Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00372 005648 13258232 na godz. na dobę w sumie
Mistrzostwo duchowe - ebook/pdf
Mistrzostwo duchowe - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-728-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Autorzy prezentowanej publikacji podjęli próbę przywrócenia do badań pedagogicznych kategorii duchowości pojmowanej jako niezbywalny atrybut egzystencji człowieka. Taka refleksja wywodzi się od Wilhelma Diltheya, w Polsce jej wybitnym przedstawicielem był Bogdan Nawroczyński (Poglądy pedagogiczne Bogdana Nawroczyńskiego i ich wspólczesne implikacje, red. A. Walczak, A. Wróbel, M. Wasilewski, Wydawnictwo UŁ, Łódź 2016), współcześnie została jednak niemal zarzucona. Czytelnik znajdzie w książce szkice dotyczące mistrzów duchowości - postaci ważnych dla autorów nie tylko w pracy naukowej, lecz także w doświadczeniu ludzkim, takich jak: Aleksander Kamiński, Bogdan Suchodolski, Janusz Tarnowski, Maria Montessori czy św. Klara. Ponadto zapozna się z tekstami traktującymi o szeroko rozumianej kategorii podróży, w tym z autorskimi świadectwami poszukiwań form wzbogacania własnego życia duchowego w doświadczeniach jogi czy medytacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

(cid:40)(cid:39)(cid:56)(cid:46)(cid:36)(cid:38)(cid:45)(cid:36)(cid:17)(cid:3)(cid:41)(cid:44)(cid:47)(cid:50)(cid:61)(cid:50)(cid:41)(cid:44)(cid:36)(cid:3)(cid:58)(cid:60)(cid:38)(cid:43)(cid:50)(cid:58)(cid:36)(cid:49)(cid:44)(cid:36) Anna Walczak, Wojciech Mikołajewicz – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Teorii Wychowania, Zakład Pedagogiki Filozoficznej 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Józef Górniewicz REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Małgorzata Szymańska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/leieng © Copyright by Authors, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08010.17.0.K Ark. wyd. 11,3; ark. druk. 10,5 ISBN 978-83-8088-727-5 e-ISBN 978-83-8088-728-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Anna Walczak, Wojciech Mikołajewicz – Wprowadzenie ............................................... 7 Część pierwsza. Personifikacje....................................................................................... Halina Gajdamowicz – Mistrzostwo duchowe Profesora Aleksandra Kamińskiego ......... Andrzej Sztylka – Humanizm Bogdana Suchodolskiego .................................................. Stanisław Chrobak – Wydobyć mistykę dnia codziennego – Janusz Tarnowski o życiu duchowym .......................................................................................................................... Aleksandra Strzelecka – Przesłanie św. Klary dla współczesnych młodych .................... Lidia Marszałek – Wolność i miłość u źródeł duchowości. Maria Montessori o rozwoju integralnej osobowości człowieka....................................................................................... Część druga. Podróże ...................................................................................................... Cezary Marasiński – Jan Potocki między Innymi – podróż jako szkoła życia duchowego ...... Małgorzata Miksza – Wanda Dynowska. Umadevi. Tenzin Chodon (1888–1971). Świetlista Dusza w duchowym rozwoju. Od zachwytu przyrodą do zachwytu dzieckiem .................. Bernadetta Żynis – Mistrzowie o życiu duchowym w Jodze Vasisthy .............................. Monika Modrzejewska-Świgulska – Czy ćwiczenia fizyczne mogą być czymś więcej? Joga jako sposób na (samo)wychowanie do dobrostanu fizycznego i psychicznego ........ Wojciech Mikołajewicz – Medytacja jako droga ku duchowemu spotkaniu z Innym ........ Anna Walczak – „Życie duchowe” – podróż do źródeł ...................................................... Lucyna Telka – O Mistrzu w polu praktyki ......................................................................... Noty o autorach ................................................................................................................ 13 15 25 39 49 59 73 75 91 107 117 129 139 155 167 ANNA WALCZAK, WOJCIECH MIKOŁAJEWICZ Uniwersytet Łódzki Wprowadzenie Nasze słowa i uczucia są nieśmiertelne. Nawet w dosłownym tego słowa znaczeniu, gdyż ludzie dawno się w proch zamienili, a ich idee wciąż trwają i zapładniają innych. Antoni Kępiński, 1987, s. 61. Pomiędzy duszą zamkniętą a duszą otwartą jest dusza, która się otwiera. Pomiędzy nieruchomością człowieka siedzącego a ruchem tego samego człowieka, który biegnie, jest moment jego prostowania się, postawa, którą przybiera wstając. Henri Bergson, 1993, s. 68. Myśli o duchowości życia człowieka towarzyszyć może niepewność co do natury i pochodzenia tego, co duchowe. Czasoprzestrzenny wymiar ludzkiej eg- zystencji z jednej strony skłania do traktowania człowieka jako bytu materialno- -historycznego zamkniętego w konkretnym czasie i przestrzeni życia od narodzin do śmierci, z drugiej prowokuje wyobrażenie czasu i przestrzeni jako atrybutów nieskończoności. Żaden człowiek nie może uniknąć dwóch zasadniczych wydarzeń. Są to na- rodziny i śmierć. Między nimi istnieje to, co nazywamy życiem. Każdy z nas wy- pełnia je swoją indywidualną treścią. W ten sposób życie się staje się biografią. Człowiek otwiera się na wartości i dzięki temu zbliża ludzi ku sobie, także w akcie afirmacji dla tego drugiego, innego, ale jakże bliskiego naszemu własnemu wyob- rażeniu o życiu pięknym i godnym. W ten sposób zyskujemy nie tylko poczucie bliskości z tym, co wartościowe, ale chwytamy sens bytu w jego istotowości współistnienia. W ramy swojej biografii włączamy innego człowieka, czyniąc go nierzadko Mistrzem życia. Jego realność, zaświadczana materialną obecnością 8 w spełnianiu uniwersalnych idei, czyni go także duchowym przewodnikiem. On prowadzi nas ku nieskończoności, wskazując drogę tam, gdzie nie zawsze jej szukamy – w codziennym, prostym i wytrwałym wysiłku bycia. Człowiek może odnaleźć sens egzystencji w uświadomieniu sobie istnienia innego człowieka, który staje się miarą jego życia duchowego. Nie wszystkim jednak dany jest akt spełnienia, który doczesność uwiecznia, zamykając ją w jej osobowym wymiarze. Pozostaje zatem poszukiwanie będące podróżą w niezna- ne. To, co wydaje się doskonałe poprzez zamknięcie w osobowy wzór nagle pro- wokuje pytania o nieskończoność i nieśmiertelność. Ożywia się w ciekawości i zainteresowaniu bytem umykającym wszelkiemu pytaniu. Rozum w podróży jest być może bardziej skłonny odkryć swe ograniczenia i uznać, że są rzeczy, któ- rych nie jest zdolny przeniknąć. Nie przecząc ich istnieniu i ich nie lekceważąc, chce jednak zrozumieć sens ich istnienia. Jego zdziwieniu towarzyszą czasem przerażenie, zachwyt, lecz także spokój i ukojenie. A także dojmująca świado- mość ważności drogi, którą nie tylko się idzie, lecz która prowadzi. Mistrzostwo życia duchowego rodzi się w drodze ku niewiadomemu, w wysił- ku przeniknięcia tajemnicy istnienia nie tylko w intelektualnym pochwyceniu, lecz równolegle w przeżyciu doniosłości ograniczenia niosącego nadzieję na pokona- nie słabości. Życie duchowe czyni człowieka. To w nim spiętrzają się myśli, uczu- cia, doznania, zarówno te wzniosłe, jak i te znacznie bardziej przyziemne, cza- sem przykre i naznaczone intensywnym cierpieniem ukazującym wrażliwość człowieka otwartego na spotkanie z bytem. Nasz wewnętrzny świat stanowi zapis naszych zwycięstw i porażek w pełni dostępny zapewne tylko nam samym, ale mający przecież moc udostępniania się innym w chwilach, czasem wyjątkowych, nierzadko jednak codziennych i zwyczajnych. Nasi Mistrzowie mówią o tym na wiele sposobów – obszernie i mądrze, głośno i zdecydowanie, ale także krótko i precyzyjnie, cicho a jednak dosadnie. W ten sposób wpływają na nas, kształtują naszą świadomość, przygotowują nasze czyny. W tym sensie każdy z nich jest Pedagogiem, choć przecież nie muszą nim się czuć i nie muszą być tak postrze- gani przez innych ludzi. Podróżujący w realnej przestrzeni, odwiedzający konkret- ne miejsca na mapie wejść może do wnętrza siebie samego, by odkryć swoją niepowtarzalność. By stać się – po prostu by być dla siebie, a dla innych by stać się, być może, osobą wyjątkową – nauczycielem. Personalistyczny i procesualny charakter stawania się życia duchowego to dwa jego istotne aspekty, które w sposób niejako naturalny pozwoliły uporządko- wać teksty będące pokłosiem II Ogólnopolskiego Seminarium Naukowego z cy- klu Wokół życia duchowego na temat Mistrzowie o życiu duchowym1. Oczekiwa- liśmy, że uczestnicy spotkania zechcą w jego trakcie zaprezentować poglądy oraz sylwetkę wybranej osoby, która jest dla nich Mistrzem, wypowiedzi na temat 1 Seminarium zostało zorganizowane przez Zakład Pedagogiki Filozoficznej na Uniwersyte- cie Łódzkim i odbyło się 3 czerwca 2016 roku. Pierwsze seminarium naukowe z cyklu Wokół życia duchowego nosiło tytuł Myśl pedagogiczna Bogdana Nawroczyńskiego i jej współczesne implikacje, i odbyło się w Łodzi 15 listopada 2014 roku. Taki też tytuł nosi tom zawierający wystąpienia uczest- ników, wydany przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego w 2016 roku, pod redakcją A. Walczak, A. Wróbel i M. Wasilewskiego. Anna Walczak, Wojciech Mikołajewicz 9 kategorii życia duchowego, a być może także wyjątkowym przykładem takiego życia, w którym dostrzec można prymat wartości niewidzialnych, stanowiących o wewnętrznym bogactwie ludzkiego bytowania w jego indywidualnym wymiarze. Nieco niespodziewanie równolegle ważną tematyką wystąpień – obok prezenta- cji inspirujących przykładów życia duchowego w formie biograficznej – stały się rozważania na temat form, metod, dróg poszukiwania istoty tego, co z samego życia czyni uniwersalną odpowiedź na pytania, na które inaczej odpowiedzieć jakby się nie dawało. W ten sposób w publikacji, którą oddajemy do rąk Czytelni- ka, uzasadnienie uzyskał jej podział na dwie części zatytułowane: Personifikacje i Podróże. Personifikacje tworzą się z tekstów kilku Autorów, którzy podjęli się przed- stawić ludzi będących dla nich – a być może nie tylko dla nich – Mistrzami życia duchowego. Spotkania z Aleksandrem Kamińskim, Bogdanem Suchodolskim, Januszem Tarnowskim i Marią Montessori to niecodzienna możliwość poznania osób znanych przede wszystkim pedagogom. Specyfiką tych spotkań jest to, że odbywają się one w obecności i dzięki obecności ludzi, dla których wymienieni są postaciami znaczącymi, wywierającymi wpływ na kształt życia Autorów prezen- towanych rozważań. Mniej chodzi tu o intelektualną analizę wybranych poglądów a znacznie bardziej znaczące staje się odczucie doświadczenia ich wpływu na to, kim się jest i jak się myśli o sprawach dla siebie najważniejszych. Nie inaczej jawi się postać św. Klary. Chociaż historycznie odległa jest od wspomnianych już po- staci, to jednak pozostaje żywa jako osoba niezwykła i godna zapamiętania nie tylko w aspekcie religijnym, który w dość oczywisty sposób łączy się z rozumie- niem kategorii życia duchowego, lecz ze względu na swoje przymioty osobiste, takie jak odwaga, odpowiedzialność, wytrwałość, stałość, godność, wyrozumia- łość wobec ludzkich słabości. Życie duchowe – już w samym potocznym ujęciu jego znaczenia – przedsta- wia się jako kategoria dynamiczna, ewoluująca w czasie i przestrzeni, wskazująca na swoje źródło. Objawia się ono jako doświadczanie przez człowieka samego siebie, innych ludzi, a także wymiarów rzeczywistości wykraczającej poza tradycyj- nie ujętą racjonalność. Ten ciąg doświadczeń wiąże się z możliwością wyboru wie- lu dróg, którymi możemy podążać świadomie, lub którymi podążamy nieświado- mie, nie wiedząc nawet dokąd nas zaprowadzą. Czy tego chcemy czy też nie, nasze życie staje się podróżą. Przybiera ona postać fizycznego przemieszczania się z jednego miejsca w drugie, gdy samo podróżowanie staje się celem, jak miało to miejsce w przypadku Jana Potockiego. Może wiązać się z chęcią spełnienia misji, która jednak nieoczekiwanie, w kontakcie z inną kulturą, prowadzi ku mistycz- nemu przeżyciu, jak w przypadku benedyktyńskich mnichów Henri Le Saux i Jule- sa Monachina. Bywa także drogą ku bezgranicznemu oddaniu się zadaniu niesie- nia pomocy ludziom cierpiącym, jak stało się to udziałem Wandy Dynowskiej – Umadewi, w której biografii połączyły się kultury Wschodu i Zachodu. Czytelnik w drugiej części pracy, zatytułowanej Podróże, znajdzie również teksty będące świadectwem autorskich poszukiwań form ubogacania własnego życia duchowego w doświadczeniach jogi i medytacji. Warte są one refleksji nad możliwością ich wykorzystania w codziennym doświadczeniu przez wszystkich, którzy wyrażą Wprowadzenie 10 chęć zainteresowania się nimi, a także tych, którzy gotowi są na filozoficzny namysł nad życiem duchowym człowieka podobny temu, jaki przynosi przedostatni tekst. Mowa w nim o trudnym procesie indywiduacji w docieraniu do odkrycia Jaźni, która dla życia duchowego jest zarówno tchnieniem – ku jego przemianie, jak i jego oso- bistą jednoczącą organizacją. Życie duchowe to formowane przez człowieka dzieła jednostkowego i niepowtarzalnego, równoważącego i łączącego przeciwieństwa oraz wchodzącego w dialog z porządkiem ziemskim i kosmicznym. Oddajemy do rąk Czytelnika publikację, której kluczową tematykę – życie du- chowe jako niezbywalny atrybut egzystencjalnej kondycji człowieka – uznaliśmy za ważną i potrzebną we współczesnym dyskursie pedagogicznym. W pierwszej książce poświęconej tematyce życia duchowego, pt. Poglądy pedagogiczne Bog- dana Nawroczyńskiego i ich współczesne implikacje, zaproponowaliśmy za Mieke Bal, aby pojęcie „życie duchowe” ujmować w kategoriach pojęcia wędrującego, tracącego w czasie wędrówki jednoznaczność, co może prowadzić do pozytywne- go przekształcania się jego znaczeń i wyposażania go w nowe. „Życie duchowe” – jako pojęcie wędrujące – jest w drodze do rozpoznawania i rozumienia oraz trans- formowania swoich znaczeń przy jednoczesnym założeniu, że życie duchowe ma sens. Tym samym opatrujemy znakiem zapytania to, co dla wielu jawi się jako oczy- wistość – więc pytać nie trzeba, a dla innych będąc nie-oczywistością, a zatem czymś poza nią, pytać nie warto. Nie pytamy o miejsca niejasne w życiu ducho- wym, bo oznaczałoby to, że ono samo posiada jawny, czytelny dla wszystkich sens. Nasze pytanie odnosi się do sensu życia duchowego kierującego nas w stro- nę rozumienia siebie i „które w tym, co »znaczy«, zwraca się ku nam niejako samo z siebie, zadaje nam jakieś »pytanie«, wobec którego nie możemy przejść obojęt- nie. I jako takie prowokuje do zastanowienia się nad nim, dania mu jakiejś odpowie- dzi” (Dybel, 2012, s. 44). Czując się zagadniętymi przez sens życia duchowego, który nie jest całkowicie przejrzysty i oczywisty, wyruszamy w podróż ku uchwyce- niu i rozpoznawaniu znaczeń życia duchowego i jego rozumieniu i interpretacji ze względu na jego sens. Nie traktujemy życia duchowego jako przedmiotu badań – za Martinem Heideggerem – ujmując je jako „rzecz prostą”, choć do fizykalności rzeczy nie sprowadzając, chcemy „z namysłem zwracać uwagę” po to, by odsła- niać jego sens (Heidegger, 2007, s. 211). Projekt nasz wpisujemy w humanistykę, której celem jest „poszerzanie pola egzystencji” rozumiane jako „poszerzanie re- pertuaru dyskursów, za pomocą których jednostki i grupy definiują swoją tożsa- mość” (Markowski, 2013, s. 429–430). W tak ujętej humanistyce człowiek przesta- je być podmiotem poznania, staje się podmiotem doświadczania – dla nas doświadczania duchowości, którego języki humanistyki starają się opisać, choć niezmiernie trudno powiedzieć, „który język opisu naszego życia jest najlepszy”, a „zbaczanie ze ścieżki prawdy nie jest – jak powiedziałby Kant – chorobą umysłu, ale jego świętym obowiązkiem” (tamże, s. 376). Okrężną drogą, pogłębiając zagadnienie centralne i podejmując zarazem no- we wątki tematyczne (z) życia duchowego i pozostając otwarci na różnorodność ich odczytań, chcemy powracać wzbogaceni do współczesnego dyskursu pedago- gicznego. Obecność w nim kategorii duchowości, ze względu na to, jak sama się różnicuje w znaczeniach, może przyczyniać się także do jego reinterpretowania. Anna Walczak, Wojciech Mikołajewicz Bibliografia 11 Bergson H. (1993), Dwa źródła moralności i religii, tłum. P. Kostyło, K. Skorulski, Wydawnictwo Znak, Kraków. Dybel P. (2012), Oblicza hermeneutyki, Universitas, Kraków. Heidegger M. (2007), Odczyty i rozprawy, przeł. B. Baran, J. Mizera, Aletheia, Warszawa. Kępiński A. (1987), Lęk, PZWL, Warszawa. Markowski M. P. (2013), Polityka wrażliwości. Wprowadzenie do humanistyki, Universitas, Kraków. Walczak A., Wróbel A., Wasilewski M. (2016), Poglądy pedagogiczne Bogdana Nawroczyńskiego i ich współczesne implikacje, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. Wprowadzenie Część pierwsza Personifikacje HALINA GAJDAMOWICZ wyższa szkoŁa informatyki i Umiejętności w Łodzi Mistrzostwo duchowe Profesora Aleksandra Kamińskiego Pełna charakterystyka osoby i działalności Profesora Aleksandra Kamiń- skiego, jego aktywności na wielu płaszczyznach teorii i praktyki pedagogicznej, wymaga obszernego, odrębnego opracowania. W niniejszym artykule zwrócimy uwagę na kilka wybranych zagadnień, podejmiemy próbę skonstruowania siatki pojęciowej, która ułatwi opis wielu aspektów mistrzostwa duchowego Profesora. Podstawową kategorią opisu uczyniliśmy dwa pojęcia: mistrzostwo i duchowość. Będą one stanowić punkt odniesienia dla innych cech, przymiotów, dokonań Aleksandra Kamińskiego. Jakie zatem cechy osobowe, działania i oddziaływania legitymizują mistrzostwo Profesora? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy za- stanowić się nad tym, co oznacza to pojęcie, jaki jest jego sens? Źródła słowniko- we i encyklopedyczne podają, że mistrzostwo w jakiejkolwiek dziedzinie (pomija- my tu sport) oznacza wybitność, doskonałość, maestrię, przewodzenie i przodownictwo. Mistrz to człowiek oryginalny, autentyczny. Oryginalny – nie musi oznaczać dziwny, blefujący, starający się zwrócić na siebie uwagę. Cecha ta wyraża się – w przypadku Mistrza – w pomysłowości, niepowtarzalności po- mysłów i inicjatyw. W tym, że nikogo nie naśladuje, on przede wszystkim inspiru- je innych, pociąga za sobą. Inaczej nie byłby Mistrzem, lecz wykonawcą cudzych pomysłów. Wskazuje cele i wyznacza sposoby, metody i środki. Porywa serca i umysły. Jest człowiekiem wolnym, szanującym wolność innych, nie zmusza ni- kogo do naśladownictwa, lecz zaraża swoim przykładem. 16 Przymioty Aleksandra Kamińskiego poświadczające jego duchowe mistrzostwo 1. Celodążność nazwana przez Bogdana Nawroczyńskiego telehormizmem (Nawroczyński, 1947). Jest to ciągła tendencja do stawiania przed sobą celów dalekosiężnych, wartościowych. Wspinanie się na szczyty ideałów. Towarzyszy te- mu ciągły niepokój poznawczy i wola działania sprawczego, twórczego. Człowiek oświetlony ideą telehormizmu odczuwa nieustanną potrzebę podążania wzwyż, przekraczania barier, transgresji, wychodzenia poza istniejącą rzeczywistość, wy- dobywania z niebytu i przekształcania w byt realny idei, pragnień, znaczeń; to cią- głe trwanie w zawieszeniu między niebem a ziemią, między tym co jest, a tym co być powinno. Wszystko to czyni Mistrza istotą dynamiczną, transgresyjną (Kozie- lecki 1987), intencjonalną (Obuchowski, 1993), sięgającą kresu ludzkich możliwo- ści. Cechę tę posiadał Aleksander Kamiński w stopniu najwyższym, o czym świad- czą jego pisma, co potwierdzają jego uczniowie, koledzy i przyjaciele. 2. Oryginalność myśli, przejawiająca się w dziełach pedagogicznych i be- letrystyce autorstwa Profesora, a także w codziennej praktyce wychowawczej, w pomysłowości i projektowaniu działań, eksperymentowaniu. Wystarczy, że przywołamy przeprowadzony pod kierunkiem Aleksandra Kamińskiego ekspe- ryment mikołowski, ukazujący walory wprowadzenia do szkół harcerskiej me- tody wychowania, inicjowanie i opiekę naukową nad eksperymentami, których przedmiotem były uczniowskie samorządy szkolne (Kamiński, 1965). Nie spo- sób wymienić wszystkich poczynań i projektów, które Profesor zrealizował, nie mówiąc o tych, które pozostały w sferze marzeń, z przyczyn niezależnych od niego. We wspomnieniach, zapiskach osobistych odnotowuje, że chciałby zor- ganizować na którymś z polskich uniwersytetów katedrę i zakład historii i teorii związków młodzieży, a za kilka lat inaugurować w Warszawie instytut badaw- czy historii i teorii związków młodzieży. W tym miejscu warto zacytować jego pogląd na temat realności tych pomysłów: „Ale, że warunki ułożyły się inaczej, więc rzecz wygląda znacznie skromniej: w pojedynkę, 5 godzin dziennie. Bo związki młodzieży polskiej w pierwszej połowie XIX w. to nic innego jak funda- ment pod historię i teorię związków młodzieży” (Kamiński 2004, s. 27). Pomysł zorganizowania katedry, zakładu a w przyszłości Instytutu Badawczego Histo- rii i Teorii Związków Młodzieży w Warszawie jest niewątpliwie oryginalny. Zwróćmy też uwagę, że z wypowiedzi Autora emanuje optymizm, przy jedno- czesnym wyczuciu realiów oraz spokój człowieka pewnego słuszności swoich dążeń. Refleksja nad przymiotami Mistrza Aleksandra Kamińskiego prowadzi do wniosku, że nie można mówić o nich w oderwaniu od innych. Cechy te spla- tają się z sobą, tworząc swoistą, niepowtarzalną strukturę. Punktem wyjścia w tym fragmencie rozważań uczyniliśmy oryginalność myśli i poczynań Profe- sora. Okazuje się, że właściwości tej towarzyszy wiele innych, które zostaną poniżej wyeksponowane. 3. Przewodnictwo i przodownictwo to dające się rozpoznać walory Alek- sandra Kamińskiego. Mistrz to przodownik i przewodnik, „przywódca stada”, ten, Halina Gajdamowicz 17 który prowadzi ku celom jeszcze niezdobytym, pociąga własnym przykładem. Wspomniane właściwości wypełniające po części treść pojęcia „Mistrz” odnajdu- jemy w postawie i działalności Profesora. Niepokorna wyobraźnia podsuwa sło- wo „geniusz”. Gdy myślimy o nim, gdy przywołujemy w pamięci jego sylwetkę, rozmowy ze studentami i kolegami profesorami, emanującą życzliwość i dobroć, chciałoby się nazwać go geniuszem pedagogiki1. Aleksander Kamiński nie był geniuszem, po pierwsze dlatego, że cechy, wa- lory osobiste i społeczne nie były mu dane jako prezent, niespodzianka od losu. On je wypracowywał, doskonalił, ponosząc ofiary. Często przegrywał w konfron- tacji z trudną rzeczywistością. 4. Dzielność. Nie poddawał się, był dzielny, do dzielności przekonywał swoich czytelników i słuchaczy (Kamiński, 1958). W opowieści Zośka i Parasol zachęcał: „Bądźmy dzielni na co dzień. Dzielność jest fundamentem charakteru”2. Profesor Olga Czerniawska w artykule przygotowanym z okazji konferencji, zorganizowanej przez Katedrę Pedagogiki Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego w 2002 roku, napisała: Jedną z cech charakteru Profesora była dzielność. Wyrażała się ona w pokonywaniu trudności, przeciwności losu, w opanowaniu słabości, złego samopoczucia, choroby czy braku zrozumienia przez środowisko. Bolało Go to, co działo się w harcerstwie polskim. Starał się być sobą. Aleksander Kamiński pozostawił po sobie pamięć wśród osób, które go spotkały i miały szczęście z nim obcować. W pamięci ich ukształtował się wzór człowieka prawego, dobrego, życzliwego, umiejącego żyć w po- czuciu ograniczonego zdrowia i sił fizycznych, ale stawiającego sobie wymagania, pracowitego, bar- dzo sumiennego rzetelnego badacza, oddanego służbie jaką było harcerstwo, działalność okupacyj- na, a potem nauka i dydaktyka uniwersytecka (Czerniawska, 2004, s. 31). Cechę dzielności podkreślał też Wincenty Okoń w Wizerunkach sławnych pedagogów polskich (Okoń, 1993). O dzielności świadczy fakt, iż spokojnie prze- czekał okres szykan w stosunku do jego osoby i gdy – jak to sam określił – wa- runki były niesprzyjające, nie załamał się, prowadził badania naukowe i pisał do szuflady, czekał na lepszą przyszłość. Jeśli prawdą jest, że geniusza nie można naśladować, to Aleksander Kamiński geniuszem nie był. Natomiast misją Profesora było dawanie przykładu innym, zwłasz- cza młodym. Był po prostu Mistrzem, chciał pociągać za sobą rzesze młodych ludzi. Ludzi, którzy podobnie jak on marzyli o lepszej Polsce, dostatniej, silnej duchem, suwerennej i szczęśliwej. Barbara Wachowicz w dziele poświęconym Aleksandrowi Kamińskiemu, zatytułowanym Kamyk na szańcu, cytuje słowa Mistrza: Dużo marzę. I znów o Niej, o tej Białej, Ukochanej, Najjaśniejszej Polsce. Pamiętam jak przed laty myślałem o Tobie. Byłaś mi ideałem, Prawdą, Sprawiedliwością. Pamiętam jak łzy szczęścia kapały mi z oczu, gdyś wstała z grobu… Marzyłem o Tobie! Bo nie dość jest myśleć i chcieć o Polsce i dla Polski. Trzeba samemu reprezentować Polskę! (Wachowicz, 2002, s. 106). Ujęta w piękne słowa myśl ujawnia najgłębsze przeżycia i osobisty stosunek do Ojczyzny. Zawarty w niej ładunek emocjonalny inspiruje i mobilizuje do działa- nia, a nawet ofiary na rzecz Polski. 1 Autorka niniejszego opracowania miała szczęście być studentką Profesora Aleksandra Ka- mińskiego. 2 Cytuję z pamięci. Mistrzostwo duchowe Profesora Aleksandra Kamińskiego 18 Wartości duchowe w życiu Profesora A. Kamińskiego Mistrzostwo Profesora wypełniało się – jak już podkreślaliśmy – w atmosfe- rze duchowości skoncentrowanej wokół wartości najwyższych. Nie zadowalał się drobnymi sukcesami, poprawnym spełnianiem obowiązków. Sięgał po wartości najwyższe: Bóg, Honor, Ojczyzna, Sprawiedliwość, Prawda i Dobro rozświetlały drogę jego życia. Żył w świecie ducha, był Mistrzem duchowości. Sięgnijmy do rozprawy filozoficznej Bogdana Nawroczyńskiego zatytułowanej Życie duchowe, by głębiej wniknąć w sens pojęcia ‘duchowość’. „Przez ducha będziemy rozumie- li żywą, zdrową i twórczą kulturę, oglądaną od strony celów ludzkich. A życie duchowe jest dla nas życiem tak pojętej kultury” (Nawroczyński, 1947, s. 23). Duch jest pojęciem szerszym niż kultura. Pojęcie ‘kultura’ oznacza czynności i wytwory niewchodzące w skład żywej aktywności człowieka, wytwory, które niejako wypadły z obiegu. Życie duchowe natomiast obejmuje tylko kulturę żywą, twórczą, oglądaną od strony ludzkich celów. Życie tak pojętej kultury nazywa Bogdan Nawroczyński „życiem duchowym”. Życie duchowe jednostek i społeczności wspiera się na wartościach. Bogac- two świata wartości opisywało wielu uczonych polskich i obcych: W. Dilthey, M. Scheller, G. Kerschensteiner, E. Spranger, S. Hessen, Z. Mysłakowski, K. So- śnicki, S. Szuman, F. Znaniecki. Odwołamy się w niniejszym opracowaniu do teorii i filozofii wartości, wspomnianego wyżej, polskiego humanisty i pedagoga Bogdana Nawroczyńskiego. Przypomnijmy, że autor wyróżnia wartości norma- tywne, czyli posiadające „walor”, i nienormatywne, pozbawione go. O wartościach posiadających „walor”, pisze, iż mają one moc obowiązującą, bezwzględną. „Wa- lorem [nazywa] obowiązywanie niezależne od wartościowania” (Nawroczyński, 1947, s. 86). Wśród wartości normatywnych wyróżnił ponadto: „wartości związa- ne i nie związane, czyli absolutne”. Nie jest naszym zamiarem wnikać szczegóło- wo w charakterystykę wymienionych wartości. Warto jednak zwrócić uwagę na swoistość wartości absolutnych – nadają one kierunek postępowaniu człowieka, wyznaczają drogę mistrzostwa duchowego. Wartości absolutne istnieją poza czasem i przestrzenią, w przeciwieństwie do tzw. związanych, ograniczonych czasowo i przestrzennie. Bogdan Nawroczyński podkreślał fakt wzajemnego przenikania się wartości związanych i absolutnych. Wartości związane noszą w sobie znamiona czasu, w którym powstają, warunków społecznych, gospodar- czych, politycznych i wielu innych. Są wyrazem epoki, czasu historycznego, ko- niecznymi etapami na drodze zbliżającej ludzkość do Absolutu. Życie duchowe ludzi określonej epoki nabiera cech dynamizmu, postępuje na drodze poszukiwa- nia prawdy, coraz to doskonalszych rozwiązań społecznych, politycznych, gospo- darczych i innych. W tym obszarze dynamiki życia duchowego, ożywionego idea- łem Prawdy, Dobra, Piękna, Sprawiedliwości, doskonale poruszał się Profesor Kamiński. Wartości absolutne są niewyczerpalne, sięganie po nie, zdobywanie ich w mozolnym trudzie, nie dzieli ludzi, lecz łączy, cementuje. Wszelkie formy rywalizacji przekształcają się wówczas we współpracę. W ten sposób powstaje sieć powiązań, opartych na braterstwie, miłości i przyjaźni. Halina Gajdamowicz 19 Życie duchowe, pisał Nawroczyński „jest dramatem […] życie natomiast twórcze i zdobywcze wymaga rosnących z biegiem czasu wysiłków” (Nawro- czyński, 1947, s. 184). Kamiński, już od wczesnej młodości, stawiał sobie cele dalekosiężne. Wincenty Okoń w cytowanej już książce, poświęconej sylwetkom polskich, sławnych pedagogów, pisał, że sprawą istotną dla druha Kamińskiego było samodoskonalenie w połączeniu z samokrytycyzmem oraz wyznaczenie so- bie jasnego celu. A było nim „i wykucie swego charakteru: i zdobycie wiedzy, i wstąpienie do jakiejś organizacji, która by mu dała możność trafienia do sejmu” (Okoń, 1993, s. 175). Ambicja, co podkreślają jego biografowie, była jednym z najważniejszych motywów życia. Ale sam Kamiński uznał, że należy pracować nad jej ujarzmieniem, i postanowienie to wypełniał z powodzeniem. Nieustanne napięcie psychiczne i dynamizm życia duchowego były wyraziście zarysowane w sylwetce Profesora. Sygnalizują to nie tylko biografowie, ale wszyscy, którym dane było znać Profesora: jego studenci, doktoranci, osoby z kręgu harcerskiego i przyjaciele. Liczni badacze zagadnień aksjologicznych podkreślają, że dążenie do celu zawsze jest połączone z napięciem. Im ten cel jest bardziej złożony i od- legły, napięcie musi być bardziej intensywne i długotrwałe. W badaniach humanistycznych mających za przedmiot poznanie skompliko- wanych procesów, zjawisk, faktów stosujemy wiele metod poznawczych, by głębiej wniknąć w ich istotę, dokładniej opisać. Jedną z nich jest opracowanie siatki poję- ciowej spełniającej ważną funkcję poznawczą. Metodą tą posłużymy się w opisy- waniu, rozpoznawaniu cech mistrzostwa duchowego Aleksandra Kamińskiego. Opis osobowości Aleksandra Kamińskiego w języku cnót moralnych Omawiane wcześniej przymioty Profesora spróbujemy ująć w języku cnót mo- ralnych. Pojęcie ‘cnota moralna’ było popularne w pedagogice polskiej okresu mię- dzywojennego, do jego spopularyzowania przyczynił się zwłaszcza dominikanin ojciec Jacek Woroniecki. Po II wojnie światowej, w dobie propagowania tzw. peda- gogiki socjalistycznej, pojęcie to zaczęło „wychodzić z mody”. Podobnie jest w cza- sach obecnych – rzadko można je napotkać w piśmiennictwie pedagogicznym. Częściej bywa używane w rozważaniach na temat wychowania obywatelskiego. Autorzy odwołują się do pojęcia ‘cnoty obywatelskie’, podkreślając ich rolę, nie- odzowność w pełnieniu wielu ról społecznych. Pojęcie cnót moralnych wprowadził do swych rozważań i wszechstronnie wyjaśnił Witold Starnawski w książce zatytu- łowanej Bycie sobą. Podstawy moralności i wychowania. Reprezentuje on nielicz- ne grono współczesnych autorów, odwołujących się do tego pojęcia. Autor podaje, że cnota (greckie arete, łacińskie virtus) w starożytnej Grecji początkowo oznaczała siłę fizyczną i zręczność. Potem pojęciem tym zaczęto obejmować również przymioty ducha. W największym skrócie można je zdefinio- wać „jako stałą dyspozycję do czynienia dobra”. W naszych rozważaniach nie ogra- niczymy się do lapidarnego opisu pojęcia cnót moralnych, terminem tym posłuży- my się jako ważną kategorią opisu sylwetki moralnej Profesora Kamińskiego. Aby Mistrzostwo duchowe Profesora Aleksandra Kamińskiego
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mistrzostwo duchowe
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: