Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00398 006299 14082273 na godz. na dobę w sumie
Młodzi dorośli w dobie globalizacji. Szkice psychologiczne - ebook/pdf
Młodzi dorośli w dobie globalizacji. Szkice psychologiczne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 187
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7930-136-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Inspirację do napisania książki stanowiły zainteresowania Autorki przemianami ogólnoświatowymi. W monografii znajdziemy zarówno treści dotyczące uporządkowania refleksji teoretycznej, jak i dokumentację empiryczną. Ta ostatnia zawiera, oprócz danych pochodzących z różnych źródeł, także wyniki prac własnych Autorki oraz tych wykonanych pod jej kierunkiem. Są to w wielu przypadkach badania o zdecydowanie rozpoznawczym charakterze. Czynnikiem hamującym podjęcie systematycznych badań jest niewątpliwie nieobecność teorii, stanowiącej – w naukach empirycznych – jedno z głównych źródeł hipotez. Z tego powodu wiedza teoretyczna oraz wyniki badań empirycznych przywoływane w niniejszej monografii bliższe są, w niektórych punktach, eseistyce naukowej niż opracowaniom stricte naukowym. Słowo szkice w podtytule uwypukla z kolei selektywność w doborze i sposobie prezentacji zagadnień poświęconych relacjom człowiek (młody dorosły) i świat (zmieniający się).


Dr hab. Grażyna Katra:

Szczegółowe opisanie zawartości książki ma wskazać, jakie bogactwo treści zawiera niniejsza monografia. Należy podkreślić ogromną wiedzę i wnikliwość Autorki i oryginalne ujęcie tematu. Podjęcie się zadania, opisanie i wyjaśnienia istoty i skutków globalizacji z perspektywy psychologicznej jest zadaniem karkołomnym, ze względu na złożoność zjawiska oraz na brak narzędzi do jego badania. (...)

Książkę Marii Ledzińskiej „Młodzi dorośli w dobie globalizacji. Szkice psychologiczne” uważam za niezwykle wartościową, przydatną nie tylko psychologom i studentom psychologii, ale także socjologom, pedagogom i wszystkim osobom zainteresowanym przemianami globalizacyjnymi oraz rozwojem współczesnego społeczeństwa i współczesnego człowieka. Praca ta stanowi z jednej strony bogate źródło wiedzy o globalizacji w ujęciu psychologicznym, a z drugiej ma szansę stać się źródłem inspiracji dla przyszłych badaczy tych procesów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Maria Ledzińska MŁODZI DOROŚLI w dobie globalizacji szkice psychoLogiczne „Ziemia, ojczyzna ludzi”. A. de SAint-exupery „Potrzebujemy być mocniejsi od warunków, w których przyszło nam żyć”. Jan Paweł II „Każdy ma taki świat, jaki widzą jego oczy”. J. SArAmAgo Moim najbliższym młodym dorosłym – Marcie, Małgorzacie i Łukaszowi z rodzinami Difin Copyright © by Difin SA Warszawa 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. Recenzent: dr hab. Grażyna Katra Redaktor prowadząca: Iwona Kuc Korekta: Anna Matysiak-Kolasa ISBN 978-83-7930-136-2 Difin SA Warszawa 2012 00-768 Warszawa, ul. F. Kostrzewskiego 1 tel. 22 851 45 61, 22 851 45 62 fax 22 841 98 91 www.difin.pl Skład i łamanie: Edit sp. z o.o. Wydrukowano w Polsce Spis treści Wstęp Rozdział pier wszy Wyróżniki globalizacji przełomu XX i XXI wieku 1.1. Istota zjawiska 1.2. Obszary przemian ogólnoświatowych 1.3. Mechanizm globalizacji 1.4. Nowe środowisko życia 1.5. Ocena skutków zachodzących zmian Rozdział drugi Przywileje nowych czasów 2.1. Heterogeniczność otoczenia jako stymulator rozwoju 2.2. Możliwość przekraczania granic – globalizacja i transgresja 2.3. Ułatwienia w aktywności twórczej Rozdział trzeci Niektóre zagrożenia i wyzwania nowego świata 3.1. Stres wywołany informacyjnym zalewem 3.2. Pośpiech 3.3. Zagrożone doświadczenie osobnicze 3.4. Trud przystosowania do zmieniającego się świata 7 11 11 14 17 24 30 37 37 41 51 60 60 74 81 87 6 Spis treści Rozdział czwarty Stosunek do przemian ogólnoświatowych 4.1. Problemy diagnozy: od badań ankietowych do pomiaru kwestionariuszowego 4.2. Sylwetka psychologiczna jednostki a jej stosunek do globalizacji 4.3. Społeczny odbiór globalnych zmian – próbki analiz międzykulturowych Rozdział piąty O przygotowaniu do życia w nowym świecie – perspektywa edukacyjna 5.1. O celach nauczania 5.2. Nowe (globalne) czasy, ponadczasowe umiejętności – uniwersalne znaczenie metapoznania 5.3. Priorytetowe znaczenie umiejętności życia z ludźmi i wśród ludzi Bibliografia 91 91 107 127 136 137 142 164 171 Wstęp Istnieje wiele motywów pisania książek, a jednym z nich jest zmaganie się autora z konkretnym problemem. Zdarza się, że po pierwszym entuzjaz- mie i zapale przychodzi zniechęcenie, lub przeciwnie – większe zaintere- sowanie. To ostatnie jest bezcenne w każdej celowej aktywności; ukierun- kowuje bowiem dalsze poszukiwania, wzmaga wysiłki, umacnia nadzieję na sukces. Psychologowie różnych specjalności podkreślają niezastąpioną – w nauce i pracy – rolę motywacji opartej na zainteresowaniach. Kształ- tują się one na mocnym fundamencie, jaki stanowi potrzeba poznawcza, jeden z najważniejszych mechanizmów rozwoju, a także współwyznacznik efektywności funkcjonowania. Wiele jest rodzajów zainteresowań, liczne sposoby ich klasyfikowania oraz metody pomiaru. Jak jednak nazwać za- interesowanie zmianami dokonującymi się w skali ziemskiego globu? Jak ujmować te złożone zjawiska z perspektywy psychologicznej, jak je badać i opisywać? Rozwiązanie podsuwa metodologia, zwłaszcza zwolennicy idei zawę- żania obszaru studiów do jednego rodzaju zjawisk, czyli konkretyzowania przedmiotu analiz. W ten sposób zrodził się przed laty pomysł zajęć uni- wersyteckich, a następnie badań poświęconych informacyjnej ścieżce glo- balizacji. Podjęte wysiłki zwieńczyła autorska monografia poświęcona stre- sowi informacyjnemu, wydana w końcu poprzedniej dekady. Sygnalizowane inicjatywy – zajęcia akademickie oraz rezultaty poczynań empirycznych – wzbudziły duże zainteresowanie otoczenia, wielu osób doświadczających w codzienności przykrych następstw zalewu informacyjnego. Okazuje się jednak, że młodzi dorośli żyjący w XXI wieku są nie tylko uważnymi obser- watorami zmian w świecie, lecz także ich uczestnikami oraz – co szcze- gólnie ważne – inspiratorami badań. To od nich bowiem wyszła inicjatywa zdecydowanego rozszerzenia studiów nad globalizacją oraz stopniowego poznawania różnych jej obszarów. „Jedna rzecz znakomicie zastępuje do- 8 Wstęp świadczenie – młodość”, powiedział przed laty Maurice Chevalier, i trudno nie zgodzić się z tą opinią, pracując z młodzieżą akademicką. Inspirację do napisania tej książki stanowiły zatem zainteresowania autorki przemianami ogólnoświatowymi, wzmocnione ciekawością jej uczniów. Stopień ich zaangażowania zasługuje na wyróżnienie – z entu- zjazmem włączali się we wszystkie fazy procesu badawczego, od momentu sformułowania problemu, przez konstruowanie narzędzi, zbieranie mate- riałów, aż do opracowania wyników i formułowania wniosków końcowych. Wyróżnikiem pracy uniwersyteckiej pozostaje m.in. włączanie studentów w proces badawczy i miałam wiele okazji do wcielania w życie tej idei. W tekście przywołuję zarówno wyniki badań własnych, jak i uzyskanych w pracach wykonanych pod moim kierunkiem. Przytaczam jedynie re- zultaty replikowane, czyli potwierdzone w co najmniej dwóch pomiarach. W gromadzenie materiałów empirycznych zaangażowali się w szczególny sposób: A. Bartol, J. Buńczyk, A. Chełstowska, K. Erkiert, R. Flis, J. Jed- liczka, B. Kądziołka, M. Kołodziejczyk, W. Krasowski, A. Krysiak, A. Nabia- łek, G. Nagórka, A. Pawluczuk, K. Pizoń, M. Szymańska, P. Tymoszczuk, E. Wieczorkowska, B. Zdral, M. Ziarkiewicz. Jestem wdzięczna moim stu- dentom za ich pracę. Realizację programów ułatwiały znacząco dotacje Wydziału Psychologii UW, szczególnie fundusze statutowe nr: 1134/19, 1340/06, 1445/07. Główny cel podjętych wysiłków to próba naszkicowania, niewyczerpu- jącego opisania niektórych kierunków zmian, jakie niesie za sobą prze- łom cywilizacyjny XX i XXI wieku. Zadanie – choć sprowadzone tylko do zakreślenia niektórych pól – nie jest łatwe z wielu powodów. Do zupełnie podstawowych należą choćby kontrowersje co do samej istoty globalizacji, zajmowanych wobec niej postaw czy oceny wywoływanych przez nią skut- ków. Dwie ostatnie kwestie pozostają w bezpośrednim związku, czyniąc przedmiot poznania szczególnie złożonym. Następstwa przemian ogólno- światowych ujmuję – w ślad za innymi autorami – w kategoriach ambiwa- lentności, wyraźnej dwuwartościowości. Nie sposób przedstawić pełnego bilansu zysków i strat, można natomiast próbować naszkicować złożoność problemów powstających w nowym środowisku życia, przybliżając niektóre z nich. Jednym z zagadnień ważnych poznawczo i praktycznie pozosta- je – wspomniany już – stosunek do globalizacji i jego osobowe korelaty, przedmiot szczególnych zainteresowań moich młodszych współpracowni- ków. Problem odniesień wobec dziejowych zmian jest jednak tyleż ważny, co słabo poznany. Zbyt często poprzestajemy na stwierdzaniu odmienności Wstęp 9 stanowisk, pobieżnym szacowaniu liczby zwolenników lub przeciwników przemian, formułowaniu wniosków niemających mocnych przesłanek. A – jak powiadał przed laty Karl Popper – „nauka zaczynać musi od mitów (…), od ich analizy i krytyki”. Perspektywę analiz wyznaczają stanowiska badawcze autorki, re- prezentującej opcję różnicową. Studia nad rolą różnic indywidualnych w adaptacji do środowiska życia stanowią dla przedstawicieli tej gałęzi psychologii jedno z centralnych zagadnień. Wieloletnie doświadczenie dy- daktyczne oraz zainteresowanie problematyką nauczania skłoniło ponad- to do uwzględnienia płaszczyzny edukacyjnej. Za przyjęciem tej perspek- tywy przemawiał także charakter globalnych zmian. Ich rodzaj, rozmiar i tempo zachęca do poważnej refleksji nad przygotowywaniem się do życia w nowym środowisku. Jednym z wielu jego ogniw jest aktywne budowa- nie własnej biografii. Nie bez znaczenia dla procesów adaptacji w global- nym świecie pozostają oddziaływania różnych środowisk wychowawczych, zwłaszcza szkoły. Niniejsza książka nie stanowi pierwszej próby artykułowania problemów wywołanych przez trendy globalne. W kilku ośrodkach akademickich po- wstały wcześniej specjalistyczne opracowania, cytowane w tekście, częściej studia teoretyczne niż empiryczne. Lista pozycji psychologicznych jest jed- nak nadal dość skromna i można mieć nadzieję, że w niedalekiej przyszłości powstaną kolejne tomy. Czynnikiem hamującym podjęcie systematycznych badań jest też nieobecność teorii, stanowiącej – w naukach empirycznych – jedno z głównych źródeł hipotez. Jej brak nie musi jednak oznaczać całko- witej rezygnacji z podejmowania wysiłków badawczych. Z wymienionych po- wodów wiedza teoretyczna oraz wyniki badań empirycznych, przywoływane w niniejszej monografii, bliższe są – w niektórych punktach – eseistyce na- ukowej niż opracowaniom stricte naukowym. Słowo „szkice”, obecne w pod- tytule, uwypukla selektywność w doborze i sposobie prezentacji zagadnień poświęconych relacjom człowiek (młody dorosły) i świat (zmieniający się). Lektura źródeł, zgromadzenie i przetworzenie materiałów i sprecyzowanie własnych stanowisk wymaga nieśpiesznych przemyśleń oraz obiektywizacji formułowanych stwierdzeń. Z tych przyczyn wybrane idee oraz rezultaty badań przedstawiałam i dyskutowałam na konferencjach naukowych, a nie- które publikowałam. Przywołuję je wybiórczo w zmienionej, rozszerzonej i – mam nadzieję – dojrzalszej postaci. Wracam do początkowej myśli o powodach pisania książek. Trud ich przygotowania owocuje niewątpliwie lepszym poznaniem opisywanych zja- 10 Wstęp wisk: sprecyzowaniem stanowisk, uporządkowaniem wiedzy. Jest jednak jeszcze jedna „korzyść”, którą dobrze ujął Wiesław Myśliwski, mówiąc, że: „książki to także świat, i to świat, który człowiek sobie wybiera, a nie na któ- ry przychodzi”. A cytowany kilkakrotnie w tej pracy Umbero Eco jest z kolei autorem powiedzenia, że „kto czyta książki, żyje podwójnie”. Parafrazując tę myśl, można powiedzieć, że kto pisze książki, żyje po wielokroć. Maria Ledzińska Południowe Mazowsze, lato 2011 Rozdział pier wszy Wyróżniki globalizacji przełomu XX i XXI wieku „Żyjemy w tym, co opowiedziane. Świat jest tym, co opowiedziane”. „Nie ma rzeczy bardziej niewiarygodnej od rzeczywistości”. w. MyślIwskI F. DostoJewskI 1.1. Istota zjawiska Termin „globalizacja” należy dziś do grupy słów bardzo popularnych, a nawet modnych. Jak pisze Zygmunt Bauman, „los modnych słów jest bardzo zbli- żony: im więcej doświadczeń zyskuje dzięki nim przejrzyste wyjaśnienie, tym bardziej one same stają się mętne i niejasne” (2000, s. 5). Spostrzeżenie to potwierdzają wyniki sondaży. Według badań CBOS-u (Roguska, 2004) 62 społeczeństwa zetknęło się z tym terminem, ale jedynie co trzeci Polak (32 ) twierdzi, że wie co on oznacza. Różnie rozumieją sedno przemian ogólnoświatowych także sami bada- cze zjawisk społecznych. Oto ilustracja: Piotr Sztompka twierdzi, że globa- lizacja to „proces zagęszczania i intensyfikowania się powiązań i zależności ekonomicznych, finansowych, politycznych, militarnych, kulturowych, ideo- logicznych między społecznościami ludzkimi, co prowadzi do uniformizacji świata w tych wszystkich zakresach i odzwierciedla się w pojawieniu się więzi społecznych, solidarności i tożsamości w skali ponadlokalnej i ponadnarodo- wej (2002, s. 2). Złożoną sieć współzależności, skutkującą swoistym proce- 12 Rozdział pierwszy. Wyróżniki globalizacji przełomu XX i XXI wieku sem przeistaczania się świata w zespół naczyń połączonych, podkreśla także Anthony Giddens (2001). W literaturze polskiej tezę tę podziela m.in. Kazi- mierz Krzysztofek, dla którego globalizacja oznacza „coraz więcej koniunkcji, a coraz mniej dysjunkcji, efekt synergiczny dwóch motorów przemian: rynku i techniki (2002, s. 118). Podobnie myśli Andrzej Siciński, mówiąc, że: „glo- balizacja oznacza zjawisko szybko rosnącej współzależności pomiędzy tym, co dzieje się w najbardziej nawet odległych od siebie częściach świata. Nasz glob, Ziemia – staje się zgodnie z tym przekonaniem – coraz bardziej całością; staje się systemem – i to najrozmaitszych punktów widzenia: ekologicznego, demograficznego, ekonomicznego, społecznego, kulturowego” (1999, s. 22). Warto zaznaczyć, że pojęcie kluczowe dla podjętych rozważań pojawi- ło się w leksykonach stosunkowo niedawno. Dla przykładu – słownik Web- stera przywołuje je dopiero w latach 60. XX wieku. Z kolei w Encyklopedii PWN znajdujemy następujące objaśnienie: „globalizacja to charakterystyczne i dominujące w końcu XX i na początku XXI wieku tendencje w światowej ekonomii, polityce, demografii, życiu społecznym i kulturze” (2007, s. 331). Wielość, złożoność oraz dynamizm zjawisk sygnowanych terminem „globali- zacja”, utrudnia ich rozumienie oraz poznawanie, bywa też niekiedy przyczy- ną nieporozumień. Faktem jest, że nie wypracowano dotychczas klarownej definicji globa- lizacji i nic nie wskazuje na rychłą zmianę tej sytuacji. Podejmując anali- zy teoretyczne oraz studia empiryczne, poszczególni badacze odwołują się częstokroć do opisów interesujących ich zjawisk stanowiących przejawy lub skutki zmian ogólnoświatowych (Krzysztofek, 2002; Siwek, Baar, 2006). Mają one charakter dynamiczny, dokonują się w czasie i przestrzeni, a procesualny charakter globalizacji dostarcza argumentu wzmacniającego tezę, że jej istoty nie sposób poznawać wprost – można to czynić jedynie pośrednio, tj. poprzez studiowanie wybranych następstw (Friedman, 2001; Staniszkis, 2003). Upo- rządkowanie istniejących propozycji definicyjnych jest jednak możliwe, a sta- je się konieczne w momencie podejmowania analiz własnych. Dwóm głównym grupom definicji towarzyszą zatem dwie metodologie badań. Pierwsze rozwiązanie ma charakter wieloetapowy, przy czym pierwszy krok sprowadza się do przyjęcia najbardziej ogólnego – przez to mało precy- zyjnego – sposobu rozumienia globalizacji. Kolejny polega na sporządzaniu rejestru licznych jej przejawów, zaś końcowe ogniwo stanowią systematyczne, pogłębione studia. Taką drogą postępuje m.in. Martin Albrow, który uznaje, że „[globalizacja] odnosi się do tych wszystkich procesów, w wyniku których narody świata zostają włączone w jedno światowe społeczeństwo, społeczeń- 1. Istota zjawiska 13 stwo globalne” (1990, s. 9). Także Thomas Friedman dostrzega przejawy globalizacji w każdym aspekcie życia, pojmując ją jako „dominujący system, regulujący stosunki międzynarodowe – system, który po upadku muru berliń- skiego zastąpił system zimnej wojny” (Friedman, 2001, s. 25). Autorzy tych ujęć odwołują się też nierzadko do trafnych metafor, gdy piszą o zmianach dokonujących się w skali ziemskiego globu w kategoriach zlewisk, kurczenia się świata czy zacierania granic itp. Według autorów drugiego typu definicji sednem globalizacji pozostaje jedno, konkretne zjawisko, przykuwające uwagę i inicjujące studia teoretycz- ne oraz poczynania empiryczne. W tej grupie badaczy znajdujemy zwolen- ników nadrzędnej kategorii, jaką stanowi wymiana przekraczająca granice fizyczne państw i bariery mentalne zamieszkujących je ludzi. Głównym jej następstwem pozostaje nowy sposób funkcjonowania, tj. silna współzależ- ność (Osadnik, 2003; Okoń-Horodyńska, 2003). Według Anthony Giddensa: „globalizacja jest, pod pewnymi względami, procesem rozwoju więzi o au- tentycznie światowym zasięgu, takich jak globalny system państw albo mię- dzynarodowy podział pracy” (2006, s. 30–31). Z kolei dla Anthony McGre- wa globalizacja oznacza mnogość powiązań i współoddziaływań na poziomie państwowym i społecznym, przez co zostaje wytworzony jeden system świa- towy (McGrew, 2007). Spośród polskich badaczy globalnych przemian Zie- mowit Jacek Pietraś szczególnie mocno uwypukla fakt, iż sednem globalizacji pozostaje „powstawanie jednego, globalnego systemu stosunków, w wyniku którego powstaje sieć współzależności” (2002, s. 251). Także Marian Golka (1999) przytacza dowody na istnienie owej sieci zależności, pisząc, że nawet los amazońskich plemion zależy od zapotrzebowania na papier w Ameryce Północnej czy Europie (co przyczynia się z kolei do wycinania dżungli). In- nym przykładem jest choćby sytuacja Korei Północnej, która prowadzi polity- kę izolacji, korzystając jednocześnie z humanitarnych dostaw innych państw (przechwytując przy tym nowości technologiczne, przede wszystkim w dzie- dzinie uzbrojenia). Wreszcie unaocznia się wpływy globalne, wskazując, że nosimy ubrania europejskiego szyku, zaprojektowane przez nowojorskich dyktatorów mody, wykonane z materiału utkanego w Malezji, uszyte w Polsce lub na Ukrainie, ale na angielskich maszynach. Autorzy opracowań poświęconych przemianom ogólnoświatowym uwy- puklają zwłaszcza wątki ekonomiczno-wojskowe, prawne oraz ekologiczne, czyli te szczególnie dobrze widoczne dla przeciętnego obywatela, dostrzegane przez zwykłego uczestnika życia społecznego. Nasuwa się pytanie, czy i co łączy zainteresowanych przemianami ogólnoświatowymi? Wspólnym przeko- 14 Rozdział pierwszy. Wyróżniki globalizacji przełomu XX i XXI wieku naniem wydaje się być stwierdzenie, że jesteśmy świadkami diametralnych zmian w środowisku życia. To uogólnienie słowno-logiczne jest bardzo trafne, ale i niezwykle pojemne. Mamy bowiem świadomość, że rola nowego (czy- taj: globalnego) środowiska w kształtowaniu życia współczesnego człowieka pozostaje zagadnieniem niezmiernie złożonym, ważnym i nadal słabo pozna- nym. Jego podjęcie wymaga rozległych, interdyscyplinarnych badań, dobrze osadzonych w teorii. Brak tej ostatniej sprawia, że badacze odwołują się do istniejących koncepcji szczegółowych. Abstrahując od proponowanych ujęć, można twierdzić, że nowe czasy i globalne środowisko oddziałują na człowie- ka w zmasowany sposób, wpływając nań zarówno korzystnie, jak i niekorzyst- nie. W monografii podjęto zaledwie próbę ukazania owej złożoności przez odwołanie się zarówno do analiz teoretycznych, jak i próbek empirycznych. Te ostatnie należy traktować jako zapowiedź badań realizowanych na liczniej- szych grupach respondentów, z wykorzystaniem innych – niż zastosowane – narzędzi diagnozy dostarczających nowych wyników. Dalsze rozważania po- przedzamy próbą sformułowania odpowiedzi na pytanie o specyfikę globaliza- cji urzeczywistniającej się na przełomie XX i XXI wieku. 1.2. Obszary przemian ogólnoświatowych „Codziennie patrz na świat, jakbyś go oglądał po raz pierwszy”. e.e. Schmit „Gdyby ludzie rozmawiali tylko o tym, co rozumieją, zapadłaby nad światem wielka cisza”. A. einStein Przemiany globalne obejmują wszystkie dziedziny naszego życia i z tego powodu nie mogą być poznawane jednocześnie. Słusznym i dogodnym rozwiązaniem metodologicznym pozostaje zatem respektowanie postulatu redukcjonizmu, czyli zawężenie pola analiz. W procesie badawczym oznacza to wyodrębnienie obszarów przemian ogólnoświatowych i studiowanie zjawisk w ramach tzw. strumieni globalizacji. Do najczęściej wymienianych nurtów (potoków) zali- cza się ścieżkę: gospodarczą, polityczną, ekologiczną, bezpieczeństwa świato- wego, demograficzną, antropologiczną, informacyjną oraz kulturową (Golka, 1999; Pietraś, 2002). Nie trzeba przypominać o umowności tych podziałów, 2. Obszary przemian ogólnoświatowych 15 powiązaniu, a nawet zazębianiu się z lokalizowanych w nich zjawisk. Poprze- stajemy na skrótowym zasygnalizowaniu dominujących trendów. Globalizacja w gospodarce przejawia się coraz większą współzależnością produkcji i rynków w poszczególnych krajach (Golka, 1999). Rozszerzają się i intensyfikują wzajemne powiązania inwestycyjne, produkcyjne, handlowe, kooperacyjne. Nasila się międzynarodowa przedsiębiorczość, dokonuje prze- pływ kapitału, technologii i pracowników, coraz częściej słyszymy o fuzjach zakładów produkcyjnych (samochodowych, farmaceutycznych, odzieżowych, spożywczych) czy banków. Te ostatnie znaczną część dochodów uzyskują dziś z działalności międzynarodowej, co wcześniej stanowiło rzadkość (Krugman, Obstfeld, 2002). Powiązania ekonomiczne szczególnie dobrze unaocznia kryzys odnotowywany w niektórych krajach Unii Europejskiej; informacje o stanie gospodarki Grecji, Irlandii i Włoch zachwiały kursami walut i dopro- wadziły do zmian w porozumieniach między członkami Wspólnoty. Funkcjo- nują wyspecjalizowane instytucje (credit rating agency) – określane niekiedy globalnymi mocarstwami – oceniające wiarygodność kredytową podmiotów działających na rynkach finansowych. Zmienia się też charakter samej pracy, która coraz częściej wykonywana jest zdalnie (telepraca). Nie dziwi zatem fakt, że podnoszenie kwalifikacji, gotowość do przekwalifikowania się stanowi przedmiot codziennej troski wielu zatrudnionych w różnych sektorach go- spodarki. W wyniku zasygnalizowanych procesów następuje stopniowa ma- krozmiana, a jest nią ekonomiczna polaryzacja świata: jedne kraje bogacą się, inne natomiast biednieją. Globalizacja w polityce to kształtowanie struktur i mechanizmów ste- rowania życiem społecznym w skali całego, coraz bardziej współzależnego globu (Pietraś, 2002; Hardt i Negri, 2004). Jak zauważa Jadwiga Staniszkis (2003), współcześnie realną władzę ma nienominalne centrum zarządzania, lecz tzw. logika globalna. Oznacza to, że celem globalnego zarządzania pozo- staje spójne sterowanie środowiskiem międzynarodowym, przy jednoczesnym zachowaniu państw narodowych. Niektórzy badacze podkreślają, że cel ten trudno zrealizować, gdyż na skutek zmian ogólnoświatowych słabnie znacze- nie instytucji państwa narodowego (Majcherek, 2001). Z kolei ekologia – ujmowana w perspektywie globalnej – obejmuje prob- lemy związane z ochroną i zachowaniem środowiska naturalnego. Jego postę- pujące niszczenie – w wyniku nieprzemyślanej, nierzadko rabunkowej dzia- łalności człowieka – ma charakter transgraniczny. W zakres podejmowanych studiów wchodzi nie tylko oznaczanie miejsc oraz skali zniszczeń, lecz także aktywność organizacji i instytucji (zwłaszcza pozarządowych), upowszechnia- 16 Rozdział pierwszy. Wyróżniki globalizacji przełomu XX i XXI wieku jących i wcielających w życie zasadę zrównoważonego rozwoju. Zrównoważo- ny rozwój (ZR – inaczej ekorozwój) to doktryna ekonomii politycznej uwypu- klająca jakość życia na poziomie, na jaki pozwala obecny rozwój cywilizacyjny. Warto przytoczyć początkowe zdanie z raportu przygotowanego przez Świa- tową Komisję ds. Środowiska i Rozwoju precyzujące podstawową ideę: „Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony, to jest taki rozwój, w którym potrzeby obecnego pokolenia mogą być zaspokojone bez umniejszania szans przyszłych pokoleń na ich zaspokojenie”. Autorzy opraco- wania akcentują, że obecna cywilizacja osiągnęła poziom dobrobytu możliwy do utrzymania, jedynie pod warunkiem odpowiedniego gospodarowania. Mo- del takiej gospodarki zakłada odpowiednio i świadomie ukształtowane relacje pomiędzy wzrostem gospodarczym, dbałością o środowisko (nie tylko przyrod- nicze, ale także sztucznie wytworzone) oraz zdrowiem człowieka. Psychologa interesują w sposób szczególny zjawiska mieszczące się w in- formacyjnym oraz kulturowym nurcie globalnych przemian. Związane są one z przenikaniem i wymianą informacji, idei, wiedzy, sposobów myślenia, prze- konań, wartości, tj. dóbr o pierwszorzędnym znaczeniu dla kształtowania i rozwoju osobowości (Porębska, 1985; Brzezińska, 2000; Miluska, 2001). Globalizacja w obszarze kultury obejmuje wiele zjawisk, w tym przede wszyst- kim relacje między kulturą globalną i lokalną (Krzysztofek, 2002). Zanikają granice (por. m.in. specyfikę poruszania się obywateli państw – członków UE), obserwuje się zjawisko homogenizacji kultur, zwiększenie znaczenia kultury masowej (Ritzer, 1999). W opozycji dochodzą do głosu kultury narodowe po- zwalające na identyfikację ze społecznością lokalną. Najogólniej rzecz ujmu- jąc, kulturowa ścieżka globalizacji ma dwa oblicza: powstawanie „globalnej wioski” i jednocześnie „wiosek na globie” (Krzysztofek, 2002). Wzajemne związki jednostki z dynamicznie zmieniającym się środowiskiem sprawiają, że otoczenie staje się – od strony psychologicznej – ważnym wyzwaniem. To na tej podstawie Jeffrey Arnett ogłosił (2002), że jesteśmy świadkami narodzin nowej specjalności, tj. psychologii globalizacji. Jej przedstawiciele koncentru- ją uwagę na problemach wynikających z trudności w przystosowywaniu się do zmieniającego się świata (Ward i in., 2003; Eytan, 2004). Sformułowanie „globalizacja w sferze informacji” wywołuje skojarzenia z całym syndromem zjawisk. Tworzy go: łatwość wytwarzania, magazynowa- nia, przetwarzania i transmitowania informacji, dobry dostęp do bardzo wielu różnorodnych danych. W literaturze akcentowana jest przede wszystkim – nie- mająca swego odpowiednika w przeszłości – obfitość treści, określana niekiedy mianem zalewu informacyjnego (Morbitzer, 2007). Psychologiczne następstwa 3. Mechanizm globalizacji 17 przebywania w środowisku bogatym w informacje uczyniono przedmiotem – trwających wiele lat – programów własnych badań. Dane uzyskane tą drogą – ujęte w formie monografii – stanowią największy wkład autorki w psycholo- giczne studia nad globalizacją (Ledzińska, 2009). Wybrane zagadnienia z tego obszaru studiów zostały zaprezentowane w trzecim rozdziale. 1.3. Mechanizm globalizacji „Człowiek i jego los muszą zawsze stanowić punkt odniesienia dla wszel- kich technicznych przedsięwzięć (…), aby wytwory naszego umysłu były dla ludzkości błogosławieństwem, a nie przekleństwem. Obyście o tym nigdy nie zapominali pośród waszych wykresów i równań”. A. einStein Wiele osób traktuje globalizację bezpodstawnie jako zjawisko nowe, charak- terystyczne dla przełomu XX i XXI wieku. Tymczasem początki procesów globalnych, a więc przemian obejmujących wielkie obszary, sięgają czasów starożytnych. Niektórzy badacze wskazują na ideę imperium jako mecha- nizm minionej globalizacji (Golka, 1999). Sposobem podporządkowania so- bie ziem i zamieszkujących je ludzi stawały się wówczas podboje militarne. Na zajętych terenach narzucano nowe prawo, ład instytucjonalny, kulturalny, religijny. Procesom tym towarzyszyło przekonanie, że tworzenie nowego po- rządku leży w interesie ludzi zamieszkujących obszary włączane w strukturę imperium. Dla ilustracji zjawiska przywołajmy choćby panhellenizm Alek- sandra Wielkiego, politykę Imperium Romanum, polityczne ambicje Karola Wielkiego czy Napoleona Bonaparte. Siłę oddziaływania innych kultur widać też wyraźnie w okresie odkryć geograficznych i związanych z nimi procesów kolonizacyjnych, trwających od przełomu XV i XVI wieku aż do końca wieku XIX. W wyniku tych procesów następowała modernizacja na wzór zachodni, a dyfuzja kulturowa, ideolo- giczna i technologiczna doprowadzała do swoistej „europeizacji świata”. Pań- stwa kolonizujące tworzyły na obcych terytoriach zamknięte administracyjne enklawy. Konsekwencją kolonizacji stawało się m.in. przeobrażanie rynków lokalnych w jeden rynek międzynarodowy oraz wytworzenie międzynarodo- wego podziału pracy. Alvin Toffler (1997) widzi owe procesy jako wynik kon- fliktu przemysłowych potęg tzw. „drugiej fali” (cywilizacji związanej z rozwo- jem industrialnym) z rolniczymi siłami „pierwszej fali” (cywilizacji związanej 18 Rozdział pierwszy. Wyróżniki globalizacji przełomu XX i XXI wieku z ziemią). Uprzemysłowienie wielkich zachodnich potęg zrodziło też potrze- bę nowych rynków i źródeł tanich surowców; to dlatego potęgi te zdecydowały się na podboje kolonialne. Kolejny etap globalnych przemian stanowią procesy dekolonizacyjne, trwające do drugiej połowy minionego wieku, w wyniku których powstało wiele nowych państw. „Deklaracja w sprawie przyznania niepodległości kra- jom i narodom kolonialnym”, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne Na- rodów Zjednoczonych w 1960 roku, nie przyniosła jednak pełnej niezależ- ności. Osiągnięcie jej wymaga wielu rozłożonych w czasie starań i wysiłków. W XIX wieku ogromną rolę w powstawaniu ogólnoświatowego porządku ode- grała z kolei rewolucja przemysłowa. Zmieniła przede wszystkim produkcję, ale modyfikacji uległ także charakter życia społecznego, poprzez znaczące usprawnienia w zakresie transportu, łączności i komunikacji międzyludzkiej. Łatwo dostrzec, że przemiany ogólnoświatowe nie obejmują w równym stopniu całego świata, urzeczywistniając się przede wszystkim w miejscach, w których najłatwiej o kontakt z innymi (Dyczewski, 2000). Wyróżnikiem globalizacji przełomu drugiego i trzeciego milenium pozostaje jej specyficzny mechanizm sprawczy, to jest rozwój technologii informacyjnej (IT). Słowo „technologia” pochodzi od gr. techne – biegłość oraz łac. logos – nauka, poję- cie, wiedza i oznacza dziedzinę wiedzy technicznej zajmującą się zagadnie- niami przetwarzania surowców i wytwarzania z nich półwyrobów i wyrobów. W piśmiennictwie spotykamy wąskie ujęcie terminu „technologia” stoso- wane w odniesieniu do konkretnego zjawiska (np. technologia pozyskiwa- nia informacji) oraz szersze rozumienie odnoszone do dyscypliny naukowej. W encyklopedycznym ujęciu technologia to nauka stosowana obejmująca wy- twarzanie produktów z materiałów wyjściowych, którymi mogą być: materia, energia lub informacja. Słowo to oznacza dziedzinę integrującą odpowiedzi na trzy pytania: co?, z czego?, jak? Niektórzy badacze proponują traktowanie technologii informacyjnej jako dyscypliny nauki powstałej w wyniku połącze- nia informatyki i telekomunikacji, inni optują za bardziej precyzyjną i mniej techniczną definicją. W tym ujęciu technologia informacyjna to interdyscy- plinarna nauka łącząca głównie informatykę i telekomunikację. Zajmuje się ona zjawiskiem racjonalnego pozyskiwania, selekcjonowania, gromadzenia, przetwarzania, usuwania, przesyłania na odległość oraz wykorzystywania in- formacji pochodzącej z różnych źródeł. Dokonuje się tego przy użyciu sieci komputerowych i wyposażonych w odpowiednie oprogramowanie kompute- rów lub innych narzędzi. Przetwarzane dane wykorzystywane są w różnych obszarach nauki i życia codziennego (Morbitzer, 2002).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Młodzi dorośli w dobie globalizacji. Szkice psychologiczne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: