoĂci. SÈ ludzie, którzy tïumiÈ gniew lub wypierajÈ siÚ go, jednak tkwi on w nas wszystkich. Boimy siÚ, ĝe w naszym wnÚtrzu kryje siÚ obezwïadniajÈcy mrok i brzydota. Kiedy jednak zbierzemy siÚ na odwagÚ, by zmierzyÊ siÚ z tym strachem i wyraziÊ wïasne uczucia, okazuje siÚ, ĝe w naszym wnÚtrzu znajduje siÚ zablokowana energia ĝyciowa. Jest niÈ miïoĂÊ i Ăwiatïo, a uwolnienie z siebie tej siïy jest celem zwiÈzku. 1 82 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r mWICZENIE Porozumienie Sugerowany czas: dwadzieĂcia, trzydzieĂci minut. ¨ Porozumienie jest w zasadzie formÈ Dialogu Imago, rozmowÈ dotyczÈcÈ niezbyt silnej frustracji, która opcjonalnie koñczy siÚ przeksztaïceniem Zarzutu w ProĂbÚ o zmianÚ zachowania. Przeprowaděcie Êwiczenie dwu- krotnie, tak aby kaĝde z Was mogïo byÊ raz nadawcÈ i raz odbiorcÈ, zanim przejdziecie do kolejnego Êwiczenia. KROK 1. Zdecydujcie, kto bÚdzie nadawcÈ i wyrazi Zarzut, a kto bÚdzie odbiorcÈ i go przyjmie. KROK 2. Nadawca wybiera jakiĂ mniejszej wagi zarzut, który bÚdzie przedmiotem roz- mowy, i prosi odbiorcÚ o ustalenie terminu, w którym bÚdzie moĝna przepro- wadziÊ dialog. Na przykïad: „Jestem trochÚ zdenerwowany i chciaïbym o tym porozmawiaÊ, kiedy bÚdzie to moĝliwe?”. x Powiedzcie partnerowi/partnerce, jak bardzo jesteĂcie zdenerwowani. Od inten- sywnoĂci Waszych emocji jest uzaleĝniony czas trwania rozmowy. KROK 3. Odbiorca zgadza siÚ wysïuchaÊ komunikatu tak szybko, jak to tylko moĝliwe, najlepiej natychmiast. x Kieruje siÚ informacjÈ otrzymanÈ od nadawcy na temat intensywnoĂci emocji, które chce wyraziÊ, by odpowiednio zaplanowaÊ i wyznaczyÊ czas rozmowy mo- gÈcej trwaÊ od okoïo trzech do dziesiÚciu minut w przypadku lekkiej frustracji oraz od trzydziestu do czterdziestu piÚciu w przypadku bardziej wzmoĝonych emocji. PamiÚtajmy jednoczeĂnie, ĝe czas trwania Êwiczeñ jest podany w przybliĝeniu, rozmowa koñczy siÚ, kiedy nadawca w caïoĂci wyĂle komunikat, a nie wówczas, kiedy upïynie okreĂlona iloĂÊ czasu. KROK 4. Odbiorca bierze kilka gïÚbokich oddechów wchodzi w stan opanowania i kontroli. x Wyobraĝa sobie partnera/partnerkÚ jako skrzywdzone dziecko. R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 83 x PamiÚta o tym, ĝe uczucia nadawcy majÈ korzenie w dzieciñstwie i sÈ zwiÈzane z doznanymi ranami oraz ĝe nie on jest pierwotnym ěródïem rany, a co za tym idzie, celem. x Sïucha nadawcy z empatiÈ. KROK 5. Odbiorca daje znak, ĝe jest gotów do rozmowy. KROK 6. Zarówno nadawca, jak i odbiorca stwarzajÈ wïaĂciwÈ atmosferÚ do opanowania emocji, które bÚdÈ wyraĝane. ZachowujÈ siÚ zgodnie z poniĝszymi wskazówkami: x Obie strony pozostajÈ w peïni obecne do zakoñczenia procesu. x ¿adna ze stron nie rani fizycznie ani siebie, ani partnera/partnerki. x ¿adna ze stron nie niszczy dóbr materialnych. KROK 7. Nadawca formuïuje zarzut w sposób zrozumiaïy i bezpoĂredni. Na przykïad: „Jestem zïa, poniewaĝ w zeszïym tygodniu pracowaïeĂ do póěna przez wszystkie dni i nie mieliĂmy okazji zjeĂÊ razem nawet jednej kolacji”. x Rozpocznijcie zdanie od zaimka domyĂlnego „ja”, po którym nastÚpuje uczucie (pamiÚtajmy, ĝe uczucie zwykle wyraĝamy za pomocÈ jednego sïowa — zïa, zra- niona, ignorowany itp.), po czym opiszcie frustrujÈce Was zachowanie. x Stwórzcie bezpiecznÈ atmosferÚ dla przekazania komunikatu, postÚpujÈc zgod- nie ze wskazówkami: 1. Opiszcie denerwujÈce Was zachowanie. 2. Nie obrzucajcie partnera/partnerki wyzwiskami ani nie krytykujcie jego/jej cech charakteru lub punktu widzenia. x Powiedzcie: „Jestem zïa, poniewaĝ w zeszïym tygodniu pracowaïeĂ do póěna przez wszystkie dni ” zamiast: „JesteĂ pracoholikiem! JesteĂ pozbawiony uczuÊ. Nie kochasz mnie na tyle, aby zaleĝaïo ci na zjedzeniu ze mnÈ kolacji przynajmniej raz w tygodniu”. KROK 8. Odbiorca odzwierciedla wiadomoĂÊ otrzymanÈ od nadawcy i prosi o sprostowa- nie, jeĂli ma wÈtpliwoĂci, czy dobrze jÈ zrozumiaï. NastÚpnie zatwierdza punkt widzenia rozmówcy i wyraĝa empatiÚ. 1 84 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r x PrzyjÚcie komunikatu nie oznacza, ĝe odbiorca musi zgadzaÊ siÚ z nadawcÈ lub przyjmowaÊ na siebie winÚ. Oznacza to jedynie, ĝe przyjÈï do wiadomoĂci, iĝ roz- mówca jest zïy. Chodzi tylko o zaaprobowanie stanu emocjonalnego nadawcy. x PamiÚtajmy, ĝe naleĝy odebraÊ komunikat, ale nie reagowaÊ na niego. KROK 9. Nadawca, jeĂli odczuwa takÈ potrzebÚ, formuïuje ProĂbÚ o zmianÚ zachowania. Na przykïad: „Chciaïabym, ĝebyĂ bez wzglÚdu na wszystko znalazï czas na spÚdzenie jednego wieczora razem i wspólne zjedzenie kolacji. Chciaïabym, aby wieczór rozpoczÈï siÚ najpóěniej o dziewiÚtnastej”. x PamiÚtajmy, ProĂba o zmianÚ zachowania powinna byÊ zdaniem twierdzÈcym, bezpoĂrednim i zawierajÈcym jak najwiÚcej konkretów. KROK 10. Odbiorca, jeĂli to moĝliwe, informuje nadawcÚ o tym, ĝe zastosuje siÚ do proĂby. W przeciwnym przypadku dopisuje proĂbÚ do swojej listy i pyta nadawcÚ, czy ten zakoñczyï swój komunikat. KROK 11. JeĂli nadawca zakoñczyï komunikat, informuje o tym odbiorcÚ i dziÚkuje mu za wysïuchanie go. x Jeĝeli nadawca przekazaï komunikat, Êwiczenie koñczy siÚ. x JeĂli nadawca ma coĂ jeszcze do powiedzenia na temat wyraĝonego zarzutu, dialog trwa, dopóki wszystkie informacje nie zostanÈ przekazane. KROK 12. Odbiorca wyraĝa wdziÚcznoĂÊ nadawcy za podzielenie siÚ swoimi uczuciami. KROK 13. Zarówno nadawca, jak i odbiorca dopisujÈ ewentualne ProĂby o zmianÚ za- chowania do swoich list we wïaĂciwych miejscach. KROK 14. Zamieñcie siÚ rolami i powtórzcie Êwiczenie, rozpoczynajÈc od kroku 2. i koñ- czÈc na 13. KROK 15. Przeprowaděcie krótki Dialog Imago, w którym podzielicie siÚ wïasnymi spo- strzeĝeniami na temat przed chwilÈ zakoñczonego Êwiczenia. R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 85 mWICZENIE Zbiornik Sugerowany czas: godzina i piÚtnaĂcie minut. ¨ Podczas pierwszych kilku razy, kiedy bÚdziecie wykonywaÊ to Êwiczenie (teraz i jako zadanie miÚdzysesyjne), miejcie pod rÚkÈ zeszyty Êwiczeñ i dokïadnie stosujcie siÚ do poszczególnych kroków. KROK 1. Uwaga! Przeczytajcie w caïoĂci Êwiczenie, a takĝe „Zasady dotyczÈce bezpie- czeñstwa i Wskazówki dla wszystkich metod opanowywania silnych emocji”, znajdujÈce siÚ na stronie 192, plan Êwiczenia na stronach 193 – 194 oraz wzór Êwiczenia na stronach 195 – 197, zanim rozpoczniecie Êwiczenie. Nie prze- choděcie do kolejnego kroku, zanim nie wykonacie kroku pierwszego. KROK 2. JeĂli jakieĂ polecenia nie sÈ zrozumiaïe, spróbujcie przedyskutowaÊ to z partnerem/ partnerkÈ. KROK 3. Zdecydujcie, kto bÚdzie nadawcÈ, a kto odbiorcÈ. 1. USTALENIE TERMINU ROZMOWY (Cyfry odnoszÈ siÚ do Planu Êwiczenia). KROK 4. Bardzo waĝne! Nadawca powinien wybraÊ umiarkowanie mocny Zarzut, aby prze- ÊwiczyÊ caïa technikÚ. (Zachowajcie powaĝniejsze zarzuty na czas, kiedy bÚ- dziecie juĝ bardziej obeznani z dynamikÈ Êwiczenia). Nadawca prosi odbiorcÚ o ustalenie terminu rozmowy. Na przykïad: „Jestem na ciebie doĂÊ zïy i chciaïbym ustaliÊ termin, kiedy moglibyĂmy o tym porozmawiaÊ za pomocÈ Êwiczenia o nazwie Zbiornik. Kiedy bÚdzie to moĝliwe?”. x Poinformujcie odbiorcÚ o tym, jak bardzo jesteĂcie zdenerwowani, ĝeby mógï wziÈÊ pod uwagÚ odpowiedniÈ iloĂÊ czasu, jaka bÚdzie potrzebna na przeprowadzenie Êwiczenia. 1 86 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r KROK 5. Odbiorca godzi siÚ na przyjÚcie komunikatu w najbliĝszym czasie, najlepiej natychmiast. x Jeĝeli nadawca nie okreĂliï, jak bardzo jest zdenerwowany, odbiorca powinien o to zapytaÊ, tak aby wiedzieÊ, ile czasu bÚdzie potrzeba — dwadzieĂcia, trzydzieĂci minut w przypadku Ărednio intensywnego zarzutu i trzydzieĂci, czterdzieĂci minut w przy- padku bardzo powaĝnego zarzutu. OczywiĂcie ramy czasowe przedstawione sÈ w przybliĝeniu, rozmowa koñczy siÚ, kiedy nadawca w caïoĂci wyĂle komunikat, a nie wówczas, kiedy upïynie okreĂlona iloĂÊ czasu. KROK 6. Odbiorca bierze kilka gïÚbokich oddechów, wchodzi w stan opanowania i kontroli. x Wyobraĝa sobie partnera/partnerkÚ jako skrzywdzone dziecko. x PamiÚta o tym, ĝe uczucia nadawcy majÈ korzenie w dzieciñstwie i sÈ zwiÈzane z doznanymi ranami oraz ĝe nie on jest pierwotnym ěródïem rany, a co za tym idzie, celem. x Sïucha nadawcy z empatiÈ, wspóïczuciem i troskÈ. KROK 7. Odbiorca daje znak, ĝe jest gotów do rozmowy. KROK 8. Zarówno nadawca, jak i odbiorca stwarzajÈ wïaĂciwÈ atmosferÚ do opanowania emocji, które bÚdÈ wyraĝane. ZachowujÈ siÚ zgodnie z poniĝszymi wskazówkami: x Obie strony pozostajÈ w peïni obecne do zakoñczenia procesu. x ¿adna ze stron nie rani fizycznie ani siebie, ani partnera/partnerki. x ¿adna ze stron nie niszczy dóbr materialnych. 2. DIALOG IMAGO. KROK 9. Nadawca identyfikuje przyczynÚ frustracji i formuïuje zarzut krótko i bezpo- Ărednio. Na przykïad: „Jestem zïy, poniewaĝ wczoraj wieczorem okazywaïaĂ mi niecierpliwoĂÊ i poganiaïaĂ mnie, kiedy przygotowywaliĂmy siÚ na przyjÚcie goĂci”. R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 87 x Rozpocznijcie zdanie od zaimka domyĂlnego „ja”, po którym nastÚpuje uczucie (pamiÚtajmy, ĝe uczucie zwykle wyraĝamy za pomocÈ jednego sïowa — zïa, zraniona, ignorowany itp.), po czym opiszcie frustrujÈce Was zachowanie. x PoczÈtkowy komunikat niech bÚdzie zwiÚzïy i zrozumiaïy. x Stwórzcie bezpiecznÈ atmosferÚ dla przekazania komunikatu, postÚpujÈc zgodnie ze wskazówkami: 1. Opiszcie denerwujÈce Was ZACHOWANIA. 2. Nie obrzucajcie partnera/partnerki wyzwiskami ani nie krytykujcie jego/jej cech charakteru lub punktu widzenia. x Powiedzcie: „Jestem zïy, poniewaĝ nie spodobaï mi siÚ sposób, w jaki mnie trakto- waïaĂ, kiedy przygotowywaliĂmy siÚ na przyjÚcie goĂci” zamiast: „Ale z ciebie zrzÚda! JesteĂ apodyktyczna! Chcesz, ĝeby wszystko szïo po twojej myĂli”. KROK 10. Odbiorca odzwierciedla wiadomoĂÊ otrzymanÈ od nadawcy i prosi o sprostowa- nie, jeĂli ma wÈtpliwoĂci, czy dobrze jÈ zrozumiaï. NastÚpnie zatwierdza punkt widzenia rozmówcy i wyraĝa empatiÚ. x PrzyjÚcie komunikatu nie oznacza, ĝe odbiorca musi zgadzaÊ siÚ z nadawcÈ lub przyjmowaÊ na siebie winÚ. Oznacza to jedynie, ĝe przyjÈï do wiadomoĂci, iĝ roz- mówca jest zïy. Chodzi tylko o zaaprobowanie stanu emocjonalnego nadawcy. 3. EKSPLOZJA EMOCJI. KROK 11. Nadawca, po tym jak wysïany przez niego komunikat zostaï odebrany, w caïoĂci wyraĝa swoje uczucia i reakcje na niewïaĂciwe, jego zdaniem, zachowanie partnera/partnerki. PostÚpuje zgodnie ze ZobowiÈzaniami dotyczÈcymi bezpie- czeñstwa i Wskazówkami dla wszystkich metod opanowywania silnych emocji, znajdujÈcymi siÚ na stronie 192. x Starajcie siÚ uĝywaÊ zaimka domyĂlnego „ja” i skupiaÊ siÚ na wïasnych doĂwiad- czeniach i odczuciach. Powiedzcie: „PrzestajÚ czerpaÊ przyjemnoĂÊ z przygotowañ, kiedy kaĝesz mi robiÊ wiele rzeczy na raz i w dodatku szybko. NaprawdÚ bardzo mnie przygnÚbia sytuacja, w której robiÚ coĂ, o co mnie poprosiïaĂ, a ty nie jesteĂ zadowolona z rezultatu i wciÈĝ mnie popra- wiasz. Wtedy mija mi ochota uczestniczenia w czymkolwiek i wolaïbym, ĝeby goĂcie wcale 1 88 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r nie przyszli” zamiast: „Przez ciebie odechciewa mi siÚ przyjmowania goĂci, sprawiasz, ĝe czujÚ siÚ bezuĝyteczny, kiedy poprawiasz to, co ja wczeĂniej zrobiïem. Z twojej winy nie mam ochoty na towarzystwo”. KROK 12. Odbiorca pozostaje w stanie opanowania podczas wysïuchiwania eksplozji emocji nadawcy. x Uzdrawiamy partnera/partnerkÚ, pozwalajÈc mu/jej, by wyraĝaï/wyraĝaïa swoje uczucia. x Eksplozja emocji moĝe trwaÊ kilka chwil, mniej wiÚcej piÚÊ, piÚtnaĂcie minut lub wiÚcej. x Poniĝsza lista pomoĝe Wam przyjÈÊ komunikat, ale nie reagowaÊ na niego: x Nie zadawajcie innych pytañ niĝ te, które sÈ zawarte w komunikacie. x Nie odpowiadajcie krytykÈ: „Ty teĝ byïeĂ ěle nastawiony”. x Nie próbujcie analizowaÊ pobudek nadawcy: „Czujesz siÚ tak dlatego, ĝe twoja matka zmuszaïa ciÚ do brania udziaïu w przygotowaniach do przyjÚcia goĂci”. x Nie osÈdzajcie nadawcy: „ZachowywaïeĂ siÚ jak dziecko i miaïeĂ przesadne reakcje”. x Nie obalajcie punktu widzenia nadawcy: „Nie powinieneĂ siÚ tak zïoĂciÊ, zabawa byïa wspaniaïa, dom wyglÈdaï przepiÚknie”. x Nie naleĝy zaprzeczaÊ wraĝeniu, jakie odniósï nadawca: „Nie byïam niecierpliwa, tylko sprawnie dziaïajÈca”. KROK 13. Nadawca kojarzy obecnie odczuwane emocje z doĂwiadczeniami i uczuciami z dzieciñstwa. x Do skojarzenia moĝe dojĂÊ w sposób naturalny, moĝe to byÊ czÚĂÊ eksplozji uczuÊ. x Kiedy siïa eksplozji zacznie maleÊ, moĝecie uzupeïniÊ poniĝsze zdanie, by lepiej poïÈczyÊ teraěniejsze odczucia z urazami z dzieciñstwa: „Nie lubiÚ, kiedy… CzujÚ… i reagujÚ…, by ukryÊ obawÚ przed…”. x Odbiorca, kiedy siïa eksplozji uczuÊ nadawcy zacznie maleÊ i nie udaïo mu siÚ odna- leěÊ zwiÈzku miÚdzy obecnym stanem emocjonalnym a urazami z dzieciñstwa, moĝe pomóc mu, pytajÈc: „Czy to wydarzenie przywoïuje w tobie jakieĂ doĂwiadcze- nie z dzieciñstwa?”. x Zadajcie to pytanie dopiero wtedy, kiedy siïa eksplozji zacznie maleÊ. Nigdy nie przerywajcie poczÈtkowego wybuchu emocji partnera/partnerki. x Zacytujcie zdanie dokïadnie tak, jak jest napisane, zróbcie to z troskÈ i wspóï- czuciem. R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 89 x Nigdy nie wykorzystujcie go jako broni, by cokolwiek udowodniÊ drugiej stronie. Posïuĝcie siÚ nim, aby pomóc nadawcy skojarzyÊ obecnie odczuwanÈ frustracjÚ z doĂwiadczeniami z dzieciñstwa. x Nie dzielcie siÚ z partnerem/partnerkÈ opiniÈ na temat tego, co wedïug Was siÚ dzieje. Po prostu zadajcie pytanie. KROK 14. Nadawca upewnia siÚ, ĝe odbiorca dokïadnie rozumie komunikat. x ProĂcie o odzwierciedlenie kaĝdego istotnego Waszym zdaniem aspektu. x Moĝecie teĝ wyraziÊ wszystkie uczucia bez przerywania i dopiero potem poprosiÊ od- biorcÚ o sparafrazowanie najwaĝniejszych fragmentów wypowiedzi. Powtórzcie komunikat zdanie po zdaniu, pozwalajÈc, by druga strona odzwierciedliïa je, i upew- nijcie siÚ, ĝe sens wiadomoĂci zostaï dostarczony. Zapytajcie odbiorcÚ, czy sÈ jakieĂ fragmenty, których zapomnieliĂcie powtórzyÊ, i posïugujÈc siÚ odzwierciedleniem, wyjaĂnijcie je. x To nie jest test. Pomagajcie sobie nawzajem w wyraĝaniu myĂli, uczuÊ i kluczowych kwestii, tak aby komunikat zostaï w peïni przekazany. x Moĝecie teĝ nie prosiÊ o odzwierciedlenie. x Moĝe zdarzyÊ siÚ, ĝe nie bÚdziecie odczuwaÊ potrzeby powtarzania kluczowych kwestii, dopóki nie dotrzecie do kroku 15. 4. IMPLOZJA UCZUm. KROK 15. Nadawca moĝe teraz doĂwiadczyÊ naturalnego przejĂcia ze stanu silnych emocji do tych bardziej delikatnych, takich jak smutek czy ból. Poddajcie siÚ caïkowicie tym uczuciom i wyraĝajcie je w peïni. x JeĂli ogarnia Was pïacz, pïaczcie. x JeĂli potrzebujecie wsparcia i otuchy, pozwólcie, aby druga strona Was pocieszyïa. x Moĝliwe teĝ, zwïaszcza jeĂli eksplozja nie jest zbyt intensywna, ĝe nie dochodzi do implozji. KROK 16. Odbiorca, widzÈc sïabniÚcie emocji, zapewnia fizyczne i psychiczne wsparcie, jeĂli nadawca go potrzebuje; pamiÚtajmy takĝe o empatii, trosce i wspóïczuciu. 1 90 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r 5. OPCJONALNA PRZERWA. KROK 17. Na tym etapie nadawca moĝe mieÊ ochotÚ na chwilowÈ przerwÚ, w towarzy- stwie partnera/partnerki lub w samotnoĂci. JeĂli decydujecie siÚ na przerwÚ, ustalcie czas jej trwania — od piÚciu do trzydziestu minut — potem powróÊcie do zakoñczenia Êwiczenia. Odbiorca moĝe zapytaÊ nadawcÚ, czy ma ochotÚ na przerwÚ. 6. SFORMU’OWANIE PRO¥BY O ZMIAN} ZACHOWANIA. KROK 18. Nadawca przeksztaïca Zarzut w Pragnienie, a nastÚpnie formuïuje ProĂbÚ o zmia- nÚ zachowania zwiÈzanÈ z frustrujÈcym zachowaniem partnera/partnerki. x Odbiorca moĝe pomóc nadawcy, pytajÈc: „Jakie jest twoje, zwiÈzane z tym, Pra- gnienie?”. Po otrzymaniu odpowiedzi pyta: „Co konkretnie mógïbym/mogïabym zrobiÊ, aby zaspokoiÊ to pragnienie?”. x Po wyraĝeniu negatywnych uczuÊ waĝne jest wyjaĂnienie i przedstawienie Pra- gnienia, które ma byÊ speïnione, oraz konkretnych sposobów jego realizacji. KROK 19. Odbiorca zobowiÈzuje siÚ zastosowaÊ do przynajmniej jednej proĂby o zmianÚ zachowania lub proponuje wyjĂcie alternatywne. KROK 20. Nadawca dziÚkuje odbiorcy za zobowiÈzanie siÚ do speïnienia proĂby. JeĂli druga strona zaproponowaïa alternatywne rozwiÈzanie, zaakceptujcie je i potraktujcie jako dobry poczÈtek prowadzÈcy do zaspokojenia Waszego pragnienia. KROK 21. Odbiorca pyta nadawcÚ, czy wyraziï juĝ wszystko to, co zamierzaï przekazaÊ. KROK 22. Jeĝeli nadawca czuje, ĝe wyraziï wszystko to, co chciaï, informuje o tym odbiorcÚ i dziÚkuje mu za przyjÚcie komunikatu. x JeĂli odpowiedě jest twierdzÈca, Êwiczenie zostaïo zakoñczone. R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 91 x JeĂli nadawca ma coĂ jeszcze do powiedzenia w zwiÈzku z pierwotnym zarzutem, powtarza odpowiednie czÚĂci Êwiczenia, dopóki nie uzna, ĝe komunikat zostaï przekazany. Moĝna w tym momencie posïuĝyÊ siÚ prostszÈ technikÈ o nazwie Porozumienie — czyli Dialogiem Imago, po którym opcjonalnie nastÚpuje ProĂba o zmianÚ zachowania. KROK 23. Odbiorca dziÚkuje nadawcy za peïne i otwarte wyraĝenie uczuÊ. 7. EnergetyzujÈca zabawa. KROK 24. Nadawca inicjuje jednÈ z energetyzujÈcych zabaw. Moĝe to byÊ jazda na rowerze, zbliĝenie intymne, taniec, wspólny prysznic. KROK 25. Odbiorca aktywnie bierze udziaï w zabawie. KROK 26. Zarówno nadawca, jak i odbiorca dodajÈ wszystkie ProĂby o zmianÚ zachowania do swoich list w odpowiednich miejscach. x JeĂli nie uda Wam siÚ osiÈgnÈÊ kompromisu w kwestii PróĂb o zmianÚ zachowania, odbiorca mimo wszystko dodaje proĂby do swojej listy PróĂb o zmianÚ zachowania z listy partnera/partnerki znajdujÈcej siÚ w zaïÈczniku na stronach 261 – 264. KROK 27. PosïugujÈc siÚ Dialogiem Imago, porozmawiajcie o przeprowadzonym Êwicze- niu i wïasnych odczuciach z nim zwiÈzanych. KROK 28. NastÚpnego dnia zamieñcie siÚ rolami i wykonajcie Êwiczenie, poczynajÈc od kroku 4., a koñczÈc na 27. 1 92 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r ZASADY DOTYCZkCE BEZPIECZE”STWA I WSKAZÓWKI DLA WSZYSTKICH METOD OPANOWYWANIA SILNYCH EMOCJI Stwórzcie bezpieczne i odpowiednie warunki do wyraĝenia silnych emocji, stosujÈc siÚ do poniĝszych porozumieñ i wskazówek. JeĂli macie jakiekolwiek obawy zwiÈzane z wy- konaniem tego Êwiczenia lub jeĂli w przeszïoĂci zdarzaïy siÚ Wam agresywne reakcje, zwïaszcza przemoc fizyczna, zgïoĂcie siÚ najpierw do swojego psychoterapeuty, jeĂli ta- kiego macie. Zasady dotyczÈce bezpieczeñstwa: x Kaĝde wyraĝenie negatywnych emocji ma miejsce po uprzednim umówieniu siÚ na rozmowÚ, która zostaje przeprowadzona, gdy tylko to moĝliwe, najlepiej na- tychmiast. x Obie strony pozostajÈ w peïni obecne do zakoñczenia procesu. x ¿adna ze stron nie rani fizycznie ani siebie, ani partnera/partnerki. x ¿adna ze stron nie niszczy dóbr materialnych. Wskazówki dla Nadawcy/strony wyraĝajÈcej: x Opisuje ZACHOWANIA, które go denerwujÈ. x Nie posïuguje siÚ wyzwiskami adresowanymi do drugiej strony zwiÈzku ani nie krytykuje jej cech charakteru lub punktu widzenia. x Jak najczÚĂciej uĝywa domyĂlnego zaimka „ja” oraz opisuje wïasne uczucia i do- Ăwiadczenia. Wskazówki dla Odbiorcy/strony przyjmujÈcej: x Sïucha nadawcy z empatiÈ. x Wyobraĝa sobie partnera/partnerkÚ jako zranione dziecko. x PamiÚta o tym, ĝe uczucia drugiej strony majÈ swoje korzenie w dzieciñstwie. Zachowanie odbiorcy mogïo podraĝniÊ rany z dzieciñstwa nadawcy, lecz nie jest on ani ich pierwotnym powodem, ani tym bardziej celem ataku. x PamiÚta o tym, ĝe naleĝy PRZYJkm komunikat, ale nie reagowaÊ na niego. R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 93 PLAN mWICZENIA O NAZWIE ZBIORNIK 1. Ustalenie terminu rozmowy. Odbiorca wchodzi w stan opanowania. 2. Dialog Imago. Nadawca wyraĝa Zarzut. Odbiorca odzwierciedla, zatwierdza i wyraĝa empatiÚ. 3. Eksplozja emocji. Nadawca wyraĝa swoje silne emocje, posïugujÈc siÚ zdaniami rozpoczynajÈcymi siÚ od domyĂlnego zaimka „ja”. Odbiorca sïucha z empatiÈ. Podczas eksplozji i implozji: Dochodzi do skojarzenia obecnej frustracji z doĂwiadczeniami z dzieciñstwa. Nadawca ïÈczy teraěniejsze uczucia z emocjami z dzieciñstwa. Odbiorca, jeĂli zachodzi taka potrzeba, pyta: „Czy to wydarzenie przywoïuje w tobie jakieĂ doĂwiadczenie z dzieciñstwa?”, by pomóc nadawcy odnaleěÊ zwiÈzek. NastÚpuje powtórzenie najwaĝniejszych fragmentów wypowiedzi. Nadawca prosi odbiorcÚ o odzwierciedlanie najistotniejszych kwestii. Nadawca powtarza najwaĝniejsze fragmenty wypowiedzi, pozwalajÈc, by odbiorca je odzwierciedlaï, prosi go teĝ o ewentualne przytoczenie pominiÚtych fragmentów. 4. Implozja uczuÊ. Nadawca poddaje siÚ napïywowi bardziej delikatnych uczuÊ. Odbiorca zapewnia wsparcie. 5. Opcjonalna przerwa. Nadawca moĝe o niÈ poprosiÊ lub nie. Odbiorca moĝe zapytaÊ, czy nadawca potrze- buje chwili przerwy. 6. Sformuïowanie proĂby o zmianÚ zachowania. Nadawca przeksztaïca Zarzut w Pragnienie i formuïuje ProĂbÚ o zmianÚ zacho- wania. Odbiorca, jeĂli zachodzi taka potrzeba, pyta: „Jakie jest twoje, zwiÈzane z tym, Pra- gnienie?” oraz „Co konkretnie mógïbym/mogïabym zrobiÊ, aby zaspokoiÊ to pra- gnienie?”. 1 94 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r Odbiorca zobowiÈzuje siÚ do speïnienia proĂby lub proponuje rozwiÈzanie alternatywne. Odbiorca upewnia siÚ, czy nadawca zakoñczyï komunikat. Obie strony dziÚkujÈ sobie za wspólny udziaï w rozmowie. 7. EnergetyzujÈca zabawa. Nadawca inicjuje zabawÚ. Odbiorca bierze w niej aktywny udziaï. R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 95 ZBIORNIK Wzór Grzegorz: Sabina, jestem naprawdÚ zdenerwowany i chciaïbym to wyjaĂniÊ najszybciej, jak to moĝ- liwe. Kiedy moĝemy o tym porozmawiaÊ? Sabina: Moĝemy to zrobiÊ teraz, daj mi tylko minutÚ na przygotowanie (Sabina wchodzi w stan opanowania). W porzÈdku, jestem gotowa. Grzegorz: Jestem wĂciekïy za to, co dzisiaj wieczorem powiedziaïaĂ Bogdanowi i Monice w zwiÈzku Sabina: z posiadaniem dzieci. JesteĂ na mnie bardzo zïy za mojÈ rozmowÚ z naszymi znajomymi o posiadaniu dzieci, czy tak? Grzegorz: Mniej wiÚcej. Szczególnie mam na myĂli fragment twojej wypowiedzi, w której zabraïaĂ Sabina: gïos za mnie i powiedziaïaĂ, ĝe rozpatrujÚ moĝliwoĂÊ zostania rodzicem. JesteĂ zdenerwowany dlatego, ĝe o tym z nimi rozmawiaïam, a zwïaszcza dlatego, ĝe wypowiadaïam siÚ w twoim imieniu, zgadza siÚ? Grzegorz: Tak, daïaĂ im faïszywy obraz mojego stanowiska w tej sprawie. Sabina: Nie przekazaïam im dokïadnie twojego punktu widzenia, tak? Grzegorz: WïaĂnie tak. Sabina: W porzÈdku, rozumiem, dlaczego wyprowadziïo ciÚ to z równowagi. Wyobraĝam sobie, ĝe ciÚĝko ci byïo nosiÊ w sobie tÚ zïoĂÊ aĝ do teraz. DziÚkujÚ, ĝe siÚ tym ze mnÈ podzieliïeĂ. Grzegorz: Nie ma za co. Czuïem zaĝenowanie, sïuchajÈc, jak rozmawiasz o posiadaniu dzieci, podczas gdy ta kwestia nie zostaïa jeszcze przez nas do koñca wyjaĂniona. Nie chcÚ, ĝebyĂmy poruszali ten temat przy innych ludziach, dopóki sami siÚ z nim nie upora- my albo dopóki ja nie bÚdÚ siÚ czuï bardziej swobodnie, rozmawiajÈc o tym aspekcie naszego ĝycia. ChcÚ, ĝebyĂ siÚ powstrzymywaïa od rozmawiania na ten temat z innymi, bo dla mnie jest to jak publiczne pranie wïasnych brudów. Najbardziej denerwuje mnie to, ĝe przecieĝ, przynajmniej tak mi siÚ wydawaïo, rozumieliĂmy wïasne stanowiska w tej sprawie. Ja nie jestem jeszcze na to gotowy. MówiÈc im, ĝe rozwaĝam takÈ moĝ- liwoĂÊ, sugerujesz, ĝe podjÈïem juĝ decyzjÚ lub raczej ĝe ty podjÚïaĂ tÚ decyzjÚ za mnie. Zupeïnie tak, jakbyĂ mnie nie sïuchaïa. Poczuïem siÚ tak, jakbym nie miaï w tej kwestii nic do powiedzenia. Co byĂ zrobiïa, gdybym stwierdziï, ĝe w ogóle nie chcÚ mieÊ dzieci? KiedyĂ powiedziaïaĂ, ĝe zaakceptowaïabyĂ takÈ decyzjÚ, ale dzisiaj wieczorem wcale na to nie wyglÈdaïo. Miaïem wraĝenie, ĝe decyzja juĝ zapadïa i ĝe ja nie mam na niÈ wpïywu. Nie przypisuj mi sïów, których nie wypowiedziaïem! Nie znoszÚ tego! Pozwól, ĝe sam bÚdÚ wypowiadaï swoje zdanie w tej i w innych kwestiach. JesteĂmy parÈ, kocham ciÚ i jestem z tobÈ, ale mam wïasny umysï i wïasne usta do wypowiadania siÚ. Strasznie mnie to zïoĂci! Grrr! Tak wiÚc najbardziej zdenerwowaïo mnie to, ĝe wypowiadaïaĂ siÚ w moim imieniu. Czy mogïabyĂ odzwierciedliÊ ostatnie zdanie, ĝebym miaï pewnoĂÊ, ĝe dobrze je zrozumiaïaĂ? 1 96 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r Sabina: Bardzo nie lubisz, kiedy mówiÚ w twoim imieniu i odpowiadam na pytania, na które tylko ty moĝesz odpowiedzieÊ, bo sam najlepiej znasz swoje opinie, czy tak? Grzegorz: Tak. Czy mogïabyĂ odzwierciedliÊ fragment mówiÈcy o tym, dlaczego tego nie lubiÚ? Sabina: ChwileczkÚ, niech pomyĂlÚ. Juĝ wiem, nie lubisz tego, bo twoim zdaniem jest to zbyt oso- bista sprawa, ĝeby moĝna byïo jÈ poruszaÊ na forum publicznym, poza tym sami jeszcze nie rozwiÈzaliĂmy do koñca tej kwestii i dlaczego jeszcze? Grzegorz: Tak, z obu tych powodów, ale teĝ gïównie dlatego, ĝe zdawaïaĂ siÚ ignorowaÊ moje zdanie, Sabina: a przecieĝ wiele razy ci powtarzaïem, ĝe nie jestem jeszcze gotów. Kiedy powiedziaïam im, ĝe rozwaĝasz takÈ moĝliwoĂÊ, poczuïeĂ siÚ tak, jakbym nie sïu- chaïa tego, co mówisz, kiedy informujesz mnie, iĝ nie jesteĂ jeszcze gotowy na dzieci. Czy dobrze ciÚ zrozumiaïam? Grzegorz: Tak, nie lubiÚ tego równieĝ dlatego, iĝ prawdopodobnie obawiam siÚ tego, co stanie siÚ, jeĂli siÚ okaĝe, ĝe wcale nie chcÚ mieÊ dzieci. Chyba bojÚ siÚ, ĝe ode mnie odejdziesz, ĝe chÚÊ posiadania dzieci bÚdzie silniejsza od chÚci bycia ze mnÈ. (Grzegorz przeszedï od gniewu do gïÚbokiego lÚku, zaczyna pïakaÊ. Sabina tuli go. Kiedy partner siÚ uspokaja, zadaje mu pytanie). Czy to wydarzenie przywoïuje w tobie jakieĂ doĂwiadczenie z dzieciñstwa? Sabina: Grzegorz: Sam nie wiem… wydaje mi siÚ, ĝe matka kocha mnie bardziej niĝ ojciec. Kiedy przy- szedïem na Ăwiat, ona przestaïa zwracaÊ uwagÚ na ojca i skupiïa siÚ caïkowicie na mnie. Zawsze stawaïa w mojej obronie i przeciwstawiaïa mu siÚ za kaĝdym razem, kiedy zwracaï mi na coĂ uwagÚ. Byï dosïownie porzucony przez niÈ. Prawdopodobnie bojÚ siÚ, ĝe jeĂli bÚdziemy mieÊ dzieci, bÚdziesz je kochaïa bardziej ode mnie i skoñczÚ tak, jak mój ojciec, jak wyrzutek we wïasnej rodzinie, ten zïy. Mój Boĝe! (Grzegorz zaczyna mocniej pïakaÊ). Czy chcesz zrobiÊ krótkÈ przerwÚ? Sabina: Grzegorz: Chyba tak. Zróbmy piÚciominutowÈ pauzÚ. WyjdÚ na zewnÈtrz, ĝeby zebraÊ myĂli. Sabina: W porzÈdku. Grzegorz Sabina: (piÚÊ minut póěniej): Na czym skoñczyliĂmy? Jakie jest twoje Pragnienie, zwiÈzane z posiadaniem dzieci lub z moimi wypowiedziami na ten temat? Grzegorz: DziÚki, mmm, chcÚ… chcÚ czuÊ, ĝe mogÚ mieÊ wïasne zdanie w tej kwestii i wiedzieÊ, ĝe wesprzesz kaĝdÈ mojÈ decyzjÚ. ChcÚ teĝ byÊ pewien, ĝe jeĂli zdecydujÚ siÚ na posiadanie dzieci, bÚdzie to podyktowane mojÈ szczerÈ chÚciÈ, a nie strachem przed tym, co moĝe siÚ staÊ, jeĂli nie bÚdÚ chciaï ich mieÊ. PowtórzÚ to. Chciaïbym byÊ przez ciebie wspierany i ko- chany, bez wzglÚdu na to, jakÈ podejmÚ decyzjÚ. ChcÚ, ĝebyĂ pozwoliïa mi zadecydowaÊ. Sabina: W porzÈdku. Podaj mi trzy proĂby o zmianÚ zachowania zwiÈzane z tym, o czym rozmawiamy. R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 97 Grzegorz: ChcÚ, ĝebyĂ pozwalaïa mi siÚ wypowiadaÊ wĂród znajomych na temat wszystkiego, co ma zwiÈzek z posiadaniem dzieci. Chciaïbym, ĝebyĂ mówiïa: „O to musisz zapytaÊ Grzegorza”. Chciaïbym usïyszeÊ, ĝe mnie nie opuĂcisz, jeĂli zdecydujÚ siÚ nie mieÊ dzieci. ChcÚ, ĝe- byĂ przypominaïa mi za kaĝdym razem, kiedy bÚdziemy poruszaÊ temat dzieci, ĝe nie masz zamiaru porzuciÊ mnie dla dzieci, jeĂli bÚdziemy je mieÊ. JeĂli ktokolwiek zapyta ciÚ o nasze plany zwiÈzane z dzieÊmi, chcÚ, ĝebyĂ odpowiadaïa, ĝe dyskutujemy na ten temat i ĝe kiedy siÚ zdecydujemy, poinformujemy o tym znajomych. ChcÚ mieÊ na podjÚcie decyzji nieokreĂlonÈ iloĂÊ czasu. Zobaczmy. MogÚ zapewniÊ ciÚ, ĝe nie odejdÚ od ciebie, jeĂli zdecydujesz, ĝe nie chcesz mieÊ dzieci. MogÚ teĝ zapewniÊ ciÚ, ĝe nie porzucÚ ciÚ dla nich, jeĂli bÚdziemy je mieÊ. Przyrzekam teĝ, ĝe bÚdÚ mówiÊ w tej sprawie tylko za siebie i nie wypowiadaÊ siÚ za ciebie. Niestety nie mogÚ zgodziÊ siÚ na nieokreĂlonÈ iloĂÊ czasu, jaka potrzebna ci jest do podjÚcia decyzji. Sabina: Grzegorz: W porzÈdku, dziÚkujÚ. Teraz bÚdÚ miaï pewnoĂÊ, ĝe mogÚ sam decydowaÊ za siebie. Sabina: Grzegorz: Tak, co powiesz na wspólny prysznic? Sabina: Czy to juĝ wszystko? ¥wietny pomysï. KROK 29. Przeczytajcie teraz „Wskazówki do zapamiÚtania”. KROK 30. Odpowiedzcie wspólnie na „Pytania kontrolne”, wpisujÈc je w przeznaczone do tego miejsca. KROK 31. Przeczytajcie wspólnie „Zadania miÚdzysesyjne”. KROK 32. JeĂli nie ustaliliĂcie na poczÈtku dat regularnych sesji, umówcie siÚ teraz na kolejnÈ (Uwaga: sesja XI trwa okoïo dwóch godzin i piÚtnastu minut). 1 98 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r WSKAZÓWKI DO ZAPAMI}TANIA x WïaĂciwe wyraĝanie gniewu jest kluczem do odzyskania naszej radosnej ĝywotnoĂci. x Obie strony angaĝujÈ siÚ w stworzenie atmosfery bezpieczeñstwa dla przeprowadzenia procesu opanowywania silnych emocji. x KluczowÈ umiejÚtnoĂciÈ strony wyraĝajÈcej, czyli nadawcy, w procesie opanowywania silnych emocji jest przyznanie siÚ do ich odczuwania i wyraĝanie ich za pomocÈ stwier- dzeñ rozpoczynajÈcych siÚ od zaimka domyĂlnego „ja” oraz powstrzymywanie siÚ od krytykowania i obwiniania drugiej strony. x KluczowÈ umiejÚtnoĂciÈ strony przyjmujÈcej, czyli odbiorcy, jest przyjÚcie komunikatu, ale nie reagowanie na niego. x PoïÈczenie wïaĂciwego opanowania silnych emocji (wyraĝania i odbierania) z obdarza- niem zmianami zachowania w celu speïniania podstawowych potrzeb ma moc uzdra- wiania naszych najgïÚbszych ran. PYTANIA KONTROLNE Dlaczego tak trudno jest nam wyraĝaÊ gniew i inne silne emocje? Jaka jest korzyĂÊ zastÚpowania konfliktów, sprzeczek i kïótni opanowywaniem silnych emocji za pomocÈ odpowiednio skonstruowanego dialogu? Dlaczego bezpieczeñstwo jest tak waĝne podczas wyraĝania gniewu? Dlaczego tak waĝne jest przyznanie siÚ do odczuwania silnych emocji oraz wyraĝanie ich za pomocÈ stwierdzeñ rozpoczynajÈcych siÚ od zaimka domyĂlnego „ja”? Dlaczego tak istotne jest przyjmowanie emocji partnera, ale nie reagowanie na nie? R a d z e n ie s o b ie z gni e w e m 1 99 ZADANIA MI}DZYSESYJNE 1. Ta sesja jest bardzo obszerna. JeĂli nie zdÈĝyliĂcie wykonaÊ wszystkich Êwi- czeñ, dokoñczcie je, kiedy tylko znajdziecie na to czas. 2. Posïugujcie siÚ technikÈ o nazwie Porozumienie przy codziennych drobnych nieporozumieniach. 3. Przeczytajcie ponownie caïÈ sesjÚ, zanim przejdziecie do kolejnej, równieĝ wzór Êwiczenia o nazwie Zbiornik znajdujÈcy siÚ w ZaïÈczniku na stronach 265 – 269. 4. Wykonajcie Êwiczenie o nazwie Zbiornik przynajmniej dwukrotnie w tym tygodniu (tylko jedno Êwiczenie na dzieñ), wykorzystujÈc Ărednio inten- sywny zarzut. Zamieñcie siÚ rolami, tak aby kaĝde z Was byïo raz nadawcÈ i raz odbiorcÈ. Po kaĝdym Êwiczeniu przeprowaděcie krótki Dialog Imago, aby podzieliÊ siÚ spostrzeĝeniami i uczuciami zwiÈzanymi z wykonanym Êwiczeniem. x Rozpoczynajcie od kroku 4. i koñczcie na 26. PamiÚtajcie, ĝe macie do czynienia z intensywnymi emocjami, Êwiczcie umiejÚtnoĂci z uwagÈ i ostroĝnoĂciÈ, dopóki ich nie przyswoicie. x Po regularnym przeprowadzaniu tego Êwiczenia przez trzy tygodnie opanowywanie silnych emocji bÚdzie Wam przychodziÊ z ïatwoĂciÈ. Moĝecie zaczÈÊ juĝ teraz. Nie czekajcie, aĝ coĂ siÚ wydarzy, by dopiero wtedy przeglÈdaÊ zeszyt Êwiczeñ w poszu- kiwaniu rozwiÈzania. x Nadawca powinien skupiaÊ siÚ na wziÚciu odpowiedzialnoĂci za wïasny komu- nikat poprzez formuïowanie zdañ zaczynajÈcych siÚ od domyĂlnego zaimka „ja”. Odbiorca powinien koncentrowaÊ siÚ na sïuchaniu z empatiÈ, troskÈ i wspóïczuciem, a takĝe na wyobraĝaniu sobie nadawcy jako skrzywdzonego dziecka. 5. Przeprowaděcie w tym tygodniu Dialog Imago dotyczÈcy wtórnego romanso- wania. Podzielcie siÚ ze sobÈ odczuciami na temat Troskliwych gestów, Nie- spodzianek i Zabaw oraz na wpïywie, jaki majÈ one na Wasz zwiÈzek. 6. Przeczytajcie ponownie rozdziaï 2. pt. „Urazy z dzieciñstwa” oraz podroz- dziaïy rozdziaïu 9. pt. „Ukryte ěródïa wiedzy” oraz „Zrozumienie wewnÚtrz- nego Ăwiata partnera/partnerki” z ksiÈĝki Miïosna odnowa. Wielka miïoĂÊ w doj- rzaïym zwiÈzku, zanim rozpoczniecie sesjÚ XI. 2 00 Mi ï o s n a o dnowa. P r o gr a m Êw ic ze ñ dl a p a r 7. Kontynuujcie: x Dodawanie kaĝdego nowego pomysïu do swoich list i informowanie o tym partnera/ partnerki, z wyjÈtkiem listy niespodzianek. x Obdarzanie drugiej strony przynajmniej jednym zmienionym zachowaniem, które uznaliĂcie za ïatwe. Zanotujcie datÚ otrzymania daru obok proĂby na swojej liĂcie w zaïÈczniku. x Oddawanie siÚ radosnym wspólnym zabawom kaĝdego dnia. x Robienie niespodzianek i cieszenie siÚ reakcjÈ odbiorcy. PamiÚtajcie o zapisaniu daty otrzymania i zrobienia niespodzianki. x Codzienne obdarzanie siÚ Troskliwymi gestami. x Przeprowadzanie Dialogów Imago na temat juĝ zamkniÚtych oraz zamykanych wyjĂÊ ewakuacyjnych. Przed przejĂciem do sesji XI wybierzcie przynajmniej jedno nowe wyjĂcie ewakuacyjne, które wyeliminujecie/zredukujecie. x Zamykanie/przymykanie wyjĂÊ ewakuacyjnych, co do których zostaïy juĝ podjÚte decyzje. x Wypisywanie w danym dniu trzech miïych zachowañ partnera/partnerki (oprócz PróĂb o zmianÚ zachowania, Troskliwych gestów, Niespodzianek i Zabaw) oraz dzielenie siÚ tÈ wiedzÈ z drugÈ stronÈ zwiÈzku pod koniec dnia. Posïugujcie siÚ zaïÈcznikami na stronach 238 – 240 i nie zapominajcie o wpisywaniu dat w kolum- nie numer 1. x Wyobraĝanie sobie partnera/partnerki jako zranionego dziecka, zwïaszcza w sytu- acjach konfliktowych lub kiedy jego/jej zachowanie powoduje w Was frustracjÚ. x Posïugiwanie siÚ Dialogiem Imago w codziennych rozmowach. x Przynajmniej jednokrotne przeczytanie Wspólnej Wizji ZwiÈzku przed przejĂciem do kolejnej sesji. 8. PamiÚtajcie o: x Obdarzaniu partnera/partnerki darami Troskliwych gestów, Niespodzianek oraz Zmian zachowania, nie baczÈc na wïasne uczucia wzglÚdem niego/niej oraz na to, ile sami otrzymaliĂcie darów. x Wyraĝaniu podziÚkowania za kaĝdy dar — za ZmianÚ zachowania, NiespodziankÚ, Troskliwy gest i inne. x Oddawaniu siÚ radosnym wspólnym zabawom kaĝdego dnia. x Niezatrzymywaniu siÚ, nawet jeĂli opór nie zmaleje; zaryzykujcie robieniem czegoĂ nowego i byÊ moĝe przez to nieprzyjemnego, by stworzyÊ Ăwiadome partnerstwo. Im trudniejsze wydaje siÚ zadanie, tym wiÚkszy ma w sobie potencjaï rozwoju.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Miłosna odnowa. Program ćwiczeń dla par
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: