Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00192 006369 11244664 na godz. na dobę w sumie
Model odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościowym - ebook/pdf
Model odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościowym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-072-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Paweł Wojciechowski doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności oraz Pracowni Prawa Żywnościowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego; autor kilkudziesięciu publikacji z zakresu prawa żywnościowego i rolnego, m.in. monografi i Wspólnotowy model urzędowej kontroli żywności (Warszawa 2008) oraz współautor komentarza do ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia; wykładowca i prelegent na wielu konferencjach naukowych, seminariach i szkoleniach z zakresu prawa rolnego i żywnościowego.

Książka w sposób kompleksowy przedstawia problematykę odpowiedzialności administracyjnej
w prawie żywnościowym. Zawiera analizę zarówno obowiązujących krajowych przepisów prawa żywnościowego, wprowadzających sankcje administracyjne i karne, jak i przepisów unijnego prawa żywnościowego, w tym celów tego prawa i podstawowych pojęć. W publikacji wyjaśniono pojęcie odpowiedzialności administracyjnej, ze wskazaniem zespołu charakteryzujących ją cech, w tym funkcji, zasad oraz zakresu podmiotowego. Dużo uwagi
poświęcono również zagadnieniom dotyczącym:
? winy w odpowiedzialności administracyjnej, a także okolicznościom wyłączającym tę odpowiedzialność oraz wyłączającym karalność,
? przedawnienia oraz zasad i dyrektyw wymiaru kar pieniężnych,
? wzajemnej relacji odpowiedzialności administracyjnej i odpowiedzialności karnej, a także
? problematyki zbiegu odpowiedzialności administracyjnych oraz odpowiedzialności administracyjnej z odpowiedzialnością karną.
Opracowanie wzbogacone zostało o orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i sądów administracyjnych. Przedstawiono również konkretne propozycje interpretacji obowiązujących przepisów i wnioski de lege ferenda.
Monografi a będzie przydatna zarówno dla przedsiębiorców działających w sektorze spożywczym oraz w działach gospodarki regulowanych ustawami, w których przewiduje się kary pieniężne (np. telekomunikacja, energetyka), jak i dla pracowników naukowych oraz studentów wydziałów prawa. Będzie pomocna dla pracowników urzędów i inspekcji uprawnionych do nakładania kar pieniężnych, m.in. inspekcji sanitarnej, weterynaryjnej, handlowej, jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, ochrony roślin i nasiennictwa. Zainteresuje także radców prawnych, adwokatów oraz sędziów zajmujących się sprawami związanymi z odpo-wiedzialnością administracyjną.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

model odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościowym Paweł Wojciechowski MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Warszawski Stan prawny na 16 listopada 2015 r. Recenzent Dr hab. Elżbieta Kremer, prof. UJ Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne Katarzyna Świerk-Bożek Łamanie Wolters Kluwer Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN 978-83-264-9476-5 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów ............................................................................................ 13 Wstęp ............................................................................................................. 25 Rozdział I Prawo żywnościowe .................................................................................... 31 1. Prawo żywnościowe jako nowa dziedzina prawa ............................ 36 2. Ewolucja prawa żywnościowego ......................................................... 41 2.1. Dawne prawo żywnościowe ........................................................ 41 2.2. Rozwój prawa żywnościowego w polskim prawodawstwie .. 44 2.3. Rozwój prawa żywnościowego w Unii Europejskiej ............... 47 3. Cele prawa żywnościowego ................................................................. 53 3.1. Ochrona życia i zdrowia człowieka ............................................ 59 3.2. Ochrona interesów ekonomicznych konsumentów i uczciwych praktyk rynkowych ................................................. 63 3.3. Swobodny przepływ żywności .................................................... 67 3.4. Ochrona środowiska ...................................................................... 70 3.5. Ochrona zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin .. 72 4. Zakres przedmiotowy prawa żywnościowego .................................. 75 4.1. Pojęcie żywności ............................................................................ 75 4.2. Definicja żywności w prawie Unii Europejskiej ........................ 78 4.3. Pojęcie łańcucha żywnościowego ................................................ 81 4.3.1. Produkcja podstawowa żywności .................................... 83 4.3.2. Przetwarzanie żywności .................................................... 88 4.3.3. Dystrybucja żywności ........................................................ 89 Rozdział II Uczestnicy łańcucha żywnościowego ...................................................... 90 1. Przedsiębiorstwo spożywcze w unijnym prawie żywnościowym ... 93 1.1. Przedsiębiorstwo w prawie Unii Europejskiej .......................... 96 5 Spis treści 1.2. Przedsiębiorstwo w prawie polskim ........................................... 100 1.3. Przedsiębiorstwo a przedsiębiorstwo spożywcze .................... 104 2. Podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze w unijnym prawie żywnościowym ......................................................................... 106 3. Zakład w unijnym prawie żywnościowym ........................................ 116 4. Zakład i podmiot działający na rynku spożywczym w polskim prawie żywnościowym ......................................................................... 122 Rozdział III Odpowiedzialność prawna ........................................................................ 124 1. Pojęcie odpowiedzialności prawnej .................................................... 124 1.1. Znaczenie pojęcia odpowiedzialności w języku prawnym ..... 125 1.2. Zdefiniowanie odpowiedzialności prawnej w doktrynie prawa ............................................................................................... 127 1.3. Podleganie, ponoszenie i pociąganie do odpowiedzialności .. 130 2. Klasyfikacja odpowiedzialności prawnej ........................................... 131 2.1. Klasyfikacja odpowiedzialności ze względu na kryterium gałęzi prawa .................................................................................... 132 2.1.1. Odpowiedzialność karna ................................................... 133 2.1.2. Odpowiedzialność cywilna ............................................... 135 2.1.3. Odpowiedzialność administracyjna ................................ 136 2.2. Klasyfikacja odpowiedzialności ze względu na kryterium podmiotu ponoszącego odpowiedzialność ................................ 136 2.3. Klasyfikacja odpowiedzialności ze względu na kryterium zasad odpowiedzialności .............................................................. 137 2.4. Klasyfikacja odpowiedzialności ze względu na kryterium funkcji odpowiedzialności ............................................................ 138 Rozdział IV Zasady odpowiedzialności prawnej jako element modelu odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościowym ....... 139 1. Zasada winy ............................................................................................ 142 1.1. Wina w prawie karnym ................................................................ 142 1.2. Wina w prawie cywilnym ............................................................. 148 1.3. Wina w prawie administracyjnym .............................................. 151 1.4. Relacja pojęcia winy w prawie karnym, cywilnym i administracyjnym ........................................................................ 159 1.5. Wina osób prawnych ..................................................................... 162 6 Spis treści 2. Zasada bezprawności ............................................................................ 167 2.1. Pojęcie bezprawności ..................................................................... 168 2.2. Bezprawność w prawie karnym .................................................. 169 2.3. Bezprawność w prawie cywilnym .............................................. 172 2.4. Bezprawność w prawie administracyjnym ................................ 174 3. Zasada ryzyka ......................................................................................... 174 3.1. Zasada ryzyka w prawie administracyjnym ............................. 177 3.2. Okoliczności wyłączające odpowiedzialność opartą na zasadzie ryzyka w prawie administracyjnym ...................... 178 4. Zasada słuszności ................................................................................... 182 Rozdział V Funkcje odpowiedzialności prawnej jako element modelu odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościowym ....... 184 1. Funkcja prewencyjna ............................................................................. 189 2. Funkcja prewencyjna w prawie żywnościowym .............................. 194 3. Funkcja represyjna ................................................................................. 195 4. Funkcja represyjna w prawie żywnościowym ................................... 198 5. Funkcja kompensacyjna ........................................................................ 199 6. Funkcja kompensacyjna w prawie żywnościowym .......................... 200 7. Funkcje odpowiedzialności prawnej a cele prawa żywnościowego ...................................................................................... 201 Rozdział VI Sankcja w prawie żywnościowym ........................................................... 206 1. Pojęcie sankcji ......................................................................................... 206 2. Sankcja w unijnym prawie żywnościowym ....................................... 210 2.1. Rodzaje sankcji w unijnym prawie żywnościowym ................. 212 2.2. Cechy sankcji w unijnym prawie żywnościowym .................... 213 Rozdział VII Odpowiedzialność administracyjna ........................................................ 218 1. Poglądy doktryny ................................................................................... 218 2. Cechy odpowiedzialności administracyjnej ....................................... 222 2.1. Formy i procedury swoiste dla administracji publicznej ......... 223 2.2. Podmiot odpowiedzialny ............................................................. 225 2.3. Zasada ponoszenia odpowiedzialności administracyjnej ........ 228 7 Spis treści 3. Rodzaje odpowiedzialności administracyjnej .................................... 230 3.1. Odpowiedzialność administracyjna oparta na sankcjach policyjnych ...................................................................................... 237 3.2. Odpowiedzialność administracyjna oparta na sankcjach represyjnych .................................................................................... 239 4. Zakres stosowania analogii do odpowiedzialności administracyjnej ..................................................................................... 241 4.1. Pojęcie analogii ............................................................................... 241 4.2. Analogia w prawie administracyjnym ....................................... 245 4.3. Zakres stosowania przepisów części ogólnej kodeksu karnego do odpowiedzialności administracyjnej ...................... 249 5. Styk odpowiedzialności administracyjnej i egzekucji w administracji ....................................................................................... 250 6. Procedura w zakresie odpowiedzialności administracyjnej ............ 254 7. Odpowiedzialność administracyjna a prawo do sądu ..................... 257 Rozdział VIII Zbieg odpowiedzialności karnej i administracyjnej w prawie żywnościowym ............................................................................................. 267 1. Uwagi ogólne .......................................................................................... 267 2. Zasada ne bis in idem ............................................................................... 269 3. Zbieg odpowiedzialności w prawie karnym ..................................... 273 3.1. Jedność czynu ................................................................................. 275 3.2. Rodzaje zbiegów przepisów w prawie karnym ........................ 276 3.3. Sposoby rozstrzygania zbiegu przepisów .................................. 279 4. Zbieg odpowiedzialności w prawie administracyjnym ................... 288 4.1. Rodzaje zbiegów przepisów w prawie administracyjnym ...... 289 4.2. Sposoby rozstrzygania zbiegu przepisów w prawie administracyjnym .......................................................................... 291 Rozdział IX Styk odpowiedzialności administracyjnej i karnej .............................. 296 1. Odpowiedzialność administracyjna oparta na sankcjach w postaci kar pieniężnych ..................................................................... 298 1.1. Poglądy doktryny w sprawie kar pieniężnych .......................... 298 1.2. Charakter prawny kar pieniężnych ............................................ 308 2. Poglądy doktryny w sprawie kryteriów odróżnienia odpowiedzialności administracyjnej i karnej ..................................... 311 8 Spis treści 3. Kryterium formalne odróżnienia odpowiedzialności administracyjnej i karnej ....................................................................... 313 4. Kryteria doboru rodzaju odpowiedzialności prawnej przy stanowieniu prawa ....................................................................... 322 4.1. Kryterium rodzaju i charakteru dobra prawnego ..................... 323 4.2. Kryterium społecznej szkodliwości czynu ................................. 325 4.3. Kryterium zasad moralnych ......................................................... 326 4.4. Kryterium celu wprowadzanej sankcji ....................................... 329 4.5. Kryterium charakteru deliktów ................................................... 330 4.6. Kryterium zakresu podmiotowego ............................................. 330 4.7. Kryterium zasady odpowiedzialności ........................................ 331 4.8. Kryterium skuteczności i szybkości postępowania .................. 331 5. Zasada proporcjonalności w doborze rodzaju 7. odpowiedzialności ........................................................................... 332 6. Gwarancje wynikające z prawa karnego i zasada subsydiarności prawa karnego w doborze rodzaju odpowiedzialności ................... 339 Inne czynniki wpływające na dobór rodzaju odpowiedzialności ........................................................................... 340 7.1. Ustawowy wymiar sankcji oraz zasady i dyrektywy wymiaru sankcji ............................................................................. 340 7.2. Okoliczności wyłączające odpowiedzialność ............................ 341 8. Zakres gwarancji prawnokarnych w odpowiedzialności administracyjnej ..................................................................................... 342 Rozdział X Wymiar sankcji w odpowiedzialności administracyjnej .................... 347 1. Ustawowy wymiar sankcji .................................................................... 348 1.1. Ustawowy wymiar sankcji w prawie administracyjnym ........ 350 1.2. Ustawowy wymiar sankcji w prawie żywnościowym ............. 351 1.2.1. Ustawowy wymiar kary pieniężnej w ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia .......................... 352 1.2.2. Ustawowy wymiar kary pieniężnej w ustawie o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych ..... 358 1.2.3. Ustawowy wymiar kary pieniężnej w ustawie o rolnictwie ekologicznym ................................................ 363 1.2.4. Ustawowy wymiar kary pieniężnej w ustawie o produktach pochodzenia zwierzęcego ......................... 366 9 Spis treści 1.3. Jednolita regulacja ustawowego wymiaru kary pieniężnej w prawie żywnościowym ............................................................. 369 2. Orzeczniczy wymiar sankcji ................................................................. 371 2.1. Orzeczniczy wymiar sankcji w prawie karnym ........................ 372 2.1.1. Zasady wymiaru kary ........................................................ 373 2.1.2. Dyrektywy wymiaru kary ................................................. 374 2.1.3. Inne okoliczności uwzględniane przy wymiarze kary .................................................................................. 380 2.2. Orzeczniczy wymiar kary pieniężnej w prawie administracyjnym .......................................................................... 381 2.3. Orzeczniczy wymiar kary pieniężnej w prawie żywnościowym .............................................................................. 382 2.4. Przesłanki wymiaru kary pieniężnej w prawie żywnościowym .............................................................................. 383 2.4.1. Stopień szkodliwości czynu .............................................. 384 2.4.2. Stopień zawinienia ............................................................. 387 2.4.3. Dotychczasowa działalność podmiotu ............................ 405 2.4.4. Wielkości obrotów lub produkcji ..................................... 410 2.5. Zasady wymiaru kary pieniężnej w prawie żywnościowym ......................................................................... 411 3. Odstąpienie od wymiaru sankcji ......................................................... 415 3.1. Nadzwyczajne złagodzenie sankcji i odstąpienie od wymiaru kary w prawie karnym ........................................... 415 3.2. Odstąpienie od wymiaru sankcji w prawie administracyjnym .......................................................................... 421 4. Ustawowe niepodleganie karze ........................................................... 424 4.1. Klauzula niekaralności w prawie karnym ................................. 424 4.2. Klauzula niekaralności w prawie administracyjnym ............... 425 5. Przedawnienie karalności oraz wykonalności kary .......................... 428 5.1. Przedawnienie karalności oraz wykonania kary w prawie karnym ............................................................................................. 428 5.2. Przedawnienie karalności i wykonalności kary pieniężnej w prawie administracyjnym ......................................................... 431 5.3. Przedawnienie karalności i wykonalności kary w prawie żywnościowym .............................................................................. 434 5.4. Przedawnienie karalności i wykonalności kary w ustawie o produktach pochodzenia zwierzęcego .................................... 434 10 Spis treści 5.5. Przedawnienie karalności i wykonalności kary w ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia, ustawie o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz ustawie o rolnictwie ekologicznym ........................................................... 439 5.5.1. Przedawnienie karalności .................................................. 442 5.5.1.1. Długość terminu przedawnienia karalności ..... 445 5.5.1.2. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia karalności ............................................................... 447 5.5.2. Przedawnienie wykonalności kary pieniężnej ............... 448 5.5.2.1. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia wykonalności kary pieniężnej ............................ 449 5.5.2.2. Przerwanie biegu terminu przedawnienia wykonalności kary pieniężnej ............................ 452 Rozdział XI Regulacja odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościowym ............................................................................................. 455 1. Podmioty ponoszące odpowiedzialność za naruszenie przepisów prawa żywnościowego .......................................................................... 456 1.1. Osoby fizyczne ............................................................................... 458 1.2. Podmioty zbiorowe ....................................................................... 463 2. Odpowiedzialność administracyjna oparta na sankcjach policyjnych w prawie żywnościowym ................................................ 464 3. Odpowiedzialność administracyjna oparta na sankcjach represyjnych oraz odpowiedzialność karna w prawie żywnościowym ..................................................................... 468 3.1. Odpowiedzialność karna w prawie żywnościowym ............... 470 3.2. Odpowiedzialność za wykroczenia w prawie żywnościowym ............................................................. 472 3.3. Odpowiedzialność administracyjna represyjna w prawie żywnościowym ............................................................. 473 4. Dobór rodzajów odpowiedzialności represyjnej a wymogi prawa żywnościowego .......................................................................... 476 4.1. Klasyfikacja odpowiedzialności za naruszenie prawa żywnościowego według kryteriów karnoprawnych ................ 476 4.1.1. Kryterium wagi naruszenia .............................................. 477 4.1.2. Kryterium podmiotu czynu zabronionego ..................... 479 4.1.3. Kryterium zamiaru ............................................................. 480 11 Spis treści 4.1.4. Kryterium stadium popełnienia i trybu ścigania ........... 480 4.1.5. Kryterium przedmiotu ochrony ....................................... 480 4.2. Klasyfikacja odpowiedzialności za naruszenie prawa żywnościowego według kryteriów prawnożywnościowych .. 482 5. Odpowiedzialność za naruszenia prawa żywnościowego w zakresie bezpieczeństwa żywności ................................................. 483 5.1. Odpowiedzialność za naruszenia przepisów ustanawiających wymagania dotyczące środków spożywczych ................................................................................... 483 5.2. Odpowiedzialność za naruszenia przepisów określających wymagania w zakresie sposobu prowadzenia działalności w sektorze spożywczym ............................................................... 496 5.3. Odpowiedzialność za naruszenia przepisów określających wymagania w zakresie informowania o żywności ................... 509 5.4. Odpowiedzialność za naruszenia przepisów regulujących kwestię zarządzania ryzykiem w łańcuchu żywnościowym .. 512 6. Odpowiedzialność za naruszenia prawa żywnościowego w zakresie jakości żywności ................................................................. 515 6.1. Odpowiedzialność za naruszenia przepisów ustanawiających wymagania dotyczące środka spożywczego ................................................................................... 515 6.2. Odpowiedzialność za naruszenia przepisów określających wymagania w zakresie sposobu prowadzenia działalności w sektorze spożywczym ............................................................... 518 6.3. Odpowiedzialność za naruszenia przepisów określających wymagania w zakresie informowania o żywności ................... 525 6.4. Odpowiedzialność za naruszenia przepisów regulujących kontrolę i monitoring jakości środków spożywczych .............. 529 Zakończenie .................................................................................................. 533 Bibliografia ................................................................................................... 555 Wykaz podstawowych aktów prawnych ................................................ 581 12 Wykaz skrótów Akty prawne – dyrektywa 85/374/EWG dyrektywa 2001/23/WE – dyrektywa 2002/46/WE – dyrektywa Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów usta- wowych, wykonawczych i administracyj- nych Państw Członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz. Urz. UE L 210 z 7.08.1985, s. 29 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 1, s. 257) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w spra- wie zbliżania ustawodawstw Państw Człon- kowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przed- siębiorstw lub zakładów (Dz. Urz. UE L 82 z 22.03.2001, s. 16 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 4, s. 98) dyrektywa 2002/46/WE Parlamentu Europej- skiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do suple- mentów żywnościowych (Dz. Urz. UE L 183 z 12.07.2002, s. 51 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 29, s. 490) 13 Wykaz skrótów EKPCz k.c. k.k. k.k.s. Konstytucja RP k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.p.s.w. k.s.h. k.w. 14 – – – – – – – – – – – – Konwencja o ochronie praw człowieka i pod- stawowych wolności, sporządzona w Rzy- mie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 186 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks po- stępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 395 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wy- kroczeń (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1094 z późn. zm.) administracyjnego MPPOiP o.p. p.p.s.a. pr. bud. p.r.d. pr. energ. pr. farm. pr. poczt. pr. telekom. rozporządzenie nr 178/2002 – – – – – – – – – – Wykaz skrótów Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, otwarty do podpisu w No- wym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.) ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administra- cyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo bu- dowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 z późn. zm.) ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo far- maceutyczne (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529) ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo tele- komunikacyjne (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.) rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamen- tu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wyma- gania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żyw- ności oraz ustanawiającym procedury w za- kresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. UE L 31 z 1.02.2002, s. 1 z późn. zm.; Dz. Urz. 15 Wykaz skrótów rozporządzenie nr 1829/2003 – rozporządzenie nr 1830/2003 – rozporządzenie nr 852/2004 – rozporządzenie nr 853/2004 – rozporządzenie nr 882/2004 – 16 UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, s. 463) rozporządzenie (WE) nr 1829/2003 Parla- mentu Europejskiego i Rady z dnia 22 wrześ- nia 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfi- kowanej żywności i paszy (Dz. Urz. UE L 268 z 18.10.2003, s. 1 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 32, s. 432) rozporządzenie (WE) nr 1830/2003 Parla- mentu Europejskiego i Rady z dnia 22 wrześ- nia 2003 r. dotyczące możliwości śledzenia i etykietowania organizmów zmodyfikowa- nych genetycznie oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych wypro- dukowanych z organizmów zmodyfikowa- nych genetycznie i zmieniające dyrektywę 2001/18/WE (Dz. Urz. UE L 268 z 18.10.2003, s. 24 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wyda- nie specjalne, rozdz. 13, t. 32, s. 455) rozporządzenie (WE) nr 852/2004 Parlamen- tu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożyw- czych (Dz. Urz. UE L 139 z 30.04.2004, s. 1 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 34, s. 319) rozporządzenie (WE) nr 853/2004 Parlamen- tu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żyw- ności pochodzenia zwierzęcego (Dz. Urz. UE L 139 z 30.04.2004, s. 55 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, s. 14) rozporządzenie (WE) nr 882/2004 Parlamen- tu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych prze- rozporządzenie nr 1935/2004 – rozporządzenie nr 1/2005 – rozporządzenie nr 1924/2006 – rozporządzenie nr 1925/2006 – rozporządzenie nr 834/2007 – Wykaz skrótów oraz oraz uchylające prowadzanych w celu sprawdzenia zgod- ności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwie- rząt i dobrostanu zwierząt (Dz. Urz. UE L 165 z 30.04.2004, s. 1 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, s. 200) rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 Parla- mentu Europejskiego i Rady z dnia 27 paź- dziernika 2004 r. w sprawie materiałów i wy- robów przeznaczonych do kontaktu z żyw- nością dyrektywy 80/590/EWG i 89/109/EWG (Dz. Urz. UE L 338 z 13.11.2004, s. 4 z późn. zm.) rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie ochrony zwie- rząt podczas transportu i związanych z tym działań zmieniające dyrektywy 64/432/EWG i 93/119/WE oraz rozporządze- nie (WE) nr 1255/97 (Dz. Urz. UE L 3 z 5.01.2005, s. 1 ze sprost.) rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parla- mentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grud- nia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywienio- wych i zdrowotnych dotyczących żywności (Dz. Urz. UE L 404 z 30.12.2006, s. 9 z późn. zm.) rozporządzenie (WE) nr 1925/2006 Parla- mentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grud- nia 2006 r. w sprawie dodawania do żyw- ności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji (Dz. Urz. UE L 404 z 30.12.2006, s. 26 z późn. zm.) rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów eko- logicznych i uchylające rozporządzenie 17 Wykaz skrótów rozporządzenie nr 1334/2008 – rozporządzenie nr 1169/2011 – – – – TEWG TFUE TUE 18 (EWG) nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, s. 1 z późn. zm.) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właści- wościach aromatyzujących do użycia w oraz na środkach spożywczych oraz zmieniające rozporządzenie Rady (EWG) nr 1601/91, roz- porządzenia (WE) nr 2232/96 oraz (WE) nr 110/2008 oraz dyrektywę 2000/13/WE (Dz. Urz. UE L 354 z 31.12.2008, s. 34 z późn. zm.) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 paździer- nika 2011 r. w sprawie przekazywania kon- sumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europej- skiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Ko- misji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/ EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dy- rektywy 2000/13/WE Parlamentu Europej- skiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. Urz. UE L 304 z 22.11.2011, s. 18 z późn. zm.) Traktat ustanawiający Europejską Wspólno- tę Gospodarczą, sporządzony w Rzymie dnia 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 47) Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsoli- dowana: Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 13) TWE u.b.a. u.b.ż.ż. u.i.z.e. u.j.h.a.r-s. u.o. u.o.n.d.f. u.o.r.m. u.o.z. u.o.z.z. – – – – – – – – – – Wykaz skrótów Traktat ustanawiający Wspólnotę Europej- ską (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 321 E z 29.12.2006, s. 37) ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 687 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpie- czeństwie żywności i żywienia (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 594 z późn. zm.) ustawy z dnia 14 września 2012 r. o informo- waniu o zużyciu energii przez produkty wy- korzystujące energię oraz o kontroli realizacji programu znakowania urządzeń biurowych (Dz. U. poz. 1203 z późn. zm.) ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 678 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowie- dzialności za naruszenie dyscypliny finan- sów publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 168) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organi- zacji rynku mleka i przetworów mlecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 50 z późn. zm.) ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 856 z późn. zm.) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1539 z późn. zm.) 19 Wykaz skrótów u.p.e.a. u.p.n. u.p.p.z. u.r.e. u.r.o.n.o. u.r.p. u.s.d.g. u.s.z.w.o. u.u.c.p.g. u.w.n.s. 20 – – – – – – – – – – ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępo- waniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdzia- łaniu narkomanii (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 124 z późn. zm.) ustawa z dnia 16 grudnia 2005 r. o produk- tach pochodzenia zwierzęcego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1577) ustawa z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 497) ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rol- nych i środków spożywczych oraz o produk- tach tradycyjnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 10, poz. 68 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 140) ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 584 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o nie- których fluorowanych gazach cieplarnia- nych (Dz. U. poz. 881) ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzy- maniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1399 z późn. zm.) ustawa z dnia 18 października 2006 r. o wy- robie napojów spirytusowych oraz o rejes- tracji i ochronie oznaczeń geograficznych na- pojów spirytusowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 144) u.w.n.t.c. u.w.r.w.w. u.z.r.n. u.z.s.e.e. u.z.z.w. AUWr CzPKiNP ECHR ECR EFFL GSP GSP-PO KPP – – – – – Wykaz skrótów ustawa z dnia 30 czerwca 2011 r. o wdrożeniu naziemnej telewizji cyfrowej (Dz. U. Nr 153, poz. 903 z późn. zm.) ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i roz- lewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1104 z późn. zm.) ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sy- tuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwo- wego państwa i zakłóceń na rynku nafto- wym (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1695 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1155 z późn. zm.) ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odpro- wadzaniu ścieków (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 139) Czasopisma, zbiory orzecznictwa – – – – – – – – Acta Universitatis Wratislaviensis Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penal- nych Reports of Judgments and Decisions of the European Court of Human Rights Reports European Food and Feed Law Review Gdańskie Studia Prawnicze Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa Kwartalnik Prawa Prywatnego 21 Wykaz skrótów KPPod. KPPubl. KSP M. Prawn. NP ONSA ONSAiWSA OSNC OSNCP OSNKW OSP OSPiKA OTK PiP PPR Prok. i Pr. PS PUG RPEiS Sam. Teryt. SC SI SIA St. Praw. WPP ZNUJ ZNUŁ 22 – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – Kwartalnik Prawa Podatkowego Kwartalnik Prawa Publicznego Krakowskie Studia Prawnicze Monitor Prawniczy Nowe Prawo Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administra- cyjnego Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administra- cyjnego i wojewódzkich sądów administra- cyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cy- wilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cy- wilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Kar- na i Wojskowa Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Ar- bitrażowych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Państwo i Prawo Przegląd Prawa Rolnego Prokuratura i Prawo Przegląd Sądowy Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologicz- ny Samorząd Terytorialny Studia Cywilistyczne Studia Iuridica Studia Iuridica Agraria Studia Prawnicze Wojskowy Przegląd Prawniczy Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagielloń- skiego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego ZNUMK ETPCz GMO HACCP NSA organy UKŻ SN SPI TK TSUE UOKiK WSA Wykaz skrótów Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Inne Europejski Trybunał Praw Człowieka organizmy modyfikowane genetycznie) Hazard Analysis and Critical Control Point (analiza zagrożeń i krytycznych punktów kontroli) Naczelny Sąd Administracyjny organy urzędowej kontroli żywności Sąd Najwyższy Sąd Pierwszej Instancji Trybunał Konstytucyjny Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów wojewódzki sąd administracyjny – – – – – – – – – – – – 23 Wstęp Żywność stanowi szczególnego rodzaju produkt, bez którego niemoż- liwa byłaby ludzka egzystencja. Wraz z rozwojem społecznym żywność stała się ważnym przedmiotem obrotu lokalnego, regionalnego, a także globalnego. Masowość produkcji żywności, stosowanie coraz większej liczby substancji sztucznych, brak bezpośrednich więzi łączących produ- centów żywności z konsumentami, a także zagrożenie dla zdrowia i życia, jakie niesie ze sobą wprowadzenie na rynek niebezpiecznej żywności, za- grożenie interesów ekonomicznych konsumentów przez fałszowanie żyw- ności oraz zagrożenie dla środowiska, wynikające ze stosowania nieod- powiednich metod produkcji, wprowadzanych dla zwiększania plonów, przyczyniły się do intensywnego rozwoju w drugiej połowie XX w. regu- lacji prawnych dotyczących żywności, procesów jej produkcji i obrotu. Szczególnie dużo aktów prawnych dotyczących żywności, jej wytwarza- nia, przetwarzania i obrotu wydawanych jest przez instytucje Unii Euro- pejskiej, co dodatkowo związane jest z koniecznością zapewnienia swo- bodnego przepływu żywności na jednolitym rynku. Uregulowanie wymogów dotyczących poszczególnych środków żyw- nościowych, ich znakowania, zasad produkcji i obróbki czy nawet zasad kontroli nie jest jednak wystarczające. Konieczne jest wprowadzenie sku- tecznych, proporcjonalnych i odstraszających środków mających zastoso- wanie w przypadku naruszenia prawa żywnościowego. W unijnych re- gulacjach swobodę w tym zakresie pozostawiono państwom członkow- skim, które zostały zobowiązane do wprowadzenia w prawodawstwie krajowym stosownych środków prawnych. Polski ustawodawca, realizując ten obowiązek, przewidział w prawo- dawstwie krajowym odpowiedzialność administracyjną oraz karną w związku z naruszeniem przepisów prawa żywnościowego, wprowa- 25 Wstęp dzając sankcje represyjne zarówno administracyjne, jak i karne. W prawie żywnościowym, podobnie jak w innych działach prawa, zauważalny jest jednak proces polegający na coraz powszechniejszym wprowadzaniu, a nawet zastępowaniu „klasycznych” przepisów karnych przepisami o ka- rach pieniężnych, które nakładane są przez organy administracji publicz- nej w drodze decyzji administracyjnych. Jednocześnie nie ma przepisów ogólnych regulujących odpowiedzialność administracyjną, a rozwiązania przyjmowane w poszczególnych aktach prawnych z zakresu prawa żyw- nościowego różnią się między sobą. Wielość regulacji prowadzi też do sy- tuacji, gdzie to samo zdarzenie podlega negatywnej kwalifikacji norma- tywnej na podstawie dwóch lub więcej przepisów. Powyższe okoliczności przyczyniły się do podjęcia badań nad proble- matyką odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościowym oraz zdeterminowały wybór tematu pracy. Zasadniczym celem badawczym jest przedstawienie modelu odpowie- dzialności administracyjnej w prawie żywnościowym, na który składa się zespół cech charakteryzujących odpowiedzialność administracyjną w pra- wie żywnościowym. Uzasadnieniem dla takiego wyboru celu badawczego jest przede wszystkim potrzeba, o charakterze par excellence naukowym, systematyzacji i dogłębnego poznania modelu odpowiedzialności admi- nistracyjnej w prawie żywnościowym. Przyjęcie takiego celu badawczego wymaga zrealizowania kilku zadań badawczych. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie zakresu roz- wiązań prawnych wpływających na ukształtowanie modelu odpowie- dzialności administracyjnej w prawie żywnościowym. Prowadzona w tym zakresie analiza nie ma służyć jedynie poznaniu przyjętych aktualnie roz- wiązań lub wyjaśnieniu ich podmiotowego i przedmiotowego zakresu, ale przede wszystkim ma na celu wskazanie cech, które powinny charaktery- zować model odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościo- wym. W tym zakresie konieczne jest przede wszystkim odniesienie się do funkcji odpowiedzialności i celów prawa żywnościowego, a także wymo- gów stawianych w tym zakresie prawodawcy krajowemu w przepisach prawa unijnego. Dokonanie takich ogólnych ustaleń stanowi podstawę dla przeprowadzenia analizy obowiązującej regulacji. W świetle tych pierwotnych ustaleń konieczne jest dokonanie analizy przyjętych rozwiązań prawnych w taki sposób, aby wskazać obszary za- gadnień dotyczących odpowiedzialności administracyjnej w prawie żyw- 26 Wstęp nościowym, które nie zostały uregulowane, które uregulowano w sposób odbiegający od przyjętych założeń dotyczących modelu odpowiedzialno- ści administracyjnej w prawie żywnościowym bądź których regulacja mo- że budzić wątpliwości interpretacyjne. Krytyczna analiza obowiązującej regulacji jest drugim zadaniem badawczym podejmowanym w niniejszej pracy. Następstwem wcześniejszych zadań badawczych jest sformułowanie wniosków dwojakiego rodzaju. W przypadku gdy obowiązujące przepisy nie odbiegają w sposób istotny od proponowanego modelu odpowiedzial- ności administracyjnej w prawie żywnościowym, zasadne jest wskazanie takiego sposobu ich interpretacji, który w najpełniejszy sposób wpisuje się w ten model. Z kolei w razie braku przepisów wprowadzających rozwią- zania, które powinny stanowić element proponowanego modelu oraz w sytuacji, gdy obowiązujące rozwiązania zdecydowanie odbiegają od proponowanego modelu, konieczne jest zaproponowanie postulatów de lege ferenda. Analiza przeprowadzona w niniejszej pracy została oparta na metodzie dogmatycznej. Przedmiotem analizy dogmatycznoprawnej jest zarówno sama treść obowiązujących norm prawnych, jak i ich interpretacje doko- nywane w literaturze oraz w orzecznictwie. Rolą dogmatyki jest wykładnia tekstów prawnych, konceptualizacja, porządkowanie, usuwanie sprzecz- ności i zapełnianie luk prawnych, szukanie odpowiedzi na pytania: quid iuris? jak jest według prawa? co mówi prawo? jaka jest treść porządku prawnego1? Zarówno przyjęte założenia i cele badawcze pracy, jak i stosowane me- tody w istotny sposób wpływają na konstrukcję pracy. Przede wszystkim konieczne jest wyjaśnienie samego pojęcia prawa żywnościowego, które dopiero wyodrębnia się jako dziedzina prawa. O jego odróżnieniu prze- sądzają dwa kryteria, tj. cele prawa żywnościowego i przedmiot. Specyfika tej gałęzi prawa, a przede wszystkim jej cele wywierają kluczowy wpływ na rodzaj instrumentów prawnych, jakie powinny być przyjmowane dla zapewnienia skuteczności przepisów prawa żywnościowego, a także na kierunek interpretacji przepisów. W związku z tym w pracy nie można pominąć zagadnień dotyczących pojęcia prawa żywnościowego, a doko- nane ustalenia stanowią podstawę dalszych rozważań dotyczących anali- zy odpowiedzialności prawnej. 1 Zob. F. Longchamps, Z problemów poznania prawa, Wrocław 1968, s. 8. 27 Wstęp Cele prawa żywnościowego, jak też fakt, że większość podmiotów pro- wadzących przedsiębiorstwo spożywcze są to osoby prawne lub inne jed- nostki organizacyjne, pozwalają przyjąć jako hipotezę badawczą, iż klu- czowe znaczenie w prawie żywnościowym powinna odgrywać odpowie- dzialność administracyjna. Odpowiedzialność administracyjną, w przeci- wieństwie do odpowiedzialności karnej, ponosić bowiem mogą wszelkie podmioty praw, a funkcje odpowiedzialności administracyjnej najpełniej wpisują się w cele prawa żywnościowego. Dla potwierdzenia przyjętej hi- potezy niezbędne jest jednak dokonanie analizy funkcji odpowiedzialności prawnej i w tym zakresie rozważania muszą odnosić się nie tylko do od- powiedzialności administracyjnej, ale także cywilnej i karnej. Zagadnienie odpowiedzialności w prawie jest bardzo szerokie i w zróż- nicowany sposób ujmowane jest w poszczególnych gałęziach prawa. Już uznanie odpowiedzialności administracyjnej za odrębny rodzaj odpowie- dzialności prawnej budzi w doktrynie pewne wątpliwości. Jako założenie przyjęto, że wyodrębnienie odpowiedzialności administracyjnej jest nie tylko możliwe, ale przede wszystkim konieczne. Jednocześnie niezbędne jest szczegółowe zarysowanie cech, jakimi odpowiedzialność ta się cha- rakteryzuje, w tym m.in. jej funkcji, zasad ponoszenia odpowiedzialności i wymiaru sankcji, zakresu podmiotowego oraz trybu i form prawnych nakładania sankcji. Potrzeba systematyzacji wymaga też zaproponowania klasyfikacji odpowiedzialności administracyjnej. Ze względu na zbieżność funkcji realizowanych przez odpowiedzial- ność karną i odpowiedzialność administracyjną opartą na sankcjach re- presyjnych (karach pieniężnych), dla ukształtowania modelu odpowie- dzialności administracyjnej konieczne jest zarysowanie problematyki sty- ku odpowiedzialności administracyjnej i karnej oraz zaproponowanie kry- teriów pozwalających na wyznaczenie dopuszczalnych granic stosowania odpowiedzialności administracyjnej opartej na karach pieniężnych. Z tego samego powodu zasadne jest też wyjaśnienie problemu zbiegu odpowie- dzialności administracyjnych oraz odpowiedzialności administracyjnej z odpowiedzialnością karną w kontekście zasady ne bis in idem. Przeprowadzona w pracy analiza ma pozwolić na dostrzeżenie tych obszarów zagadnień dotyczących modelu odpowiedzialności administra- cyjnej w prawie żywnościowym, które nie zostały uregulowane lub które uregulowano w sposób niewystarczający. W tym zakresie, w jakim zostały już przyjęte regulacje, konieczne jest wskazanie takich sposobów interpre- 28 Wstęp tacji, które w sposób najpełniejszy wpisują się w cele prawa żywnościo- wego. W odniesieniu do zagadnień, które pozostawiono poza obszarem regulacji, niezbędne jest podjęcie próby przedstawienia propozycji roz- wiązań legislacyjnych zupełnie nowych bądź nawiązujących do innych dziedzin prawa, głównie do prawa karnego. Wymaga to zaprezentowania kilku instytucji prawa karnego, jednak wyłącznie w zakresie niezbędnym dla ukształtowania modelu odpowiedzialności administracyjnej. Istotnym elementem pracy jest weryfikacja obecnie obowiązujących regulacji prawnych dotyczących odpowiedzialności za naruszenie norm prawa żywnościowego. Weryfikacja ta wymaga uwzględniania nie tylko przepisów z zakresu prawa żywnościowego, w których przewiduje się odpowiedzialność administracyjną, ale także przepisów przewidujących odpowiedzialność z tytułu wykroczeń i za przestępstwa. Tylko takie kom- pleksowe ujęcie pozwala ocenić zasadność przyjętych rozwiązań w od- niesieniu do odpowiedzialności administracyjnej. Poza zakresem rozwa- żań pozostaje natomiast odpowiedzialność cywilna i karna ponoszona przez podmioty prowadzące przedsiębiorstwo spożywcze, a także odpo- wiedzialność z tytułu zobowiązań publicznoprawnych, odpowiedzialność przedsiębiorców jako pracodawców, a także odpowiedzialność konstytu- cyjna i pracownicza. Nie jest bowiem celem niniejszej pracy przedstawienie pełnego zakresu odpowiedzialności, jaka może być ponoszona przez pod- mioty prowadzące przedsiębiorstwo spożywcze oraz inne podmioty, któ- rych działalność wpływa na bezpieczeństwo żywności. Przeprowadzenie szczegółowych rozważań dotyczących różnorod- nych zagadnień związanych z odpowiedzialnością administracyjną w pra- wie żywnościowym ma pozwolić na wyodrębnienie modelu odpowie- dzialności administracyjnej w prawie żywnościowym. W świetle tego mo- delu możliwe jest wskazanie kierunku interpretacji obowiązujących prze- pisów oraz zaproponowanie zmian przepisów, jakie de lege ferenda powinny być dokonane w regulacjach z zakresu prawa żywnościowego. *** Praca niniejsza powstała dzięki życzliwości i wsparciu wielu osób. Moje szczególne podziękowania kieruję do Pani Profesor Małgorzaty Korzyc- kiej-Iwanow. Możliwość skonfrontowania moich przemyśleń z zawsze życzliwą oceną Pani Profesor była dla mnie źródłem nieocenionej pomocy i przyczyniła się do dojrzewania koncepcji przyjętych w pracy. Podzięko- 29 Wstęp wania składam także Panu Profesorowi Pawłowi Czechowskiemu, Panu Profesorowi Aleksandrowi Lichorowiczowi i Pani Profesor Elżbiecie Kre- mer oraz moim kolegom i przyjaciołom z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, dr. Konradowi Marciniukowi, dr. Adamo- wi Niewiadomskiemu, dr. Piotrowi Grzebykowi, dr. Marcinowi Stębel- skiemu i dr. Adamowi Szafrańskiemu. Prowadzone rozmowy i dyskusje stanowiły dla mnie wielką inspirację i zachętę do prowadzenia badań. Na- de wszystko dziękuję jednak mojej żonie Edycie za nieocenioną pomoc i wsparcie, a także moim dzieciom oraz rodzicom. Paweł Wojciechowski 30 Rozdział I Prawo żywnościowe Pojęcie „prawo” używane jest w naukach prawnych w ujęciu podmio- towym oraz przedmiotowym. W ramach pierwszego z ujęć przedmiotem zainteresowania jest prawo podmiotowe przysługujące osobie (podmio- towi praw) wobec władz publicznych lub wobec innych podmiotów2. W znaczeniu przedmiotowym prawo utożsamiane jest natomiast z normą prawną (zespołem norm), która może być uważana za punkt odniesienia lub źródło wolności i praw w znaczeniu podmiotowym3. W niniejszej pra- cy wykorzystywane będzie drugie z tych ujęć. Istnieje wiele poglądów dotyczących istoty i genezy prawa. Udzielenie odpowiedzi na pytanie o to, czym jest prawo okazuje się niełatwe, pomimo że należy ono do zjawisk, z którymi spotykamy się niemalże na co dzień. Z pewnością jest ono zjawiskiem kulturowym, ponieważ jest budowane na gruncie pewnych wartości w celu ich realizacji i ochrony4. Prawo, obok religii, obyczajów i moralności, jest jednym z zespołów norm regulujących stosunki społeczne5. Za naczelną cechę prawa uznaje się jego normatywny 2 Zob. J. Ciapała, Wolność a uprawnienie – próba analizy porównawczej pojęć w kontekście wybranych postanowień Konstytucji RP, Prawa Człowieka – Humanistyczne Zeszyty Naukowe, z. 7, Katowice 2000, s. 75. Przy tym podejściu określenie „prawo” rozumiane bywa w dwojaki sposób. Przy sze- rokim rozumieniu obejmuje ono wolności i prawa (podstawowe typy sytuacji prawnych podmiotu prawa), przy wąskim odnosi się do uprawnień. Zob. K. Wojtyczek, Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w Konstytucji RP, Kraków 1999, s. 15–40. 3 Zob. S. Wronkowska, Analiza pojęcia prawa podmiotowego, Poznań 1973, s. 5. 4 Zob. T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 1998, s. 15. 5 Zob. ibidem, s. 17; A. Łopatka, Prawoznawstwo, Poznań 2000, s. 129. 31 Rozdział I. Prawo żywnościowe charakter, a zatem prawem są normy określające powinny sposób postę- powania6. W teorii prawa wyodrębnia się trzy kierunki myślenia o prawie, tj.: 1) pozytywistyczny, gdzie za prawo uznaje się zespół norm ustanowio- nych i chronionych (sankcjonowanych) przez państwo posługujące się przymusem; 2) prawnonaturalny, zakładający, że prawo pozytywne nie jest najwyż- szym wzorem zachowań i że ludzie związani są także prawem natury, normami lub choćby ideałami niebędącymi wytworem ludzkiego sta- nowienia (w ujęciach tradycyjnych, np. tomistycznym, wywodzone jest ono z objawionej woli Boga odbijającej się w sumieniu człowieka), a w konsekwencji uznaje się, że prawo pozytywne nie może być sprzeczne z prawem naturalnym, sprzeczność pozbawia je mocy obo- wiązywania; natomiast w niektórych współczesnych ujęciach stosuje się odwołanie do godności człowieka, do ideałów kultury itp., w tym przypadku chodzi nie tyle o poznawanie prawa naturalnego, które ist- nieje niezależnie od woli człowieka, ale raczej o jego konstruowanie i tworzenie, jest ono w tym ujęciu rozumiane jako wytwór intelektu; 3) realistyczny, który nie uznaje ani koncepcji pozytywistycznej, zarzu- cając jej nieuzasadnioną wiarę w teksty prawne, ani prawnonaturalnej, krytykując ją za poszukiwanie wzorców prawa przez spekulatywne rozważania, zastępujące rzetelną analizę życia społecznego; w tej kon- cepcji prawem są wzory zachowania ujawniające się w zachowaniach osób, które uznaje się za mające znaczenie prawne (law in action)7. Współcześnie najczęściej przyjmuje się ujęcie kompromisowe, z wy- raźną dominacją ujęcia pozytywistycznego8. Koncepcja pozytywistyczna w największym stopniu kształtuje praktykę tworzenia i stosowania pra- wa9. Zwykle stwierdza się zatem, że warunkiem przyjęcia określonej nor- my za prawną jest wsparcie, jakiego udziela jej instytucja społeczna uzna- wana za prawotwórczą (państwo, organizacja międzynarodowa, koś- 6 Zob. T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp..., s. 17. Nauka prawa nie koncentruje się na tzw. pra- wach opisowych, jak w naukach przyrodniczych i ekonomii, które opisują jak zjawiska przyrodnicze lub ludzie się zachowują, ale na prawach nakazanych, które ustanawiają zasady powinnego za- chowania. Zob. B. van der Meulen, M. van der Velde, European Food Law Handbook, Wageningen 2008, s. 45. 7 Zob. T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp..., s. 9–10. 8 Zob. ibidem, s. 10; L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2012, s. 21. 9 Zob. L. Morawski, Wstęp..., s. 21. 32 Rozdział I. Prawo żywnościowe ciół)10. Najogólniej można więc stwierdzić, że prawo jest to system norm postępowania wydanych lub uznanych przez władzę państwową lub sze- rzej, iż jest to zbiór reguł postępowania przyjętych w danej społeczności, uznanych przez odpowiednie organy państwa bądź innej instytucji spo- łecznej, określających wzajemne prawa i obowiązki jednostek11. Początkowo wszelkie zbiory praw charakteryzowały się kazuistyką, jednak już od II w. p.n.e. pojawiły się próby systematyzacji12. Do najbardziej fundamentalnych i najtrwalszych należy podział na prawo prywatne i pra- wo publiczne, zaproponowany przez Cycerona i wyraźnie sformułowany przez Ulpiana, prawnika żyjącego w III w. n.e.13 Kryterium podziału był „interes” („korzyść”) bądź to prywatny, bądź ogółu. Prawo publiczne re- gulowało więc interesy ogółu (państwa), a prawo prywatne interesy jed- nostek. W tym pierwszym (do którego należały: prawo konstytucyjne, prawo administracyjne, prawo karne) występował nadrzędny (władczy) charakter państwa14. Kryterium interesu było akceptowane przez wielu wybitnych prawników (np. F.C. von Savigny, G.F. Puchta), jednak na przełomie XIX i XX w. spotkało się ono z ożywioną krytyką ze względu na fakt zazębiania się interesu prywatnego i publicznego15. W miejsce tej kon- cepcji jako kryterium podziału zaproponowano typ stosunków prawnych wynikających z norm prawnych, wskazując, że normy prawne prowadzą w jednym przypadku do stosunków prawnych między organami pań- stwowymi oraz między organami i obywatelami (które zaliczano do praw publicznego), a w drugim przypadku do stosunków prawnych między obywatelami (które zaliczano do prawa prywatnego)16. W tym podziale uwidacznia się różnica metod regulowania stosunków społecznych. Me- 10 Zob. T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp..., s. 12. 11 Zob. ibidem, s. 10; K. Sójka-Zielińska, Historia prawa, Warszawa 1995, s. 9; L. Morawski, Wstęp..., s. 23; J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, Kraków 2000, s. 265; A. Łopatka, Prawoznawstwo, s. 104; W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Warszawa 2006, s. 160; Z. Ziembiński, Wstęp do aksjologii dla prawników, Warszawa 1990, s. 72–73. Ostatni ze wskazanych autorów zauważa, że prawo jest rozpatrywane nie tylko w aspekcie językowym (tj. jako zbór norm postępowania), ale przede wszystkim w aspekcie realnym (socjologicznym, psychologicznym, eko- nomicznym, politycznym) jako czynnik kształtujący postawy i zachowania członków społeczeń- stwa według wzorów narzucanych przez organizację państwową. 12 Zob. K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, Warszawa 2000, s. 27. 13 Zob. T. Giaro, Historia i tradycja prawa rzymskiego (w:) W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Berier, Prawo rzymskie u podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2009, s. 34. 14 Zob. W. Litewski, Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 1995, s. 10. 15 Zob. M. Borucka-Arctowa, J. Woleński, Wstęp do prawoznawstwa, Kraków 1997, s. 48. 16 Zob. M. Borucka-Arctowa, J. Woleński, Wstęp..., s. 49. 33 Rozdział I. Prawo żywnościowe toda administracyjnoprawna oparta jest na władztwie i podporządkowa- niu, a stosunek prawny charakteryzuje się nierównorzędnością. Metoda cywilnoprawna oparta jest natomiast na autonomii i równorzędności stron. W oparciu o ten tradycyjny podział można wyodrębnić podstawowe działy prawa, zwane gałęziami prawa17, takie jak: prawo cywilne, prawo administracyjne, prawo karne, prawo międzynarodowe, prawo sądowe formalne18. Trzeba podkreślić, że wyodrębnienie poszczególnych działów prawa nie ma charakteru statycznego19. Z upływem czasu wokół ważnych dziedzin gospodarki lub kultury zaczęły się grupować zadania prawne należące do różnych gałęzi podstawowych, dotyczące jednak jednej „ma- terii”, tj. jednej dziedziny życiowej. Nie tylko się one grupują, ale tworzą powiązane zespoły, nabierając swoistych znamion technicznych, instytu- cjonalnych itd.20 Pojawiła się w konsekwencji potrzeba wyodrębniania ko- lejnych działów prawa, które w przeciwieństwie do działów podstawo- wych (gałęzi) można określić mianem działów kompleksowych21. Z wyodrębnianiem kolejnych działów prawa związana jest problema- tyka kryteriów odróżniania jednych działów prawa od innych. Najczęściej jako kryterium podziału systemu prawa na gałęzie podstawowe przywo- łuje się metodę regulacji stosunków prawnych, przy czym zasadniczo można wyodrębnić jedynie trzy metody regulacji, tj. cywilistyczną, opartą na autonomii i zrównaniu (równorzędności) pod względem prawnym stron stosunku prawnego; administracyjną, opartą na władztwie i podpo- rządkowaniu, albo też karną, operującą sankcjami szczególnego rodzaju22. Obok „metody”, jako kryterium podziału systemu prawa, wymienia się „przedmiot” regulacji, a także wspólne cechy odróżniające pewne zagad- nienia od innych. Zarówno kryterium przedmiotu, jak i kryterium metody są jednak zawodne jako podstawa dla wyodrębnienia nowego działu pra- 17 Gałęzie prawa są konsekwencją „pionowego” podziału ogółu norm prawnych. Grupują one normy regulujące zbliżone do siebie stosunki społeczne (pewne kategorie stosunków społecznych). Zob. J. Wróblewski, Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959, s. 321; A. Łopatka, Prawoznawstwo, s. 226. 18 Zob. F. Longchamps, Problemy pogranicza prawa administracyjnego, St. Praw. 1967, z. 16, s. 21; A. Stelmachowski, Wstęp do teorii prawa cywilnego, Warszawa 1969, s. 15 i 17. 19 Zob. J. Wróblewski, Zagadnienia teorii wykładni..., s. 321. 20 F. Longchamps, Problemy pogranicza prawa..., s. 21. 21 Zob. ibidem, s. 22. 22 Zob. J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp..., 2000, s. 102; A. Stelmachowski, Wstęp do teorii prawa..., s. 15 i 17. 34 Rozdział I. Prawo żywnościowe wa23. W przeważającej mierze o podziale prawa na takie lub inne działy decyduje przyjęcie określonej konwencji24. Podziały mogą mieć różne cele teoretyczne (np. postulowana systematyka), praktyczne (np. dla rozdziału kompetencji, dla prac legislacyjnych), dydaktyczne (np. programy naucza- nia)25. Wyodrębnienie nowej, samodzielnej, kompleksowej dziedziny pra- wa wynika na ogół z pewnych potrzeb związanych z czynnikami ekono- micznymi, demograficznymi czy politycznymi. Wpływ na wyróżnienie nowych działów prawa wywierają przede wszystkim względy praktycz- ne26. Kompleksowe działy prawa można określić mianem funkcjonalnych części prawa, które są definiowane przez funkcje realizowane w odniesie- niu do zjawisk społecznych (np. normy odnoszące się do środowiska two- rzą prawo ochrony środowiska, a odnoszone do żywności tworzą prawo żywnościowe)27. Stwierdzenie jednak samej potrzeby wyodrębnienia takiej dziedziny nie przesądza automatycznie o jej zaistnieniu. Jedynie badając trzy płaszczyzny: legislacyjną, doktrynalną i dydaktyczną, można się prze- konać, czy nowa dziedzina istnieje28. W nowych kompleksowych działach prawa stosowane są zwykle różne metody regulacji stosunków społecznych i z założenia dziedziny te czerpią z dorobku innych dziedzin (np. prawo gospodarcze publiczne, podatko- we, finansowe, bankowe, rolne)29. Stopnie zmodyfikowania i złączenia elementów pochodzących z działów podstawowych, jak również stopnie usamodzielnienia poszczególnych działów kompleksowych mogą być różne. Jednak elementy działów podstawowych wbudowane w działy kompleksowe zachowują swoją przynależność do działów podstawowych w odniesieniu do typu strukturalnego30. Działy podstawowe wprawdzie 23 Zob. J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp..., 2000, s. 102. 24 Zob. ibidem, s. 99. 25 Zob. F. Longchamps, Problemy pogranicza prawa..., s. 4 i 23; B. van der Meulen, M. van der Velde, European Food Law..., s. 75. 26 Zob. A. Stelmachowski, Wstęp do teorii prawa..., s. 15; J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp..., 2000, s. 99–101; M. Borucka-Arctowa, J. Woleński, Wstęp..., s. 46; B. van der Meulen, M. van der Velde, European Food Law..., s. 75. 27 Tak B. van der Meulen, M. van der Velde, European Food Law..., s. 75. 28 Zob. A. Stelmachowski (w:) J. Selwa, A. Stelmachowski, Prawo rolne, Warszawa 1970, s. 10; idem (w:) A. Stelmachowski, B. Zdziennicki, Prawo rolne, Warszaw 1980, s. 8; P. Czechowski, M. Ko- rzycka-Iwanow, S. Prutis, A. Stelmachowski, Polskie prawo rolne na tle ustawodawstwa Unii Europej‐ skiej, Warszawa 1999, s. 18. 29 Zob. R. Mastalski, Prawo podatkowe I – część ogólna, Warszawa 1998, s. 10–22; C. Kosikowski, Prawo gospodarcze publiczne, Warszawa 1995, s. 5–7. 30 Zob. F. Longchamps, Problemy pogranicza prawa..., s. 23; A. Stelmachowski, Wstęp do teorii prawa..., s. 15. 35 Rozdział I. Prawo żywnościowe wyczerpują całość porządku prawnego, jednak nie przeszkadza to aby w podziale innego rzędu uznać działy kompleksowe, złożone z odpo- wiednio złączonych i zmodyfikowanych elementów działów podstawo- wych, np. dla potrzeb badań monograficznych lub z powodu praktycznej przydatności31. Działy prawa mogą się nawzajem przenikać, gdyż jakiś element czy fragment porządku pra
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Model odpowiedzialności administracyjnej w prawie żywnościowym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: