Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00246 005665 18969774 na godz. na dobę w sumie
Mity medyczne, które mogą zabić. Fakty, które ratują życie - ebook/pdf
Mity medyczne, które mogą zabić. Fakty, które ratują życie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 380
Wydawca: Eureka Język publikacji: polski
ISBN: 9788380793248 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> zdrowie, medycyna >> zdrowie i uroda
Porównaj ceny (książka, ebook (-19%), audiobook).

Książka, która zadaje kłam medycznym mitom, stereotypom, po wielokroć powtarzanym obiegowym formułkom (kawa wyłącznie szkodzi etc.). Książka, której autorka opiera się na wynikach badań (pod każdym rozdziałem odnośniki bibliograficzne do konkretnych pozycji).

Czego ciekawego można się dowiedzieć:

O niechcianych urokach leków przeciwbólowych:

Od dawna wiadomo było, że leki te zmniejszając ból, często uszkadzają równocześnie ścianki żołądka i doprowadzają tym samym u niektórych ludzi do powstania owrzodzeń, a nawet do krwawień.

O kawie:
W świetle dostępnych dzisiaj informacji (ale nie tych sprzed 10 czy 15 lat) jest to (dla większości ludzi) jeden z najzdrowszych napojów'.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Okładka Robert Kempisty Korekta i redakcja Agnieszka Pawlik-Regulska Dyrektor projektów wydawniczych Maciej Marchewicz Skład i łamanie TEKST Projekt, Łódź ISBN 978-83-8079-087-2 Copyright © by KATARZYNA ŚWIĄTKOWSKA Copyright © for Fronda Sp. z o.o., Warszawa 2016 Niniejsza publikacja jest poprawioną wersją książki Mity medyczne, które mogą zabić kontra fakty mogące uratować życie, która ukazała się w roku 2015 nakładem TMX Kadex Katarzyna Świątkowska, imprint Lepsze Życie jest marką Wydawnictwa Fronda Wydawca Fronda Sp. z o.o. ul. Łopuszańska 32 02-220 Warszawa Tel. 22 836 54 44, 877 37 35 Faks 22 877 37 34 e-mail: fronda@wydawnictwofronda.pl www.wydawnictwofronda.pl www.facebook.com/FrondaWydawnictwo www.twitter.com/Wyd_Fronda Kontakt z Autorką: Facebook: lek. med. KATARZYNA ŚWIĄTKOWSKA Mity medyczne, które mogą zabić kontra fakty mogące uratować życie www.mitykontrafakty.pl Spis treści Wstęp ..................................................................................................................... Przedmowa ......................................................................................................... I. Czy popularne leki przecibólowe zabijają ludzi? ................... Groźne, choć powszechnie dostępne ................................................. Lek, który zabił 60 tysięcy osób w USA ............................................ Badania, o których niechętnie się mówi ........................................... Miażdżyca potęguje zagrożenie ........................................................... Opowieść o „koksach” .............................................................................. Niektóre specyfiki nie lubią się wzajemnie. O groźnych interakcjach .............................................................................................. II. A może spróbujemy powalczyć z bólem nieco inaczej? ........ Dlaczego warto o tym pomyśleć .......................................................... Mały ręczniczek i cieknący kran ......................................................... Niedobra fabryka w naszym brzuchu ............................................... „Osobówka” z ładunkiem przeznaczonym dla tira ...................... Trudno o zdrowe stawy w otoczeniu zwiotczałych mięśni ......................................................................................................... Dieta też jest ważna. Nadmiar kwasu omega-6 powoduje zapalenia ................................................................................................... Witamina D3 – „super staw” .................................................................. A może glukozamina? ............................................................................... Z naukowego punktu widzenia ............................................................ 11 17 19 21 23 24 27 29 34 39 41 42 44 46 47 49 50 51 54 5 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE III. Suplementy niekiedy mogą pomóc, jednak są… niczym ruletka ...................................................... Pastylka i kiełbasa równe wobec prawa ....................................... O odchudzających „ziółkach” niszczących nerki ...................... Pochodne Viagry i sibutraminy w suplementach ..................... Odżwyki ze sterydami w „prezencie” ............................................ Dinitrofenol (DNP) – śmiertelne odchudzanie ............................ „Dosypki” gratis… .................................................................................... Ziołowe suplementy bez… żadnych ziół ........................................ IV. O szkodliwości fobii gorączkowej i o tym, czy paracetamol sprzyja astmie .............................................. Kochani rodzice! Nie wierzcie bezwarunkowo reklamom ............................................................................................... Gorączka pomaga walczyć .................................................................. Wszystko ma swoją cenę. Warto pamiętać o możliwych skutkach ubocznych ......................................................................... Paracetamol i astma? ............................................................................. O tym, co czai się na naszych rękach ............................................. V. O strzelaniu z armaty do komara, czyli walka z katarem kosztem układu krążenia ......................................................... Przeziębienie? Grypa? Łyknij pastylkę… ....................................... Przy okazji dwa słowa o telefonach komórkowych ................. Sympatykomimetyki – walka z katarem kosztem układu krążenia .................................................................................................. Kierowco, jesteś alergikiem lub masz katar? Koniecznie to przeczytaj! ................................................................ 59 61 62 63 64 64 65 69 73 75 77 78 79 81 87 89 92 93 96 VI. Interakcje powszechnie przepisywanych leków bywają groźne a grejpfruty mogą czasem zabić… ............................. 105 107 Wątroba niczym zakorkowane miasto .......................................... Interakcje kofeiny oraz grejpfrutów z różnymi lekami ......... 109 Sok grejpfrutowy może się okazać śmiertelną trucizną ................................................................................................... Kiedy leki nie znoszą siebie nawzajem ........................................... Nie ma żartów, leki bardzo często wchodzą sobie w drogę ................................................................................................... Antybiotykoterapia i przyjmowanie innych leków ................. Cytrusy, kofeina i rak skóry ............................................................... 119 120 123 113 117 6 S p i s t r e ś c i „Mała czarna” a niepotrzebne poczucie winy ........................ Skąd taka brzydka opinia o kawie? ............................................. Co zdrowego zawiera kawa? .......................................................... Czy kawa szkodzi sercu? ................................................................. Arytmie? Jakie arytmie?! ................................................................ VII. Kawa kontra magnez, czyli bzdury serwowane przez Kawa bronią w walce z globalną epidemią? ............................ Co w kawie działa tak ochronnie? ............................................... Ochrona przed powikłaniami cukrzycowymi ...................... Kawa rozpuszczalna to „sama chemia”? ................................... Słodzić? Nie słodzić? Oto jest pytanie ....................................... 4. Z kawą w sukurs wątrobie ....................................................... Wątroba: detoks trwający całą dobę .......................................... reklamy ........................................................................................ 127 1. Kawa na ławie oskarżonych .................................................... 129 129 130 133 2. Wpływ kawy na układ krążenia ........................................... 145 145 146 3. Kawa kontra cukrzyca .............................................................. 165 165 170 173 176 177 183 183 5. Kawa a ochrona różnych narządów wewnętrznych ....... 207 Kamienie żółciowe ............................................................................. 207 Rak wątroby .......................................................................................... 207 Czarna ochronaprzed rakiem ........................................................ 209 Prostata ................................................................................................... 210 Trzustka .................................................................................................. 212 Jelito grube ............................................................................................. 213 Jama ustna, gardło .............................................................................. 214 Mózg ......................................................................................................... 215 Skóra ......................................................................................................... 216 Sutek ......................................................................................................... 217 Macica ...................................................................................................... 220 Dlaczego kawa chroni? Możliwe mechanizmy ..................... 221 6. Wpływa kawy na układ nerwowy ........................................ 227 Mózg lubi kawę .................................................................................... 227 Kawą w depresję .................................................................................. 228 Lokata na stare lata. Mózg kocha kawę i… fitness ................ 231 Ochrona przed demencją ................................................................. 233 Choroba Parkinsona........................................................................... 236 7. Kawa a nasi najmłodsi ............................................................... 241 Dzieci i kofeina ..................................................................................... 241 Kofeina a poczęcie .............................................................................. 241 Ile kaw dziennie można wypic w ciąży? ................................... 242 7 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE Czy matka karmiąca może pić kawę? ...................................... 244 Kwestia potencji ................................................................................. 245 8. Obalamy jeszcze parę mitów ....................................................... 247 Czy kawa odwadnia? ....................................................................... 247 Kawa złodziejem kości? .................................................................. 250 Czy kawa powoduje ślepotę? ....................................................... 253 VIII. Gorzka prawda o cukrze ......................................................... 259 Jesteś pewien, że nie chorujesz na cukrzycę II typu? ............ 261 Słodycz oblepiająca białka naszego organizmu ........................ 262 Cukier postarza! ..................................................................................... 264 Insulinooporność – jak tkanki stają się obojętne ..................... 266 Ćwiczenia na receptę ........................................................................... 270 IX. Pamiętajmy o orzechach ......................................................... 273 Garść orzechów może uratować życie ......................................... 275 Zaskakujące, ale… orzechy są sprzymierzeńcem szczupłej sylwetki ................................................................................................ 276 Oliwa oraz orzechy lepsze dla serca i sylwetki niż ograniczenia tłuszczu ............................................................. 281 Skarbnica dobroczynnych składników przeciwnowotworowych i przeciwzapalnych .................... 285 Orzechy trzymają w ryzach poziom cukru we krwi ............. 286 Serce kocha orzechy ............................................................................. 292 Co dobre dla serca, to dobre dla mózgu ........................................ 295 Jak pistacje obniżyły poziom złego cholesterolu ..................... 297 Orzechami w kamienie żółciowe ................................................... 298 Przeciw nowotworom ......................................................................... 299 X. Radosne wieści dla miłośników czekolady i kakao .......... 307 Indianie kochający kakao nie chorowali na nadciśnienie .... 309 Smakołyk dbający o serce i mózg ................................................... 311 Czekolada elementem zdrowej diety? .......................................... 314 Cenne składniki ukochanego przez wielu smakołyku ......... 315 Flawanole chronią wnętrze naczyń .............................................. 317 Czekolada, Viagra i lek przeciwko łysieniu ................................ 321 Czekolada kontra nadciśnienie ........................................................ 322 Czekolada chroni przed powstawaniem skrzeplin? ............... 324 Dlaczego czekolada jest lepsza dla obwodu bioder niż ciasteczko? ................................................................................... 325 8 S p i s t r e ś c i Biała? Mleczna? Czarna? Najważniejsze, żeby była gorzka ..................................................................................................... 326 Czekoladowe zdrowe tłuszcze i inne ważne skałdniki ......... 327 XI. Twój hot dog może cię zabić .................................................... 335 Po pierwsze – rak .................................................................................... 337 Po drugie – choroby układu krążenia ............................................ 340 Po trzecie – cukrzyca I i II typu ........................................................ 341 Zabawmy się w detektywa i czytajmy skład produktów ..... 344 XII. Plastic is not fantastic .............................................................. 351 Wszechobecny naśladowca ............................................................... 353 Ukryty składnik napojów i pokarmów ........................................ 356 Burzyciel równowagi hormonalnej ............................................... 357 Dzieci szczególnie narażone .............................................................. 360 BPA szkodzi sercu i powoduje wiele zaburzeń .......................... 361 Uwaga na BPA-free… .............................................................................. 366 Nasza biedna przyroda ........................................................................ 367 XIII. Co z tym cholesterolem, czyli zrobieni w jajo .................... 373 Jaja wracają do łask ................................................................................ 375 Różne oblicza cholesterolu – liczy się opakowanie .................. 378 Naukowcy ogłaszają, że cholesterol w diecie nie jest już wrogiem numer jeden ............................................................. 382 Cenny element diety ............................................................................. 384 Cholesterol w żółtkach jak kolagen w kremach ....................... 385 Wstęp Jestem absolwentką Akademii Medycznej w Gdańsku. Mieszkam i prowadzę praktykę w jednym z pięknych miast na Pomorzu Zachodnim. Zostałam autorką książek nie z miłości do pisania. Nie lubię i nie umiem pisać. Byłam przeszczęśliwa, kiedy zdałam maturę z polskiego, bo my- ślałam wtedy, że już nigdy nie będę oceniana pod kątem moich zdolności językowych. Umiejętność pięknego wy- sławiania się zdecydowanie nie należy do talentów, które otrzymałam. Jak widać, los lubi płatać figle… Pomysł na tę książkę, a wcześniej – na zadebiutowa- nie na Facebooku – wziął się z przekonania, że pewne in- formacje powinny dotrzeć do jak największej liczby osób, żeby im pomóc w uniknięciu wielu problemów i cierpie- nia; żeby wydłużyć życie lub poprawić jego jakość. Któż nie zgodzi się z twierdzeniem: „najważniejsze jest zdro- wie”? To przecież numer jeden w rankingu życzeń, które składamy sobie przy okazji Nowego Roku, kolejnych uro- dzin czy innych świąt. Sporo czasu przepracowałam w różnych przychod- niach jako lekarz pierwszego kontaktu. To, co mnie ciągle szokuje, to fakt, że tak wielu pacjentów dbanie o zdrowie utożsamia tylko z udaniem się do lekarza po kolejną recep- tę lub… z kupnem modnego suplementu. 11 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE Oczywiście, profilaktyczne badania, a w razie wystą- pienia objawów chorobowych – poprawna diagnosty- ka i odpowiednie leczenie, zgodne z najnowszą wiedzą, to podstawa. Ale jest jeszcze druga strona medalu. Wcale nie mniej ważna! Nasze codzienne, małe wybory. Niedocenia- ne, jeśli chodzi o ich wpływ na nasze zdrowie. Medycyna to całość wiedzy o zdrowiu i chorobach. Zdecydowanie – medycyna to nie tylko leki. Kiedy pacjent dostanie receptę na lekarstwo, to najczę- ściej z wielką pieczołowitością pilnuje, by je zażyć, a potem – by pójść po kolejną receptę (to, oczywiście, dobrze, tak należy robić). A gdy słyszy, że powinien schudnąć i zacząć inaczej się odżywiać, więcej się ruszać, to (najczęściej) od- biera to jak takie „bla... bla… bla”. Co roku wiele milionów ludzi cierpi i umiera z powodu chorób, którym można było zapobiec. Nawet dzieci wiedzą, że palenie tytoniu i nadmierne spożycie alkoholu mogą za- bić. Ale za mało osób jest świadomych tego, że dzisiaj rów- nie częstym zabójcą i czynnikiem okaleczającym jest nie- właściwa dieta, otyłość i zbyt mała aktywność fizyczna. Szkoda, że nie można ćwiczeń i zdrowszej diety wy- pisać na receptę. Pewnie wtedy zostałyby w końcu doce- nione. Szkoda, że razem z kolejną receptą nie można po- wiedzieć: „Te tabletki należy popijać wodą i zażywać po intensywnym półgodzinnym marszu lub wizycie na pły- walni. Jeśli pan/pani powinien/powinna przyjmować je rano, to ten spacer lub basen mogą być poprzedniego dnia. Ich skuteczność mocno jest też uwarunkowana tym, czy pana/pani codzienna dieta zawiera pięć polecanych porcji warzyw oraz owoców i ma odpowiednią proporcję tłusz- czów z rodziny omega-6 i omega-3”. Z wieloma chorobami jest jak z puzzlami. Atakują nas, kiedy większość elementów (które często sami gro- madzimy) dopasuje się do siebie. Nie wiemy dzisiaj, jak 12 W s t ę p wyglądają w przypadku powszechnych teraz chorób, np. raka, wszystkie kawałeczki układanki. (Medycyna uczy pokory). Z całą pewnością możemy jednak powiedzieć, że zidentyfikowaliśmy sporą ich część. I to jest pozytywna wiadomość. Jeśli elementy te wyrzucimy z naszego ży- cia, zmniejszymy szansę na to, że dopadnie nas któraś z powszechnych dzisiaj chorób. Na niektóre czynniki nie mamy wpływu (np. na zanieczyszczone środowisko, w ja- kim żyjemy; na geny, które sprezentowali nam nasi rodzi- ce), ale nie możemy zapominać o tym, że dzisiaj, niestety, wielu ludzi cierpi i umiera z powodu schorzeń, które ho- dowali sobie niejako na własne życzenie... przez lata. Cza- sami zupełnie nieświadomie. Co ważne, w przypadku tej „układanki” nie działa zasada „wszystko albo nic”. Im wię- cej wyeliminujemy tych złych elementów, tym dla nas le- piej. Próbujmy. Wiele osób nie chce słyszeć o „zdrowszym stylu życia”, bo kojarzy im się on (niesłusznie) z cierpieniem. Oczekują, że zaraz usłyszą o tym, że mają biegać po osiedlu (a może tego nie cierpią robić i boją się, że sąsiedzi zaczną się śmiać) lub żyją w przeświadczeniu, że to, co zdrowe, musi być nie- smaczne. A to nieprawda. Właśnie o tym jest ta książka. Z drugiej strony można zadać pytanie: Co w ogóle jest zdrowe? Funkcjonuje mnóstwo mitów. Mody się zmienia- ją i zwykle są kreowane przez reklamy, za które zapłacili ci, którzy chcą coś sprzedać. Informacje, jakie do nas tra- fiają, często są nieprawdziwe i nie wynikają wcale z troski o nasze zdrowie, tylko z czyjejś żądzy zysku. Jestem zwolenniczką medycyny opartej na faktach. Nie na przesądach i zabobonach. Moją pasją jest zbieranie nowych doniesień naukowych, analizowanie i konfron- towanie ich z tym, w co się powszechnie wierzy, a tak- że ich weryfikowanie, sprawdzanie, w jakiej mierze są słuszne. Celowo podaję dużo źródeł i staram się zachęcić 13 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE czytelników do myślenia oraz samodzielnego wyrobienia sobie zdania. Nikt nie lubi sytuacji, kiedy okazuje się, że coś, w co dłu- go wierzyliśmy, było nieprawdą. Dla naszego ego tym bar- dziej jest bolesne, jeśli te „prawdy” przekazywaliśmy przez lata naszym pacjentom. Aby zweryfikować swoją posta- wę, potrzebna jest pokora. Rzadko się ją dzisiaj spotyka, choć jest bardzo ważną cechą u przedstawicieli pewnych zawodów. Świetnym przykładem jest kawa. Powszechnie panu- je przekonanie, że to szkodliwa używka. A jakie są fak- ty? W świetle dostępnych dzisiaj informacji (ale nie tych sprzed 10 czy 15 lat) jest to (dla większości ludzi) jeden z naj- zdrowszych napojów. Nie uważam, że tego typu doniesie- nia to jedynie ciekawostki, bo dotyczą przecież jednego z najczęściej (po wodzie) spożywanych napojów na świe- cie. Jeśli więc wpływa on na zdrowie w określony sposób, to jest to dla pojedynczego człowieka ważne, a w skali spo- łecznej – bardzo ważne. Fizjologia, anatomia człowieka się nie zmieniają, ale już wytyczne dotyczące leczenia różnych chorób – ciągle. Trzeba więc wciąż się doszkalać, uczestnicząc w konferen- cjach, wykładach, śledząc publikacje przeznaczone dla le- karzy, które dotyczą aktualnych standardów diagnostyki i leczenia. Biorąc udział w tego typu szkoleniach, zauważy- łam, że w zasadzie nie podkreśla się za bardzo znaczenia profilaktyki i wpływu modyfikacji stylu życia na efekty leczenia. O pewnych kwestiach, związanych ze skutkami ubocznymi leków (częstymi i bardzo groźnymi), za głośno się nie mówi. Od bólu głowy może jednak dojść do zawału, a od bolących kolan do udaru mózgu. Uderza również to, jak wiele jest osób, które studiują sto pięćdziesiąt razy ulotkę dołączoną do leku zalecone- go przez lekarza z powodu określonej choroby i przerażają 14 W s t ę p się tym, co napisano o możliwych skutkach ubocznych, za to bez wahania kupują w aptece reklamowany w mediach medykament, suplement albo pozyskują jakiś „cudowny” specyfik z internetu lub od znajomego, który obiecuje, że to, co sprzedaje, jest w stanie uleczyć wiele chorób i po- zwala na własną rękę odstawić przyjmowane leki. Mało kto weryfikuje usłyszane informacje. (Piszę o tym w czę- ści „Suplementy niekiedy mogą pomóc, jednak są niczym ruletka”). Świetnie sprzedają się bajkowe opowieści (co może świadczyć o tym, że we wszystkich z nas pozostaje na zawsze coś z dzieci). Wielu wyznawców mają również teorie spiskowe. Zmowa firm farmaceutycznych? Jakiś spisek? Ukrywane badania? Może ten fenomen jest zwią- zany z tym, że wolimy przenieść odpowiedzialność za na- sze zdrowie i – co ważniejsze – za zdrowie naszych bli- skich na innych? Prawda jest bardziej prozaiczna. Trzeba wstać z kanapy, zmienić dietę, zadbać o poprawną wagę. To właśnie w dużej mierze decyduje o tym, w jakim sta- nie będziemy my i nasi najbliżsi może nie jutro, ale za pięć, dziesięć, dwadzieścia lat. Pasjonuje mnie medycyna prewencyjna. Od lat otrzy- muję drogą elektroniczną informacje o doniesieniach zwią- zanych z nowymi badaniami, które zostały opublikowane na świecie. Nie lubię tracić czasu, więc czytam je podczas czekania w kolejce do kasy w sklepie, kiedy ćwiczę na si- łowni na orbitreku lub jadę samochodem (oczywiście jako pasażer à). Jedni grają w gry komputerowe, inni szydełkują, ja w wolnym czasie lubię poczytać te medyczne nowości. To jest naprawdę ciekawsze niż niejeden kryminał. Mam nadzieję, że Czytelnicy podzielą moje zdanie. Katarzyna Świątkowska Przedmowa Książka Mity medyczne, które mogą zabić doktor Kata- rzyny Świątkowskiej to publikacja oparta na profesjonal- nej, przez lata gromadzonej wiedzy medycznej. Sama jako lekarz z wieloletnim doświadczeniem zga- dzam się ze spojrzeniem koleżanki Kasi na kwestię zdrowia. To takie proste – o wiele lepiej jest zapobiegać nieszczęściu niż gasić już rozdmuchany pożar. Całe za- wodowe życie systematycznie uczestniczę w konferen- cjach, sympozjach oraz szkoleniach z zakresu dermato- logii i alergologii. Aktualna wiedza to podstawa sukcesu. Większość autorytetów medycyny mówi jednak głównie o leczeniu, natomiast niewiele o zapobieganiu. A przecież profilaktyka jest metodą stymulacji organizmu do działań zapobiegawczych (wzrost odporności na czynniki choro- botwórcze) i – co bardzo ważne – nie powoduje efektów ubocznych. Pracę w zawodzie lekarza uważam za swoją pasję i po- wołanie. Pracując jako dermatolog, w trakcie wieloletniej praktyki przekonałam się, że nie ma właściwej diagnozy oraz leczenia bez rzetelnego wywiadu i holistycznego po- dejścia do każdego pacjenta. Każda choroba ciała i umysłu jest widoczna na skórze – chcąc dobrze leczyć, muszę znać powody i podłoże pojawienia się choroby. 17 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE Cieszę się, że coraz większa liczba leczonych przeze mnie osób zaczyna też doceniać i rozumieć potrzebę pro- filaktyki w ochronie i utrzymaniu dobrego stanu zdrowia. Tu kładę nacisk na słowo „rozumieć” – chory, któremu wy- tłumaczono w zrozumiały dla niego, nieskomplikowany i obrazowy sposób mechanizm choroby oraz metody jej zapobiegania, zaczyna współdziałać z lekarzem, a przede wszystkim stara się zapobiec pojawieniu się właściwej choroby. Zauważyłam, że prosta, wzbogacona przykłada- mi i porównaniami edukacja, poparta życzliwym uśmie- chem daje niewiarygodne efekty w leczeniu moich pacjen- tów z przewlekłych chorób. Autorka Mitów medycznych, które mogą zabić nie ma so- bie równych w prostym i obrazowym przedstawianiu mechanizmów działania poszczególnych narządów oraz układów człowieka. Pisze prosto i rzetelnie. Tłumaczy, uczy oraz ostrzega przed wieloma modnymi, bardzo roz- powszechnionymi i czasami groźnymi mitami, związany- mi niekiedy z „cudownymi” suplementami diety. Język, przejrzysta kompozycja i fantastyczny styl dzie- ła, które czynią je lekkim i przystępnym, sprawią, że każ- dy znajdzie tu coś dla siebie. Tę książkę powinni przeczy- tać rodzice i dzieci, zdrowi i chorzy, studenci, farmaceuci i lekarze, pesymiści i optymiści, jednym słowem – wszy- scy. Ci, którzy będą wcielać w życie zasady przedstawione przez doktor K. Świątkowską, otrzymają bonus w postaci długoterminowej lokaty na zdrowie. Jolanta Mroczyńska, dermatolog I CZY POPULARNE LEKI PRZECIWBÓLOWE ZABIJAJĄ LUDZI? Groźne, choć powszechnie dostępne Jakie leki można znaleźć najczęściej w damskiej toreb- ce lub domowej apteczce? Mogę się założyć, że większość z Was ma w torebce lub w domu np. ibuprofen. Ciekawe, czy zgadniecie, na jakie leki najczęściej wypisuje się recep- ty w krajach rozwiniętych? Wiadomo przecież: każdego boli czasem głowa, kolano lub ząb. A niejeden z nas cier- pi przewlekle… Ibuprofen i jego „krewniacy” walczą w naszym ciele z bó- lem i zapaleniem. Stąd nazwa: niesterydowe leki przeciwza- palne (będziemy je nazywać NLPZ-etami). Należą do nich: ibuprofen (Acatar Zatoki, Aprofen, Brufen, Bufenik, Ibalgin, Ibufen, Ibum, Ibumax, Ibuprom), diklofenak (Olfen, Diclac, Dicloratio, Dicloreum, Naclof, Majamil, Naklofen, Voltaren), naproksen (Aleve, Anapran, Apo-Napro, Naproxenum, Nal- gesin), ketoprofen (Ketonal, Refastin, Bi-Profenid, Febrofen, Ketores, Profenid, Refastin), nimesulid (Nimesil), celekoksyb (Celebrex, Aclexa) i wiele innych. Według wyliczeń firmy IMS Health w 2013 roku Polacy kupili 115 milionów opakowań środków przeciwbólowych. Wydali na nie 1,2 miliardów złotych. Polska zajmuje drugie miejsce pod względem spożycia leków przeciwbólowych 21 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE w Unii Europejskiej i trzecie na świecie, po USA i Francji. Niekiedy sięgamy po te specyfiki z powodu najmniejsze- go bólu niczym… po cukierki. Ładni ludzie z reklam prze- konują, że tabletka szybko nas uzdrowi i świat stanie się znowu kolorowy. Często zdarza się, że pacjenci przyjmują kilka prepara- tów mających inne nazwy firmowe, lecz zawierających tę samą substancję czynną. (Rozmaici producenci sprzedają bowiem ten sam związek pod różnymi nazwami). I w ten sposób wiele osób zupełnie nieświadomie przekracza do- zwoloną dawkę. Czy wiecie, że wielu ludzi dostanie udaru i zawału ser- ca tylko dlatego, że przyjmują tabletki uchodzące w sumie za dość bezpieczne? A czy w ogóle coś, co jest sprzedawa- ne na każdym rogu w kiosku „Ruchu” czy na każdej sta- cji benzynowej, a do tego przyjmowane w rozsądnych ilo- ściach, mogłoby nieść zagrożenie dla naszego zdrowia? Niestety, niesie. Skala problemu jest bardzo duża. I bar- dzo źle, że o tym się nie mówi wystarczająco głośno. Do- brze, że nagłośniona jest szkodliwość NLPZ-etów w sto- sunku do przewodu pokarmowego. Ewidentnie bowiem zwiększają ryzyko krwawień. Jednak rzadko wspomina się o udarach i zawałach. A przecież każdy pacjent z cho- rym układem krążenia, miażdżycą, po udarze, zawale po- winien wystrzegać się leków z tej grupy niczym ognia. Mało kto jednak zdaje sobie z tego sprawę… Od dawna wiadomo było, że leki te zmniejszając ból, czę- sto uszkadzają równocześnie ścianki żołądka i doprowa- dzają tym samym u niektórych ludzi do powstania owrzo- dzeń, a nawet do krwawień. To dość kłopotliwa cecha leku, ale wiadomo – wszystko na naszym pięknym świe- cie ma jakąś cenę. Zresztą to działanie uboczne zmniejsza- no, stosując tzw. leki osłonowe, a powikłania rzadko by- wały śmiertelne. 22 C z y p o p u l a r n e l e k i p r z e c i w b ó l o w e z a b i j a j ą l u d z i ? Lek, który zabił 60 tysięcy osób w USA W latach dziewięćdziesiątych pojawiła się wielka na- dzieja dla żołądków. Wyglądało to wręcz na rewolucję w medycynie. Wprowadzono na rynek zupełnie nowe NL- PZ-ety, które nie miały szkodzić żołądkowi, ale uderzać selektywnie w miejsce bólu i w zapalenie – tak zwane kok- syby. Najsłynniejszym z nich był Rofecoxib, inaczej Vioxx. W roku 2003, na rok przed zniknięciem z rynku, produ- cent uzyskał przychody z jego sprzedaży równe 2,5 mi- liarda dolarów. A ponad 80 milionów ludzi na całym świe- cie (w tym dziewięć tysięcy Polaków) otrzymywało w tym samym czasie receptę na tę substancję. Lekarze się cie- szyli, że mogą wreszcie leczyć ból swoich pacjentów bez szkody dla ich przewodu pokarmowego. Radość jednak nie trwała długo. W atmosferze skandalu wycofano lek z rynku w 2004 roku. Urząd Bezpieczeństwa Leków przy Agencji Żywności i Leków USA ocenił, że jedynie w Sta- nach Zjednoczonych w ciągu pięciu lat zdążył on dopro- wadzić do zawału serca od 88 tysięcy do 138 tysięcy ludzi. Szacuje się też (ostrożnie), że zabił około 60 tysięcy osób w Ameryce i 10 tysięcy w Wielkiej Brytanii. Ile w Polsce? Nikt się nie zastanawiał. David J. Graham, jeden z naukowców zajmujących się badaniami nad skutkami działania tego specyfiku, prze- mawiając w senacie Stanów Zjednoczonych, stwierdził: „Jeśli na pokładzie samolotu znajduje się średnio od 150 do 200 osób, to skutki działania Vioxxu, i to tylko w USA, można porównać do tego, jakby od 500 do 900 samolotów spadło z nieba” (1). Proszę Państwa, teraz szokująca wiadomość!!! Wielu naukowców zgodnie twierdzi, że obecny w aptekach di- klofenak (znany też jako Voltaren, Olfen, Majamil) jest wcale nie mniej szkodliwy niż Vioxx! Nasz dobry znajomy 23 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE ibuprofen też zachowuje się wrednie i nieraz zabija ludzi, którzy po niego sięgają. Najwyraźniej historia lubi się po- wtarzać. Badania, o których niechętnie się mówi Od kilku lat wiadomo, że działania uboczne NLPZ-etów związane z przewodem pokarmowym to „małe piwo” w po- równaniu z prawdziwymi zagrożeniami, jakie te leki niosą ze sobą dla serca i mózgu. Niedawno duńscy naukowcy zszokowali świat. Prze- analizowali kartoteki medyczne zapisane w systemie komputerowym dotyczące pół miliona zdrowych Duń- czyków. Z badania wyłączyli osoby, które w ciągu wcze- śniejszych pięciu lat z jakiegokolwiek powodu trafiły do szpitala. Wyeliminowano również ludzi, którzy w ciągu dwóch lat poprzedzających badanie systematycznie zaży- wali jakiekolwiek lekarstwa. Chodziło po prostu o to, żeby w badaniu przyjrzeć się wyłącznie zdrowym osobom. I ro- biono to w latach 1997–2005, zwracając uwagę na to, jakie leki przyjmowali ci ludzie. Monitorowano również, u któ- rych pacjentów wystąpił zawał lub udar mózgu w ciągu tego czasu. Okazało się, że zdrowe osoby, którym lekarz zale- cił ibuprofen, naproksen, celekoksyb lub diklofenak, czę- ściej doznawały udarów mózgu. Nasz „dobry znajomy” – ibuprofen zwiększał liczbę udarów o 28 , naproksen – o 35 , celekoksyb – o 69 , diklofenak – o 86 . Przera- żające jest to, że większość osób, które zmarły z powodu udaru, przyjmowała te leki nie dłużej niż dwa tygodnie. Dostępny bez recepty ibuprofen – przyjmowany w daw- ce większej niż 200 mg dziennie zwiększał ryzyko uda- ru aż o 90 . 24 C z y p o p u l a r n e l e k i p r z e c i w b ó l o w e z a b i j a j ą l u d z i ? Dr Gunnar Gislason, główny naukowiec, który prowa- dził to badanie, stwierdził: „Jeśli weźmiemy pod uwagę, że nawet połowa populacji sięga po te leki od czasu do czasu, to nie można wykluczyć, że co trzeci lub co czwarty udar jest związany z ich przyjmowaniem” (2). Oprócz udarów do czynienia mamy również z zawa- łami. W Finlandii w latach 2000-2003 przyglądano się 33 309 osobom, u których wystąpił pierwszy w ich życiu zawał serca. Sprawdzano w kartotekach, jakie leki mieli zalecone w ciągu wcześniejszych dwóch lat. Każdego cho- rego porównano z co najmniej trzema osobami w tym sa- mym wieku, które nie miały zawału. W ten sposób po- wstała tzw. „grupa kontrolna” licząca 138 949 osób. Co się okazało? Stosowanie leków z grupy NLPZ-etów zwięk- szało niebezpieczeństwo zawału już od pierwszego dnia ich przyjmowania. Wzrost ryzyka był bardzo znacz- ny: w przypadku zażywania Nimesulidu wzrastało ono o 69 , indometacyny – o 56 , ibuprofenu – o 41 , diklofe- naku – o 35 , naproksenu – o 19 . Ponadto zagrożenie to nie znikało zaraz po zaprzestaniu zażywania wspomnia- nych leków. Było podwyższone o 16-28 jeszcze przez cały miesiąc po ich odstawieniu. Im bardziej jednak odda- lał się w czasie okres przyjmowania leku, tym ryzyko za- wału serca było niższe (3). Porozmawiajmy teraz o sercu, ale nie w aspekcie wzniosłych uczuć, lecz hydromechaniki. Serce jest pom- pą, która tłoczy krew do całego naszego ciała. Niewy- dolność serca to zespół objawów, które świadczą o tym, że przestaje sobie ono radzić z wypełnianianiem swo- ich funkcji. Pojawiają się wtedy takie objawy jak obrzęki nóg, duszność, męczliwość. Najczęstsze przyczyny tego stanu rzeczy to nadciśnienie tętnicze oraz choroba nie- dokrwienna serca polegająca na zatkaniu lub przytkaniu tętniczek, które mają doprowadzać krew do serca i tym 25 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE samym zaopatrywać je w żywność i tlen, których potrze- buje, by żyć i pracować. Podczas słynnego badania Rotterdam przebadano pra- cę serca 7 277 osób po 55. roku życia. Okazało się, że ryzy- ko niewydolności było większe o 10 u tych, którzy cza- sami przyjmowali NLPZ-ety, ale dotychczas nie leczyli się z tego powodu. Jeżeli u kogoś już wcześniej rozpoznano tę chorobę i otrzymał przynajmniej jedną receptę na NLPZ- -ety, to jego ryzyko trafienia do szpitala z powodu nawro- tu dolegliwości było od 4 do 10 razy większe (od 400 do 1000 )!(4) Wiedziano o tym już zresztą w latach osiem- dziesiątych (5). W 2011 roku naukowcy amerykańscy przeanalizowali 31 badań, w których uczestniczyło 116 429 pacjentów. Tutaj porównywano efekty działania NLPZ-etów z placebo lub paracetamolem. Możemy więc w tym przypadku wyeli- minować wątpliwość, że osoby sięgały po leki przeciwbó- lowe po prostu dlatego, że wcześniej chorowały już na coś i że to ta ich choroba mogła w rzeczywistości przyczynić się do udaru, zawału czy zgonu. Ibuprofen najbardziej, bo ponad trzykrotnie zwiększał ryzyko udaru (o 336 ), diklofenak był drugi po nim (uda- ry zdarzały się prawie trzy razy częściej, wzrost o 286 ), ryzyko po naproksenie zwiększało się o 76 . Liczba osób, które zmarły po podaniu ibuprofenu zamiast placebo, była dwukrotnie większa. Diklofenak powodował zgony czte- ry razy częściej (wzrost o 398 ) (6). Z dziesiątków znanych obserwacji przytoczę jeszcze jedną metaanalizę z 2013 roku. Przeanalizowano różne ba- dania dotyczące 124 513 pacjentów leczonych dużymi daw- kami diklofenaku, naproksenu, koksybów i ibuprofenu (mniejszych po prostu nie brano pod uwagę). Każdy z tych leków dwukrotnie zwiększał ryzyko hospitalizacji z po- wodu niewydolności serca. Zagrożenie śmiercią wzrastało 26 C z y p o p u l a r n e l e k i p r z e c i w b ó l o w e z a b i j a j ą l u d z i ? o 58 w przypadku koksybów (Celecoxib), o 65 w przy- padku diklofenaku i o 90 w przypadku ibuprofenu. Nie wzrastało po naproksenie. Miażdżyca potęguje zagrożenie Coś tu się jednak nie zgadza …Ciekawe, czy ktoś zasta- nowił się, jak to jest możliwe: jedna grupa naukowców stwierdziła, że ibuprofen zwiększa ryzyko udaru o 28 , a potem inni stwierdzili, że to ryzyko rośnie do 336 ? A może ktoś mija się z prawdą? Dlaczego bowiem zagro- żenie to w różnych badaniach jest inne, nawet dziesię- ciokrotnie wyższe? Czy dlatego, że niektórzy naukowcy mają skłonność do przesady, kiedy opisują wyniki swo- ich badań? A może wagarowali na matematyce i nie umie- ją liczyć procentów? Otóż nie. To nie jest błąd naukowców. Przyczyną różnic jest miażdżyca. Jeśli ocenia się ludzi zdrowych, z naczyniami krwiono- śnymi o gładkich ściankach, bez zmian miażdżycowych, to okazuje się, że osobom zażywającym NLPZ-ety zawały i udary przytrafiają się „tylko” kilkadziesiąt procent razy częściej niż ich rówieśnikom, którzy nie sięgają po te leki. Takie wyniki uzyskano w badaniach koncentrujących się na ludziach generalnie zdrowych. Natomiast jeżeli na- ukowcy brali pod uwagę osoby, które po prostu dostały receptę na NLPZ-ety, ryzyko szybowało w górę niewiary- godnie. Zwrócmy uwagę na to, że większość leków prze- ciwbólowych zażywają osoby starsze. To one bowiem często mają zmiany zwyrodnieniowe w stawach, które potrafią im mocno doskierać. Im człowiek starszy, tym częściej coś go boli i dlatego przyjmuje leki z tej grupy. Poza tym im więcej lat ktoś przeżył, tym więcej zmian 27 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE miażdżycowych pojawiło się w naczyniach. Jeśli ktoś ma dwadzieścia kilka lat, to u niego ryzyko zawału jest bli- skie zeru. (Powtórka z matematyki: jeśli do zera dodamy 30 z zera, to i tak wynik wyniesie zero). Oznacza to, że osoby młode i zdrowe mogą w miarę bezpiecznie sięgać po leki z grupy NLPZ-etów, obawiając się jedynie ewen- tualnych owrzodzeń żołądka, podwyższenia ciśnienia czy uszkodzenia nerek lub wątroby. Udar i zawał spowo- dowany tymi lekami raczej im nie grozi. Wszystko wy- gląda inaczej w przypadku osób w bardziej zaawansowa- nym wieku lub chorych. Na przykład wśród sześćdziesięcioletnich mężczyzn, którzy nie sięgają po NLPZ-ety, ale mają podwyższone ciśnienie tętnicze i poziom cholesterolu (o czym zresztą najczęściej nie mają pojęcia, bo tego po prostu nie bada- ją), w ciągu najbliższych dziesięciu lat umrze co dziesią- ty, głównie z powodu zawału albo udaru (ryzyko śmierci w ciągu najbliższych dziesięciu lat wynosi dla nich 10 ). Jeśli do tego ktoś pali papierosy, to ryzyko zgonu dla nie- go wzrasta do 20 (umrze w tej grupie co piąty) (8) (9) (10). Jeśli zaś zacznie przyjmować voltaren lub ibuprofen, to ryzyko jest minimum dwa razy większe. Oznacza to, że ryzyko zgonu w takiej grupie mężczyzn wzrasta co naj- mniej do 40 ! Spośród stu takich osób umrze więc w cią- gu najbliższych dziesięciu lat nie 20, ale 40 osób. Hm… duża różnica… Jeśli NLPZ-ety zwiększają ryzyko udaru, zawału i ogól- nie zgonu, to są ogromnym zagrożeniem dla osób palących papierosy, chorujących na nadciśnienie, cukrzycę, z wyso- kim poziomem cholesterolu albo po prostu w zaawanso- wanym wieku. Każdy bowiem z tych czynników, i to każ- dy z osobna, podwyższa ryzyko zgonu w ciągu następnych dziesięciu lat. A leki, o których mowa, jeszcze to ryzyko zwiększają. 28 C z y p o p u l a r n e l e k i p r z e c i w b ó l o w e z a b i j a j ą l u d z i ? Jednym z postawowych zaleceń, jakie otrzymuje pa- cjent, który przebył zawał serca, powinno być, żeby unikał leków z tej grupy jak ognia (11). To samo dotyczy osób cho- rujących na nadciśnienie tętnicze. Znane jest badanie, opublikowane w maju 2011 roku, oceniające to, jakie zna- czenie ma długość trwania kuracji NLPZ-etami. Ciągle po- jawia się bowiem pytanie: czy przypadkiem nie jest tak, że one stają się szkodliwe dopiero, kiedy przyjmuje się je przez dłuższy czasu i w bardzo dużych dawkach? Przeanalizowano przypadki 83 677 osób, u których wy- stąpił pierwszy zawał serca w latach 1997-2006. Nastepnie oceniono, ile z nich miało zalecone NLPZ-ety i jak długo je stosowali. Okazało się wtedy, że ponad 42 badanych otrzymało receptę na te leki (których przecież zdecydo- wanie powinni unikać, o czym wiadomo nie od dzisiaj). Ryzyko ponownego zawału serca albo zgonu było większe w tej grupie niż wśród innych uczestników badania o 45 . I zagrożenie to wzrastało aż o 45 już od samego począt- ku leczenia, od pierwszego dnia! Potem, jeżeli NLPZ-ety były zażywane dłużej, wzrastało do 55 . Najgorszy zno- wu okazał się diklofenak. Już od początku zwiększał aż o 250 ryzyko ponownego zawału lub zgonu. Opowieść o „koksach” Drodzy Czytelnicy, jeśli wystarczyły Wam wcześniej- sze informacje i nie potrzebujecie więcej dowodów, może- cie nie czytać dalszej części tego rozdziału. Ta opowieść jest przeznaczona dla osób, które muszą dokładnie zro- zumieć każdy szczegół. Dla wielu innych może się wy- dać nudna i skomplikowana (chociaż i tak robię, co w mo- jej mocy, żeby uprościć to wszystko, o czym mówię). Może są jednak i tacy dociekliwi, którzy pomyśleli: „Dlaczego te 29 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE leki są dla nas tak szkodliwe?”. W celu wytłumaczenia tych zagadnień posłużę się historią o „koksach”, czyli o „koksie pierwszym” i „koksie drugim”. NLPZ-ety hamują ból i zapalenie tylko dlatego, że bloku- ją w naszym ciele pewien enzym – cyklooksygenazę. Cy- klooksygenaza ma dwie podstawowe formy. Nazywamy je cyklooksygenazą pierwszą (w skrócie COX-1) i cyklook- sygenazą drugą (COX-2) (12, 23, 24) – dla uproszczenia my będziemy je nazywać koksem pierwszym i koksem dru- gim. Koksy to bardzo pracowite enzymy. Ich praca przy- nosi nam przeróżne efekty, niektórych z nich wolimy się pozbyć, natomiast inne są bardzo korzystne. Koks pierwszy jest wszędobylski i stale można go zna- leźć w każdej komórce naszego ciała. W żołądku odpo- wiada za wytwarzanie ochronnych substancji, między innymi śluzu. Dlatego jeśli się rozleniwi i przestanie wyko- nywać swoją pracę, to w przewodzie pokarmowym mogą pojawić się owrzodzenia i nawet krwawienia. Uczestniczy też w ochronie nerek, dlatego jego zablokowanie może im zaszkodzić. Do niedawna uważano, że z kolei koks drugi pojawia się tylko wtedy, kiedy w organizmie dzieje się coś złego, na przykład dochodzi do choroby czy uszkodzeń tkanek. Rzeczywiście, koordynuje on procesy zapalne i powoduje, że odczuwamy ból. Z tego jest znany od dawna i akurat to jego działanie często nam się nie podoba. Wszystkie NLPZ- -ety blokują koksa drugiego, bo inaczej nie byłyby skutecz- ne w eliminowaniu bólu. Pojawia się tu jednak problem, o którym jakoś mało się mówi. Koks drugi nie tylko pono- si odpowiedzialność za to, że nas coś boli, mamy gorącz- kę czy stan zapalny (i z tym efektem jego działań walczy- my za pomocą NLPZ-etów). On jest równocześnie naszym obrońcą i chroni np. nasze naczynia krwionośne przed za- krzepami! A tych ostatnich z pewnością nie chcemy… 30 C z y p o p u l a r n e l e k i p r z e c i w b ó l o w e z a b i j a j ą l u d z i ? Nie jestem pewna, czy wszyscy wiedzą, czym są „płyt- ki”. Mówiąc najkrócej – są to najmniejsze komórki w na- szej krwi. Jeśli nie są pobudzone, wyglądają jak malutkie talerzyki. Jeśli natomiast zostaną zaktywowane, rosną im długie „macki” i zaczynają przypominać pająka lub ośmiornicę. Są po to w naszym ciele, żebyśmy nie umarli z powodu krwotoku. W tym celu ściśle współpracują z na- czyniami krwionośnymi, nawet odbierają od nich sygnały. Nasze naczynia krwionośne nie są z kolei takimi zwy- kłymi, prostymi rurami jak rury wodociągowe. One żyją. Szczególnie aktywna jest ich wewnętrzna ścianka (nazy- wana śródbłonkiem albo endotelium). To, czy jest gład- ka i zdrowa, jest kluczową sprawą dla naszego zdrowia. Jest ona trochę podobna do teflonu i bardzo się stara (co odróżnia ją od teflonu, który jest martwy), by nic się do niej w normalnych warunkach nie przyklejało. Dlatego wydziela na przykład prostacyklinę chroniącą przed zat- kaniem naczyń przez skrzepliny. (Takie „zatkanie” to nic innego jak na przykład udar niedokrwienny mózgu lub za- wał serca). Komórki „teflonowego” śródbłonka wysyłają mnóstwo sygnałów do płytek. Jeśli naczynie zostanie rozerwane, endotelium ulega uszkodzeniu (jest wtedy jak porysowany teflon) i od razu „woła” w kierunku płytek: „Uwaga! Uwa- ga! Zagrożenie!”. Wówczas ulegają one przemianie, rosną im „macki”, przyklejają się do siebie wzajemnie oraz do miejsca, w którym naczynie krwionośne zostało uszko- dzone. W ten sposób zapewniają wstępne uszczelnie- nie krwawiącego miejsca. Wydzielają w tym czasie wiele substancji przywołujących jeszcze więcej płytek i powo- dujących skurcz uszkodzonego naczynia. Najsłynniejsza z nich to tromboksan. Bardzo ważna jest równowaga pomiędzy tromboksa- nem a prostacykliną. Za mało prostacykliny w naczyniach 31 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE powoduje skłonność do powstawania skrzeplin, które mogą zatkać naczynie i doprowadzić do udaru lub zawa- łu. NLPZ-ety zwiększają ryzyko sercowo-naczyniowe dlatego, że blokują produkcję prostacykliny, która rozsze- rza naczynia krwionośne, natomiast zostawiają w spokoju formowanie się tromboksanu, który działa prozakrzepo- wo. Do tego NLPZ-ety zaburzają produkcję w naczyniach krwionośnych rozszerzającego je tlenku azotu (19, 20). Tutaj mamy odpowiedź, dlaczego młodsi i zdrowsi lu- dzie sięgający po ibuprofen czy diklofenak są mniej zgro- żeni udarami i zawałami niż osoby starsze lub chorujące. Jeśli w naczyniach są zmiany miażdżycowe, to oznacza, że ich wewnętrzna powierzchnia nie jest idealnie gładka, lecz jest jak porysowany teflon. Dodatkowo w wyniku tych zniszczeń nie produkują one wystarczająco dużo ochron- nej prostacykliny. Dlatego leki z grupy NLPZ-etów mogą tak bardzo zaszkodzić ludziom starszym lub obciążonym nadciśnieniem, cukrzycą, chorobą wieńcową (13) (37). Dlaczego tak szkodzą sercu? W badaniach laboratoryj- nych przeprowadzanych na zwierzętach stwierdzono, że w wypadku niedokrwienia serca aktywowany jest koks drugi po to, by je chronić (fachowo nazywa się to działa- niem kardioprotekcyjnym). Jednak NLPZ-ety nie pozwala- ją mu przecież działać! Niesterydowe leki przeciwzapalne powodują skurcz naczyń. Dobra strona tego jest taka, że zmniejsza to stan zapalny. Zła – że podnosi ciśnienie krwi oraz sprzyja nie- dokrwieniu serca, mózgu, nerek, a do tego przyczynia się do tworzenia skrzeplin, które mogą zatkać naczynie. A jeśli już mowa o nadciśnieniu, trzeba wspomnieć, że rzadko który pacjent przyjmujący leki na nadciśnienie wie (a powinien), że prawie wszystkie przestają skutecz- nie działać po jednoczesnym sięganiu po NLPZ-ety (jedy- nym wyjątkiem są blokery kanału wapniowego). Każdy 32 C z y p o p u l a r n e l e k i p r z e c i w b ó l o w e z a b i j a j ą l u d z i ? nadciśnieniowiec powinien mieć również świadomość tego, że takie połączenie zwiększa ryzyko uszkodze- nia nerek (14). Kolejnym niepotrzebnym efektem działa- nia NLPZ-etów jest zatrzymywanie wody w organizmie. To podnosi dodatkowo ciśnienie i obciąża serce, co ozna- cza, że może być bardzo groźne dla ludzi z nadciśnieniem i chorym sercem (15). Jeszcze jedna ważna uwaga: stara, poczciwa aspiryna również należy do tej grupy. Działa jednak zupełnie ina- czej i nie tylko nie niesie ze sobą zagrożenia dla naczyń krwionośnych, ale w niektórych wypadkach wręcz chro- ni przed udarem mózgu lub zawałem serca. Mówi się na- wet o tym, że zmniejsza ryzyko raka jelita grubego i pro- staty. Jeżeli jednak twój lekarz zalecił ci przyjmowanie aspiryny dlatego, że chorujesz na serce, powinieneś rów- nież wiedzieć, że jeśli zażyjesz ibuprofen na ból głowy, ko- lana lub zębów, zniesie on jej ochronne działanie (16, 17, 25). Wszyscy oczywiście wiemy, że nie ma leków, które nie mają działań ubocznych – to żadna nowość. Chodzi jednak o skalę tych niepożądanych efektów i o ocenę bilansu ko- rzyści oraz ewentualnych strat. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (US Food and Drug Administration FDA) w lipcu 2015 roku po komplek- sowym przeglądzie dostępnych informacji o zagrożeniach wzmocniła istniejące już wcześniej na etykietach ostrze- żenie, że niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą zwiększać ryzyko zawału serca lub udaru mózgu, a w kon- sekwencji czasami również śmierci. Badania opublikowane online w „British Medical Jour- nal” 8 kwietnia 2014 roku ujawniły, że zastosowanie NLPZ- etów zwiększa ryzyko wystąpienia migotania przedsion- ków – jednego z zaburzeń rytmu serca (27). Może ono prowadzić do tworzenia się zakrzepów krwi, które po do- staniu się z prądem krwi do mózgu powodują udar. 33 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE W badaniu poddano obserwacji, trwającej 13 lat, po- nad osiem tysięcy Holendrów. Wśród osób przyjmujących NLPZ-ety stwierdzono o 80 wyższe ryzyko zachoro- wania na migotanie przedsionków. Holenderscy naukow- cy nie udowodnili podczas tych baadań związku przyczy- nowo-skutkowego, ale nie jest to pierwsze doniesienie, w którym NLPZ-ety powiązano z zaburzeniami rytmu serca i powikłaniami sercowo-naczyniowymi, takimi jak zawał serca. Gdy ktoś umiera na zawał serca lub udar mó- zgu, jest mało prawdopodobne, aby zastanawiano się, czy pacjent przyjmował wczesniej ibuprofen – zwykle nie łą- czy się tej tragedii z użyciem leków przeciwbólowych. Niektóre specyfiki nie lubią się wzajemnie. O groźnych interakcjach Warto zdawać sobie sprawę z tego, że NLPZ-ety i inne leki wchodzą sobie często w drogę, co bywa groźne w skut- kach. Kombinacja leków przeciwdepresyjnych i niestery- dowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) jest związana z mocno zwiększonym ryzykiem wystąpienia krwotoku śródczaszkowego, niezależnie od typu NLPZ-etu czy anty- depresanta. 14 lipca 2015 roku na internetowej stronie „Bri- tish Medical Journal” poinformowano: „Monitorowanie ryzyka krwawienia jest szczególnie istotne w początko- wej, trzydziestodniowej fazie łącznego stosowania obu le- ków”. Wcześniej wiadomo było powszechnie, że leki prze- ciwdepresyjne i leki z grupy NLPZ-etów, każde z osobna, wiążą się ze zwiększonym ryzykiem krwawienia z prze- wodu pokarmowego, ale nie mówiło się o podwyższonym ryzyku krwotoku wewnątrzczaszkowego. W retrospektywnym badaniu przeanalizowano dane dotyczące 4 145 226 osób leczonych lekami przeciwde- 34 C z y p o p u l a r n e l e k i p r z e c i w b ó l o w e z a b i j a j ą l u d z i ? presyjnymi razem z NLPZ-etami lub bez nich. Badacze stwierdzili większe ryzyko krwawienia śródczaszkowe- go w czasie 30 pierwszych dni wśród pacjentów leczonych kombinacją leków przeciwdepresyjnych i NLPZ-etów w porównaniu z tymi, którzy otrzymywali same anty- depresanty. Nie było znaczących różnic między klasa- mi leków przeciwdepresyjnych – inhibitorów wychwytu zwrotnego norepinefryny (SNRI), selektywnych inhibito- rów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lub trójpier- ścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Płeć męska była najsilniejszym czynnikiem zwiększającym ryzyko krwa- wienia śródczaszkowego związanego z łącznym stosowa- niem tych leków. Zwiększała je o 260 . W przypadku ko- biet obserwowano wzrost na poziomie 20 . W artykule redakcyjnym doktor Stewart W. Mercer z uniwersytetu w Glasgow w Wielkiej Brytanii i jego koledzy z Cambridge zauważyli, że wyniki są szczególnie niepokojące ze wzglę- du na dużą liczbę pacjentów, którzy powszechnie korzy- stają z obu typów leków – wielu dorosłych z ciężką depre- sją cierpi też na przewlekły ból. Przerażające, że ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, jak bardzo mogą sobie zaszkodzić. Oczywiście w wielu przy- padkach sięgnięcie po leki przeciwbólowe umożliwia nor- malne funkcjonowanie, ale prawdą jest również to, że zawsze warto poszukać alternatywnych rozwiązań. Cza- sami można znaleźć sposób na złagodzenie bólu, który nie grozi udarem albo zawałem serca. Z pewnością warto spróbować zastosować jakieś „smarowidło” – żel lub maść – działające miejscowo. Terapia zimnem i glukozamina też dają dobre efekty. A kiedy już musimy sięgnąć po leki z grupy NLPZ-etów, starajmy się stosować jak najmniejszą dawkę jak najkrócej. Najbezpieczniejszym z nich dla ukła- du krążenia (bo już nie dla przewodu pokarmowego) wy- daje się naproksen (2, 7). 35 ▪ K ATA R Z Y N A Ś W I ĄT K O W S K A MITY MEDYCZNE Źródła: 1) US Senate (2004) Testimony of David J. Graham, MD, MPH, November 18, 2004. Washing- ton, DC, USA: US Senate. 2) Fosbøl EL, Folke F, Jacobsen S, et al. Cause-specific CV risk associated with NSAIDs among healthy individuals. Circ Cardiovasc Qual Outcomes 2010; 3:395-405. 3) NSAID use and the risk of hospitalization for first myocardial infarction in the general po- pulation: a nationwide case–control study from Finland European Heart Journal (2006) 27, 1657– 1663doi:10.1093/eurheartj/ehl053 4) Feenstra J, Heerdink ER, Grobbee DE, et al. Association of nonsteroidal anti-inflammatory drugs with first occurrence of heart failure and with relapsing heart failure: the Rotterdam Stu- dy. Arch Intern Med. 2002;162:265-270 5) Van den Ouweland FA, Gribnau FW, Meyboom RH. Congestive heart failure due to nonste- roidal anti-inflammatory drugs in the elderly. Age Ageing. 1988;17:8-16. 6) Cardiovascular safety of non-steroidal anti-inflammatory drugs: network meta-analysis BMJ 2011; 342 doi: 10.1136/bmj.c7086 7) Vascular and upper gastrointestinal effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs: meta-analyses of individual participant data from randomised trials The Lancet, Volume 382, Issue 9894, Pages 769 - 779, 31 August 2013 8) Conroy RM, Pyorala K., Fitzgerald A.P. i wsp.: Estimation of ten-year risk of fatal cardio- vascular disease in Europe: the SCORE project. Eur Heart J 2003;24:987-1003. 9) Interaktywne obliczanie ryzyka sercowo-naczyniowego (Heartscore)http://www.escar- dio.org/knowledge/decision_tools/heartscore/pl/ 10) http://www.pfp.edu.pl/index.php?id=score2 11) Gislason GH, Risk of death or reinfarction associated with the use of nonsteroidal antiin- flammatory drugs after acute myocardial infarction. Circulation. 2006;113:2906–2913. 12) W.L. Smith R.M. Garavito and D.L. DeWitt: Prostaglandin endoperoxide H synthases (cyc- looxygenases)-1 and -2, The Journal of Biological Chemistry, vol. 271, 1996, 33157–33160. 13) Annu Rev Med. 2010;61:17-33. doi: 10.1146/annurev-med-011209-153129. Emotion recollected in tranquility: lessons learned from the COX-2 saga 14) Concurrent use of diuretics, angiotensin converting enzyme inhibitors, and angiotensin receptor blockers with non-steroidal anti-inflammatory drugs and risk of acute kidney injury: nested case-control studyBMJ 2013; 346 doi: 8 January 2013 15) Feenstra J, Grobbee DE, Mosterd A, Stricker BH. Adverse cardiovascular effects of NSA- IDs in patients with congestive heart failure. Drug Saf. 1997;17:166-180. 16) IL Meek, HE Vonkeman, J Kasemier, KL Movig, MA van de Laar Interference of NSAIDs with the thrombocyte inhibitory effect of aspirin: a placebo-controlled, ex vivo, serial placebo- controlled serial crossover study Eur J Clin Pharmacol, 69 (2013), pp. 365–371 17) F Catella-Lawson, MP Reilly, SC Kapoor et al. Cyclooxygenase inhibitors and the antipla- telet effects of aspirinNew Engl J Med, 345 (2001), pp. 1809–1817 18) Fitzgerald GA. Coxibs and cardiovascular disease. N Engl J Med2004;351:1709-11. 19) Hermann M, Camici G, Fratton A, Hurlimann D, Tanner FC, Hellermann JP, et al. Differen- tial effects of selective cyclooxygenase-2 inhibitors on endothelial function in salt-induced hy- pertension. Circulation2003;108:2308-11. 20) Hermann M, Camici G, Fratton A, Hurlimann D, Tanner FC, Hellermann JP, et al. Differen- tial effects of selective cyclooxygenase-2 inhibitors on endothelial function in salt-induced hy- pertension. Circulation2003;108:2308-11. 21) Sowers JR, White WB, Pitt B, Whelton A, Simon LS, Winer N, et al. The effects of cyc- looxygenase-2 inhibitors and nonsteroidal anti-inflammatory therapy on 24-hour blood 36 C z y p o p u l a r n e l e k i p r z e c i w b ó l o w e z a b i j a j ą l u d z i ? pressure in patients with hypertension, osteoarthritis, and type 2 diabetes mellitus. Arch In- tern Med2005;165:161-8. 22) Zhang J, Ding EL, Song Y. Adverse effects of cyclooxygenase 2 inhibitors on renal and ar- rhythmia events: meta-analysis of randomized trials. JAMA2006;296:1619-32. 23) W.L. Smith R.M. Garavito and D.L. DeWitt: Prostaglandin endoperoxide H synthases (cyc- looxygenases)-1 and -2, The Journal of Biological Chemistry, vol. 271, 1996, 33157–33160. 24) S.W. Rowlinson, J.R. Kiefer, J.J. Prusakiewicz, J.L. Pawlitz, K.R. Kozak, A.S. Kalgutkar, W.C. Stallings, R.G. Kurumbail, L.J. Marnett: A Nowel Mechanizm of Cyclooxygenase-2 Inhibition Involving Interaction with Ser530 and Tyr385,. The Journal of Biological Chemistry, vol. 278, 2003, s. 45763-45769. 25) Hudson M, Pilote LIbuprofen may abrogate the benefits of aspirin when used for secon- dary prevention of myocardial infarction. J Rheumatol. 2005;32:1589–1593. 26) Circulation. 2011 May 24;123(20):2226-3. Duration of treatment with nonsteroidal anti- -inflammatory drugs and impact on risk of death and recurrent myocardial infarction in pa- tients with prior myocardial infarction: a nationwide cohort study. 27) Bouwe P Krijthe, Jan Heeringa, Albert Hofman, Oscar H Franco, Bruno H Stricker, Non- -steroidal anti-inflammatory drugs and the risk of atrial fibrillation: a population-based follow- -up study, BMJ Open 2014;4:e004059 doi:10.1136/bmjopen-2013-004059
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mity medyczne, które mogą zabić. Fakty, które ratują życie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: