Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00290 004476 12221503 na godz. na dobę w sumie
Mniejszości narodowe, etniczne i religijne w przekazie mediów - ebook/pdf
Mniejszości narodowe, etniczne i religijne w przekazie mediów - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 138
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323391067 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Pytanie o to, jaką rolę odgrywają współczesne media w procesie integracji mniejszości narodowych i etnicznych, a także migrantów, jest tematyką cieszącą się w krajach Europy Zachodniej sporym zainteresowaniem badaczy. Na kontynencie europejskim brak jest jednak jednolitej tradycji badawczej, a istniejące podejścia są często przeciwstawne wobec siebie, a nierzadko nawet sprzeczne. Tym większym wyzwaniem jest więc próba analizy medialnego wizerunku mniejszości, której celem byłoby porównanie sposobu prezentacji tematyki mniejszości w mediach różnych krajów.


Książka jest wynikiem udziału autorek w projekcie pilotażowym, którego celem było wypracowanie metodologii umożliwiającej analizę medialnych wizerunków mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych w różnych państwach członkowskich UE. Publikacja wpisuje się w niemal nieobecny w Polsce nurt opracowań metodologicznych dotyczących badań szczegółowych czy też zawężonych do konkretnych obszarów tematycznych. W tym sensie mogłaby stanowić interesujące uzupełnienie znakomitego tomu The Handbook of Comparative Communication Research (red. F. Esser, T. Hanitzsch, Routledge, New York–London 2012). Książka Agnieszki Szymańskiej i Agnieszki Hess jest ważnym opracowaniem dla każdego, kto w swoich planach naukowych zakłada realizację międzynarodowych badań porównawczych w zakresie nauki o mediach.

Z recenzji dr hab. Doroty Piontek, prof. UAM 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Seria wydawnicza Dziennikarstwo, Media i Komunikacja Społeczna cieszy się dużym uznaniem i jest rozpoznawalna na polskim rynku wydawnictw poświęconych proce- som komunikacji społecznej i szeroko pojmowanej dyscyplinie nauk o mediach. Uka- zuje się nieprzerwanie od 2004 roku. Autorami monografii publikowanych w tej serii są pracownicy i współpracownicy Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Książki są pomyślane zarówno jako mate- riał źródłowy dla naukowców, badaczy mediów i komunikowania oraz osób zaintere- sowanych tymi zagadnieniami, jak i pomoc dydaktyczna dla studentów. „Książka jest wynikiem udziału autorek w projekcie pilotażowym, którego celem było wypracowanie metodologii umożliwiającej analizę medialnych wizerunków mniej- szości narodowych, etnicznych i religijnych w różnych państwach członkowskich UE. Publikacja wpisuje się w niemal nieobecny w Polsce nurt opracowań metodolo- gicznych dotyczących badań szczegółowych czy też zawężonych do konkretnych obszarów tematycznych. W tym sensie mogłaby stanowić interesujące uzupełnie- nie znakomitego tomu The Handbook of Comparative Communication Research (red. F. Esser, T. Hanitzsch, Routledge, New York–London 2012)”. Z recenzji dr hab. Doroty Piontek, prof. UAM Agnieszka Szymańska, doktor, politolog i medioznawca, adiunkt w Instytucie Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ. Naukowo interesuje się międzynarodową komunikacją polityczną i ko- munikacją perswazyjną. Do jej najważniejszych publikacji należą mo- nografie: Medialne fiasko zjednoczenia? Media opiniotwórcze w sytuacji przełomu politycznego na przykładzie niemieckiego zjednoczenia (2010), Pomost medialny. Rola mediów w międzynarodowej komunikacji politycz- nej na przykładzie relacji polsko-niemieckich (2009, wspólnie z A. Hess). Agnieszka Hess, doktor habilitowany, politolog i medioznawca, ad- iunkt w Instytucie Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ. Interesuje się mediami masowymi i ich społecznym oddziaływaniem oraz wzajemnymi relacjami instytucji w systemie demokratycznym. Jest autorką i współautorką wielu badań empirycznych dotyczących powyż- szych zagadnień. Do jej najważniejszych publikacji należy książka Spo- łeczni uczestnicy medialnego dyskursu politycznego w Polsce. Media- tyzacja i strategie komunikacyjne organizacji pozarządowych (2013). A . H e s s A . S z y m a ń s k a , I M N E J S Z O Ś C I N A R O D O W E , I E T N C Z N E I I R E L G I J N E W P R Z E K A Z E M E D Ó W I I Agnieszka Szymańska Agnieszka Hess MNIEJSZOŚCI NARODOWE, ETNICZNE I RELIGIJNE W PRZEKAZIE MEDIÓW www.wuj.pl WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO Dziennikarstwo, Media i Komunikacja Społeczna W serii Dziennikarstwo, Media i Komunikacja Społeczna ukazały się: Media a integracja europejska, red. Teresa Sasińska-Klas, Agnieszka Hess, Kraków 2004 Media. Władza. Prawo, red. Maria Magoska, Kraków 2005 Bogdan Fischer, Weronika Świerczyńska-Głownia, Dostęp do informacji ustawowo chronionych, zarządzanie informacją. Zagadnienia podstawowe dla dziennikarzy, Kraków 2006 Promocja małej i średniej przedsiębiorczości w Unii Europejskiej, red. Agnieszka Hess, Kraków 2007 Teresa Sasińska-Klas, Agnieszka Szymańska, Małopolski przedsiębiorca na rynku Unii Europejskiej. Założenia, doświadczenia, rezultaty, Kraków 2007 Wybory samorządowe w kontekście mediów i polityki, red. Maria Magoska, Kraków 2008 Andrzej Nowosad, Władza i media w Bułgarii, Kraków 2008 Agnieszka Szymańska, Pomost medialny. Rola mediów w międzynarodowej komunikacji politycznej na przykładzie relacji polsko-niemieckich, red. Agnieszka Hess, Kraków 2009 Magdalena Hodalska, Śmierć Papieża, narodziny mitu, Kraków 2010 Agnieszka Szymańska, Medialne fi asko zjednoczenia? Rola prasy prestiżowej w  sytuacji przełomu politycznego na przykładzie niemieckiego zjednoczenia, Kraków 2010 Teresa Sławińska, Prasa regionalna na nowe czasy? Historia sukcesu francuskiego przedsiębiorstwa prasowego Ouest-France, Kraków 2011 Michał Bukowski, Jarosław Flis, Agnieszka Hess, Agnieszka Szymańska, Opcja czy osoba? Upartyjnienie versus personalizacja w wyborach samorządowych, Kraków 2011 Monika Wawer, Dziennikarze o sztuce, czyli opowieści medialnie nielogiczne, Kraków 2012 Przodownicy prasy, red. Rafał Wietoszko, K raków 2013 Beata Klimkiewicz, A Polyvalent Media Policy in the Enlarged European Union initiates English editions in this series, K raków 2013 Agnieszka Szymańska, Agnieszka Hess, Mniejszości narodowe, etniczne i religijne w przekazie mediów. Metodologia międzynarodowych badań porównawczych, Kraków 2014 W przygotowaniu: Jarosław Flis, Złudzenia wyboru Weronika Świerczyńska-Głownia, Ewolucja rynku telewizyjnego w Polsce Seria: Dziennikarstwo, Media i Komunikacja Społeczna Rada redakcyjna serii prof. dr hab. Tomasz Goban-Klas prof. dr hab. Maciej Kawka prof. dr hab. Walery Pisarek dr hab. Teresa Sasińska-Klas, prof. UJ dr hab. Małgorzata Lisowska-Magdziarz dr hab. Maria Magoska dr hab. Andrzej Nowosad dr hab. Agnieszka Hess dr Agnieszka Szymańska Recenzent dr hab. Dorota Piontek, prof. UAM Projekt okładki Małgorzata Flis Książka dofi nansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej © Copyright by Agnieszka Szymańska, Agnieszka Hess Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2014 All rights reserved Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i roz- powszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy. ISBN 978-83-233-3753-9 www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-663-23-81, tel./fax 12-663-23-83 Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98 tel. kom. 506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 Spis treści Wstęp ............................................................................................................................ 1. Znaczenie mediów w komunikacji międzynarodowej i międzykulturowej .............................................................................................. 1.1. Zakres znaczeniowy pojęć komunikacja międzynarodowa i komunikacja międzykulturowa ................................................................ 1.2. Mediatyzacja codzienności – medialne konstrukcje rzeczywistości i ich znaczenie w obszarze komunikacji międzykulturowej ................... 2. Tradycja badań nad mniejszościami narodowymi i etnicznymi i zjawiskiem migracji. Zakres defi nicyjny wybranych pojęć i obowiązujący stan prawny dotyczący kwestii mniejszości........................ 2.1. Tradycja badań nad mniejszościami .......................................................... 2.2. Podstawowe pojęcia stosowane w obszarze badań nad etnicznością. Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce i ich prawa podstawowe ..... 3. Metodologia badań przekazu mediów na temat mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych w międzynarodowych analizach porównawczych .................................................................................................... 3.1. Pola zainteresowań badawczych w studiach nad komunikowaniem masowym ....................................................................................................... 3.2. Interdyscyplinarność badań nad komunikowaniem masowym ............ 3.3. Analiza zawartości i analiza dyskursu jako metody i techniki opisu zawartości periodycznych kanałów masowych .............................. 3.3.1. Analiza zawartości ............................................................................. 3.3.2. Analiza dyskursu ................................................................................ 3.4. Badania zawartości mediów jako metoda w międzynarodowych analizach porównawczych ........................................................................... 4. Problemy metodologiczne w międzynarodowych badaniach porównawczych posługujących się analizą zawartości – studium przypadku Pilot Media Project – experts and research groups for the analysis of media content Europejskiej Agencji Praw Podstawowych (FRA – European Union Agency for Fundamental Rights) ........................ 4.1. Podstawowe informacje i założenia Pilot Media Project – experts and research groups for the analysis of media content Europejskiej Agencji Praw Podstawowych (FRA) .......................................................... 7 9 9 12 23 23 31 37 37 39 42 43 46 50 55 55 6 Spis treści 4.2. Struktura badań i konstrukcja narzędzia pomiaru zastosowanego w Pilot Media Project – experts and research groups for the analysis of media content Europejskiej Agencji Praw Podstawowych (FRA) ...... 61 91 4.3. Zastrzeżenia metodologiczne dotyczące założeń badawczych i narzędzia pomiaru zastosowanego w Pilot Media Project – experts and research groups for the analysis of media content Europejskiej Agencji Praw Podstawowych (FRA) .......................................................... 4.4. Postulaty zmian technicznych i metodologicznych dotyczące założeń badawczych i narzędzia pomiaru zastosowanego w Pilot Media Project – experts and research groups for the analysis of media content Europejskiej Agencji Praw Podstawowych (FRA) ...................... 103 Zakończenie ................................................................................................................ 117 Spis ilustracji ................................................................................................................ 121 Bibliografi a ................................................................................................................... 123 Aneks............................................................................................................................. 129 Wstęp Pytanie o to, jaką rolę odgrywają współczesne media w procesie integracji mniejszości narodowych i etnicznych, a także migrantów, jest tematyką cie- szącą się w krajach Europy Zachodniej sporym zainteresowaniem badaczy. Na kontynencie europejskim brak jest jednak jednolitej tradycji badawczej, a istniejące podejścia są często przeciwstawne wobec siebie, a nierzadko na- wet sprzeczne. Tym większym wyzwaniem jest więc próba analizy medialnego wizerunku mniejszości, której celem byłoby porównanie sposobu prezentacji tematyki mniejszości w mediach różnych krajów. Podstawowym powodem istnienia tych rozbieżności jest specyfi ka samego przedmiotu badań. Istniejące podejścia różnią się bowiem na przykład w zależności od typu mniejszości, ewentualnie charakteru migracji – innych w przypadku byłych państw ko- lonialnych (takich jak Francja, Holandia, Wielka Brytania) niż w przypadku państw przyjmujących tak zwanych gastarbeiterów (m.in. Niemcy, Szwajca- ria, kraje skandynawskie) czy też państw tradycyjnie zamieszkiwanych przez różne narodowości, grupy etniczne i wyznawców różnych religii (m.in. Wę- gry, Rumunia, a także Polska). W odniesieniu do migrantów charakterysty- ka zjawiska migracji zmienia się także w zależności od kierunku, w jakim się ona dokonuje (emigracja z południa na północ jakościowo różni się od mi- gracji ze wschodu na zachód kontynentu europejskiego), a także jej charakte- ru (emigracja zarobkowa jakościowo różni się od emigracji np. politycznej). Także wielość dyscyplin naukowych podejmujących tematykę badań nad róż- norodnymi aspektami obecności i charakteru samych mniejszości powoduje olbrzymią różnorodność stosowanych metod i technik badawczych, które są wykorzystywane do analizy i jakościowego opisu tych mniejszości. W przy- padku międzynarodowych projektów dotyczących badania przekazu mediów w celu identyfi kacji medialnego wizerunku mniejszości nie mniej ważnym po- wodem istnienia tak wielu rozbieżności jest wreszcie odmienność i specyfi ka narodowych systemów medialnych, różniących się od siebie w poszczególnych krajach, a także specyfi ka samych mediów w poszczególnych krajach. W rezul- tacie istnieje bardzo zróżnicowany wachlarz możliwych stanowisk i podejść badawczych odnośnie do tej kwestii. 8 Wstęp Niniejsza publikacja stanowi swoiste podsumowanie i zarazem kontynua- cję europejskiego projektu pilotażowego1, w którym obie autorki brały udział w charakterze ekspertów. Jego celem było opracowanie uniwersalnego narzę- dzia badawczego i takiego zestawu kategorii badawczych, które umożliwią ana- lizę medialnego wizerunku mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych w dyskursie medialnym różnych państw członkowskich Unii Europejskiej. O tym, jak trudne było to zadanie, świadczyć może fakt, że przetestowa- ne w badaniach pilotażowych narzędzie badawcze nie uzyskało rekomendacji większości grup ekspertów biorących udział w projekcie. Stąd, na bazie zdoby- tych doświadczeń, a także pozyskanych danych, powstała potrzeba powtórnej analizy materiału badawczego, jej uzupełnienia, a następnie opracowania na- rzędzia pomiaru, które będzie przydatne do badań porównawczych, których wyniki pozwoliłyby na uchwycenie tendencji i modeli zachowań mediów eu- ropejskich w odniesieniu do tematyki mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych. W sensie naukowym znaczenie projektu polega zatem na wzbo- gaceniu i rozbudowaniu metodologii dyscypliny. W sensie praktycznym ich rezultat pozwoli na diagnozowanie zjawisk społecznych, których znaczenie w multikulturowej Europie Wspólnot jest nader istotne. Agnieszka Szymańska Agnieszka Hess 1 Pilot Media Project – experts and research groups for the analysis of media content Europejskiej Agencji Praw Podstawowych (FRA – European Union Agency for Fundamental Rights). Projekt był prowadzony od lutego do grudnia 2008 roku. 1. Znaczenie mediów w komunikacji międzynarodowej i międzykulturowej 1.1. Zakres znaczeniowy pojęć komunikacja międzynarodowa i komunikacja międzykulturowa Studia nad komunikacją międzynarodową mają niejako podwójny rodowód. Z jednej strony wywodzą się z nauk politycznych i socjologii, a z drugiej – z antropologii i językoznawstwa. Specyfi ka przedmiotu ich refl eksji powodu- je także, że w obrębie tej dyscypliny coraz powszechniej integruje się różne podejścia naukowe. Interdyscyplinarność badań (studiów) nad komunikacją międzynarodową wynika między innymi z dynamiki zmian zachodzących w dziedzinie komunikowania we współczesnym świecie. W obliczu proce- sów globalizacyjnych dokonujących się na wielu płaszczyznach naszego życia, w tym również w zakresie komunikowania, słabnie kontekst „państwowości” w relacjach międzynarodowych, a media masowe coraz częściej wykorzystują elementy komunikacji interpersonalnej, stając się przestrzenią bezpośrednie- go kontaktu i wymiany kulturowej pomiędzy osobami różnej narodowości czy przynależącymi do różnych kręgów kulturowych. Pojęcie komunikacji międzynarodowej wiąże się więc albo z obszarem rozważań nad procesami komunikacji społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem nauk o mediach i komunikowaniu, albo z teorią stosunków międzynarodowych w obszarze nauk politycznych. Niniejsza książka mieści się w pierwszym nurcie tych rozważań. Międzynarodowy aspekt komunikowania coraz częściej pojmowany jest przy tym, jak zauważa Jerzy Mikułowski Pomorski, jako otwarcie na ludzi innych kultur2, a komunikowanie międzynarodowe defi niuje się jako proces komunikacji społecznej w świecie, w którym uczestniczą podmioty należą- ce do różnych narodów i grup etnicznych3. W takim ujęciu na pierwszy plan 2 J. Mikułowski Pomorski, Jak narody porozumiewają się ze sobą w komunikacji między- kulturowej i komunikowaniu medialnym, Universitas, Kraków 2006, s. 47. 3 B. Ociepka, Komunikowanie międzynarodowe, Astrum, Wrocław 2002, s. 13; J. Olędzki, Komunikowanie w świecie, Ofi cyna Wydawnicza „Aspra”, Warszawa 1998, s. 20. 10 Mniejszości narodowe, etniczne i religijne w przekazie mediów... wysuwa się kontekst „narodowościowy”. Przy czym naród rozumiany jest tu w dwu postaciach: politycznej, w której jednostki reprezentowane są najczęś- ciej przez państwo, oraz kulturowej, którą wyznacza wspólnota historycznych doświadczeń oraz stosunek do tradycji i wartości4. Naród rozumiany politycz- nie, wyrażający się przez państwo, ma predyspozycje do zachowywania samo- istności i odróżniania się w międzynarodowym otoczeniu. Naród rozumiany kulturowo ma natomiast tendencję zarówno do rozszerzania sfery wzajem- nych oddziaływań między narodami, jak i do zachowania kulturowej odręb- ności5. To z kolei pokazuje, jak trudno oddzielić znaczenie komunikowania międzynarodowego od międzykulturowego, które w bardzo szerokim ujęciu defi niuje się jako porozumiewanie się w różny sposób ludzi przynależących do odmiennych kultur6. Jak zauważa Beata Ociepka, „różnice między naro- dami i grupami etnicznymi są elementami podziału, wyznaczającego relacje komunikowania międzykulturowego”7. Gerhard Maletzke, niemiecki badacz komunikacji interkulturowej, zwraca uwagę, że o interkulturowej komunikacji i interakcji mówimy wówczas, gdy uczestnicy aktu komunikowania przynależą do różnych kultur oraz, co nie mniej ważne, gdy są oni tego świadomi, to zna- czy wiedzą, że ich interlokutor jest „inny”, a w tym sensie „obcy”8. Taki rodzaj komunikacji wymaga zatem rozszerzenia zakresu stosowanych w komunika- cji kodów, konwencji, nastawienia i modeli zachowań poza zakres typowy dla sposobu komunikowania w obrębie systemu kulturowego przynajmniej jed- nego z partnerów komunikacji. Międzykulturowe w związku z tym będą, zda- niem Maletzke, wszystkie te relacje, w których centralną rolę w kształtowaniu naszego zachowania, nastawienia, odczuć, a także sposobu widzenia i rozu- mienia rzeczywistości, odgrywać będą nasza własna specyfi ka i odmienność innych, nasza własna tożsamość i tożsamość tych „innych”, nasza familiarność i obcość innych i wynikające stąd nasze wspólne poczucie bezpieczeństwa i/lub zagrożenia9. Komunikację międzynarodową Maletzke defi niuje – analo- gicznie do prezentowanej przez siebie defi nicji komunikacji międzykulturo- wej – jako sytuację, w której akt komunikowania zachodzi pomiędzy ludźmi przynależącymi do różnych narodów. Komunikacja międzykulturowa dotyczy zatem ludzi przynależących do różnych kultur, a międzynarodowa ludzi przy- 4 J. Mikułowski Pomorski, Jak narody…, op.cit., s. 50. 5 P. Rybicki, Struktura społecznego świata, PWN, Warszawa 1979, s. 262–263. 6 M. Ratajczak, Komunikacja międzykulturowa – wybrane zagadnienia [w:] eadem (red.), Pomiędzy kulturami. Szkice z komunikacji międzykulturowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006, s. 11. 7 B. Ociepka, Komunikowanie międzynarodowe…, op.cit., s. 23. 8 G. Maletzke, Interkulturelle Kommunikation. Zur Interaktion zwischen Menschen verscie- dener Kulturen, Westdeutscher Verlag, Opladen 1996, s. 37. 9 Ibidem. 1. Znaczenie mediów w komunikacji międzynarodowej i międzykulturowej 11 należących do różnych narodów10. Pojęcie komunikacja międzykulturowa jest więc pojęciem szerszym i zawiera w sobie komunikowanie międzynarodowe. Jerzy Mikułowski Pomorski wyróżnia trzy typy komunikacji międzykultu- rowej: poprzezkulturową, czyli porozumiewanie się różnych grup często mó- wiących różnymi językami, utożsamiających się z różnymi wartościami i zasa- dami oraz wyznających różne religie, ale przynależących do jednej wspólnoty narodowej; pomiędzykulturową, defi niowaną jako porozumiewanie się przed- stawicieli różnych grup narodowych i etnicznych, oraz komunikację międzyna- rodową, której wyznacznikiem jest instytucjonalna działalność państw11 i któ- ra obejmuje wszelkie formy przepływu przekazów ponad granicami państw oraz relacje powstające na skutek tych przekazów12. Z jednej strony państwa nadal pozostają więc najważniejszymi uczestnikami międzynarodowych procesów komunikacyjnych (szczególnie politycznych)13, gdyż mimo łatwości, z jaką przekazy w dzisiejszym świecie pokonują grani- ce administracyjne i kulturowe, ich granice nadal stanowią granice systemów medialnych, a polityka medialna jest nadal kształtowana przede wszystkim przez agendy tych państw. Z drugiej strony w warunkach pogłębiających się procesów globalizacji, a na kontynencie europejskim także procesu integracji, których efektem jest narastająca współzależność narodów i kultur, komuniko- wanie międzynarodowe przestało być domeną państwa narodowego i staje się w coraz większym stopniu komunikowaniem międzykulturowym. Podążając za podziałem zaproponowanym przez Mikułowskiego Pomor- skiego, uwagę zwrócić należy także na to, że jednym z wariantów komuniko- wania międzykulturowego jest, jak wspomniano wcześniej, komunikowanie poprzezkulturowe, dotyczące ludzi różnej narodowości lub/i przynależących do różnych kultur, ale zamieszkujących terytorium jednego państwa, to znaczy takie, które dokonuje się wewnątrz granic tego państwa (przesyłanie przeka- zu poprzez granice państw nie jest w tym wypadku konieczne; a przy okazji dokonuje się w obrębie jednego systemu medialnego). Także w takim ujęciu refl eksja nad komunikacją międzykulturową pozwala skuteczniej współdzia- łać w kontaktach pomiędzy ludźmi przynależącymi do różnych kultur, nawet w obrębie społeczeństwa tego samego kraju. 10 Ibidem. 11 J. Mikułowski Pomorski, Komunikacja międzykulturowa. Wprowadzenie, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, wyd. 2, Kraków 2003, s. 11. 12 B. Ociepka, Dyplomacja publiczna jako forma komunikowania międzynarodowego [w:] eadem (red.), Dyplomacja publiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008, s. 18. 13 Wśród rozważań nad międzynarodową komunikacją w obszarze nauk o polityce, obok pojęcia dyplomacji politycznej i publicznej, znajduje się pojęcie dyplomacji medialnej. Więcej na ten temat w dalszej części niniejszego opracowania. 12 Mniejszości narodowe, etniczne i religijne w przekazie mediów... Jeśli zatem jednym z podstawowych zadań nauk społecznych jest zrozu- mienie i opisanie mechanizmów społecznego procesu konstruowania rzeczy- wistości, w której żyjemy, to w obszarze ich zainteresowania mieści się ob- serwacja różnych czynników wpływających na komunikację między ludźmi różnej narodowości i różnych kultur, zarówno w wymiarze instytucjonalnym, jak i jednostkowym. Za pewien typ analizy w tym zakresie uznaje się badanie stereotypów narodowych14. Analiza wizerunków mniejszości narodowych i et- nicznych w danym społeczeństwie daje możliwość zaobserwowania dominu- jących w tej wspólnocie cech, wartości i postaw wobec grup mniejszościowych, a w konsekwencji pozwala na stawianie wniosków co do przyczyn takich, a nie innych zachowań i relacji między przedstawicielami „kultury dominującej” i „kultur mniejszości”. 1.2. Mediatyzacja codzienności – medialne konstrukcje rzeczywistości i ich znaczenie w obszarze komunikacji międzykulturowej Jednym z integralnych elementów cechujących współczesne społeczeństwa informacyjne jest zjawisko mediatyzowania codzienności. Mediatyzacja15 codzienności dokonuje się przez media, tzn. polega na wpływie, jaki sposób obrazowania rzeczywistości w przekazie mediów wywiera na to, jak ostatecz- nie rzeczywistość postrzegają odbiorcy tychże przekazów medialnych. Istot- nym elementem tego procesu są niemożliwe do uniknięcia deformacje i od- kształcenia wizerunku rzeczywiści będącej treścią przekazu, które są obecne w przekazie mediów, a których zakres i natężenie zależy od wielu różnych czynników, w tym między innymi logiki działania mediów. Na początku XXI wieku życie bez mediów nie jest jednak możliwe, codzienność i media 14 J. Berting, Ch. Villain-Gandossi, Rola i znaczenie stereotypów narodowych w stosunkach międzynarodowych: podejście interdyscyplinarne [w:] T. Walas (red.), Narody i stereotypy, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 1995, s. 15. Więcej na temat znaczenia stereotypu w tym kontekście [w:] A. Hess, A. Szymańska, Pomost medialny. Rola mediów w międzynarodowej komunikacji politycznej na przykładzie relacji polsko-niemieckich, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009, s. 56–69. Zob. także rozdział 1.2. niniejszego opracowania. 15 Winfried Schulz rozróżnia pojęcia: mediatyzacja i medializacja, które często w literaturze przedmiotu stosuje się zamiennie przy opisywaniu wzajemnego oddziaływania między mediami a społeczeństwem, mediami a polityką. Autor odchodzi od pojęcia mediatyzacja – przez media, na rzecz medializacji, która oznacza zmiany zachodzące zarówno w sferze mediów, jak i w społeczeństwie. W. Schulz, Politische Kommunikation, wyd. II zmienione, VS Verlag für Sozialwissenschaft en, Wiesbaden 2008, s. 324. Zob. także: M. Kolczyński, M. Mazur, S. Michalczyk (red.), Mediatyzacja kampanii politycznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2009; A. Hess, A. Szymańska, Pomost medialny…, op.cit. 1. Znaczenie mediów w komunikacji międzynarodowej i międzykulturowej 13 przenikają się bowiem wzajemnie, a mediatyzacja codzienności dotyczy nie- mal wszystkich aspektów naszego życia. Współczesne media masowe pełnią zasadniczo wiele różnorakich funk- cji społecznych. W procesie komunikacji publicznej środki komunikowania masowego wypełniają obecnie, obok klasycznej funkcji informacyjnej, pole- gającej na pośredniczeniu pomiędzy poziomem aktorów społecznych i po- litycznych a społeczeństwem, również cały szereg innych ról, które można analizować na wielu płaszczyznach. W odniesieniu do płaszczyzny jednostki (poziom mikro) media przede wszystkim pełnią funkcję informacyjną, orienta- cyjną, edukacyjną i doradczą. Poza tym media poprzez swój przekaz integrują obywatela z innymi członkami społeczeństwa, są dla niego przestrzenią inter- akcji społecznej, a coraz częściej także instrumentem aktywizacji jego poli- tycznego współuczestnictwa. W wymiarze jednostki pamiętać należy również o funkcji rozrywkowej, którą pełnią media, a także o znaczeniu ich obecności z punktu widzenia psychologicznych potrzeb człowieka (funkcja eskapistycz- na, tzw. „ucieczki od rzeczywistości”). Na płaszczyźnie instytucjonalnej (po- ziom mezo) media realizują w swoim przekazie funkcję artykulacji interesów i potrzeb społecznych, a także funkcję archiwizacji i organizacji dostępu do informacji (organizacja archiwów, banków danych). Ważną funkcję społeczną na tej płaszczyźnie media pełnią również jako nośniki reklamy, której obec- ność jest jednym z elementów poprawnego funkcjonowania wolnego rynku. Z kolei w odniesieniu do systemu politycznego, a nawet szerzej: społeczne- go, jako całości na płaszczyźnie mezo, to jest na płaszczyźnie organizacyjnej, media pełnią niezwykle ważną rolę krytyka i kontrolera organów władzy róż- nego szczebla. Na poziomie makro, czyli na poziomie społeczeństwa, media pełnią natomiast funkcję forum debaty publicznej, swoistego „rynku opinii”, to znaczy w swoim przekazie generują i artykułują opinię publiczną, struktu- ryzują i hierarchizują agendę problemów społecznych i politycznych (funkcja mediów odnosząca się do agendy setting i agendy building). Na tym poziomie zadaniem mediów jest także tworzenie woli politycznej i motywacji, a w części także preformułowanie decyzji politycznych. Z punktu widzenia niniejszego opracowania do najważniejszych funkcji mediów na poziomie społeczeństwa jako całości należą jednak funkcja przekaźnika norm, wartości i tradycji spo- łecznych oraz funkcja defi niowania rzeczywistości poprzez przekaz mediów16. Co więcej, środki masowego komunikowania są instrumentem konstruk- cji rzeczywistości w podwójnym sensie: same ją konstruują oraz pomagają 16 Więcej na temat funkcji mediów w: A. Szymańska, Medialne fi asko zjednoczenia? Rola prasy prestiżowej w sytuacji przełomu politycznego na przykładzie niemieckiego zjednoczenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2010, s. 29. Autorka referuje m.in. ustalenia Winfrieda Schulza. Por. także: A. Hess, A. Szymańska, Pomost medialny…, op.cit., s. 26–28.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mniejszości narodowe, etniczne i religijne w przekazie mediów
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: