Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00326 005212 15190544 na godz. na dobę w sumie
Modele biznesowe na nowym zintegrowanym rynku energii - ebook/pdf
Modele biznesowe na nowym zintegrowanym rynku energii - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 208
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9151-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Autorka postawiła sobie bardzo ambitny cel, mianowicie zaprezentowanie koncepcji rozwoju zintegrowanego rynku energii, tj. obejmującego rynki energii elektrycznej, gazu i ciepła. Omawia czynniki, które determinują powstanie takiego rynku. Na tle stanu obecnego i uwarunkowań funkcjonowania rynków końcowych energii w Polsce, Autorka uzasadniła potrzebę dokonania integracji tych rynków.

Poruszana w monografii tematyka jest niezwykle aktualna, zaś jej treść stanowi znaczny wkład do problematyki rozwoju mechanizmów rynkowych w sektorze energetycznym, a także w tworzenie modeli biznesowych na tzw. zintegrowanym rynku energii.

Praca powinna cieszyć się zainteresowaniem szerokiego grona czytelników zarówno spośród badaczy zajmujących się poruszaną problematyką jak i praktyków zatrudnionych w sektorze elektroenergetycznym, gazowym, głownie tych, których interesuje zarządzanie i problematyka poszukiwania nowych możliwości biznesowych.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Bożena E. Matusiak – Katedra Informatyki Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki, 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 RECENZENT Artur Wilczyński REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Elżbieta Marciszewska-Kowalczyk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁ Łukasz Orzechowski © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06206.13.0.H ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-938-4 ISBN (ebook) 978-83-7969-151-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90–131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 SPIS TREŚCI Wykaz używanych skrótów  ..............................................................................  7 Słowo od autorki  .................................................................................................  9 1. Wstęp  .......................................................................................................... 11 1.1. Wprowadzenie  ...................................................................................... 11 1.2. Cel, zakres oraz teza pracy  ..................................................................  19 2. Smart Grid na rynku mediów energetycznych  .......................................  22 2.1. Podstawowe pojęcia i definicje dla nowego rynku  ..............................  22 2.2. Model rynku a modele biznesowe  ........................................................ 30 2.3. Kierunki zmian w zarządzaniu rynkiem energii i przedsiębiorstwami  energetycznymi w Polsce  ....................................................................  34 2.4. Zmiany liberalizacyjne na rynku energii w Europie i świecie  .............  37 2.5. Inteligentne opomiarowanie na rynku energii elektrycznej  .................  39 2.6. Przemiany na rynku gazu i ciepła w kierunku smart – zagadnienia  inteligentnego pomiaru  ........................................................................  43 2.7. Bariery liberalizacji rynku gazu  ...........................................................  48 2.8. Bariery wdrożenia inteligentnego opomiarowania i SG  ......................  53 3. Model organizacyjny rynku energii Polsce  ............................................  57 3.1. Rynek energii elektrycznej, gazu i ciepła  ............................................  57 3.2. Najważniejsze założenia dla zintegrowania rynku energii  ..................  64 3.3. Nowy zintegrowany model rynku mediów energetycznych  w Polsce  ...............................................................................................  68 3.4. Technologie informacyjne (ICT) na zintegrowanym rynku energii  ....  77  3.5. Stan obecny zintegrowanego rynku mediów energetycznych w Polsce  a wizja nowego  ....................................................................................  84 3.6. Energetyka prosumencka ......................................................................  89 4. Rozwój technologii a nowe modele biznesowe – wprowadzenie  ...........  98 4.1.Analiza  wpływu  rozwoju  OZE  na  tworzenie  modeli  biznesowych  zintegrowanego rynku energii  .............................................................  98 4.2. Fotowoltaika na polskim rynku energii ..............................................  108 4.3. Samochody  elektryczne  (EV)  –  magazynowanie  energii  elektrycznej  ......................................................................................... 110 5. Modele biznesowe na rynku energii ........................................................ 114 5.1. Tworzenie modeli biznesowych  .......................................................... 114 5.2. Przykłady  modeli  biznesowych  –  niektóre  przypadki  biznesowe  w Europie i świecie  ............................................................................ 116 5 5.3. Modele biznesowe dla zastosowania PV w Polsce  ............................  120 5.3.1.  Zagadnienia wstępne  ..............................................................  120 5.3.2.  Model biznesowy prosumenta/klienta  ....................................  123 5.3.3.  Model biznesowy przedsiębiorstwa typu ESCO  ....................  135 5.3.4.  Model biznesowy wytwórcy  ..................................................  145 5.3.5.  Model biznesowy agregatora rynku  .......................................  152 5.3.6.  Model biznesowy użytkowników samochodów elektrycznych  na rynku energii  ......................................................................  161 5.4. Dalsze kierunki rozwoju modeli biznesowych dla PV  ......................  170 6. Podsumowanie  .........................................................................................  176 Załącznik 1  .....................................................................................................  182 Załącznik 2  .....................................................................................................  187 Bibliografia  ....................................................................................................  189 Spis rysunków ................................................................................................  205 Spis tabel  ........................................................................................................  206 Od redakcji  ..................................................................................................... 207 WYKAZ UŻYWANYCH SKRÓTÓW – second Generation wireless telephone technology – third Generation wireless telephone technology – fourth Generation wireless telephone technology – Active Demand Response – Advanced Metering Infrastructure –  Advanced Meter Management –  Automated Meter Reading – Battery of the Electric Vehicle – Broadband over Power Line – Critical Peak Pricing – Carbon Capture and Storage – Data Communication Link – Distributed Energy Resources – Dispersed Generation – Dispersed Savings – Digital Subscriber Lines –  Demand Side Management – Distribution System Operator – Electric Bicycle 2G  3G  4G  ADR  AMI  AMM  AMR  BEV  BPL  CCP  CCS DCL  DER  DG  DR/ADR –  Demand Response/Active Demand Response DS  DSL  DSM  DSO  EB  EU ETS  –  European Union Emission Trade System) EV  FIT  G2V  GSG  HAN  HEV  HFC  HVAC  ICT  IGCC  IH  IHD  ISO  LAN  LCOE  MDMS  –  Metering Data Management Systems MPT  – Electric Vehicle(s) – Feed in Tariff – Grid to Vehicle – Gas Smart Grids –  Home Area Network – Hybrid Electric Vehicles – Hybrid Fiber-Coaxial –  Heat, Ventilation, Air Conditioning – Information and Communication Technologies –  Integrated Gasification Combined Cycle – Intelligent House – In Home Display – Independent System Operator – Local Area Network –  Levelised Cost Of Electricity – Multiple Prices Tariffs 7 –  Plug in (Hybrid) Electric Vehicles –  Programmable Logic Controller/ Power Line Communication –  Photovoltaic –  Real Time Pricing PHEV  PLC  PV  RTP  SCADA  –  Supervisory Control and Data Acquisition  SG  SM  SOC  TOU  TPF  TSO  V2G  V2H  VPPs  WAN  WiMax  –  Worldwide Interoperability for Microwave Access –  Smart Grid(s) –  Smart Metering –  State Of Charge –  Tariff Of Use –  Third Party Financing –  Transmission System Operator –  Vehicle to Grid –  Vehicle To Home –  Virtual Power Plant(s) –  Wide Area Network Słowo od autorki W Polsce procesy przemian w kierunku budowania nowego, zintegrowane- go w działaniu ale też rozproszonego co do włączenia energetyki prosumeckiej  rynku energii, zachodzą wyjątkowo opornie i powolnie. Monografia powstawa- ła  w  okresie  2012–2013  (marzec) i  w  wielu  miejscach znajdują się  odwołania  do  przygotowywanych  od  kilkudziesięciu  miesięcy,  polskich  projektów  ustaw,  które mimo wszystko wciąż nie zostały i pewnie nie zostaną szybko wdrożone  w życie.  Autorka  pisząc  rozdziały  poświęcone  szczególnie  modelom  biznesowym,  dotyczącym  włączenia  rozproszonej  generacji  z  mikroinstalacji  PV,  zakładała  jak najszybsze wejście w życie dużego trójpaku ustaw, a w tym ustawy o OZE.  Niestety, pakiet ten obecnie został zastąpiony obradami nad tzw. małym trójpa- kiem, wspierającym pośrednio inwestycje w OZE, jednak bez uwzględnienia zde- cydowanych  i  określonych  jednoznacznie  mechanizmów  wspierania  sprzedaży  uzyskanych nadwyżek energii (taryfy FIT) z instalacji energetyki prosumenckiej.  Groźba dużych kar finansowych (ponad 133 tys. euro dziennie) za niedotrzyma- nie konieczności dostosowania polskiego prawa i wdrożenia w życie dyrektywy  2009/28/WE do grudnia roku 2010 powoduje, że „na szybko” powstaje wersja  małego  trójpaku  ustaw,  który  nie  zapewnia  poczucia  stabilizacji  inwestycyjnej  dla przyszłych inwestorów w małe i mikroinstalacje, w tym instalacje PV. Przy  czym należy podkreślić, że liczne konsultacje publiczne nad ustawami podstawo- wymi, wykazały jak wiele kontrowersji wśród energetyków oraz środowisk zawo- dowo zajmujących się rynkiem energii w Polsce wzbudziły propozycje wsparcia,  zawarte w projektach przygotowywanych ustaw. Do małego trójpaku wprowadzono zapisy definiujące małe i mikroinstalacje  oraz  dotyczące  ograniczenia  maksymalnej  wielkości  wspieranego  systemu  PV  (do  2  MW),  który  będzie  podlegał  preferencyjnym  wartościom  zielonych  cer- tyfikatów. Wprowadzono ograniczenia odległościowe dla budowy instalacji PV  na gruncie, a także czasowe (wskazano odstęp czasowy dla budowy kolejnych  instalacji). Wydłużono okres działania systemu taryfy gwarantowanej (taryfy FIT  do 2035 r.) oraz przewidziano dwie aktualizacje stawek wsparcia, przeprowadza- nych w ciągu roku (dla taryfy gwarantowanej i dla współczynników korekcyj- nych zielonych certyfikatów). Utrzymano propozycje ułatwień i ulg dotyczących  opłat przyłączeniowych, zwolnienia właścicieli mikroinstalacji z potrzeby posia- dania działalności gospodarczej czy koncesji wraz z zapewnieniem przyłączenia  i sprzedaży całej nadwyżki energii z mikroinstalacji do sieci. Wszystkie te zmiany  wynikają z potrzeby uściślenia obszaru największego wsparcia z budżetu pań- stwa, skupionego na energetyce prosumenckiej – czyli takiej, której moc maksy- malna wynosi 10 kW do – 40 kW. 9 Wprowadzenie  taryfowania  FIT  oraz  zielona  certyfikacja  jako  wsparcie  dla powstawania energetyki rozproszonej to zdaniem autorki zbyt mało, by uznać  że Polska rzeczywiście buduje długofalową strategię rozwoju nowego rynku ener- gii na lata 2020–2050, przy czym chce długofalowo i systematycznie wspierać  energetykę rozproszoną. Przykładem mogą być kraje UE, które są liderami w roz- woju wparcia dla DG (Dispersed Generation) i które budują również atrakcyjne  systemy bezzwrotnych dotacji (zachęt finansowych) oraz ulg fiskalnych dla ener- getyki  prosumenckiej  [porównanie  aktualnie  działających  systemów  wsparcia  w Europie w: Paska 2013].  NFOS  i  GW  zapowiada  możliwość  uzyskania  dofinansowań  na  projekty  z  obszaru  energetyki  prosumenckiej  (program  o  roboczej  nazwie:  Prosument1)  i budownictwa energooszczędnego2 mimo braku ustawy o OZE. Mała ustawa o OZE – jeśli wejdzie w życie – nie zapewni inwestorom kla- rownych bodźców dla planowania inwestycji w PV, które będąc wciąż drogimi,  utrzymają swoją niekorzystną cenę technologii ponieważ nie zadziała efekt popy- towy na tym rynku. Oddając tę monografię do druku, autorka wyraża nadzieję, że próba przybli- żenia możliwości wdrożenia i opracowania nowych modeli biznesowych wska- zanych przez autorkę a wynikających z działań już podejmowanych na rynkach  świata, ożywi oddolnie obszar budowanego rynku energii i sprawi że energetyka  zawodowa odnajdzie się w działaniach na rozproszonym rynku źródeł wytwór- czych przy założeniu że Polska będzie posiadała autentyczną, spójną i długofalo- wą strategię rozwoju w kierunku źródeł odnawialnych energii i budowania inteli- gentnych sieci energetycznych. marzec 2013 1 Program w trakcie opracowywania. Według pierwszej propozycji miałby za zadanie wspierać  budowę mikroinstalacji przez osoby fizyczne i umożliwiać otrzymywanie nisko oprocentowanych  pożyczek bankowych na projekty instalacji PV dla potrzeb własnych. 2 Projekt domu energooszczędnego powinien również zakładać zwiększoną samowystarczal- ność  związaną  z  energią  elektryczną  i  w  tym  sensie  jest  powiązany  z  energetyką  prosumencką.  Budżet programu wynosi 300 mln zł. Środki pozwolą na realizację ok. 12 tys. domów jednoro- dzinnych i mieszkań w budynkach wielorodzinnych. Wdrożenie programu przewidziane jest na lata  2013–2018, a wydatkowanie środków z nim związanych – do 31.12.2022 r. 10 1. WSTĘP 1.1. Wprowadzenie Termin rynek energii (RE), swoim podstawowym zakresem obejmuje przede  wszystkim branże: gazowniczą, ciepłowniczą i elektroenergetykę, które zajmu- ją się wytwarzaniem, dostarczaniem i sprzedażą produktów i usług wynikających  z wykorzystania źródeł energii pierwotnej. Takimi źródłami są: węgiel, ropa, gaz,  także  paliwa,  w  tym:  biogaz,  biomasa,  wodór  oraz  odnawialne  źródła  energii  (OZE),  tj.:  energia  wiatru,  promieniowania  słonecznego,  aerotermalna,  geoter- malna, hydrotermalna, hydroenergia, energia otrzymywana z biomasy, z biogazu,  z biogazu rolniczego, fal, prądów i pływów morskich oraz energia otrzymywana  z biopłynów (klasyfikacja według projektu ustawy o OZE z 2012 r.).  Pojęcie rynku energii, w swoim szerokim zakresie obejmuje również branżę  paliwową oraz energetykę jądrową – te obszary rynku zostały celowo pominięte  w podjętych rozważaniach1. W  Europie  i  świecie  dostrzega  się  obecnie  ścisłe  związki  oraz  niewątpli- we zalety tzw. integracji strategii działań trzech wymienionych podstawowych  branż2, których cechą wspólną jest działanie w sieci i poprzez sieć – przedsię- biorstw energetycznych, sieciowych, średnich i dużych, tzw. systemowych, któ- re ze względów naturalnych, uwarunkowań politycznych i historycznych – jako  podmioty gałęzi przemysłu rozwijały się dotąd w Polsce przeważnie oddzielnie  i niezależnie. Szczególnie należy tu zaznaczyć, że dotąd rynek tworzyła tzw. wiel- ka (wielkoskalowa) energetyka krajowa (WEK), do której należą wielkie przed- siębiorstwa elektroenergetyczne, gazownicze czy ciepłownicze.  Obecnie zmienia się całkowicie orientacja rozważań dotyczących rynku ener- gii z ogniskową skierowaną na małe, rozproszone, lokalne i dynamiczne działalno- ści i przedsiębiorstwa, które przebudują cały układ organizacyjny rynku od strony  klienta.  Mają  być  one  partnerami  i  niezależnymi,  niedyskryminowanymi,  rów- noprawnymi uczestnikami RE tworząc, wraz z pozostałymi uczestnikami rynku,  1 Ze względu na zbyt obszerne zagadnienie, rynek paliw nie jest omawiany w niniejszej mo- nografii. Autorka skupia się na omówieniu podstawowego modelu rynku zintegrowanego, bez bez- pośredniego uwzględnienia również zależności od branży transportowej, rolnictwa energetycznego  czy właśnie branży paliw drugiej generacji itp. Wynika to z przyjęcia perspektywy odbiorcy towa- rów i usług rynkowych, który najbardziej potrzebuje rozumieć swoje uczestnictwo w chwili obec- nej, w obszarze podstawowego rynku energii, jaki tworzy trójkąt: energia elektryczna, gaz i ciepło. 2 W ujęciu szerokim, również inne branże, takie jak: transport, budownictwo, rolnictwo, go- spodarka  przestrzenna,  ochrona  środowiska,  gospodarka  wodna,  wymiana  międzynarodowa  itd.  uznaje się jako branże, które mają wpływ na rozwój sektora energetyki, a więc w jakimś sensie, są  z nim związane. 11 obszar  działań  dla  konsumenta/prosumenta,  to  jest  taki,  w  którym  producenci,  dostawcy i handlowcy konkurują ze sobą dla zaspokojenia potrzeb klienta, przy  czym klient sam może stać się aktywnym producentem i dostawcą energii do sieci.  Konieczność zmian na RE wprowadzają przede wszystkim Europejska Kar- ta Energetyczna (1991) i rekomendacje dyrektyw3 i rozporządzeń UE [D1-D14].  Dokumenty  te  wskazują  zakres  prac  do  przeprowadzenia  również  w  kierunku  budowy  wspólnego,  europejskiego  i  zliberalizowanego  rynku  energii  w  Unii  Europejskiej. W Polsce, z punktu widzenia odbiorcy, wymienione wyżej branże RE były  tradycyjnie  rozłączne.  Ze  względu  na  odrębną  dystrybucję  nośników  energii,  a także ze względu na prawa własności i rozwijany monopol naturalny, działały  odrębnie.  Odrębność  ta  umacniała  i  rozwijała  się  przede  wszystkim  z  powodu  potrzeby zapewnienia tzw. bezpieczeństwa energetycznego i państwowego w go- spodarce nakazowo-regulowanej. Na świecie te trzy główne branże są obecnie  często ze sobą konsolidowane, szczególnie w zakresie tzw. strategii rozwoju dzia- łań na inteligentnym rynku energii.  Inteligentny rynek energii – to rynek XXI wieku i taki obszar działań pod- sektorów rynkowych, który cechuje się wysoką efektywnością, optymalizacją po- trzeb, wysoko ekologicznym działaniem, integralnością oraz dynamicznym roz- wojem a przede wszystkim zastosowaniem nowych technologii w tym technologii  informacyjnych i Internetu –niezbędnych do realizacji jego zadań. Powstaje  wiele  dużych  firm  multienergetycznych,  państwowych  i  prywat- nych, zajmujących się zarówno produkcją, jak i sprzedażą energii elektrycznej,  gazu ziemnego i innych mediów energetycznych, w tym ciepła, jak też świad- czeniem usług związanych bezpośrednio i pośrednio z tymi mediami. Powstają  również małe i mikro przedsiębiorstwa mieszane, tj. takie, które zajmują się np.  branżą elektroenergetyczną na wolnym rynku energii wykorzystując nisze ryn- kowe dla działań powiązanych z rynkiem gazu i ciepła oraz zastosowań ICT (In- formation and Communication Technologies), rozwijając całkiem nowe modele  biznesowe  i  budując  nowe  łańcuchy  wartości  na  rynku  energii,  wykorzystując  efekty wirtualizacji oraz tworząc nowe obszary rozwoju innowacyjnych techno- logii, w tym technologii informacyjnych. Ze względu na rozwój idei Smart Grid (SG) należy spojrzeć na integrację  działań tych trzech najważniejszych sektorów i mediów energetycznych (główne:  energia elektryczna, ciepło, gaz) szczególnie uważnie oraz zastanowić się, czy  odejście od odrębności tych branż i rynków w Polsce przyniesie wartość doda- ną dla rozwoju w dobie nowoczesnej, inteligentnej dystrybucji energii. Należy  również podkreślić, że firmy multienergetyczne z założenia nie są i nie mogą być  3 Dyrektywy Unii Europejskiej stanowią akty prawne o charakterze ustrojowym, na podsta- wie których państwa członkowskie Unii wprowadzają własne, krajowe regulacje prawne, dotyczące  funkcjonowania rynku energii. 12 monopolami. Chodzi tu raczej o łączenie, konsolidowanie lub tylko poszerzanie  obszarów działań (z zachowaniem zasady unbundlingu), i rozwój nowych linii  biznesowych firm w ramach swoich działalności, a nie o tworzenie integracji wła- snościowej czy przewagi monopolistycznej. Przyjęło się wskazywać na rok 19974 jako początek okresu promującego po- trzebę ochrony środowiska i wzrostu efektywności energetycznej (protokół z Kio- to) [Kyoto 1997] w świecie oraz początek rozwoju idei inteligentnych sieci, czyli  Smart Grids (SG).  Idea SG pierwotnie [por. z: Amin 2005], dotyczyła wyłącznie elektroener- getyki, jednak z czasem zaczęto wprowadzać ją szerzej – obejmując cały rynek  energii – wszystkie wymienione branże. Najprawdopodobniej rozwój tych trzech ważnych obszarów, o których mowa  wraz z branżą teleinformatyczną w perspektywie SG doprowadzi do ukształtowa- nia obszaru sektora mediów energetycznych5, powstania przedsiębiorstw multi- medialnych i infrastrukturalnych, gdzie organizacje i instytucje tego sektora nie  będą rozdzielały i zawężały, a raczej poszerzały swoje obszary działania i współ- działania, konkurując na jednym wspólnym obszarze rzeczywistego rynku ener- gii (RE), szukając przewagi konkurencyjnej dynamicznie i elastycznie – zależnie  od kształtowania się warunków występujących w makro i mikro otoczeniu w pol- skiej i światowej rzeczywistości. Sprzyja  temu  wyczerpywanie  się  kopalnych  zasobów  energii  pierwotnej  oraz ogólnoświatowy trend liberalizacji rynków, czyli uwolnienia od ścisłej regu- lacji tych obszarów gospodarki i umożliwienia prawom rynkowym kształtowania  równowagi rynkowej popytu i podaży. Rozumienie współczesnych możliwości  wykorzystania  rozwoju  informacyjnego  i  technologicznego  (rozwój  społeczeń- stwa wiedzy, społeczeństwa informacyjnego) [np. Mikuła 2006; Papińska 2008;  Perechuda  2005]  będzie  ważnym  czynnikiem  przyśpieszającym  budowę  rynku  mediów energetycznych i informacyjnych.  Istnieją też zagrożenia, wśród których najważniejsze, związane są z przepro- wadzeniem samego procesu transformacji rynków, bezpieczeństwem informacji,  bezpieczeństwem energetycznym, jeszcze słabym wypracowaniem zasad działa- nia, regulacji i monitoringu nowych obszarów działań oraz większym ryzykiem  nie tylko ekonomicznym i kosztowym, ale także ryzykiem nadużyć, nieuczciwej  konkurencji, wykorzystywaniem niedoinformowania i słabej pozycji klienta indy- widualnego/gospodarstwa domowego (jako najmniejszego, najsłabszego uczestni- ka rynku) czy brakiem wyspecyfikowanej kontroli jakości świadczonych usług itp. 4 W rzeczywistości, zmiany w rozumieniu potrzeby przekształceń na rynku energii w kierunku  jego liberalizacji rozpoczęły się już od lat 1973–1977 w USA. 5 UE poprzez swoje prace, dyrektywy i rozporządzenia przygotowuje regulacje dotyczące in- tegracji rynku europejskiego jak oraz rownież w zakresie integracji wewnętrznej mediów: energii  elektrycznej, gazu i ciepła. 13 Polski rynek energii elektrycznej jest rynkiem, na którym zapoczątkowano  proces zmian systemowych w latach 19906-2000 i były one efektem niezwykle  ważnych zmian zachodzących już wcześniej w świecie (USA – znacząca ustawa  PURPA7, 1978 r.) i w Europie, szczególnie w Wielkiej Brytanii. Energia elektrycz- na zaczęła być traktowana jako towar rynkowy, przestała być dobrem publicz- nym. Sektor elektroenergetyczny rozpoczął prace przekształcające i uwalniające  konkurencję  [Krawiec  2012].  Przemiany  jednak  następowały  i  nadal  następują  niezwykle wolno, nadążnie i mało efektywnie w stosunku do sytuacji w pozosta- łych krajach Europy.  Obecnie (rok 2012-2013) w Polsce, jest kontynuowany kolejny etap rozwo- ju rynku związany przede wszystkim z wdrażaniem dyrektywy efektywnościo- wej oraz wprowadzaniem inteligentnego opomiarowania (Smart Metering – SM)  – jako pierwszego etapu w kierunku rozwoju SG, a rozwiązania prawne umożli- wiają wprowadzenie kolejnych, umiarkowanie korzystnych zmian dla tzw. roz- proszonej generacji małych źródeł energetycznych, inteligentnych sieci dystrybu- cyjnych oraz rozwoju systemu informacji rynkowej. W ostatniej dekadzie, prace  w sektorze energetycznym znacznie się zdynamizowały poprzez możliwość do- finansowywania projektów energetycznych zarówno z programów rozwojowych  UE, jak i krajowych. Toczą się nieodwołalnie prace w kierunku powstania Smart Grid8 [Wąsowski 2011] oraz harmonizacji prawa dla celów stworzenia europej- skiego wspólnego RE. Polski rynek paliw gazowych (w skrócie: rynek gazu – RG) – to rynek za- niedbany  w  ostatnim  dziesięcioleciu.  Ze  względu  na  monopolistyczną  pozycję  jednego dostawcy gazu oraz ze względu na specyfikę tego produktu (gaz ziemny  jest towarem tzw. energii pierwotnej), wymaga innej infrastruktury przesyłowej  oraz magazynowej niż energia elektryczna. Jest jednocześnie towarem, którego  hurtowa podaż mocno jest zależna od uwarunkowań politycznych. Jednak i ten  sektor dostrzegł konieczność wdrażania liberalizacji działań i przemian w kierun- ku Smart Grid, jak i długofalowe korzyści z tego płynące, tym bardziej, że obec- nie rynek gazu to rynek również takich produktów jak biogaz i biogaz rolniczy.  Od 2001 roku rozpoczął się w Polsce okres analiz i dogłębnego badania, czy  w ogóle liberalizacja tego sektora jest możliwa [Żupnik 2012]. Postawiono pyta- nia zasadnicze: Czy wprowadzenie rynku konkurencyjnego w gazownictwie jest  możliwe? W jakim czasie mogłoby to nastąpić? Z jakimi kosztami należy się li- czyć oraz kto, kiedy i w jakim zakresie odniesie korzyści z urynkowienia tego  sektora?  Czy  restrukturyzacja  i  prywatyzacja  PGNiG  SA  –  dotychczasowego  6 Powołano PSE SA i też w tym samym roku, poprzez ustawę zlikwidowano Wspólnoty Węgla  Kamiennego oraz Wspólnoty Energetyki i Węgla Brunatnego. 7 Na podstawie opracowania [Wilkosz 2002]  8 Wytyczne z: Smart Grids European Platform, www.smartgrid.eu oraz www.cordis.europa.eu  – „Inteligentna energia (według e-źródła: http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=PL_NEWS_HO- RIZON2020); [dostęp 10.01.2013] 14 monopolisty  –  to  główna  zmiana,  która  ma  umożliwić  powstanie  rynku?  Czy  uwarunkowania polityczne będą sprzyjały czy hamowały rozwój wolnego rynku  gazu? Zmiany i propozycje w tzw. nowej ustawie gazowej mają przyczynić się  do wprowadzenia zmian w sektorze rynku gazu. Polski rynek ciepła – jest obszarem rynku mediów energetycznych zdecydo- wanie najbardziej zaniedbanym i najmniej rokującym na skuteczne, szybkie dzia- łania liberalizacyjne – ze względu na jego scentralizowanie i związanie z kosz- towną,  fizyczną  infrastrukturą  przesyłową.  Zwykle  swym  zasięgiem  obejmuje  obszary lokalne, takie jak miasta, gminy, rejony czy dzielnice i w związku z tym  ma znaczenie uzupełniające i wspomagające dwie wcześniej wskazane branże.  Zasadnicza zmiana w tym sektorze może nastąpić jedynie w momencie znacznego  rozwoju technologii i masowego użytkowania mikro i mini źródeł energii odna- wialnej dla generacji ciepła/chłodu oraz zintegrowanie tego medium pod wzglę- dem zarządzania informacją i pomiarem z pozostałymi mediami energetycznymi.  Elektrociepłownie najczęściej w skojarzeniu wytwarzają ciepło oraz energię  elektryczną, przesyłając je do odbiorców. Większość przedsiębiorstw ciepłowni- czych bazuje dzisiaj na węglu kamiennym i oleju opałowym. Rynek  ciepłowniczy  w  Polsce  jest  rynkiem  mocno  zdekapitalizowanym  (ok.  60 )9  i  zdecydowanie  zależnym  od  rozwoju  sektora  paliw  w  tym  paliw  gazowych.  Również  jest  mocno  zróżnicowany  pod  względem  organizacyjnym  i własnościowym.  Jednakże na poziomie detalicznym – tj. odbiorcy i użytkownika, przemiany  związane z integracją mediów obejmą również i ten towar jakim jest ciepło do- starczane do odbiorcy w postaci pary przemysłowej, ciepłej wody i ogrzewania  systemowego. Ogólny stan zaawansowania przemian na rynkach energii w Europie i świe- cie różni się od sytuacji w Polsce [RAP 2010, RAP 2011, RP 2010]. Kraje, takie  jak Niemcy, Norwegia, Dania, Wielka Brytania, Hiszpania czy Włochy i Fran- cja [FENIX], a także USA [Malko USA 2012], Chiny [China 2011] czy Japonia  – ze względu na podejmowanie szybkich działań decyzyjnych i inwestycyjnych  w ogólnie rozumiany uwolniony rynek energii, wyprzedzają Polskę w realizacji  przemian co najmniej o 10 lat [raport CEN 2010]. Przedstawiając powyżej trzy najważniejsze branże rynku energii można za- uważyć, że są one skoncentrowane na działalności dużych uczestników jakimi  są  wytwórcy  systemowi,  przedsiębiorstwa  sieciowe,  oraz  hurtowe  i  detaliczne  przedsiębiorstwa  handlowe,  przy  czym  przedsiębiorstwa  te  są  skonsolidowane  pionowo,  tworząc  duże  grupy  kapitałowe.  Małe  aktywności  (przedsięwzięcia)  jak dotąd nie tworzyły istotnego elementu w równowadze podażowo – popytowej  na rynku. 9 Według e-źródła: Energetyka cieplna w liczbach – rok 2008 – Urząd Regulacji Energetyki;  www.ure.gov.pl/download/1/2572/Energetyka.pdf [dostęp 02.10.2012]. 15 Uwolniony rynek energii – w swej istocie stawia jednak na niedyskrymina- cyjny i równoprawny rozwój przede wszystkim małych i rozproszonych uczest- ników rynku, jakimi będą prosumenci, tj. nowi dostawcy i odbiorcy produktów  i usług energetycznych. Zakłada się przy tym, że zmniejszenie dystansu w dostar- czaniu towaru (media bliżej użytkownika), ma przede wszystkim istotne znacze- nie dla zwiększenia efektywności energetycznej dostarczanych mediów i zmiej- szenia kosztów ich przesyłu.  Racjonalizacja działań wskazuje, że efektywniej jest zarządzać zapotrzebo- waniem na energię bliżej odbioru niż centralnie. Takie podejście wymaga jednak  reorganizacji dotychczasowego układu rynku energii elektrycznej, gazu i ciepła  w jeden zintegrowany rynek mediów energetycznych rozwijany w układzie roz- proszonym i prawdopodobnie węzłowym przy silnym nasyceniu i wsparciu tech- nologiami informacyjnymi [Geidl 2007]. Ponadto, ze względu na nową rzeczy- wistość, rynek ten wymusza aktywność opracowywania nowych strategii działań,  daje szanse na rozwój i wdrożenie innowacji, w tym nowych modeli biznesowych  przede wszystkim dla prosumentów, jak i też dla pozostałych podmiotów nowego  rynku i podmiotów innych powiązanych rynków, takich jak np. rynku telekomuni- kacji10,budownictwa, transportu, paliw, rolnictwa w tym rolnictwa energetycznego.  Tworzenie zintegrowanego rynku energii jest procesem długotrwałym nawet  w rozwiniętych krajach (USA wciąż jest na początku rozwoju SG11). To utrudnia  odwołanie się do praktycznych doświadczeń innych, a ponadto uniemożliwia prze- prowadzenie badań zintegrowanego rynku energii, zarówno w układzie rzeczywi- stym, jak i modelu, wobec braku parametrów i wartości12 niezbędnych dla jego  wiarygodnego  odzwierciedlenia.  Reasumując,  Smart Grid  w  postaci  dojrzałej  jeszcze nigdzie w swej istocie nie istnieje. W Europie13 istnieją jedynie różnorodne  rozwiązania pilotażowe dla wdrożenia i rozwoju niektórych aspektów SG.  Opisane  powyżej  skomplikowane  i  odmienne  charakterystyki  branżo- wych rynków energii oraz brak całościowych zintegrowanych rynków energii  w świecie wpłynął na kształt dalszych rozważań ujętych w sześciu rozdziałach  rozprawy. 10 Korporacja Google wkracza na rynek energii oferując konsumentom usługi rozliczania me- diów energetycznych w chmurze obliczeniowej swoich zasobów oraz pełniąc funkcje sprzedażowe  na RE. 11 Opracowanie stanu rozwoju rynku amerykańskiego np. w: M. Samotyj, Smart Grid po ame- rykańsku, EPRI, http://cse.ibngr.pl/smart-grid-po-amerykansku [dostęp 21.02.2013]. 12 Przypisanie  aproksymowanych  parametrów  symulacyjnych  –  szczególnie  rozważając  modele biznesowe – tworzy obszar niewiarygodnych rozwiązań, ze względu na brak odniesienia  do rzeczywistości. 13 Od kilku miesięcy (początek 2012 r.), niektóre miasta i kraje (tak jak np. Berlin w Niem- czech, Amsterdam w Holandii czy niektóre miasta w Korei Południowej) ogłaszają, że realizują  w wybranych strefach rozwoju technologicznego pełne wdrożenie pierwszych, całościowych reali- zacji rzeczywistych rozwiązań dla SG – jednak brakuje wyników rzeczywistych obserwacji kom- pleksowych, zebranych dla potrzeb badań osiągniętych z tych realizacji. 16 We wprowadzeniu autorka określiła obszary, jakimi zajmuje się w rozprawie  oraz zaprezentowała tezę i hipotezy badawcze, których prawdziwość należy zbadać.  W rozdziale drugim został sprecyzowany obszar badawczy poprzez uściśle- nie pojęć nowego rynku takich jak: sieci inteligentne (Smart Grid) i rozwój inteli- gentnego opomiarowania (Smart Metering – SM), obszary rozwoju rynków ener- gii elektrycznej, gazu i ciepła oraz przemiany niezbędne dla ich integracji, w tym  istotę  przemian  liberalizacyjnych  w  poszczególnych  segmentach  rynku  energii  oraz zmiany dotyczące zarządzania rynkiem zintegrowanym.  Zdefiniowano również czym są modele organizacyjne oraz modele bizneso- we dla nowego rynku energii.  W rozdziale trzecim autorka przedstawiła obecny, przejściowy model ryn- ków energii elektrycznej, gazu i ciepła oraz model zintegrowanego rynku energii  pod kątem przemian liberalizacyjnych i organizacyjnych oraz omówiła przykład  modelu  biznesowego  tzw.  energetyki  gazowej  z  wykorzystaniem  kogeneracji  dla produkcji ciepła, a także ideę energetyki prosumenckiej. Wskazano bariery li- beralizacyjne oraz założenia dla powstania rynku mediów energetycznych i rynku  prosumenta. Omówiono niezbędne czynniki rozwoju, takie jak: rozwój technolo- gii odnawialnych źródeł energii oraz technologii informacyjnych i Internetu jako  szanse i wyzwania technologiczne dla budowy SG.  Poza obszarem rozważań autorka pozostawiła bardzo kontrowersyjny obszar  dyskusji  ekspertów,  dotyczący  podstawowego  uzasadnienia  potrzeby  tworze- nia SG, a w tym uzasadnienia wysokich kosztów budowania SG i wdrożenia OZE  wraz z wdrożeniem SM i AMI zarówno w Polsce, jak i na świecie.  Zwolennicy  przemian  w  kierunku  SG  twierdzą,  że  wszystkie  poniesione  koszty w długim okresie działania SG zwrócą się wielokrotnie przynosząc szereg  istotnych jakościowych zmian, obecnie niedocenianych przez krytykujących.  Krytykujący zaś podważają zasadność ponoszenia tak ogromnych kosztów  tworzenia nowego rynku (przy czym powstają obszary nowych, tzw. osieroco- nych kosztów) bez opracowania wspólnej i jednolitej strategii działań, wspieranej  odgórnie przez spójną politykę państwa i UE wraz ze wspólnymi, zintegrowanymi  działaniami wszystkich podmiotów rynku energii, by racjonalnie wg. czasu i za- sobów wprowadzić przemiany w kierunku SG. W tej dziedzinie, według autorki  – w Polsce brakuje lidera odpowiedzialnego za opracowanie strategii, prowadze- nie prac i konsekwentne opracowywanie prawa, wdrażanie przemian w kierunku  nowego rynku energii. Stąd obawa, że ponoszone wysokie koszty na budowę SM, AMI i SG są w du- żej mierze nieracjonalne i nie przynoszą spodziewanych efektów, np. w efekcie  końcowym – obniżenia cen za media energetyczne. Przy  omawianiu  modeli  poszczególnych  rynków  –  jako  obszarów  budo- wania relacji między podmiotami oraz realizacji obrotu i handlu podstawowy- mi towarami – mediami energetycznymi, celowo pominięto omówienie równie  ważnych, pozostałych segmentów tych rynków np. dla rynku energii elektrycznej  17 – segmentu rynku finansowego, giełdowego, w tym praw majątkowych czy za- sady budowy i działania rynku dnia następnego – RDN, rynku dnia bieżącego  – RDB i rynku bilansującego – RB (segmenty techniczne), w tym zagadnienia  powstawania i działania grup bilansujących itp. Wynika to wyłącznie z przyjętego  układu pracy oraz z istnienia obszernej literatury przedmiotu14. W rozdziale czwartym wskazano, że rozwój technologii OZE tworzy nowy,  innowacyjny obszar dla działań w kierunku budowania nowych strategii i modeli  biznesowych dla każdego uczestnika rynku, w którym powoływane są również  nowe podmioty, takie jak prosument, agregatorzy rynku, czy dostawcy rozwiązań  technologicznych dla magazynowania energii. Rozwój innowacyjnych technolo- gii dla zintegrowanego rynku energii poszerza i modyfikuje obszary działań rów- nież podmiotów już istniejących na rynku, takich jak dotychczasowi wytwórcy  mediów energetycznych.  W  rozdziale  tym  skupiono  się  na  rozwoju  fotowoltaiki  oraz  technologii  współtowarzyszącej  DS  (Dispersed Savings),  realizowanej  za  pomocą  włącze- nia samochodów elektrycznych (EVs) do sieci w Polsce. Taki zakres rozdziału  wynika z faktu, że Polska jest tuż przed wejściem w życie nowych ustaw, w tym  ustawy o OZE, która otwiera drzwi dla inwestycji w fotowoltaikę, szczególnie  dla tworzenia tzw. rozproszonej generacji prosumenckiej. Samochody elektryczne  są zaś przykładem budowania i rozwoju tzw. rozproszonego, mobilnego systemu  magazynowania energii dla sieci – zapewniającego równoważenie niestabilności  sieci energetycznych z dużym nasyceniem OZE (w tym PVs). Rozdział piąty dotyczy propozycji modeli biznesowych dla wdrożenia foto- woltaiki oraz EVs w Polsce na zintegrowanym rynku energii. Autorka ze względu  na swoje doświadczenie proponuje i opisuje ogólne rozwiązania i modele dla pro- sumenta, przedsiębiorstw pośredniczących w rozwoju OZE typu ESCO/HSCO15,  dla dotychczasowych wytwórców, dla agregatorów rynku oraz dla włączenia EVs  w rynek zintegrowany.  Rozdział ten nie zawiera szczegółowych wyników symulacji dla poszczegól- nych rozwiązań ze względu na bardzo szeroką dowolność możliwości przyjętych  założeń w chwili obecnej, co czyni takie obliczenia bardzo nierealnymi. Poza tym  dokładne kalkulacje biznesowe są cechą charakterystyczną dla budowania bizne- splanów i poszczególnych scenariuszy wdrożeń dla konkretnego modelu – czego  aktorka w tej pracy i na tym etapie rozwoju rynku energii oraz proponowanych  modeli musiała uniknąć, ze względu na wspomniany wcześniej brak rzeczywiste- go rynku SG.  14 Należy odnieść się do np.: [Weron 2009; Kalinowski 2000], materiały IRiESP itp. 15 HSCO – Home Service Company – przedsiębiorstwa specjalizujące się wyłącznie w insta- lacjach  budynkowych  dla  włączenia  OZE  i  rozwiązań  systemów  inteligentnych  dla  zarządzania  zapotrzebowaniem energetycznym prosumenta. ESCO – Home Saving Company – przedsiębiorstwa  specjalizujące się  w  uzyskiwaniu  oszczędności  i  efektywności  energetycznej poprzez  wdrożenia  nowych technologii. 18
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Modele biznesowe na nowym zintegrowanym rynku energii
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: