Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00539 009958 17908061 na godz. na dobę w sumie
Modele karier - ebook/pdf
Modele karier - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 150
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-1532-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest wynikiem wieloletnich badań, prowadzonych przez Autora, dotyczących analizy dotychczasowych karier zawodowych kandydatów do pracy oraz możliwości przewidywania na tej podstawie dalszego ich przebiegu.

Autor przedstawia między innymi:

„Książka Pana Marka Suchara jest wysoce nietypowa na polskim rynku wydawniczym; ‘sprzedaje’ On w niej swoje konsultingowo-szkoleniowe know-how, a dokładniej ‘wiedzę gorącą’ z wieloletniej praktyki doradczej. (…) Książkę oceniam bardzo wysoko, ze względu na tematykę, aktualność, układ treści, styl narracji, walory teoretyczne, wartość praktyczną narzędziową i metodyczną (...) stanowi ona świetne kompendium doradczo-szkoleniowe dla ‘head-hunterów’, agencji konsultingu personalnego, jak również dla nauczycieli akademickich i studentów specjalności: ‘Zarządzanie kadrami’ w szkołach biznesu”.

Prof. zw. dr hab. Kazimierz Perechuda Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Modele karier Przewidywanie kolejnego kroku Marek Suchar OKLADKA beck 6/1/10 1:18 PM Page 1 Modele karier Przewidywanie kolejnego kroku Dr Marek Suchar – jest psychologiem, konsultantem personalnym, za∏o˝ycielem IPK – jednej z najstarszych i najbardziej renomowanych polskich firm rekrutacyjnych, autorem licznych publikacji z dziedziny HR. Od roku 2003 kieruje Podyplomowym Studium Zarzàdzania Personelem w Szkole Wy˝szej Psychologii Spo∏ecznej. Ksià˝ka jest wynikiem wieloletnich badaƒ, prowadzonych przez Autora, dotyczàcych analizy dotychczasowych karier zawodowych kandydatów do pracy oraz mo˝liwoÊci przewidywania na tej podstawie dalszego ich przebiegu. Autor przedstawia mi´dzy innymi: determinanty karier, wizualizacje ró˝nych typów karier, iloÊciowe parametry karier (mobilnoÊç, rotacyjnoÊç, p∏ynnoÊç, wertykalizm), zwiàzki parametrów kariery z osobowoÊcià kandydata, autorskà typologi´ 24 modeli karier, autorskà „metod´ przewidywania kolejnego kroku”. „Ksià˝ka Pana Marka Suchara jest wysoce nietypowa na polskim rynku wydawniczym; ‘sprzedaje’ On w niej swoje konsultingowo-szkoleniowe know-how, a dok∏adniej ‘wiedz´ goràcà’ z wieloletniej praktyki doradczej. (…) Ksià˝k´ oceniam bardzo wysoko, ze wzgl´du na tematyk´, aktualnoÊç, uk∏ad treÊci, styl narracji, walory teorety- czne, wartoÊç praktycznà narz´dziowà i metodycznà (…) stanowi ona Êwietne kompendium doradczo-szkoleniowe dla ‘head-hunterów’, agencji konsultingu personalnego, jak równie˝ dla nauczycieli akademickich i studentów spec- jalnoÊci: ‘Zarzàdzanie kadrami’ w szko∏ach biznesu”. Prof. zw. dr hab. Kazimierz Perechuda Uniwersytet Ekonomiczny we Wroc∏awiu www.sklep.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl http://www.beck.pl tel.: 22 31 12 222, fax: 22 33 77 601 ISBN 978-83-255-1532-4 Cena: 34 z∏ M a r e k S u c h a r M o d e l e k a r i e r i P r z e w d y w a n i e k o l e j n e g o k r o k u 9788325515324 strony 5/31/10 2:09 PM Page 1 Modele karier Przewidywanie kolejnego kroku Marek Suchar 128 strony 5/31/10 2:09 PM Page 2 Modele karier Przewidywanie kolejnego kroku Marek Suchar Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2010 Spis treści Wydawca: Joanna Perzyńska Redaktor merytoryczny: Marta Stec Projekt okładki i stron tytułowych: Grażyna Faltyn Ilustracja na okładce: iStockphoto.com/grki iStockphoto.com/Nicholas Monu Seria: Zarządzanie Podseria: HR Recenzent: prof. zw. dr hab. Kazimierz Perechuda © Wydawnictwo C.H. Beck 2010 Wydawnictwo C.H. Beck Sp z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Poznańskie Zakłady Grafi czne ISBN 978-83-255-1532-4 4 Spis treści Spis treści Od autora .......................................................................................................................... Rozdział 1. Wielowymiarowy scenariusz życia zawodowego ............................ Rozdział 2. Perspektywa egzystencjalna – etapy kariery .................................... Rozdział 3. Motory i hamulce kariery – priorytety związane z pracą ............... Rozdział 4. Wizualizacje i symbole – wykresy karier zawodowych ................ Rozdział 5. Podejście naukowe – kariera jako przedmiot badań ....................... Rozdział 6. Numerologia na serio – ilościowe parametry kariery .................... Rozdział 7. Mobilność – między dynamizmem a stabilnością ........................... 7.1. Defi nicja i operacjonalizacja ........................................................................ 7.2. Statystyka ....................................................................................................... 7.3. Związki mobilności z osobowością............................................................ 7.4. Sugestie interpretacyjne ............................................................................... Rozdział 8. Rotacyjność – rozwojowy potencjał jednostki .................................. 7.1. Defi nicja i operacjonalizacja ........................................................................ 7.2. Statystyka ....................................................................................................... 7.3. Związki rotacyjności z osobowością .......................................................... 7.4. Sugestie interpretacyjne ............................................................................... Rozdział 9. Płynność – ciągłość – przewidywalność ............................................. 7.1. Defi nicja i operacjonalizacja ........................................................................ 7.2. Statystyka ....................................................................................................... 7.3. Związki płynności kariery z osobowością ............................................... 7.4. Sugestie interpretacyjne ............................................................................... Rozdział 10. Wertykalizm – kształt wykresu kariery ........................................... 7.1. Defi nicja i operacjonalizacja ........................................................................ 7.2. Statystyka ....................................................................................................... 7.3. Związki wertykalizmu z osobowością ...................................................... 7.4. Sugestie interpretacyjne ............................................................................... Rozdział 11. Typologia – 24 modele kariery ............................................................ 7 9 16 25 29 35 41 46 46 49 51 55 63 63 64 65 66 75 75 77 79 79 84 84 88 89 91 96 5 Spis treści Rozdział 12. „Metoda przewidywania kolejnego kroku” – wykorzystanie parametrów w analizie karier ................................................................................ 110 Zakończenie ..................................................................................................................... 129 Aneks. Instrumentarium ............................................................................................. 131 A. Parametry kariery .......................................................................................... 133 B. Typologia modeli kariery .............................................................................. 134 C. Etapy kariery ................................................................................................... 136 D. Priorytety kariery ........................................................................................... 137 E. Kwestionariusz „Jakościowa charakterystyka kariery”........................... 140 Bibliografi a ....................................................................................................................... 143 Słowniczek ....................................................................................................................... 145 Indeks ................................................................................................................................ 147 Spis treści Od autora Książka ta przedstawia, opartą na blisko dwudziestoletnich doświadczeniach praktycznych, a także na wynikach prowadzonych od 2005 roku badań empi- rycznych, autorską, zobiektywizowaną metodę analizy danych biografi cznych. Można ją traktować jako podręcznik lub poradnik metodologiczny dla tych, którzy zajmują się oceną przydatności zawodowej kandydatów na różne sta- nowiska. Zawiera opis samej metody oraz praktyczne wskazówki dotyczące jej wykorzystania w rekrutacji, poradnictwie zawodowym i coachingu. Moich Czytelników chciałbym jednak także zachęcić do wspólnej re- fl eksji nad fenomenem „kariery zawodowej”, rozumianej jako sekwencja zdarzeń w życiu jednostki, wiążących się z jej aktywnością zawodową. Pytania, które stawiam w tej książce zarówno sobie, jak i Czytelnikom, dotyczą głównie trzech spraw. Po pierwsze, czy na podstawie wcześniejszych doświadczeń zawodo- wych można przewidywać, jak będzie układała się kariera danej osoby w przyszłości? Jestem przekonany, że w życiu zawodowym „przeszłość jest wstępem do przyszłości”. W poglądzie tym utwierdziła mnie wiedza zdobyta pod- czas tysięcy rozmów kwalifi kacyjnych z kandydatami na różne stanowi- ska. Pamiętajmy, że zawodowa sfera naszego życia jest – w odróżnieniu od innych jego obszarów – mocno ustrukturowana. Zachowania z nią związane podlegają standaryzacji, ujęte są w reguły, przepisy. Praca za- wodowa polega na odgrywaniu ról zawodowych, których scenariusze wynikają z logiki struktur organizacyjnych, w których działamy jako pracownicy. Role te określają wyjściowe wymagania wobec tych, którzy mają je pełnić, a także z różną szczegółowością defi niują obowiązki, zakres odpowiedzialności i scenariusze zawodowych działań. Zawierają w so- bie także przesłanki dotyczące trajektorii rozwoju zawodowego (pewne funkcje można pełnić pod warunkiem uprzedniego pełnienia innych funkcji, posiadania określonych doświadczeń lub kwalifi kacji). W tym sensie mechanizmy rządzące rozwojem zawodowym są o wiele bardziej deterministyczne niż mechanizmy rządzące życiem jako takim. Łatwiej je defi niować i opisywać, łatwiej też znaleźć rządzącą nimi logikę. 7 Od autora Rodzi się pytanie, czy oznacza to, że całe nasze życie jest zdetermi- nowane przez okoliczności zewnętrzne i że tylko w niewielkim stopniu możemy aktywnie wpływać na jego przebieg i dokonywać w nim zmian? Oczywiście nie, gdyż formułowane w tej książce poglądy odnoszą się wy- łącznie do zawodowej sfery życia. Przeniesienie ich na inne jego obszary byłoby sprzeczne z intencjami autora. Drugie stawiane przeze mnie pytanie dotyczy tego, czy w przebiegu kariery można zaobserwować jakieś ogólne prawidłowości, dzięki którym dałoby się zidentyfi kować modele karier, według których układa się prze- bieg życia zawodowego poszczególnych osób. Koncepcja takiej typologii modeli kariery opartej na empirycznych przesłankach jest przedstawiona w drugiej części książki. Trzecie pytanie, zarówno jako psycholog, jak i jako konsultant personal- ny, zadaję sobie w swej pracy niemal codziennie. Chodzi mianowicie o to, czy i na jakich zobiektywizowanych przesłankach, na podstawie przebie- gu życia zawodowego, można wnioskować na temat cech psychologicz- nych danej osoby – jej charakteru, uzdolnień, predyspozycji, motywów, celów życiowych. Przedstawione w tej książce koncepcje ilościowych pa- rametrów kariery oraz przytaczane wyniki analizy literatury naukowej, a także wyniki własnych badań empirycznych mają pokazać proponowaną metodologię takiego wnioskowania. Wyniki badań referowane w tej książce były prezentowane i omawiane w latach 2005–2009 na wielu specjalistycznych konferencjach naukowych, w tym m.in. w roku 2007 na konferencji Psychological Assesment in Personnel Selection w New Delhi, w roku 2008 na 29 Międzynarodowym Kongresie Psy- chologii w Berlinie oraz w roku 2009 na 14 Europejskim Kongresie Psychologii Pracy i Organizacji w Santiago de Compostela. Informacja o naszych bada- niach nad ilościowymi parametrami kariery została również opublikowana w „International Journal of Psychology” [2008, t. 43]. Prezentacja wyników prowadzonych przeze mnie badań w gronie zainteresowanych badaczy i specjalistów oraz towarzysząca temu dyskusja i uwagi z ich strony sta- nowiły źródło niezwykle cennych wskazówek i inspiracji oraz wpłynęły w znacznym stopniu na ostateczny kształt prezentowanych tu koncepcji. Jak już wspominałem, książka ta jest efektem moich osobistych do- świadczeń w zakresie rekrutacji i selekcji. Wiąże się z pracą w fi rmie do- radztwa personalnego IPK. Praca ta miała zawsze charakter zespołowy, dlatego chciałbym w tym miejscu wyrazić podziękowania za współpracę i inspirację wszystkim obecnym i dawnym współpracownikom tej fi r- my. Szczególne podziękowania należą się osobom mającym bezpośredni udział w powstaniu tej książki: Monice Marcinkowskiej, odpowiedzialnej za organizację badań i analizę statystyczną, Szymonowi Sucharowi, który w latach 2006–2008 pomagał w gromadzeniu i analizie danych empirycz- nych, oraz mojej żonie Elżbiecie, której uwagom i pomocy redaktorskiej książka ta zawdzięcza swój ostateczny kształt. Marek Suchar 8 1. Wielowymiarowy scenariusz życia zawodowego Rozdział Wielowymiarowy scenariusz życia zawodowego 1 W potocznym rozumieniu „zrobić karierę” oznacza zdobyć powodzenie materialne, popularność, osiągnąć wysokie prestiżowe stanowisko. Okre- ślenie to kojarzy się przede wszystkim z osiągnięciem sukcesu życiowego lub zawodowego i w takim rozumieniu może być stosowane w odniesieniu do własnej aktywności zawodowej głównie przez tych, którzy dzięki swo- im kwalifi kacjom mogą liczyć na sukces mierzony kryteriami zamożności, prestiżu czy popularności. Natomiast w nauce termin ten upowszechnił się w znaczeniu nadawanym mu w innych językach i oznacza po prostu przebieg życia zawodowego lub życie zawodowe jako takie. W takim ro- zumieniu możemy go odnosić do wszystkich bez wyjątku osób pełniących jakiekolwiek funkcje zawodowe. W takim znaczeniu jest od wielu lat stoso- wany w doradztwie zawodowym i stał się podstawowym pojęciem dyna- micznie rozwijającej się dziś specjalizacji, jaką jest doradzanie w sprawach kariery (career guidance lub career counselling). W ostatnich latach pojęcie to jest także coraz częściej stosowane w za- rządzaniu zasobami ludzkimi. Od lat 80. XX wieku w zarządzaniu perso- nelem pojawił się trend określany jako zarządzanie przez wspomaganie kariery (career management) [por. Armstrong, 2005]. Polega on na uwzględ- nianiu potrzeb rozwojowych pracowników w praktyce zarządzania fi r- mą. Składają się na niego różne formalne rozwiązania organizacyjne, takie jak tworzenie ścieżek karier, planów sukcesji, karierowy telefon zaufania (specjalnie zorganizowany call center dla pracowników fi rmy) czy job shop (centrum wewnętrznych ofert pracy). Ważnym narzędziem wspierania kariery pracowników może także być coaching indywidualny prowadzo- ny przez specjalnie wykwalifi kowanych specjalistów oraz mentoring – polegający na stałym kontakcie z wybranym członkiem wyższej kadry zarządzającej, specjalistą o dużym doświadczeniu zawodowym, który pomaga rozwiązywać problemy zawodowe oraz konsultuje decyzje zwią- zane z planowaniem przez daną osobę przebiegu jej kariery. Zarządzanie karierą obejmuje także działania o mniej sformalizowanym charakterze, wiążące się z kulturą organizacyjną fi rm albo panującym w nich stylem zarządzania. Ich istotą i celem jest wspieranie rozwoju zawodowego pra- 9 Marek Suchar cowników, tak aby przynosił on korzyści zarówno im samym, jak i fi rmie [Suchar, 2003]. Zarządzanie karierą obejmuje najczęściej:  • diagnozę potencjału rozwojowego pracowników,  • szkolenie i doskonalenie kadr oraz  • plany dotyczące dróg awansu organizacyjnego. Jeśli przyjmie się, że w naturze ludzkiej tkwi dążenie do uczenia się, osiągania celów, rozwoju i nadawania sensu własnemu życiu, to działania związane z zarządzaniem karierą mają za zadanie zharmonizować indy- widualne wysiłki pracowników z realizacją celów fi rmy na przykład przez zwiększenie lojalności najbardziej wartościowych pracowników oraz wy- korzystanie ich osobistych zasobów. Mają one również na celu wzmacnia- nie pozytywnej motywacji pracowników i ich identyfi kacji z pracodawcą [Pocztowski, 2008]. Rosnąca popularność tego podejścia wiąże się także z zachodzącymi w ostatnich latach zmianami w naturze samej pracy zawodowej. W następ- stwie przemian technologicznych i cywilizacyjnych zmienia się bowiem istota i charakter naszej aktywności zawodowej. Globalizacja oraz nieno- towany wcześniej postęp technologiczny w różnych dziedzinach spowo- dowały zwiększenie dynamiki zjawisk gospodarczych. Firmy, by sprostać wymaganiom stawianym im dziś przez rynek, są zmuszane do częstych i szybkich zmian swoich struktur organizacyjnych, co z kolei jest przyczy- ną znacznie częstszych niż kiedykolwiek dotychczas zmian w sferze perso- nalnej. Rynek pracy dynamizuje się, co oznacza, że zatrudnienie w danej fi rmie na konkretnym stanowisku ma z reguły ograniczony horyzont cza- sowy. Często następujące zmiany zmuszają pracowników do elastyczności, doskonalenia kwalifi kacji oraz przede wszystkim do częstych (a na pewno znacznie częstszych niż dawniej) zmian pracy. Neil Anderson we wprowa- dzeniu do monumentalnej pracy zbiorowej International Handbook of Selec- tion and Assesment stwierdził, że nigdy już praca nie będzie dana nikomu raz na zawsze. Oznacza to konieczność bycia gotowym do stałych zmian, aktywności, częstego podejmowania decyzji i zdobywania nowych kwa- lifi kacji [Anderson, Herriot, 2001]. Dawniej kilka pokoleń jednej rodziny mogło pracować w tym samym zakładzie – ojciec przyprowadzał syna do fabryki, w której wcześniej za- trudniony był też dziadek. Dziś takie sytuacje już się nie zdarzają. Wszyst- ko stale i szybko się zmienia. W ciągu ostatnich 10–15 lat powstały nowe zawody, nowe fi rmy, a nawet całe branże. W związku ze zmianą struktury gospodarki maleje i będzie malała liczba miejsc pracy w produkcji, two- rzone są natomiast nowe miejsca pracy w usługach i to takich, których istnienie trudno było wcześniej przewidzieć. Pewne umiejętności stają się coraz ważniejsze, a nawet wręcz niezbędne – trudno na przykład wyob- razić sobie dziś pracownika biurowego, który nie umiałby posługiwać się w pracy komputerem. W coraz większym stopniu doceniany jest nie tyle wyuczony zawód, ile umiejętność odważnego wychodzenia naprzeciw 10 1. Wielowymiarowy scenariusz życia zawodowego nieuchronnym zmianom. Wiąże się to z koniecznością bycia elastycznym i umiejętnością przystosowywania się, a także z tolerancją niepewności oraz odpornością na stres. Znana brytyjska psycholog (zajmująca się stosowaniem psychologii w odniesieniu do aktywności zawodowej człowieka) Fiona Patt erson w ar- tykule zatytułowanym Developments in work psychology: emerging issues and future trends [Patt erson, 2001] zwraca uwagę na to, że następstwem zmian na współczesnym rynku pracy jest przeniesienie akcentu z relacji między pracownikiem a jego obecnym pracodawcą na cały przebieg indywidual- nej kariery zawodowej tego pracownika. Warto również zastanowić się, na czym polega istota zmian, o których mówią m.in. Armstrong i Patt erson, i czy dotyczą one również rekrutacji i selekcji personelu. Analiza przydatności kandydatów, przeprowadzana podczas selekcji zawodowej, miała dotychczas na celu określenie, czy dana osoba nadaje się na konkretne stanowisko. Porównywano więc jej cechy z wymaganiami jednego, konkretnego stanowiska. Tymczasem każde stanowisko jest tylko kolejnym etapem kariery danego człowieka, która rozwija się w trakcie całego życia zawodowego. Specjaliści zajmujący się rekrutacją starają się nadążyć za zmianami w naturze pracy zawodowej i poświęcają im wiele uwagi. Z wielu pomysłów dostosowania sposobu prowadzenia selekcji i jej narzędzi do wymagań, jakie stawia przed nami współczesność, jako najważniejsze można wymienić:  • koncepcję dopasowania wielopoziomowego (multilevel fi t), zgod- nie z którą przydatność kandydatów ocenia się jednocześnie w odniesie- niu do wszystkich trzech poziomów funkcjonowania zawodowego, czyli: stanowiska, zespołu i organizacji (Anderson i in., 2004);  • zorientowaną na przyszłość analizę pracy (FOJA – future oriented job analysis), uwzględniającą zarówno obecny, jak i przyszły kształt danej pracy;  • predykcję bimodalną – zgodnie z którą wg Herriota i Andersona [1997] najpierw trzeba określić zmienność danej roli zawodowej w czasie, a następnie formułować wymagania odnoszące się do kandydatów. Kariera zawodowa to wielowymiarowy, indywidualny scenariusz Kar pprzebieg przebiegu życia zawodowego, obejmujący różne aspekty aktywności: za- wodowy, psychologiczny, społeczny i życiowy (tz n. związany z rozpatry- waniem życia zawodowego w perspektywie życia jednostki). Analiza kariery polega na uwzględnianiu danych biografi cznych w ocenie przydatności zawodowej. Chodzi w niej jednak nie tylko, jak dotąd, o treściową analizę doświadczenia zawodowego, ale także o wnio- skowanie na temat cech osobowych kandydata na podstawie dotychcza- sowego przebiegu kariery tj. kierunku, tempa, dynamiki, ewentualnych 11 Marek Suchar kryzysów itp. Pojęcie kariery w analizie aktywności zawodowej opiera się na opisie przebiegu aktywności zawodowej obejmującym: liczbę i rodzaj piastowanych stanowisk (ich kolejność, charakterystykę, zwią- zane z nimi kompetencje, pozycję w strukturze organizacyjnej), wy- miar temporalny aktywności zawodowej, dynamikę zmian, ewentualną wielowątkowość, kierunek i treść zmian. Analiza kariery umożliwia także wykrywanie prawdopodobnych prawidłowości w dotychczaso- wym przebiegu kariery i prognozowanie tego, jak może ona przebiegać w przyszłości. W roku 2005 w IPK1 została przeprowadzona statystyczna analiza po- nad 20 tysięcy życiorysów zawodowych kandydatów fi gurujących w bazie danych tej fi rmy. Badaniem objęto losowo dobraną próbę 500 osób. Zasto- sowano losowanie warstwowe, aby zachować wiekową i zawodową oraz geografi czną reprezentatywność próby. Celem badań było: 1) zbadanie dynamiki czasowej karier menedżerskich (liczba praco- dawców, długość czasu pracy u poszczególnych pracodawców, wiek w mo- mencie awansu na stanowisko kierownicze), 2) zbadanie wpływu czynnika historycznego na przebieg karier. Okazało się, że średni okres spędzony przez przeciętnego pracownika u jednego pracodawcy to około trzy lata. W ciągu całego swego życia za- wodowego przeciętny pracownik ma więc około siedmiu pracodawców. Obecnie stanowisko kierownicze obejmuje się przeciętnie w wieku około 28 lat, a w młodszych grupach wiekowych ten wiek może być jeszcze niższy. Dynamika karier wykazuje stałą tendencję wzrostową: Dyn • mł • młodsi pracownicy częściej niż starsi zmieniają pracodawców i kró- cej pracują w jednym miejscu, • obniża się wiek obejmowania funkcji kierowniczych i zarządczych. Wzrost dynamiki karier jest zjawiskiem wyraźnie uwarunkowanym historycznie. Moment przełomowy pod względem dynamiki karier sta- nowił w badanej próbie 40 rok życia, co oznacza podział badanych osób na rozpoczynające aktywność zawodową przed i po roku 1990. Fakt ten jest łatwy do zinterpretowania, jeśli weźmie się pod uwagę polskie realia historyczne. 1 IPK Sp. z o.o. jest jedną z najstarszych fi rm doradztwa personalnego w Polsce, założoną w 1991 roku. Firma specjalizuje się w rekrutacji i ocenie kandydatów na stanowiska kierownicze i specjalistyczne, oraz prowadzi portal rekrutacyjny www.pracorama.pl przeznaczony dla kan- dydatów na wszystkie typy i poziomy stanowisk. 12 Tabela 1.1. Udział pracowników według grup wiekowych i liczby pracodawców (w ) 1. Wielowymiarowy scenariusz życia zawodowego Wiek 25–30 31–40 41–50 1 3,7 7,1 2,1 1,5 Powyżej 50 4,8 Cała grupa Źródło: badania IPK, 2005. Liczba pracodawców w ciągu kariery 8–9 6–7 2–3 4–5 70,4 39 17,1 6,1 30,2 14,8 36 38,6 37,9 35,8 11,1 13,5 29,3 31,8 20,2 3,4 9,3 12,1 6 10 1,1 3,6 10,6 3 Z przytoczonych danych wynika, że ludzie zmieniają miejsce pracy od kilku do kilkunastu razy w swoim życiu. Dlatego więc warto postrze- gać życie zawodowe jako proces, w który pracownik musi zaangażować całą swoją aktywność i świadomy wysiłek. Nie jest to już jedna na całe życie decyzja o wyborze zawodu lub pracodawcy, ale cykl decyzji, które mają ze sobą związek i układają się w pewną sekwencję, bo przecież to, gdzie dziś dana osoba pracuje, warunkuje to, gdzie w sensie zawodowym znajdzie się za parę lat. Tabela 1.2. Udział pracowników według grup wiekowych i przeciętnego okresu pracy w jednej fi rmie (w ) Wiek 25–30 31–40 1–2 74,07 51,69 41–50 Powyżej 50 Cała grupa Źródło: badania IPK, 2005. 20,71 4,55 38 Przeciętny okres pracy w jednej fi rmie (w latach) 2,1–4 25,93 40,07 54,29 34,85 42,6 4,1–6 6,1–8 8,1–10 Powyżej 10 5,62 16,43 36,36 12,4 1,87 4,29 16,67 4,4 0,37 0,71 6,06 1,2 0,37 3,57 1,52 1,4 Kariera zawodowa, rozumiana jako sekwencja zdarzeń rządząca się własną logiką, była przedmiotem zainteresowania wielu badaczy. Kerr Inkson i Norman Amundson [Strużyna, Madej, 2005] zwrócili uwagę na to, że zarówno na nasze myślenie o karierze, jak i na jej postrzeganie, mają wpływ „archetypiczne pojęcia” tkwiące u podstaw związanych z nią wyobrażeń. Te archetypiczne pojęcia to metafory ułatwiające nam ujęcie istoty tego zjawiska. Możemy więc wyróżnić archetyp „ruchu”, z którym wiąże się dostrzeganie w karierze drogi lub kierunku, czy archetyp „pro- cesu”, kiedy mówimy o adaptacji, rozwoju, postępie czy wzroście w prze- biegu kariery. Innym sposobem na „oswojenie” pojęcia kariery są jego wizualizacje przybierające z reguły postać krzywej umieszczonej na układzie współ- 13 Marek Suchar rzędnych, którego osiami są czas i poziom stanowisk zajmowanych w strukturze organizacyjnej. Warto zaznaczyć również, że samo postrzeganie czasu może mieć wpływ na sposób myślenia o karierze i, według wielu psychologów i an- tropologów, jest silnie uwarunkowane kulturowo. Podczas gdy w kulturze zachodniej ma ono najczęściej charakter linearny i jego wyobrażeniem jest prosta przebiegająca z przeszłości poprzez teraźniejszość ku przyszłości, w innych kulturach może być alinearne, wielowymiarowe, jak na przykład przyrastające co roku słoje drzewa, kręgi rozchodzące się na powierzchni wody czy choćby tytułowy „ogród o rozwidlających się ścieżkach” z opo- wiadania Jorge Luisa Borgesa). Niezwykle ciekawe z poznawczego punktu widzenia są próby inter- pretacji takich autorów, jak Benyamin Lichtenstein, Mark Mendenhall, Russ Marion i Ian Steward, opisujących przebieg karier i wyjaśniających logikę ich zmian przy wykorzystaniu modeli matematycznych odwołu- jących się do teorii chaosu [Strużyna, Madej, 2005], czy próby modelo- wania trajektorii kariery za pomocą rachunku różniczkowego socjologa Kazimierza Słomczyńskiego [Słomczyński, 2007]. Próby opisania me- chanizmów karier, a także wyodrębniania ich różnych typów, podej- mowało także wielu psychologów. W stosunkowo obszernej literaturze tematu mówi się więc o celach kariery i próbuje wyodrębnić związa- ne z nastawieniem na ich osiągnięcie poszczególne typy karier, a także pewne charakterystyczne sekwencje obejmowania stanowisk (sequence of positions) [Kidd, 1997]. Ciekawą koncepcję przedstawił Edgar Schein [Kidd, 1997]. Wychodząc z założenia, że istnieje związek między wartościami wyznawanymi przez daną osobę a obranym przez nią rodzajem kariery, stworzył on koncepcję „kotwic kariery”, które wiążą się z ukierunkowaniem danej osoby na jed- ną z ośmiu możliwych wartości: 1) profesjonalizm, 2) zarządzanie (przywództwo), 3) autonomię i niezależność, 4) bezpieczeństwo i stabilność, 5) kreatywność i przedsiębiorczość, 6) idealizm (sens, prawda, poświęcenie dla innych), 7) wyzwania, 8) styl życia. Z kolei John Holland [ibidem], wychodząc z założenia, że ludzie po- szukują środowiska pracy zgodnego z ich umiejętnościami, osobowością i preferencjami, czyli takiego, które umożliwi im samorealizację, stworzył koncepcję sześciu typów zainteresowań, które decydują o wyborze środo- wiska pracy i związanym z tym przebiegiem kariery. Wymienione przez Hollanda typy zainteresowań to: 14 1. Wielowymiarowy scenariusz życia zawodowego 1) realistyczny, 2) poznawczy, 3) społeczny, 4) artystyczny, 5) przedsiębiorczy, 6) konwencjonalny. Ciekawym przykładem typologii może być klasyfi kacja Michaela Dri- vera, u podstawy której znajduje się rozróżnienie typów dominującej mo- tywacji oraz stylu poznawczego, charakteryzującego daną osobę [ibidem]. Driver wyróżnia cztery typy kariery: 1) stabilny, 2) linearny, 3) spiralny, 4) zmienny. O typie stabilnym możemy mówić w przypadku połączenia stylu po- znawczego określonego jako decyzyjny z dominującą potrzebą bezpieczeń- stwa. Gdy osoba charakteryzuje się stylem poznawczym określonym jako hierarchiczny i dominuje u niej potrzeba osiągnięć mówimy o typie line- arnym. Jeśli dominująca jest potrzeba wzrostu, a styl poznawczy określić można jako integracyjny, możemy mówić o spiralnym typie kariery, a kiedy stylowi poznawczemu określanemu jako adaptacyjny towarzyszy jako do- minująca potrzeba autonomii mówić możemy o zmiennym typie kariery. Tabela. 1.3. Typy kariery według Michaela Drivera Typ kariery Dominująca potrzeba Styl poznawczy Stabilny Linearny Spiralny Zmienny Źródło: Kidd, 1997. Bezpieczeństwo Osiągnięcia Wzrost Autonomia Decyzyjny Hierarchiczny Integracyjny Adaptacyjny Podsumowując, można więc stwierdzić, że rozważania na temat karier zawodowych obierają tradycyjnie za przedmiot trzy główne obszary za- gadnień: 1) ukierunkowanie karier (cele, wartości, potrzeby i zainteresowania), 2) wymiar temporalny (podział życia zawodowego na etapy), 3) mechanizmy psychologiczne i socjologiczne. W kolejnych rozdziałach zostaną przedstawione najważniejsze elemen- ty tradycyjnego podejścia do problematyki karier, na zakończenie zaś za- prezentowana będzie autorska koncepcja ilościowych parametrów kariery. 15 Marek Suchar 2 Rozdział Perspektywa egzystencjalna – etapy kariery Spostrzeżenie, że życie ludzkie układa się w sekwencję następujących po sobie etapów, jest zgodne z powszechnymi odczuciami i obserwacjami. W poetycki sposób dał temu wyraz Wiliam Szekspir w komedii Jak wam się podoba, mówiąc o siedmiu aktach w dramacie, jakim jest ludzkie życie. Także i tę część życia, która wiąże się z aktywnością zawodową, moż- na podzielić na różne stadia, etapy czy okresy. Niezależnie jednak od tego, na ile części i wedle jakich kryteriów poszczególni autorzy dzielą życie za- wodowe, najważniejsze jest, że u podstawy każdej z tych koncepcji tkwi przekonanie, iż wymiar egzystencjalny nie powinien być pomijany przy rozważaniu zawodowej sfery życia. Prościej rzecz ujmując, na aktywność zawodową człowieka należy patrzeć z punktu widzenia ludzkiego życia, które ma swój porządek biologiczny, horyzont czasowy, ma również swoje imponderabilia (często nieuchwytne czynniki wpływające na jego przebieg). Także praktyczne przesłanki przemawiają za uwzględnieniem w oma- wianiu kariery wieku, doświadczenia i momentu życiowego, w którym znajduje się dana osoba. Na różnych etapach życia dysponuje się różny- mi atutami zawodowymi. Z wiekiem wzrasta doświadczenie i wiedza, zmieniać się może struktura potrzeb i celów życiowych. Co za tym idzie, na każdym etapie zawodowego życia mogą być odmienne zarówno prio- rytety zawodowe, jak i strategie działania. Istnieje wiele koncepcji podziału życia zawodowego na etapy. Różnią się one liczbą oraz kryteriami. Aleksy Pocztowski dokonał w swej pracy Zarządzanie zasobami ludzkimi [2008] porównania najbardziej znanych kon- cepcji takich autorów, jak Edgar Schein, Donald Super, Max Weber, Jeff rey Greenhaus czy Gerard Callanan. Jeff rey Greenhaus i Gerard Callanan wymieniają pięć etapów: 1) do 25 – przygotowanie zawodowe, 2) 18–25 – rozpoczęcie pracy, 3) 25–40 – wczesna kariera, 4) 40–55 – środek kariery, 5) powyżej 55 – późna kariera. 16 2. Perspektywa egzystencjalna – etapy kariery Natomiast Donald Super w swojej pracy z 1957 roku [Kidd, 1997] wy- różnia 5 etapów kariery, wiążąc je z okresami rozwojowymi życia: 1) faza wzrostu – od urodzenia do 14 r.ż. – stadium dzieciństwa, 2) faza poszukiwań – od 15 do 24 r.ż. – stadium dorastania, 3) faza pozycjonowania – od 25 do 44 r.ż. – stadium dorosłości, 4) faza konsolidacji – od 45 do 64 r.ż. – stadium dojrzałości, 5) faza schyłku – od 65 r.ż. – stadium starości. Aleksy Pocztowski zaproponował zaś podział na cztery etapy kariery: 1) przygotowanie do kariery (0–25), 2) wczesna kariera (18–40), 3) środkowa kariera (35–55), 4) późna kariera (50–emerytury). Podczas lektury poszczególnych koncepcji podziału życia zawodowe- go na etapy nie sposób oprzeć się wrażeniu, że wszystkie one mają dużą dozę słuszności. Każdy z autorów opiera je jednak na trochę odmiennych założeniach i inaczej akcentuje różne aspekty działalności zawodowej. Wszystkie one w większym lub mniejszym stopniu mają także intuicyj- ny i arbitralny charakter. W swoich badaniach zdecydowaliśmy przyjąć podejście empiryczne i podjąć próbę ustalenia granic poszczególnych eta- pów na podstawie statystycznej analizy przebiegu badanych życiorysów zawodowych. Badania przeprowadzone zostały na próbie liczącej 697 osób, stano- wiącej losowo dobraną reprezentację kandydatów ubiegających się o pracę na różnych stanowiskach. Losowy charakter próby osiągnięty został nie przez losowanie poszczególnych uczestników badania, ale przez objęcie nim wszystkich kandydatów przechodzących selekcję w IPK w losowo dobranym okresie 3 miesięcy, tj. między 2 stycznia a 31 marca 2009 roku. Skład próby potwierdza jej reprezentatywność: 52 stanowią mężczyź- ni, 48 kobiety, próba jest zróżnicowana pod względem wykształcenia: (47 ekonomiczne, 26 techniczne, 13 humanistyczne oraz 14 inne, np. medyczne, prawnicze itp.). Średnia wieku członków grupy wyniosła 34,2 lata z odchyleniem standardowym równym 8, co oznacza, że blisko 70 badanych stanowiły osoby między 26 a 42 r.ż. Analiza statystyczna polegała na uwzględnieniu stwierdzonego we wcześniejszych badaniach z 2005 roku faktu, że czynnik wiekowy w istot- nym stopniu różnicuje badanych pod względem średniej liczby wszystkich miejsc zatrudnienia. Z oczywistych powodów im ktoś jest starszy, a więc dłuższy jest jego staż zawodowy, tym w większej liczbie fi rm mógł być w ciągu swego dotychczasowego życia zawodowego zatrudniony. Żeby uniknąć bezpośredniego wpływu czynnika wiekowego, postanowiono więc obliczać dla każdej osoby średnią czasu spędzonego przez nią w każ- dej fi rmie (więcej na ten temat w dalszej części pracy w rozdziale dotyczą- 17 Marek Suchar cym mobilności zawodowej). Okazało się, że w tym wypadku występują pomiędzy badanymi istotne statystycznie różnice wiekowe. Stąd pomysł, aby zbadać granice przedziałów wiekowych dzielące badane osoby na gru- py istotnie różniące się od siebie pod względem analizowanej zmiennej. Aby tego dokonać podzielono uczestników badania na grupy, w któ- rych znalazły się osoby z tego samego rocznika, i badano, czy występują- ce między nimi różnice w zakresie średniego czasu spędzonego w jednej fi rmie są istotne statystycznie. Ponieważ różnic takich nie stwierdzono, łączono następnie osoby dwóch, trzech kolejnych roczników tak długo, aż występujące między nimi różnice okazały się istotne statystycznie. Wy- wnioskowano, że różnice zaczynają mieć istotny charakter przy podziale „trzyletnim”, choć w niektórych przypadkach można było połączyć ze sobą grupy „sześcioletnie” (29–34 i 35–40), „dziewięcioletnie” (41–49), a nawet „piętnastoletnie” (powyżej 50 r.ż.) Szczegółowy przebieg analizy statystycznej przedstawiono poniżej. W pierwszym etapie badani zostali podzieleni na grupy osób z tego samego rocznika, z wyłączeniem osób poniżej 25 i powyżej 50 r.ż., z któ- rych utworzono osobne grupy. Wyodrębnienie tych dwóch grup wynikało z dwóch powodów: 1) trudno mówić o przebiegu kariery w przypadku osób młodych, któ- re dopiero rozpoczynają życie zawodowe, 2) osoby powyżej 50 r.ż., których znaczna część pracy przebiegała w in- nych warunkach społecznych, stanowią grupę o odrębnej specyfi ce. Następnie sprawdzone zostały różnice średniego czasu zatrudnienia między tak wyodrębnionymi 26 grupami. Ponieważ różnice nie okazały się istotne statystycznie, w etapie drugim badani zostali podzieleni na gru- py łączące osoby z sąsiadujących ze sobą roczników, znów z wyłączeniem dwóch wymienionych wyżej grup. Przeprowadzenie analogicznej analizy nowo utworzonych grup, jak opisana wyżej, nadal nie przyniosło zadowa- lających rezultatów w postaci istotnych statystycznie różnic. W kolejnym, trzecim, etapie analizy badani zostali podzieleni na grupy „trzyletnie” (analogicznie jak poprzednio z wyłączeniem osobnych grup poniżej 25 i powyżej 50 r.ż.). Po przeprowadzeniu pierwszego porównania istotności statystycznej różnic, została wyodrębniona grupa wiekowa 25–27 zaś grupy, które nie różniły się istotnie, były ponownie scalane i poddawane kolejnej analizie aż do momentu otrzymania grup różniących się istotnie pod względem statystycznym. W rezultacie otrzymaliśmy podział na 6 grup wiekowych odpowiadający podziałowi na 6 etapów życia zawodowego. Warto podkreślić, że podział ten ma uzasadnienie empiryczne i oparty jest na statystycznej analizie przebiegu karier zawodowych licznej próby losowej aktywnych zawodowo kandyda- tów do pracy na różne stanowiska. Nie można z całą pewnością stwierdzić, że podział ten dotyczy w ogóle wszystkich osób aktywnych zawodowo, ale 18 z pewnością odnosi się on do subpopulacji, która dla specjalistów z dziedziny rekrutacji i selekcji stanowi najważniejszą grupę odniesienia. 2. Perspektywa egzystencjalna – etapy kariery Empirycznie ustalone etapy życia zawodowego: 1) do 25 r.ż., 2) 25–28 r.ż., 3) 29–34 r.ż., 4) 35–40 r.ż., 5) 41–49 r.ż., 6) powyżej 50 r.ż. Spróbujmy teraz przeanalizować różnice między poszczególnymi, wy- odrębnionymi w ten sposób etapami, uwzględniając najważniejsze, zmie- niające się w czasie aspekty kariery, takie jak:  • charakter doświadczeń,  • specyfi ka kompetencji,  • źródła przewagi konkurencyjnej,  • sfery możliwego sukcesu,  • priorytety rozwojowe. Charakter doświadczeń zawodowych wiąże się nie tyko z wiekiem, ale również ze stażem zawodowym. Chodzi tu zarówno o rzeczy oczywiste (im ktoś starszy tym bogatsze i bardziej zróżnicowane mogą być jego zawodowe doświadczenia), jak i o to, że mają one różną – zależną od etapu życiowego – treść (rodzaj obowiązków, zakres odpowiedzialności, pozycja w hierarchii). Specyfi ka kompetencji zawodowych, odnoszących się do danego eta- pu, wiąże się z tym, że w młodszym wieku większe znaczenie mają uzdol- nienia osobiste, podczas gdy z upływem czasu nabiera znaczenia wszystko to, co jest efektem uczenia się, treningu, ćwiczenia i nabywania wprawy. Źródła przewagi konkurencyjnej to odmienne na każdym etapie ka- riery atuty zawodowe pozytywnie wyróżniające dane osoby spośród ich konkurentów na rynku pracy. Sfery możliwego sukcesu mogą być różne na każdym z etapów, po- nieważ innymi możliwościami rozwoju i osiągania sukcesu dysponuje się w zależności od stażu pracy, dojrzałości życiowej i nabytych doświadczeń organizacyjnych, a te wynikają z kolei z etapu kariery. Priorytety rozwojowe wiążą się z koniecznością dostosowania się do dynamiki rozwoju zawodowego i z planowaniem przyszłości. Polegają one na przygotowywaniu się do zmian, które nieuchronnie muszą nastę- pować na kolejnych etapach kariery. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Modele karier
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: