Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00308 006519 13238705 na godz. na dobę w sumie
Model systemu informacji terminologicznej - ebook/pdf
Model systemu informacji terminologicznej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 220
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2340-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> wiedza o kulturze
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

W książce zaprezentowano model ogólnopolskiego, wielodziedzinowego systemu informacji terminologicznej, którego najważniejszymi cechami są multidyscyplinarność, kompleksowość informacji opisującej terminy i pojęcia, wysoka funkcjonalność oraz elastyczność i otwartość na zmieniające się potrzeby użytkowników. Model łączy w sobie najważniejsze, zarówno z naukowego, jak i praktycznego punktu widzenia, elementy różnych teorii terminologicznych i lingwistycznych oraz koncepcje autorskie: wielodefinicyjność terminów, różnorodność typów definicji, podejście synchroniczno-diachroniczne, funkcję deskryptywno-preskryptywną, uwzględnienie nazw własnych, gromadzenie informacji bibliograficzno-faktograficznych związanych z działalnością terminologiczną oraz wykorzystanie map tematów do reprezentowania, przechowywania i udostępniania informacji terminologicznej.

Wdrożenie zaproponowanego modelu pozwoli na prowadzenie zorganizowanej, ogólnokrajowej działalności terminologicznej, mającej na celu przede wszystkim utworzenie centralnego banku terminologii, gromadzącego i udostępniającego dane terminologiczne ze wszystkich dziedzin nauki.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

J a c e k T o m a s z c z y k M o d e l s y s t e m u i n f o r m a c j i l i t e r m n o o g i c z n e j Więcej o książce CENA 24 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 eISBN 978-83-8012-340-3 KATOWICE 2014 i i o f n i o f n i n f o o f n i Jacek Tomaszczyk o f n info i i o f n i o f n i i n f o o f n i i n f o M o d e l info o f n i n f o systemu info i n f o info informacji info i n f o i n f o info info terminologicznej i n f o o info f n info info info info i n f o o f n i n f o o f n info o f n i o f n info o f n i info info o f n i i info i i Model systemu informacji terminologicznej NR 3257 Jacek Tomaszczyk Model systemu informacji terminologicznej Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2014 Redaktor serii: Nauka o Książce i Bibliotece Teresa Wilkoń Recenzent Mirosław Górny Spis treści Wstęp Rozd ział 1 Od informacji do informacji terminologicznej 1.1. Informacja 1.2. Terminologia 1.2.1. Termin 1.2.2. Terminologia i jej status 1.2.3. Teorie w nauce o terminologii 1.2.4. Działalność terminologiczna 1.2.5. Terminologia w komunikacji specjalistycznej 1.2.6. Terminologia w tłumaczeniach 1.2.7. Terminologia w językach informacyjno-wyszukiwawczych 1.3. Informacja terminologiczna 1.3.1. Cechy informacji terminologicznej 1.3.2. Rola i znaczenie informacji terminologicznej 1.3.3. Źródła informacji terminologicznej 1.3.4. Użytkownicy informacji terminologicznej Rozd ział 2 Zarządzanie informacją terminologiczną 2.1. Problemy związane z zarządzaniem informacją terminologiczną 2.2. Informatyczne systemy zarządzania informacją terminologiczną 2.2.1. Metamodel i format wymiany danych terminologicznych 2.2.2. Sieć Semantyczna 2.2.2.1. Ontologie 2.2.2.2. RDF, SKOS, Linked Data 2.2.2.3. Mapy tematów 7 17 18 26 27 34 40 47 70 74 81 100 103 106 112 122 129 131 146 148 153 154 155 159 6 Rozd ział 3 Spis treści Struktura modelu systemu informacji terminologicznej 3.1. Mikrostruktura systemu 3.2. Makrostruktura systemu 3.3. Infrastruktura systemu 3.3.1. Centrum Terminologiczne 3.3.2. Koordynatorzy terminologii 3.4. Globalny system informacji terminologicznej Zakończenie Bibliografia Indeks osobowy Indeks rzeczowy Summary 165 166 173 175 177 179 182 189 195 209 213 217 Wstęp Język jest narzędziem myślenia i komunikacji, usprawniającym procesy kognitywne i umożliwiającym przekazywanie oraz utrwalanie informacji, przez co przyspiesza nabywanie umiejętności i wiedzy, przyczyniając się do intelektu- alnego rozwoju człowieka i postępu technologicznego ludzkości. W nauce i technice podstawowym narzędziem kognitywno -komunikacyjnym jest język specjalistyczny, którego konstytutywny element stanowi terminolo- gia, będąca wyznacznikiem jakości (efektywności) tego języka oraz poziomu rozwoju dyscypliny, której pojęcia reprezentuje. Stosowana (w specjalistycznych tekstach), gromadzona i przetwarzana (w bazach danych), przekazywana (za po- średnictwem nauczania, szkoleń), wdrażana (w technologii w transferze wiedzy) oraz tłumaczona na różne języki terminologia odgrywa fundamentalną rolę, niezależnie od miejsca i czasu, w którym informacja i wiedza z danej dziedziny jest generowana (prace badawczo -rozwojowe) (Infoterm, 2005, s. 2). Ze względu na ogromną rolę, jaką pełni we wszystkich dziedzinach nauki i obszarach praktycznej działalności człowieka, terminologia stanowi przedmiot zaintere- sowania badaczy wielu specjalności, ponieważ odpowiednio uporządkowany, spójny zbiór terminów i definicji pojęć należących do pola pojęciowego danej dziedziny znacząco wpływa na dynamikę jej rozwoju. Terminologia jest także obiektem badań interdyscyplinarnych, mających na celu pogłębienie wiedzy na temat terminów i reprezentowanych przez nie pojęć w różnych aspektach: lingwistycznym, kognitywnym, socjokulturowym (komunikacyjnym) oraz tech- nicznym, związanym przede wszystkim z organizacją i udostępnianiem zaso- bów terminologicznych. Organizacja i udostępnianie terminologii ma bardzo duży wpływ zarówno na multidyscyplinarną i wielojęzyczną komunikację specjalistyczną (naukową, techniczną, branżową), jak i na tworzenie zasobów informacji lingwistycznej, które można wykorzystać do budowy efektywnych narzędzi automatycznej ana- lizy i indeksowania tekstów specjalistycznych oraz inteligentnego wyszukiwania informacji w internecie. Są to wystarczające powody, aby podjąć działania zmie- 8 Wstęp rzające do utworzenia ogólnopolskiego systemu informacyjnego gromadzącego zasoby terminologiczne z różnych dziedzin i branż, który umożliwiałby kom- pleksową rejestrację informacji na temat terminów i reprezentowanych przez nie pojęć oraz zapewniał szerokie możliwości wyszukiwawcze, a także stwarzał perspektywy dla zapisu danych w uniwersalnym formacie, pozwalającym na korzystanie z nich przez inne systemy informacyjne. Przedmiot, cel i metody badawcze Przedmiotem zaprezentowanych w tej pracy badań jest informacja termino- logiczna oraz problemy związane z jej organizacją i udostępnianiem. Zarówno w literaturze z zakresu terminologii, jak i informatologii, termin informacja terminologiczna nie jest wyraźnie określony, a przykłady jego użycia wskazują, że odnosi się on niemal wyłącznie do informacji na temat terminów i reprezento- wanych przez nie pojęć: definicji, synonimów, ekwiwalentów w językach obcych etc. Jednak rozszerzający się rynek terminologiczny1 rodzi zapotrzebowanie na nowoczesne narzędzia do tworzenia wysokiej jakości produktów i usług ter- minologicznych, co sprawia, że użytkownicy coraz częściej poszukują źródeł informacji kompleksowych i lepiej zorganizowanych niż aktualnie dostępne słowniki terminologiczne. Oprócz typowych danych terminologicznych, poszu- kują również informacji na temat instytucji, ekspertów, wydarzeń związanych z działalnością terminologiczną, oprogramowania do zarządzania terminologią, a także danych bibliograficznych dotyczących źródeł specjalistycznego słownic- twa i publikacji z dziedziny nauki o terminologii i praktyki z tego zakresu. Stworzenie nowego pojęcia — „informacja terminologiczna” — reprezentują- cego kategorię obejmującą wszystkie typy informacji związanej z terminologią i szeroko rozumianą działalnością terminologiczną — pozwala skuteczniej zająć się złożonymi potrzebami współczesnych użytkowników i postrzegać je w szerszym kontekście informacyjnym, uwydatnionym już w samej nazwie proponowanego terminu. Celem przedstawionych w niniejszej książce rozważań i analiz jest za- proponowanie oryginalnego modelu ogólnopolskiego, wielodziedzinowego sy- stemu informacji terminologicznej, którego wdrożenie pozwoliłoby rozwiązać aktualne problemy związane z organizacją i udostępnianiem terminologii2 oraz informacji związanych z działalnością terminologiczną. Do najważniejszych cech proponowanego modelu należą: multidyscyplinarność3, kompleksowość in- 1 Słowo rynek rozumie się tutaj zarówno w aspekcie ekonomiczno -organizacyjnym, jak i upowszechniania idei. 2 Problemy, o których mowa, zostały przedstawione w rozdziale 2.1., zatytułowanym Prob‑ lemy związane z zarządzaniem informacją terminologiczną. 3 Przewiduje się gromadzenie w systemie terminologii z wielu dziedzin i branż. Wstęp 9 formacji opisującej terminy i pojęcia, wysoka funkcjonalność oraz elastyczność i otwartość na zmieniające się potrzeby użytkowników. Model łączy w sobie najważniejsze, zarówno z naukowego, jak i praktycznego punktu widzenia (w aspekcie udostępniania informacji), elementy różnych terminologicznych i lingwistycznych teorii oraz koncepcje autorskie: wielodefinicyjność terminów, różnorodność typów definicji, podejście synchroniczno -diachroniczne, funkcję deskryptywno -preskryptywną, uwzględnienie nazw własnych, gromadzenie informacji bibliograficzno -faktograficznych związanych z działalnością termi- nologiczną oraz wykorzystanie map tematów do reprezentowania, przechowy- wania i udostępniania informacji terminologicznej. Koncepcja autorska wyraża się również w modelu infrastruktury systemu, opierającego się na współpracy sieci instytucji gromadzących zasoby terminologiczne, koordynowanej przez powołane w tym celu Centrum Terminologiczne. Realizacja tak określonego celu wymagała zastosowania jakościowych metod badawczych. Przede wszystkim dokonano analizy piśmiennictwa z zakresu informatologii, terminologii jako dyscypliny naukowej oraz terminografii, co pozwoliło autorowi zapoznać się z dotychczasowymi teoretycznymi modelami terminologii. Analiza skupiła się głównie na założeniach, cechach i funkcjach modeli, aby zidentyfikować ich zalety i wady w aspektach lingwistycznym, kognitywnym i komunikacyjnym. Użyto także metody analizy zawartości do zbadania polskich i międzynarodowych serwisów internetowych udostępniają- cych zasoby terminologiczne w celu uzyskania odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu uwzględniają one teoretyczne założenia istniejących modeli terminolo- gicznych. Przy gromadzeniu informacji na temat realizacji międzynarodowych projektów terminologicznych posłużono się techniką wywiadu swobodnego. W pracy wykorzystano także komputerowe systemy informacyjne (m.in. termi- nologiczne bazy danych, Google Ngram Viewer), a do weryfikacji przydatności technologii map tematów, proponowanej w książce do organizacji informacji terminologicznej, posłużono się oprogramowaniem Ontopia4. Zebrane przy użyciu tych narzędzi informacje pozwoliły zidentyfikować słabe strony istniejących modeli danych terminologicznych, określić funkcjo- nalność obecnych systemów udostępniania terminologii oraz wskazać prawdo- podobne powody braku skoordynowanej, ogólnokrajowej działalności termino- logicznej w Polsce. Uzyskana na podstawie tych informacji wiedza umożliwiła zaproponowanie nowego modelu ogólnopolskiego systemu informacji termino- logicznej, który minimalizuje dostrzeżone problemy związane z zarządzaniem terminologią. 4 Ontopia to otwarte oprogramowanie do tworzenia i udostępniania map tematów: http:// www.ontopia.net. 10 Wstęp Kontekst, paradygmat i metafora Najważniejszymi elementami informacji terminologicznej są opisy termi- nów i pojęć. W niniejszej pracy przyjęto jednak nie terminologiczny, ale infor- matologiczny kontekst badawczy, ponieważ dostrzeżone przez autora problemy związane są z organizacją i udostępnianiem informacji terminologicznej, czyli z procesami będącymi przedmiotem badań informatologii, obejmującej swym zakresem między innymi problematykę przepływu informacji od źródła do użytkownika, wykrywania zakłóceń występujących na poszczególnych etapach tego procesu oraz wskazywania sposobów ich usuwania (Pindlowa, 1984, s. 35—38)5. Zbiory terminologiczne należą do zasobów naukowych, a ich rejestrowanie, upublicznianie oraz organizowanie warunków ich udostępniania i transferowania zalicza się do funkcji komunikacji naukowej (SaPa, 2009, s. 78), która także interesuje informatologów. Prawo informatologii do zajmo- wania się wybranymi aspektami terminologii można również uzasadnić tym, iż systemy terminologiczne, będące najważniejszym celem pracy terminologów, to systemy informacji o terminach i reprezentowanych przez nie pojęciach. Informacją są definicje pojęć, oznaczenia relacji między nimi, opisy lingwi- styczne i formalne jednostek terminologicznych oraz opisy źródeł pochodzenia terminów. Informacja terminologiczna, jak każda inna kategoria informacji, podlega standardowym procesom informacyjnym, do których zaliczamy jej generowanie, gromadzenie, przechowywanie, przetwarzanie, udostępnianie i użytkowanie. Przyjęcie informatologicznej perspektywy badawczej uzasadnia podjęcie w tej pracy tematu terminologii wyłącznie w kontekście jej organizacji i udo- stępniania. Z tego powodu przedmiotem analizy nie są szczegółowe zagadnienia związane na przykład z teorią pojęć, tworzeniem terminów, relacjami między umysłem, językiem i wiedzą czy funkcjonowaniem języków specjalistycznych w komunikacji naukowo -technicznej. Jest to problematyka, która stanowi główny przedmiot badań innych dyscyplin naukowych (przede wszystkim nauki o terminologii, językoznawstwa, kognitywistki i filozofii) i dlatego w pracy tej zagadnienia wchodzące w zakres pól badawczych wspomnianych dyscyplin poruszono jedynie ogólnikowo. Należy tutaj również wyjaśnić, że w dalszych rozważaniach założono istnienie pojęć reprezentowanych w celach kognitywno -komunikacyjnych przez terminy, mając świadomość, iż niektórzy badacze kwestionują odrębność pojęć, prezentując pogląd, iż terminologia to wyłącznie terminy i ich znaczenia (Bojar, 1987). Prowadzone za pomocą 5 Podobnie określa przedmiot badań informatologii Sabina Cisek (2009B): „Przedmiotem nauki o informacji były i są, najogólniej mówiąc, obiekty, procesy, zdarzenia i zjawiska infor- macyjne w społeczeństwie, w świecie człowieka, widziane w perspektywie mediacji pomiędzy utrwalonymi zasobami informacji a ludźmi, którzy jej potrzebują”. Wstęp 11 specjalistycznego sprzętu diagnostycznego badania neurofizjologiczne (duch, 2011) oraz prace teoretyczne (KorzeniewSKi, 2010) wskazują jednak na istnienie pojęć jako stanów mózgu w postaci aktywowanych fragmentów sieci neuro- nowej, których aktywność jest wywoływana sensem słów reprezentujących te pojęcia6. W związku z tym w dalszym wywodzie, podobnie do zwolenników zaprezentowanych teorii terminologii oraz terminologów -praktyków, posłużono się aparatem pojęciowym ujętym w triadzie termin—definicja—pojęcie, uznając definicję za element łączący termin z pojęciem. Niniejsza praca opiera się na paradygmacie fizykalnym, wyróżnionym w in- formatologii przez Davida Ellisa (ciSeK, 2002, s. 79—80) i osadzona jest w za- proponowanym przez Frederica Flückingera nurcie strukturalno -atrybutywnym, w którym informację postrzega się jako strukturę, porządek, formę etc. (janiaK, 2010, s. 34). Mimo przyjęcia paradygmatu fizykalnego (pozytywistycznego, przedmiotowego, obiektowego) jako głównego, starano się połączyć tech- nocentryczne podejście badawcze z podejściem humanistycznym, poddając analizie możliwości wykorzystania nowoczesnych technologii informacyjno- -komunikacyjnych do zaspokajania potrzeb terminologicznych użytkowników, wynikających z wykonywanych przez nich zawodów i pełnionych funkcji w ewoluującym, kreatywnym społeczeństwie informacyjnym. Podłożem zawartych w tej książce rozważań teoretycznych i propozycji praktycznych jest metafora sieci. Metafory badawcze, inaczej mówiąc założenia epistemologiczne, określają sposób, w jaki obserwator kategoryzuje i interpre- tuje rzeczywistość (jemielniaK, 2008, s. 56). Metafora sieci przejawia się w pracy w kilku obszarach. Sieci tworzą pojęcia, terminy, zasoby terminologiczne, kom- putery, użytkownicy oraz instytucje. Sieć jest najnowszą koncepcją postrzegania świata, która pojawiła się pod koniec XX wieku, choć samo jej pojęcie zrodziło się już tysiące lat temu, gdy zaczęto używać sieci rybackich, a następnie po- szerzało swą treść i zakres, obejmując sieci dróg i kolei, sieci wodociągowe, energetyczne, telefoniczne, komputerowe, społeczne, sieci sklepów i punktów usługowych, aż po najbardziej znaną sieć, która stała się symbolem tego pojęcia — Internet, czyli sieć sieci. Mieczysław Muraszkiewicz (2005) zauważa, że dziś coraz częściej mówi się o sieciach niż o systemach i że nie jest to wyłącznie zmiana terminologii, lecz również paradygmatu7. Obecnie wszystko wydaje się być niejako zanurzone w jednej globalnej sieci, z której z wybranych węzłów tworzy się bardziej uporządkowane struktury, czyli systemy. 6 Uważa się również, że pojecia wyrastają z doświadczeń fizycznych, polegających na orga- nizacji i interpretacji wrażeń zmysłowych (LaKoff, 1987; KorzeniewSKi, 1998). 7 Z punktu widzenia metodologii nauk koncepcja sieci nie jest paradygmatem. Paradygma- tem określa się zbiór powszechnie akceptowanych przez środowisko naukowe danej dziedziny pojęć i teorii. Paradygmat nauki stanowi historycznie zmienny consensus omnium wspólnoty badaczy konkretnej dyscypliny (Kuhn, 1998, s. 33). Koncepcja sieci posiada wyraźne cechy me- tafory badawczej i dlatego w niniejszej pracy przyjęto sieć za metaforę, a nie za paradygmat. 12 Wstęp Pojęcie systemu dominowało w nauce i technice niemal do samego końca XX wieku. Mówiło się, że wszystko jest systemem. W tworzonych systemach dobrze znany był każdy ich element i funkcja. Wraz z rozwojem naukowo- -technicznym i społecznym przybywało systemów i stawały się one coraz rozleglejsze, co zagęszczało przestrzeń i powodowało powstawanie coraz większej liczby połączeń między nimi. Połączenia te były najczęściej tworzone świadomie, ale pojawiały się także połączenia przypadkowe. Wszystko to sprawiło, że człowiek utracił pełną kontrolę nad połączonymi systemami, nie będąc w stanie zapanować nad dużą liczbą ich elementów, a co ważniejsze, stanął w obliczu poważnych problemów z badaniem relacji (zwłaszcza funkcji) (Górny, 2010), jakie powstawały między obiektami w połączonych systemach. Formalnie i nieformalnie połączone systemy zaczęły przekształcać się w stwo- rzony przez człowieka chaos. Takiego stanu rzeczy nie dało się już określać mianem systemu, wykorzystano więc pojęcie sieci, które podkreśla wzajemne powiązania tworzących ją elementów, nie stanowiących jednak uporządkowanej i dobrze zdefiniowanej struktury. „Podejście sieciowe ma niewątpliwe ambicje holistyczne, chodzi w nim o możliwie całościowe uchwycenie zjawisk, ze wszystkimi tego faktu pozytywnymi i negatywnymi konsekwencjami. […] Le systèm est mort, vive le rèseau!” (muraSzKiewicz, 2005). Stan badań Przeprowadzona analiza polskiej i zagranicznej literatury oraz światowych inicjatyw i produktów terminologicznych (słowników terminologicznych, ter- minologicznych baz danych) wykazała, że problematyka organizacji i udostęp- niania informacji terminologicznej rzadko jest tematem publikacji naukowych i nie doczekała się jeszcze kompleksowego opracowania teoretycznego. Badacze terminologii w Polsce, skupieni głównie na teorii terminu, pojęć, języków i teks- tów specjalistycznych oraz na pracach terminograficznych, niemal całkowicie pominęli proces udostępniania zbiorów terminologicznych, mimo że obieg tego typu dokumentów pełni kluczową rolę w tworzeniu i przekazywaniu wiedzy: „Przy współczesnym stanie rozwoju nauki i techniki jednym z najważniejszych problemów jest problem jakości języka, w którym jest utrwalana i przekazywana wiedza specjalistyczna. Wspólnym mianownikiem wszystkich technolektów jest pojęcie zbioru terminologicznego, tzn. zbioru konwencjonalnych znaków wer- balnych zasadniczo odmiennych pod względem semantycznym od naturalnych wyrazów językowych” (luKSzyn, zmarzer, 2006, s. 10). Autorzy polskiej literatury z zakresu nauki o terminologii z lat 2001—2013 w niewielkim stopniu interesowali się teorią terminologii, natomiast stosun- kowo często podejmowali tematykę języków i tekstów specjalistycznych, któ- rym poświęcono wiele miejsca w publikacjach z serii „Języki specjalistyczne”, Wstęp 13 „Języki—Kultury—Teksty—Wiedza”, „Komunikacja specjalistyczna” oraz w serii „Publikacja jubileuszowa” (t. 1—3), wydawanych przez Katedrę Ję- zyków Specjalistycznych i Katedrę Teorii Języków i Akwizycji Językowej Uniwersytetu Warszawskiego. Nieliczne artykuły poświęcone podstawowym badaniom terminologicznym i trochę większa liczba tekstów poruszających tematykę badań stosowanych pojawiają się od kilku lat w wydawanym przez Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku czasopiśmie „Linguodi- dactica”. Zagadnienia badań aplikatywnych terminologii są natomiast regular- nie poruszane w zawierających publikacje studentów i doktorantów Katedry Języków Specjalistycznych Uniwersytetu Warszawskiego periodyku „Debiu- ty Naukowe”. Duże zainteresowanie badaczy różnych dyscyplin przyciąga w ostatnich latach również komputerowe przetwarzanie języka polskiego, w tym badania korpusowe8. Mimo że w literaturze specjalistycznej porusza się szerokie spektrum zagad- nień związanych z terminologią, nie podjęto w niej dotąd tematu kompleksowej organizacji i udostępniania zasobów terminologicznych. Zagadnienie organizacji terminologii ograniczono wyłącznie do budowy hasła terminologicznego i two- rzenia specjalistycznych słowników, w tym tezaurusów, rozumianych przez lin- gwistów9 wyłącznie jako systemy zależności między konceptami, odzwierciedla- jące strukturę pojęciową odpowiedniego leksykonu specjalistycznego (luKSzyn, 2005, s. 141), a nie także — jak w ujęciu bibliologiczno -informatologicznym — jako słowników języków deskryptorowych służących do opisu i wyszukiwania dokumentów. Teoretyczne i praktyczne zaniedbania w tym obszarze w znacz- nym stopniu przyczyniły się do powstania szeregu problemów, które zostaną omówione w dalszej części pracy. Analiza literatury przedmiotu z zakresu informatologii wykazała natomiast, że badacze tej dyscypliny zajmują się prawie wyłącznie problematyką jej słow- nictwa specjalistycznego. Od dawna nie podejmuje się kompleksowych badań terminologii informatologii, a ostatnimi szerszymi opracowaniami naukowymi tego tematu, nie licząc artykułów poświęconych konkretnym zagadnieniom (np. terminologii języków informacyjno -wyszukiwawczych (BaBiK, 2006B), problemom normalizacji (Bojar, 1987), (GrochowSKa, 2003); (matySeK, 2013), były wydane w latach 1979—1998 publikacje Krystyny Tittenbrun (tittenBrun, 1979; 1981; 1983; 1988; 1998) oraz opublikowany w „Przeglądzie Bibliotecznym” 2003, z. 1/2 zbiór artykułów pokonferencyjnych na temat różnych aspektów terminologii. Natomiast praktycznym efektem działalności terminologicznej 8 Zob. „Prace Filologiczne” tom LXIII, 2012, oraz projekty Grupy Technologii Językowych G4.19 Politechniki Wrocławskiej (http://nlp.pwr.wroc.pl/projekty). Do największych przedsię- wzięć tego zespołu należy projekt Słowosieć, którego celem jest utworzenie lingwistycznej sieci semantycznych relacji leksykalnych dla języka polskiego. Badacze zamierzają opisać 200 tysięcy pojęć i pokazać ich wzajemne relacje. 9 Dla filologów tezaurus to słownik synonimów. 14 Wstęp w informatologii są nieliczne, w dużej części już nieaktualne słowniki specja- listyczne i przekładowe10, zaś jedyną terminologiczną bazą danych dostępną w internecie jest Słownik terminologiczny z zakresu bibliografii i katalogowania (SterniK)11, od pewnego czasu również nieakutalizowany. W poświęconej zagadnieniom terminologii literaturze zagranicznej z ostat- nich kilkunastu lat dominuje tematyka automatycznej ekstrakcji terminów i relacji między pojęciami, tworzenia ontologii, automatycznego kompilowania słowników, porusza się w niej również problemy translacji tekstów specjali- stycznych, terminografii w poszczególnych obszarach praktycznej działalności człowieka oraz kwestie związane z reprezentacją wiedzy. Prawdopodobnie je- dyną publikacją szczegółowo ujmującą problematykę terminologii w aspekcie jej organizowania, zarządzania i komputerowego przetwarzania jest opublikowane w 1997 r. dwutomowe dzieło zbiorowe (T. 1: wriGht, Budin, 1997; T. 2: wriGht, Budin, 2001). Ta dziewięciusetstronicowa praca jednak całkowicie pomija tematykę źródeł terminologii oraz, co zaskakujące, tematykę użytkowników terminologii, których potrzeby powinny determinować strukturę, zawartość i funkcjonalność systemów informacyjnych. Temat informacji terminologicznej podjęto w niniejszej pracy ze względu na kluczową rolę, jaką terminologia odgrywa w komunikacji specjalistycznej, przetwarzaniu informacji oraz w reprezentacji i transferze wiedzy, pokonują- cym bariery systemowe, dziedzinowe, językowe i kulturowe. Problematyka związana z organizacją i udostępnianiem specjalistycznej leksyki jest również istotna z uwagi na wpływ terminologii na stopień wykluczenia cyfrowego (digital divide), powodowanego nierównościami w dostępie do informacji i technologii informacyjno -komunikacyjnych, którym z kolei często towarzyszą braki terminologiczne w językach etnicznych lub nieznajomość terminologii wśród społeczeństwa, co przyczynia się do pogłębiania się analfabetyzmu funkcjonalnego (Infoterm, 2005). Od wielu lat różne instytucje i organiza- cje międzynarodowe (Unesco, Infoterm, Rada Europy) zwracają uwagę na ogromną rolę terminologii w postępie technologicznym i zrównoważonym rozwoju społecznym, zachęcając między innymi do „tworzenia, promowania i finansowania usług językowych i badań terminologicznych, szczególnie w związku z utrzymywaniem i rozwojem odpowiedniej terminologii admi- nistracyjnej, handlowej, ekonomicznej, społecznej, technicznej lub prawnej w każdym języku regionalnym lub mniejszościowym” (Rada Europy, 1992). 10 Najnowszym słownikiem z zakresu informatologii jest Słownik encyklopedyczny infor‑ macji, języków i systemów informacyjno ‑wyszukiwawczych (Bojar, 2002). Nowsze dotyczące tego tematu pozycje to: Podręczny słownik bibliotekarza (czaPniK, GruSzKa, tadeuSiewicz, 2011) oraz przekładowy Angielsko ‑polski słownik informacji naukowej i bibliotekoznawstwa (tomaSz‑ czyK, 2009). 11 http://sternik.bn.org.pl/vocab/index.php. Wstęp 15 Utworzenie w Polsce otwartego systemu informacji terminologicznej umożliwi użytkownikom wszechstronny dostęp do aktualnej i kompletnej terminologii z wielu dziedzin i branż, a także przyczyni się do pogłębienia wśród społe- czeństwa świadomości roli terminologii w nauce, technice i życiu społecznym, wzbogacając kulturę języka. Indeks osobowy Boulanger Jean-Claude 45, 196 Bowker Lynne 116, 196 Brzeziński Jerzy 195 Budin Gerhard 14, 33, 35, 47, 105, 198, 207 Bush Vannevar 95, 196 Buttler Danuta 86, 196 Abelson Robert 45 Aitchison Jean 93, 195 Alcina Amparo 196 Alexeeva Larissa 46, 195 Alexiev Boyan 191, 195 Allemang Dean 156, 195 Andrzejewski Bolesław 26, 195 Arystotelesm 165 Assem Mark van 158, 195 Assurbanipal 84 Atkins Sue 45, 198 Auger Pierre 34 Cabré Castellví Maria Teresa 27, 34, 35, 36, 41, 42, 43, 44, 191, 196 Cabré Maria Teresa zob. Cabré Castellví Maria Teresa Carnap Rudolf 19, 195 Casey Michael 25, 196 Castagnoli Sara 171, 196 Černyj Arkadij I. 107, 202 Chaplygin Sergey 35 Childress Eric R. 91, 202 Chiocchetti Elena 130, 196 Cisek Sabina 10, 11, 122, 197 Clarke Stella Dextre 93, 195 Cloĩtre Michel 73, 197 Collingham Steve 200 Crick Francis Harry 19 Czapnik Grzegorz 14, 197 Czyżak Dominika 196 Daily Jay E. 196 Decker Stefan 163, 201 Degen Dorota 197 Dewey John 107, 197 Diehl Katarzyna 58, 197 Dimitrov Kh., D. 101, 197 Doroszewski Witold 66, 197 Drozd Lubomír 35 Babik Wiesław 13, 19, 82, 94, 96, 97, 98, 114, 122, 195, 205, 208 Bateson Gregory 45 Bar-Hillel Yehoshua 19, 195 Barlett Frederic 45 Bartmiński Jerzy 169, 195 Bauhin Gaspard 26 Bastgenówna Zofia 197 Bauhin Jean 26 Bączkowski Bartłomiej 207 Beck Lewis C. 100, 196 Bergler Sabine 202 Berners-Lee Tim 158, 196 Bernier Charles L. 75, 196 Bertaccini Franco 171, 196 Berthollet Claude Louis 26 Bielicki Tadeusz 28, 198 Bogdanienko Jerzy 63, 196 Bojar Bożenna 10, 13, 14, 73, 100, 107, 114, 168, 196 Borkowski Tomasz 138, 141, 196 210 Indeks osobowy Duch Włodzisław 11, 28, 197 Dzierżanowska Halina 75, 197 Imai Masaaki 63, 199 Ingwersen Peter 127, 199 Ellis David 11, 127, 197 Erdelez Sandra 127, 198 Everett Daniel 49, 197 Faber Benítez Pamela 42, 44, 45, 46, 197 Fedorowicz Małgorzata 197 Feibleman James Kern 23, 198 Felber Helmut 33, 35, 36, 40, 47, 198 Fiałkowski Konrad 28, 198 Fillmore Charles J. 45, 198 Fisher Karen E. 127, 198 Flückinger Frederic 11 Gajda Stanisław 33, 37, 39, 66, 112, 198 Galinski Christian 72, 138, 144, 176, 185, 198, 205 Gałkowski Paweł 205 Gambier Yves 41, 198 Garshol Lars Marius 163, 198 Gaudin François 41, 198 Gilârevskij Rudžero S. 107, 202 Gliński Wiesław 205 Goban-Klas Tomasz 71, 198 Göckel Rudolph 154 Goffman Erving 45 Górny Mirosław 12, 198 Griffin Ricky W. 129, 198 Grochowska Alina 13, 198 Gruber Thomas R. 154, 155, 198 Grucza Franciszek 37, 38, 39, 99, 198, Grucza Sambor 39, 40, 72, 86, 106, 113, 199 199 Gruszka Zbigniew 14, 197 Gull Cloyd Dake 95, 199 Harper Douglas 26, 199 Hayek Friedrich A. 108, 199 Hayes Patrick J. 154, 199 Heijst Gertjan van 155, 156, 199 Hejwowski Krzysztof 79, 199 Heller Michał 204 Hendler Jim 156, 195 Hertz Paweł 74, 199 Hill Richard 203 Hys Jolanta 25, 207 Jadacka Hanna 33, 65, 66, 200 Jakobson Roman 71 Janiak Małgorzata 11, 200 Jeleń Elżbieta 198 Jemielniak Dariusz 11, 200 Jones Dewi B. 100, 204 Jordanskaja Lidia 169. 200 Juchniewicz Małgorzata 200 Jura Czesław 205 Kageura Kyo 36, 200 Karpiński Łukasz 39, 124, 200 Kent Allen 196 Kerremans Koen 44, 45, 206 Khurshid Ahmed 131, 200 Kisilowska Małgorzata 19, 122, 200, 203 Kittay Eva Feder 198 Klenczon Wanda 98, 200 Kocójowa Maria 196 Kofler Edward 19, 200 Kolbusz Edward 19, 201 Kompała Marta 190, 201 Kornacka Małgorzata 199 Korzeniewski Bernard 11, 24, 28, 201 Kozłowska Zofia 80, 201 Król Joanna 190, 201 Krzanowska Halina 205 Kudashev Igor 119, 139, 201 Kuhn Thomas 11, 201 Kurkowska Halina 196 Kwapisz Adam 102, 201 Kwiatkowska Joanna 85, 207 Lacasta Javier 156, 201 Lacher Martin S. 163, 201 Lakoff George 11, 28, 201 Lancour Harold 196 Langefors Börje 19, 201 Lasswell Harold 71 Laszlo Ervin 24, 201 Lavoisier Antoine 26, 100 Latawiec Anna 23, 201 Laurén Christer 35, 100, 201, 204 Lebiedziński Henryk 79, 201 Lehrer Adrienne 198 Lewandowski Jan 198, 201 Indeks osobowy 211 Lewicki Roman 207 Linneusz Karolm 26 Lipiński Krzysztof 76, 77, 201 Lloyd Barbara B. 204 Lorhard Jakob 154 Losee Robert 19, 201 Lotte Dmitriij Semenovich 35 Luan Jing 130, 205 Lubański Mieczysław 19, 201 Luhn Hans Peter 93, 201, 205 Lukszyn Jerzy 12, 13, 27, 29, 31, 32, 33, 38, 39, 64, 71, 113, 114, 115, 132, 169, 176, 199, 201, 202, 208 Łapiński Jacek 24, 201 Łukasik Marek 50, 115, 120, 133, 202 Łysakowski Adam 88, 202 Malak Piotr 96, 202 Małachowicz Marta 145, 177, 190, 202 Markowski Andrzej 33, 65, 66, 200 Marksbury Nancy 191, 195 Márquez Linares Carlos 45, 197 Marshman Elizabeth 116, 136 Maryniarczyk Andrzej 18, 202 Massari Monika 171, 191 Materska Katarzyna 205 Matysek Anna 13, 142, 202 Mazur Marian 19, 33, 37, 102, 202 Mączka Janusz 204 McCarthy John 154, 202 McKechnie Lynne E.F 127, 198 McLuhan Herbert Marshall 19 Mealy George H. 154, 202 Meyer Ingrid 36 Michałowski Piotr 93, 202 Michie Donald 199 Mielczuk Igor 169, 200 Migoń Krzysztof 73, 202 Mihajlov Aleksandr I. 107, 202 Miller George Armitage 19 Miłkowski Marcin 33, 202 Minsky Marvin 45 Mixter Jeffrey 91, 202 Mooers Calvin N. 93, 202 Muraszkiewicz Mieczysław 11, 12, 202 Myking Johan 100, 201 Ní Ghearáin Helena 100, 203 Nicholas David 123, 203 Nichols Sharon 126, 203 Niklas Urszula 201 Nilsson Henrik 177, 203 Nogueras-Iso Javier 156, 201 Nowak Leszek 195 Nowak Tomasz 76, 203 Nowicki Witold 33, 37, 88, 102, 115, 203 Obłój Krzysztof 203 Ogden Charles K. 30, 40, 42, 203 Ogievetsky Nikita 163, 203 Ogonowska Małgorzata 76, 203 Ogórkiewicz Wiesława 162, 207 Øhrstrøm Peter 154, 203 Oleński Józef 108, 109, 110, 111, 176, 203 Ordon Jerzy 63, 203 Ostromęcka Helena 201 Outlet Paul 78 Pacek Jarosław 83, 203 Paulus W.K. 93, 203 Pawłowski Adam 80, 203 Pepper Steve 163, 204 Piasecki Maciej 58 Picht Heribert 35, 72, 100, 198, 201, 204 Pietruch-Reizes Diana 122, 195, 205, 208 Pindlowa Wanda 10, 204 Pisarska Alicja 77, 79, 204 Płużyczka Monika 172, 204 Poczobut Robert 24, 204 Poincaré Henri 30 Polański Kazimierz 65, 195, 204 Pollak Seweryn 199, 208 Polovina Simon 203 Priss Uta 203 Prys Delyth 100, 204 Prywata Mirosław 126, 204 Przastek-Samokowa Maria 122, 200 Pulikowski Arkadiusz 139, 204 Pustejovsky James 202 Ralli Natascia 130, 196 Reitz Joan M. 136 Reuter Ewald 73 Richards Ivor A. 30, 40, 42, 203 Rosch Eleanor 44, 204 Roszkowski Marcin 81, 82, 204 Roukens Jan 184 212 Rumelhart David 45 Rusiński Michał 198 Indeks osobowy Sager Juan C. 27, 34, 35, 36, 37, 191, 196, 204 Sapa Remigiusz 10, 204 Saussure Ferdinand de 35 Schank Roger 45 Schärfe Henrik 154, 203 Schatte Czesława 198 Schmitz Klaus-Dirk 205 Schreiber A.Th. 155, 199 Schweitzer Tomasz 141, 204 Seidler Jerzy 19, 205 Serban Andreea M. 130, 205 Seweryn Anna 78, 205 Shannon Claude E. 19, 71, 205 Shinn Terry 72, 73, 197 Skalska-Zlat Marta 198 Skibińska Elżbieta 74, 205 Sosińska-Kalata Barbara 34, 202, 205, 206 Sowa John F. 155, 205 Soy Sue 95, 205 Stadtmüller Karol 37, 205 Stefaniak Barbara 78, 205 Stellbrink Hans-Jürgen 190, 205 Steurs Frieda 196, 203 Stoberski Zygmunt 58 Stonier Tom 22, 205 Styrna Józef 23, 205 Sundgren Bo 19, 205 Suonuuti Heidi 31, 205 Suszcz Natalia 30, 205 Sveiby Karl Erik 129, 205 Swanepoel Piet 36, 208 Szaniawski Klemens 19, 105, 205 Szewc Andrzej 102, 108, 205 Szymczak Mieczysław 37, 205 Ścibor Eugeniusz 82, 206 Tadeusiewicz Hanna 14, 197 Tadusiewicz Ryszard 24, 206 Tannen Deborah 45, 206 Taube Mortimer 95 Teller Tadeusz 21, 206 Temmerman Rita 35, 36, 44, 45, 206 Thelen Marcel 196, 203 Thomson Alberto F. 95 Tipler Frank J. 24, 206 Tittenbrun Krystyna 13, 27, 206 Toffler Alvin 129, 206 Tokarski Michał 83, 206 Tomaszczyk Jacek 94, 159, 161, 181, 206, 207 Tomaszkiewicz Teresa 77, 79, 204 Troskolański Adam T. 66, 207 Turowska Teresa 85, 207 Tychek Waldemar 142, 207 Uckleman Sara L. 154, 203 Ungurian Olgierd 82, 207 Unold Jacek 20, 24, 207 Urbanek Dorota 75, 207 Van Assem Mark zob. Assem Mark van Van Heijst Gertjan zob. Heijst Gertjan van Vega Expósito Miguel 45, 197 Vidal José M. 154, 207 Walsh Christina 127, 207 Warburton Kara 147, 207 Waszczuk-Zin Aleksandra 204 Watson James Dewey 19 Weaver Warren 19, 71 Wendland Michał 71, 207 Wereszczyńska-Cisło Barbara 162, 207 Whitley Richard 197 Wielinga Bob J. 155, 199 Wiener Norbert 19, 207 Wilson Tom D. 127, 207 Wnuk Marian 21, 22, 207 Wojtasiewicz Olgierd 77, 207 Wołodźko-Butkiewicz Alicja 199 Woźniak Jadwiga zob. Woźniak-Kasperek Woźniak-Kasperek Jadwiga 87, 88, 103, Jadwiga 106, 207 Wright Sue Ellen 14, 105, 198, 207 Wüster Eugen 34, 35, 35, 36, 37, 40, 44, 48, 54, 100, 207, 208 Zając Justyna 72, 73, 208 Zarazaga-Soria Francisco J. 156, 201 Zawada Britta E. 36, 208 Zdunkiewicz-Jedynak Dorota 33, 65, 66, 200 Zmarzer Wanda 12, 27, 31, 33, 38, 39, 64, 107, 115, 176, 199, 202, 208 Żmigrodzki Zbigniew 122, 195, 208 Żuławski Juliusz 75, 208 Indeks rzeczowy AGROVOC 157 analiza terminologiczna 48—49 antonimia 48, 152 archaizm 69 artykuł deskryptorowy 93 askryptor 93 badania terminologiczne 37 bank danych terminologicznych zob. termi- nologiczna baza danych bank terminologiczny zob. terminologiczna bank terminów zob. terminologiczna baza baza danych danych bariera językowa 73—74 bariera komunikacyjna 73 CDCTERM 51 CELAN — Network for the Promotion of Language Strategies for Competitiveness and Employability 50—51 centra terminologiczne 54, 110, 138, 177—179 CLARIN ERIC — Common Language Resources and Technology Infrastruc- ture, European Research Infrastructure Consortium 50, 51—53 CINTE — Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej 178 CLARIN-PL 52 CT — Centrum Terminologiczne 177—179 Danterm centret (Dania) 177 Databib 91 definicja 30—31 — definicja intensjonalna 29 — definicja ekstensjonalna 30 — definicja klasyczna 116 — definicja kognitywna 169—170 — definicja realna 30 Déjà Vu 147 Deklaracja Brukselska o Międzynarodowej Współpracy Terminologicznej 182—183 denotacja 83, 89, 97 derywacja 64 deskryptor 93—94, 114 Deutsches Institut für Normung 143 DIN-TERM 143 dokumentowanie źródeł 119—120 działalność terminologiczna 18, 33, 47— EAFT — European Association for Termi- 50, 60 nology 57—58 ECQA — European Certification and Quali- fication Association 145 ekwiwalencja pojęć 76 ekwiwalent międzyjęzykowy 114 ETSI — Europejski Instytut Norm Teleko- munikacyjnych 62 Eurodicautom 51, 116 Euroterms 51 EuroVoc 51, 157 Euterpe 51 ExcellenceTerm 56—57 FAST — Faceted Application of Subject Terminology 91—92 FBT — frame-based terminology 45—46 FictionFinder 91 funkcja deskryptywna 32 funkcja deskryptywno-preskryptywna 170 funkcja kognitywna 31, 106 214 Indeks rzeczowy funkcja metainformacyjna 83, 96, 98—99 funkcja preskryptywna 32, 44, 46 GEMET 157 glosariusz 33, 101, 114, 138 GMT — General Mapping Tool 149 harmonizacja 63 hasło terminologiczne 13 hipotermin 39 homonimia 41, 171 IATE — Inter-Active Terminology for Eu- rope 50—51 indeks 82, 87, 95 indeksowanie 83, 85, 95, 97 informacja 18—21 44 jhp zob. język haseł przedmiotowych jiw zob. język informacyjno-wyszukiwawczy KABA - Katalogi Automatyczne Bibliotek Akademickich 90, 91 klasyfikacja 23, 82—87 komunikacja międzyludzka 71 komunikacja specjalistyczna 71—73 — komunikacja interspecjalistyczna 72 — komunikacja intraspecjalistyczna 72 — komunikacja pedagogiczna 72 — komunikacja popularna 73 komunikacyjna teoria terminologii 42— komunikat 71—74, 107, 109 konsultacje terminologiczne 101, 117, 141 konwencja typograficzna 61, 62 konwersja 62, 64, 158, 159 KWIC — Keywords in Context 95 LCSH — Library of Congress Subject He- adings 91, 92 leksykografia 35, 49, 101, 118, 146, 190 leksykon zob. słownik encyklopedyczny lingwistyka 35, 36, 39 Linked Data 91, 158—159, 187 LISWiki 136 LTT — Network Lexicologie Terminologie Traduction 57 makroznak 20 mapy semantyczne 161 mapy tematów 159—163, 174—175, 186 MARTIF — Machine-Readable Termino- logy Interchange Format 62, 149 MDT — model danych terminologicz- nych 166—173 MEDLINE®/PubMED® 137 MeSH 89, 90, 137, 157 metadane 52, 58, 98, 154, 156, 161 metafora badawcza 11 metafora sieci 11—12 metainformacja 109 MFBT — Międzynarodowa Federacja Ban- ków Terminologicznych 58 Międzynarodowa Organizacja Unifikacji Neologizmów 58, 67 model socjokognitywny 44—45 modyfikator 93 monosemia 36, 41, 92 MOTS — Międzynarodowa Organizacja Terminologii Specjalistycznej 58—60 — patentowa 107 — terminologiczna 8, 10, 100—103 informatologia 8, 9, 10, 13—14, 18, 40, 78, 82, 93, 102, 127, 136, 142 Infoterm — International Information Cen- tre for Terminology 35, 54—55 infrastruktura terminologiczna 50, 102, 111—112, 131, 138, 176—177, 182, 184 internacjonalizacja 26, 59, 65—68 internacjonalizmy 65 International Terminology Summer School 145 Íslensk málnefnd 177 jednostka autosyntaktyczna 92 jednostka leksykalna 43, 44, 81, 83, 86, 89, 93, 96, 98, 114, 171 jednostka terminologiczna 35, 43—44, 86, jednoznaczność terminów 32, 33 język deskryptorowy 82, 92—94 języki dokumentacyjne 82 język haseł przedmiotowych 82, 84, 87— język informacyjno-wyszukiwawczy 81— język naturalny 71, 83, 97, 155, 163 język naukowy 71 język opisu formalnego 82 język słów kluczowych 82—84, 93, 95— 99, 124, język specjalistyczny 7, 12, 39, 44—45, 64, 71—72, 86, 97, 99, 106—107, 113, 132, 171, 176 jednostka synsyntaktyczna 93 język techniczny 113, 116 92, 83, 124 Indeks rzeczowy 215 MOUNT — Międzynarodowa Organizacja Unifikacji Neologizmów Terminologicz- nych 58 MultiTerm 147 narzędzia terminologiczne 8, 51, 57, 101, 102 nauka o terminologii 17, 40, 45, 46 neologizm 64, 67, 69, 183 neosemantyzmy 64, 69 nieprzekładalność 76—77, 79 NISO — National Information Standards Organization 143 nomen zob. termin teoretyczny norma terminologiczna 60—62, 114—115, normalizacja 13, 32, 39, 46, 54, 60—64, 141, 142—143 142, 170, 179, 183 normy 60—61 notacja sztuczna 84, 191 NUKAT 119, 162 odbiorca 20, 26, 40, 42, 49, 64, 66, 71, 72, 73—74, 104,—106, 112, 132, 168 określnik 89—92 OmegaT 147 Online Browsing Platform 143 onomazjologiczne podejście 41, 48—49, 149, 157 Ontologie 45, 153, 154—156 Ontopia 9, 50, 51 OPI — Ośrodek Przetwarzania Informacji — Instytut Badawczy 50, 51, 58, 178, 184 OWL — Web Ontology Language 154, 157 opis patentowy 108 opracowania terminologiczne 101 pamięć tłumaczeniowa 80, 101, 118, 126, Pan-Latin Terminology Network (Reali- 144 ter) 57 pertynentność 104 PKN — Polski Komitet Normaliza- cyjny 63, 141—143 pojęcie 10—11, 27—34 polisemia 41, 42, 44, 113, 171 polityka terminologiczna 69—70, 100, 140, praska szkoła terminologii 35 preskryptywna funkcja terminologii 32, 177, 182 44, 46 pretermin 33, 39, 48, 170 procesy informacyjne 10, 19, 23 program konkordancyjny 10, 80 przekład 74 — artystyczny 75 — maszynowy 79 — nieliteracki 75 — specjalistyczny 75, 76 — wspomagany komputerowo (CAT) 80 przekładowy słownik terminologiczny 78 przystawalność 106 PT TEPIS — Polskie Towarzystwo Tłuma- czy Przysięgłych i Specjalistycznych 58 PTLS — Polskie Towarzystwo Lingwistyki Stosowanej 58 quasi-termin 39, 170 Rådet for teknisk gia) 177 terminologii (Norwe- Rada Języka Polskiego 178 radziecka szkoła terminologii 35, 36 ramy semantyczne 45—46 RDF — Resource Description Frame- work 91, 149, 154, 156—158, 162—163 RDF Schema 154, 157 redundantność 106, 167 rekord terminologiczny 116—117, 119, 130, 132—133, 166, 173, 190 relacje asocjacyjne 48, 93, 152 relacje generyczne 29, 48, 152, 155 relacje partytywne 48 relewancja 104 relewantność zob. relewancja rynek terminologiczny 8, 101 SGML — Standardized General Mark-Up Language 62, 159, 160, 161 semantyczna funkcja języka 38, 83 semantyka 43, 153 semantyzm 68 Sieć Semantyczna (Semantic Web) 29, 45, 153—154, 156, 157, 159 SINTO — System Informacji Naukowej, Technicznej i Organizacyjnej 178 SKOS — Simple Knowledge Organization System 157—158 słownik 55, 112 — dydaktyczny 124 — elektroniczny 79, 116, 133 — encyklopedyczny 115 — specjalistyczny 13, 33, 46, 113—115 216 Indeks rzeczowy — terminologiczny 8, 59, 78, 90, 95, 98, 114, 115, 115, 121, 123, 132—133, 155, 172 — wielofunkcyjny 98—99 słowo kluczowe 96—97 socjokognitywne podejście 44—45 socjoterminologia 41—42 synchroniczne podejście 41, 117 synchroniczno-diachroniczne podejście 9, 170 guage) 154 SPARQL (Protocol and RDF Query Lan- minology 54, 55, 56, 145 terminografia 9, 12, 14, 38, 45, 61, 62, 102, 118, 146 terminolog 37, 48, 50, 117, 144 terminologia 7, 10, 17, 26, 34—40, 112 Terminologicentrum 177 terminologiczna baza danych 9, 79, 80, 116, 118, 121, 124, 138, 139, 140, 177, 186, 189, 192 terminologizacja 73, 75, 86 TermNet — International Network for Ter- termontografia 45, 192 TermStar 147 TermWiki 134, 135, 185 tezaurus 13, 33, 93—95, 98, 114, 115, 156, 157, 162 TIS (baza Rady Unii Europejskiej) 51 tłumaczenie zob. przekład tłumaczenie automatyczne zob. przekład TMF — Terminological Markup Frame- TML — Terminological Markup Lan- maszynowy work 148—150 guage 149 translator 79, 125, 126, 135 translatoryka 118 umiędzynarodowienie terminów 33, 66, 67 unifikacja 46, 63, 64, 118, 171, 179, 190 Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna 84, 85, 87, 98 usługi informacyjne 110, 143 użytkownik informacji 122 wiedeńska szkoła terminologii 35 wielodefinicyjność terminów 9, 169 WorldCat 91, 119, 162 wyrób informacyjny 110 wyszukiwanie informacji 48, 52, 91, 93, 94, 119, 127, 139, 163, 172, 176 XML — Extensible Markup Language 149, 153, 158, 162, 190 zapożyczenie 64, 65—69 zarządzanie informacją 129 zarządzanie informacją terminologiczną 130 zasoby terminologiczne 9, 11, 51, 118, 125, 132, 139, 141, 158 zbiór danych terminologicznych 166 złożenie 64 źródła informacji terminologicznej 112—113 źródła terminologii 112—113, 141 spójność 49, 106, 117, 140, 146 standard 52, 63, 153, 157, 162, 187 STERNIK — Słownik z zakresu bibliografii i katalogowania 14, 59 Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich 178 strategia terminologiczna zob. polityka terminologiczna struktura rekordu terminologicznego 132 symbol leksykograficzny 61, 62 synonimia 40, 42, 44, 48, 49, 127, 152, 171 system informacji terminologicznej 9, 15, 68, 81, 99, 102, 103, 105, 106, 108—109, 121, 126,144, 146, 147, 166—167, 173, 175, 177, 181, 182, 185, 186, 189 system ekspercki 191 system nawigacyjny 191 system pojęciowy 33, 195, 106, 114, 134 system terminologiczny 33, 38, 39, 46, 47, 50, 59, 98, 103—104, 108, 112, 115—117, 134, 141, 142, 162 TaaS — Terminology as a Service 50, 53 taksonomia 94, 156, 157, 191 TBX — TermBase eXchange 120, 149— 152 TDCNet — European Terminology Docu- mentation Centre Network 138, 183, 184 technolekt 12, 39, 71 Tekniikan Sanastokeskus (Finlandia) 117 temat 83, 84, 87—92, 160 TemaTres 59, 174 teoria terminologii 40, 46—47 termin 27, 31—32, 34, 49, 84—87, 89—90, 94, 97—98 — empiryczny 32—33 — teoretyczny 32—33 — wyszukiwawczy 98 Jacek Tomaszczyk A Model of the Terminology Information System Sum mar y Within science and technology, specialist language is a basic cognitive and communication tool, whose constitutive element lies in its terminology. Specialist vocabulary is an object of interest to researchers in many areas of study, for a well-ordered, coherent set of terms and definitions makes a considerable impact upon the development of each discipline of study. Ter- minology is also a part of the interdisciplinary research that aims to broaden one’s knowledge of terms and concepts representing them in different aspects, such as linguistic, cognitive, and socio-cultural in addition to technical ones which are predominantly related to the organization of terminological databases and providing access to them. Free and easy access to well-organized terminological databases enables multidisciplinary and multilingual communication (scientific, technical, business). This access facilitates the creation of linguistic information databases, which is essential to building effective tools of automatic analysis and indexing specialist titles as well as intelligent searching for information on the Internet. The purpose of the reflections and analyses presented in this book is to propose an original, nationwide, multidisciplinary model of the information terminology system that would allow for solving current problems of organization and access to terminology as well as information related to terminological activities. Among the more important characteristics of the model would be: multidisciplinary and complex information that determines terms and concepts, high functionality and flexibility, and an openness to users’ changing needs. As far as scientific and practical points of view are concerned, this model is designed in such a way that elements of different terminological and linguistic theories along with author’s concepts meet together (e.g. multiple definitions of particular terms, a variety of definition types, synchronic-diachronic approach, descriptive-prescriptive function, proper names inclusion, storage of bibliographic and factual information related to terminological activities and the application of topic maps to represent, store, and provide access to information terminology). In order to achieve this goal, qualitative research methods have been applied. An analysis of written materials from the fields of information science, terminology and terminography have been done, which allowed for introducing the hitherto theoretical models of terminology. The analysis mainly focused on assumptions, characteristics and functions of the models so as to identify their advantages and disadvantages in linguistic, cognitive and communicational aspects. Furthermore, content analysis has been used to research both Polish and international terminology web services, which led to obtaining answers regarding the extent to which they include the theoretical assumptions of the existing models of terminology. While gathering information on the subject of the implementation of international termi- nological projects a free-form technique has been applied. The collected information made it 218 Summary possible to delineate weak points of the existing models of terminological data. The data also enabled us to determine the functionality of the current models of access to terminology as well as to unveil potential reasons for a lack of a well-coordinated, nationwide terminological activity in Poland. Knowledge gained on the basis of the above data paved the way for proposing a new model for a national system of terminology information which reduces the problems noticed in terminology management. The book is comprised of a preface, three chapters and a conclusion. Chapter one is di- vided into three subchapters that present issues concerned with information, terminology, and terminology information. Subchapter one illustrates different approaches to information and its importance in organized structures. Subchapter two explains the nature of concepts and terms, as well as the status of terminology, focusing on: determination of the scope of terminological activity, illustrating major terminological theories, describing the application of terminology in specialist communication, translations and information-retrieval languages. Subchapter three provides a definition of information terminology, its characteristics, role and significance. It also describes sources and users of terminology information. Chapter two begins by going over the problems of terminology information, that is: poor quality of lexical resources, fragmentation and dissemination of sources, and difficulties in ac- cessing terminology databases. Following this, chapter two proceeds to discuss technical issues related to organization and accessibility of terminology information. A meta-model and a format for exchanging terminological data has been presented and apart from that also a project for the Semantic Network and its most important components. Special focus is placed on one of the concepts of Semantic Network implementation, namely topic maps which have been proposed to manage terminology information. Chapter three aims to present the author’s model of terminology information. It provides a depiction of its assumptions and characteristics at all levels: (1) microstructure which en- compasses the elements related to the ways of information organization in entries (records); (2) macrostructure which includes, among other things, the thematic scope of the system, order of entries, documentation, and software; (3) infrastructure such as institutions, organizations, companies, and specialists involved in building and providing access to terminological resources within the system as well as technical equipment (appliances, networks), rules and procedures used in terminological activity. The subject of terminology information has been taken up due to the significant role of terminology in specialist communication, information processing, and in knowledge represen- tation and transfer that overcomes systemic, disciplinary, linguistic, and also cultural barriers. The formation of the open terminology information system in Poland will certainly enable comprehensive access to updated and complete terminology of many disciplines and businesses. What is more, it will contribute to raising social awareness of the role of terminology in science, technology, and social life, and thus it will enrich language culture. Redaktor: Krzysztof Zadros Projektant okładki:Agata Augustynik Redakcja techniczna: Barbara Arenhövel Korekta: Marzena Marczyk Łamanie: Bogusław Chruściński Copyright © 2014 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑8012 ‑339 ‑7 (wersja drukowana) ISBN 978 ‑83 ‑8012 ‑340 ‑3 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e -mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 13,75. Ark. wyd. 19,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 24 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88 -100 Inowrocław J a c e k T o m a s z c z y k M o d e l s y s t e m u i n f o r m a c j i i l t e r m n o o g i c z n e j Więcej o książce CENA 24 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 eISBN 978-83-8012-340-3 KATOWICE 2014 i i o f n i o f n i n f o o f n i Jacek Tomaszczyk o f n info i i o f n i o f n i i n f o o f n i i n f o M o d e l info o f n i n f o systemu info i n f o info informacji info i n f o i n f o info info terminologicznej i n f o o info f n info info info info i n f o o f n i n f o o f n info o f n i o f n info o f n i info info o f n i i info i i
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Model systemu informacji terminologicznej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: