Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00291 005148 14683191 na godz. na dobę w sumie
Modele regulacji statusu materialnoprawnego wierzycieli uczestników w jednostkach organizacyjnych w prawie polskim - ebook/pdf
Modele regulacji statusu materialnoprawnego wierzycieli uczestników w jednostkach organizacyjnych w prawie polskim - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 213
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-506-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka dotyczy modeli regulacji statusu materialnoprawnego wierzycieli uczestników w poszczególnych jednostkach organizacyjnych w prawie polskim.

Poruszono w niej zagadnienia dotyczące przede wszystkim:

Książka przeznaczona jest zarówno dla osób prowadzących badania naukowe w obszarze prawa cywilnego oraz gospodarczego, jak i praktyków, m.in. adwokatów, radców prawnych, sędziów, notariuszy, prokuratorów, a także studentów prawa, administracji czy ekonomii. Zainteresuje również przedsiębiorców.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela uczestnika takiej jednostki oraz statusu materialnoprawnego tego wierzyciela § 1. Kategoria pojęciowa jednostki organizacyjnej a jej charakter prawny Szczegółowa analiza pojęcia „jednostka organizacyjna” oraz jej cha- rakteru prawnego nie mieści się w  zakresie niniejszego opracowania. W ramach syntetycznej prezentacji tych zagadnień z perspektywy pro- blematyki modeli statusu materialnoprawnego wierzycieli uczestni- ków w jednostkach organizacyjnych, należy stwierdzić, że ustawodawca polski niejednokrotnie posługuje się określeniem, pojęciem „jednost- ka organizacyjna”, jednak nie definiuje go1. Podstawowym kontekstem, w  którym ustawodawca używa tej kategorii pojęciowej, jest wyróżnie- nie normatywne podmiotów prawa innych niż osoby fizyczne (tj. lu- dzie), czyli osób prawnych (art. 33 KC, np. spółek kapitałowych – spół- ki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjnej) oraz jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przy- znaje zdolność prawną (tj. tzw. trzeciej kategorii podmiotowej w prawie cywilnym – art. 33¹ KC – np. handlowych spółek osobowych – spółki 1 Tak również J. Frąckowiak, w: System PrPryw, t. 1, 2007, s. 1020 i n. oraz literatura tam powołana. Zob. w tym zakresie także zamiast wielu: A. Stelmachowski, Czy kryzys osoby prawnej?, RPEiS 1968, Nr 3; E. Radomska, M. Wilke, Jednostki organizacyjne we- dług kodeksu cywilnego, AUNC 1979, Nr 105; W. Chrzanowski, Zarys prawa korporacji. Część ogólna, Warszawa 1997, s. 15 i n. 1 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… jawnej, partnerskiej, komandytowej i komandytowo-akcyjnej), jak rów- nież ewentualnie wyróżnienie normatywne jednostek organizacyjnych, które nie są w ogóle podmiotami prawa – nie mają osobowości czy też przynajmniej zdolności prawnej, dzięki której mogłyby zostać zaliczone do podmiotów z grupy tzw. trzeciej kategorii podmiotowej (np. jedno- stek działających w obszarze finansów publicznych, tj. tzw. stationes fi- sci)2. Osoba prawna jest bowiem jednostką organizacyjną, której ustawa przyznaje osobowość prawną (przymiot osobowości prawnej), natomiast podmiot z grupy tzw. trzeciej kategorii podmiotowej jest jednostką or- ganizacyjną niebędącą osobą prawną (nieposiadającą osobowości praw- nej), której ustawa przyznaje zdolność prawną. Nie wyłącza to możliwo- ści kreowania przez ustawodawcę jednostek organizacyjnych, które nie mają ani osobowości, ani zdolności prawnej. Nie ulega wątpliwości, że jednostka organizacyjna jest kategorią, któ- rą należy odróżnić od pojedynczej osoby fizycznej (człowieka). Zasad- ne jest utożsamianie tego pojęcia z określoną grupą, zbiorowością, tj. co najmniej dwiema takimi osobami (lub ewentualnie innymi podmiota- mi prawa) będącymi jednocześnie uczestnikami tej grupy (zbiorowo- ści), które podejmują, najczęściej we wspólnym celu, określone działania (w tym działania prawne) obejmujące zarówno czynności faktyczne lub organizacyjne, jak i czynności prawne. Z tytułu podejmowania tych dzia- łań podmioty tworzące jednostkę organizacyjną mogą być na podstawie normy prawnej traktowane jako kilka (określona zbiorowość) podmio- tów działających łącznie (wspólnie) albo jako element struktury organi- zacyjnej tej jednostki umożliwiający jej działanie z jednoczesnym przy- znaniem jej odrębności prawno-podmiotowej od tych podmiotów jako uczestników grupy (zbiorowości)3. W pierwszym przypadku zbiorowość podmiotów posiadająca wskazane przymioty może być traktowana jako jednostka organizacyjna nieposiadająca odrębności prawno-podmioto- 2 Zob. w tym zakresie w szczególności G. Bieniek, Reprezentacja Skarbu Państwa i jed- nostek samorządu terytorialnego w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2003, s. 7; Z. Rad- wański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2003, s. 191; J. Frąckowiak, Jednostka organizacyjna jako substrat osoby prawnej i ustawowej, w: Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana (red. L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar), Kraków 2005, s. 901 i n. 3 Podobnie J. Frąckowiak, w: System PrPryw, t. 1, 2007, s. 1020–1026. 2 § 2. Podstawowe typy i przykładowe, najbardziej charakterystyczne rodzaje… wej od jej uczestników (tj. bez osobowości czy podmiotowości prawnej) – co dotyczy np. wspólników spółki cywilnej, natomiast w drugim przy- padku zbiorowość ta powinna być określana jako jednostka organizacyj- na posiadająca odrębność prawno-podmiotową, tj. osobowość prawną albo zdolność prawną, co odnosi się przykładowo do spółek kapitało- wych czy handlowych spółek osobowych. W tym kontekście wyróżnie- nie kategorii jednostki organizacyjnej nieposiadającej odrębności praw- no-podmiotowej w  przypadku nieistnienia wymienionej zbiorowości podmiotów, stanowiących jej element organizacyjny, a zatem jednostki organizacyjnej nieposiadającej odrębności prawno-podmiotowej opartej wyłącznie na elemencie majątkowym (majątku) przekazanym przez za- łożycieli (fundatorów), wydaje się zarówno teoretycznie, jak i praktycz- nie niemożliwe. Inaczej jest w przypadku jednostki organizacyjnej po- siadającej odrębność prawno-podmiotową od jej substratu (elementu) osobowego – zbiorowości podmiotów – albo substratu (elementu) ma- jątkowego – założycieli (fundatorów). § 2. Podstawowe typy i przykładowe, najbardziej charakterystyczne rodzaje jednostek organizacyjnych a zagadnienie ich podmiotowości prawnej oraz prawnej egzystencji (istnienia) statusu materialnoprawnego wierzyciela uczestnika w tych jednostkach Szczegółowa charakterystyka typów i  rodzajów jednostek organi- zacyjnych wykracza poza ramy niniejszego opracowania. Dokonując zwartej prezentacji tego zagadnienia z perspektywy będących tematem opracowywania modeli statusu materialnoprawnego wierzycieli uczest- ników w  tych jednostkach, należy stwierdzić, że zagadnienie typologii (typów) jednostek organizacyjnych w  literaturze przedmiotu jest ana- lizowanie przede wszystkim w odniesieniu do podmiotów prawa będą- cych jednostkami organizacyjnymi, które posiadają osobowość prawną, 3 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… tj. w stosunku do osób prawnych4. Przyjmowane w odniesieniu do osób prawnych ustalenia w tym obszarze można odpowiednio odnosić do jed- nostek organizacyjnych w ogólności, zwłaszcza do tych z nich, które po- siadają odrębność prawno-podmiotową, w tym zdolność prawną5. Uwzględniając zróżnicowane kryteria typologii jednostek organiza- cyjnych stanowiących osoby prawne w odniesieniu do jednostek organi- zacyjnych w ogólności, można wyróżnić przede wszystkim następujące typy i rodzaje (które stanowią przykłady) tych jednostek6: 1) nieposiadające odrębności prawno-podmiotowej (niebędące pod- miotami prawa), posiadające odrębność prawno-podmiotową (będą- ce podmiotami prawa), w tym posiadające osobowość prawną albo niebędące osobami prawnymi, ale posiadające zdolność prawną, 2) korporacyjne i zakładowe, 3) publiczne i prywatne, 4) ponoszące odpowiedzialność tylko swoim majątkiem i takie, za któ- rych zobowiązania ponoszą odpowiedzialność także inne osoby, 5) samodzielne i zależne. Ad 1. Wyróżnione na podstawie kryterium posiadania albo nieposia- dania odrębności prawno-podmiotowej (podmiotowości prawnej) jed- nostki organizacyjne nieposiadające podmiotowości prawnej (niebędące podmiotami prawa) są jednostkami, w  stosunku do których ustawo- dawca nie zdecydował się przyznać osobowości prawnej czy też zdolno- ści prawnej7. Jednostki takie najczęściej funkcjonują w ramach innych 4 Zob. zamiast wielu: R. Longchamps de Bérier, Wstęp do nauki prawa cywilnego, Lublin 1922, s. 108; F. Zoll, Prawo cywilne w zarysie, t. 1, Kraków 1946, s. 104; A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1986, s. 191; Z. Radwański, Prawo cy- wilne, s. 191. 5 Zob. także zwłaszcza J. Frąckowiak, Instytucje prawa handlowego w kodeksie cy- wilnym, Rej. 2003, Nr 6, s. 24–25, 27; G. Kozieł, Przeniesienie praw i obowiązków wspól- ników w handlowych spółkach osobowych. Uwagi na gruncie regulacji art. 10 k.s.h., Kraków 2006, s. 21 i n. 6 Szerzej zamiast wielu: J. Frąckowiak, w: System PrPryw, t. 1, 2007, s. 1056–1074 i li- teratura tam powołana. 7 Odnosi się to także do konstrukcji prawnej spółki cywilnej niebędącej podmiotem prawa odrębnym od jej uczestników, która pomimo tego może być postrzegana jako jed- 4 § 2. Podstawowe typy i przykładowe, najbardziej charakterystyczne rodzaje… jednostek organizacyjnych wyposażonych w osobowość prawną albo ta- kich, którym ustawodawca przyznał choćby zdolność prawną8, a także w obszarze administracji publicznej9. Można do nich zaliczyć przykłado- wo oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców polskich w Polsce, od- działy oraz przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych w Polsce (z  wyjątkiem tzw. głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubez- pieczeń i  głównych oddziałów zagranicznych zakładów reasekuracji stanowiących jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną), czy także jednostki organi- zacyjne działające w obszarze administracji rządowej albo samorządo- wej, w  tym np. jednostki sektora finansów publicznych (tzw. stationes fisci) itp. Oddziały czy przedstawicielstwa (w tym np. oddziały i przed- stawicielstwa przedsiębiorców) nie stanowią odrębnych podmiotów pra- wa, ale działają w ramach struktur organizacyjnych innych podmiotów prawa (w  tym przedsiębiorców). Cechy takie posiadają także główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń czy reasekuracji, jednak ustawodawca wyjątkowo, w celu wzmocnienia ich pozycji prawnej i bez- pieczeństwa obrotu z przedsiębiorcami zagranicznymi działającym przez główne oddziały, przyznał im zdolność prawną10. Jednostkami organizacyjnymi będącymi podmiotami prawa (posia- dającymi odrębność prawno-organizacyjną) są osoby prawne (art.  33 KC), np. spółki kapitałowe, spółki europejskie, spółdzielnie, spółdzielnie europejskie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych (oraz towarzystwa nostka organizacyjna – zob. w tym zakresie A. Herbet, Spółka cywilna, s. 127, 492, a także uwagi zawarte w przypisie nr 1 do wstępu. 8 Zob. w szczególności klasyfikację jednostek organizacyjnych działających w ob- szarze nauki (tj. tzw. jednostek naukowych) zawarte w pracy A. Niewęgłowskiego (szerzej A. Niewęgłowski, Wyniki prac badawczych w obrocie cywilnoprawnym, Warszawa 2010, s. 68 i n. oraz literaturę tam powołaną). 9 Zob. w tym zakresie np. G. Bieniek, Reprezentacja Skarbu Państwa, s. 7; Z. Radwański, Prawo cywilne, s. 191; J. Frąckowiak, Jednostka organizacyjna, s. 901 i n. 10 Na temat zwykłej (klasycznej) i szczególnej pozycji oddziałów oraz przedstawi- cielstw przedsiębiorców, a także przedsiębiorców zagranicznych działających w Polsce, zob. w szczególności G. Kozieł, Uwagi o zróżnicowanym statusie prawnym oddziałów i przed- stawicielstw przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – de lege lata oraz de lege ferenda, Prawo i Więź 2017, Nr 3, s. 23–26, 29–30 i li- teraturę tam powołaną. 5 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… reasekuracji wzajemnej), przedsiębiorstwa państwowe, stowarzyszenia, czy fundacje albo jednostki organizacyjne niebędące osobami praw- nymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 33¹ KC), w tym np. handlowe spółki osobowe, spółki kapitałowe w organizacji, europej- skie zgrupowania interesów gospodarczych z siedzibą na terytorium RP, główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń czy reasekuracji, a także stowarzyszenia zwykłe11. Perspektywa przywołanego podziału jednostek organizacyjnych pro- wadzi do generalnego wniosku, że istnienie statusu materialnoprawne- go wierzyciela uczestnika w jednostce organizacyjnej, w tym określone prawa tego wierzyciela można rozważać jedynie w jednostkach organi- zacyjnych posiadających podmiotowość prawną. Wysoce wątpliwe było- by przyjmowanie istnienia takiego statusu prawnego w jednostkach or- ganizacyjnych niebędących odrębnymi podmiotami prawa. W  takich jednostkach określone uprawnienia wierzycieli uczestników mogą przy- sługiwać jedynie w stosunku do uczestników tych jednostek, a nie w sto- sunku do tych jednostek organizacyjnych. W przypadku jednostek or- ganizacyjnych niebędących podmiotami prawa opartych wyłącznie na elemencie majątkowym (majątku) przekazanym przez założycieli (fun- datorów), których istnienie jak wyżej zaznaczono, wydaje się zarówno teoretycznie, jak i praktycznie niemożliwe, bezprzedmiotowe jest rozwa- żanie istnienia w nich określonych uprawnień wierzycieli uczestników. Ad 2. Podstawą wyodrębnienia jednostek organizacyjnych typu kor- poracyjnego jest kryterium relacji między założycielami tych jednostek a tymi jednostkami. W przypadku korporacyjnych jednostek organiza- cyjnych założyciel (np. w jednoosobowych spółkach kapitałowych) albo 11 Do momentu wejścia w życie ustawy z 25.9.2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o sto- warzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1923) stowarzyszenia zwykłe działające na podstawie ustawy z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach były przez ustawodawcę traktowane jako jednostki organizacyjne nieposiadające podmiotowości prawnej (tj. jednostki, którym ustawa nie przyznała zdolności prawnej) w odróżnieniu od stowarzyszeń (które posiadały i posiadają aktualnie osobowość prawną) – odmienne uwagi w tym obszarze formułował Z. Radwański (zob. Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r., PS 2003, Nr 7–8, s. 12 i n.). Zob. również uwagi zawarte w rozdz. VI, § 2. 6 § 2. Podstawowe typy i przykładowe, najbardziej charakterystyczne rodzaje… założyciele (np. w przypadku handlowych spółek osobowych) wchodzą do ich struktury organizacyjnej i przez cały czas ich istnienia posiadają uprawnienia zapewniające im wpływ na funkcjonowanie tych jednostek. Sztandarowymi przykładami rodzajów tych jednostek organizacyjnych są spółki handlowe, spółdzielnie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych i  towarzystwa reasekuracji wzajemnej, a  także stowarzyszenia12 (oraz zbliżone do tych ostatnich jednostki organizacyjne typu korporacyjne- go o charakterze niekomercyjnym, w tym partie polityczne, związki za- wodowe itp.). W jednostkach organizacyjnych typu zakładowego założyciele (albo założyciel) pozostają natomiast poza strukturą organizacyjną tych jed- nostek i  mają w  stosunku do nich jedynie ściśle określone uprawnie- nia, przede wszystkim w obszarze ich tworzenia, w tym zwłaszcza wy- posażania w majątek, określania celów działania, a także nadawania im statutu13. Podstawowymi rodzajami tych jednostek organizacyjnych są zwykle posiadające osobowość prawną fundacje, państwowe jednostki organizacyjne, jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorial- nego (z wyjątkiem jednoosobowych spółek Skarbu Państwa albo jedno- osobowych spółek jednostek samorządu terytorialnego, które są korpo- racyjnymi jednostkami organizacyjnymi), przedsiębiorstwa państwowe, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej czy instytucje kultury. Status materialnoprawny wierzyciela uczestnika w  jednostce orga- nizacyjnej, w tym określone prawa tego wierzyciela mogą zostać prze- widziane jedynie w jednostkach organizacyjnych typu korporacyjnego, których substratem są uczestnicy. W jednostkach organizacyjnych typu zakładowego nie występują uczestnicy, zatem wyodrębnianie ich wierzy- cieli oraz ich statusu prawnego jest bezprzedmiotowe. Ad 3. Kryterium podziału na jednostki organizacyjne publiczne i prywatne jest stosunek państwa do danej jednostki organizacyjnej, któ- 12 Określonym podobieństwem do jednostek organizacyjnych typu korporacyjnego wykazują się również fundusze inwestycyjne i fundusze emerytalne będące „swoistymi osobami prawnymi” – tak J. Frąckowiak, w: System PrPryw, t. 1, 2007, s. 1070. 13 Zob. szerzej zamiast wielu: J. Frąckowiak, w: System PrPryw, t. 1, 2007, s. 1074 i li- teratura tam powołana. 7 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… ry wyraża się w sposobie jej tworzenia oraz ustania, charakterze majątku oraz realizowanych zadaniach14. Podział ten w literaturze jest odnoszo- ny przede wszystkim do jednostek organizacyjnych będących osobami prawnymi. Publicznymi jednostkami organizacyjnymi są jednostki, do powsta- nia i ustania których zwykle konieczne jest wydanie aktu normatywne- go. Ich majątek pochodzi przede wszystkim z tzw. własności państwowej, która „wraca” do państwa po ich ustaniu. Wykonują one zadania publicz- ne i podlegają zwykle ścisłemu nadzorowi organów administracji pań- stwowej15. Wśród takich jednostek można wyróżnić Skarb Państwa, in- ne niż Skarb Państwa jednostki organizacyjne wyposażone w osobowość prawną (państwowe osoby prawne), jednostki samorządu terytorialne- go i inne komunalne jednostki organizacyjne będące osobami prawnymi czy też – zbliżone do nich pod względem wymogu wydania aktu norma- tywnego uznającego utworzoną jednostkę organizacyjną za osobę praw- ną prawa cywilnego – kościelne osoby prawne (osoby prawne kościołów i innych związków wyznaniowych)16. Prywatne jednostki organizacyjne powstają z  kolei w  drodze czyn- ności prawnych i wpisu do odpowiedniego rejestru, a sprawowany nad nimi nadzór państwa może być (zwykle jest) ograniczony jedynie do sprawdzania tego, czy powstały oraz ustały zgodnie z  przepisami pra- wa17. Można je podzielić m.in. na jednostki organizacyjne, które dla swojego powstania wymagają zgody organu administracyjnego (np. ban- ki działające w formie spółki akcyjnej czy spółdzielni), a także takie, dla 14 Szerzej w kwestii kryteriów wyodrębnienia osób prawnych prawa publicznego zob. S. Fundowicz, Pojęcie osoby prawnej prawa publicznego, Prz.Sejm. 1999, Nr 2, s. 64–85. Jego zdaniem osobami prawa publicznego są osoby prawne, które wykonują zadania pu- bliczne w swoim imieniu i na własną odpowiedzialność oraz które norma prawna wprost określa jako takie osoby bądź stwarza podstawy do traktowania ich jako osoby prawa pu- blicznego. Kategoria osoby prawnej powinna być wspólna (jednolita) zarówno w obszarze prawa prywatnego, jak i w obszarze prawa publicznego. 15 Podobnie J. Frąckowiak, w: System PrPryw, t. 1, 2007, s. 1057. 16 W tym zakresie cenne są przede wszystkim uwagi R. Skubisza i M. Trzebiatowskiego [zob. R. Skubisz, M. Trzebiatowski, Kościelne osoby prawne jako przedsiębiorcy rejestrowi (na przykładzie osób prawnych Kościoła Katolickiego), PPH 2002, Nr 3, s. 8–21 i litera- tura tam powołana]. 17 Tak również J. Frąckowiak, w: System PrPryw, t. 1, 2007, s. 1057. 8 § 2. Podstawowe typy i przykładowe, najbardziej charakterystyczne rodzaje… których powstania wystarczy oświadczenie woli założycieli i wpis do od- powiedniego rejestru18. Należy przyjąć, że status materialnoprawny wierzyciela uczest- nika w  jednostce organizacyjnej, w  tym określone prawa tego wie- rzyciela mogą istnieć przede wszystkim w  prywatnych jednostkach organizacyjnych, wśród których można wyróżnić poza jednostkami or- ganizacyjnymi typu zakładowego, także jednostki organizacyjne typu korporacyjnego zrzeszające uczestników. Publiczne jednostki organi- zacyjne są najczęściej jednostkami typu zakładowego (majątkowego), w których podstawowym elementem (substratem, czynnikiem) nie są podmioty, w tym uczestnicy, ale majątek, co wyklucza możliwość ist- nienia wierzycieli uczestników, a  w  konsekwencji ich praw składają- cych się na status prawny. Ad 4. Większość jednostek organizacyjnych będących osobami prawnymi ponosi odpowiedzialność za swoje zobowiązania jedynie własnym majątkiem. Wyjątki od tej zasady dotyczą m.in. spółek kapi- tałowych (z o.o. – art. 299 KSH i akcyjnych – art. 479 KSH). Stanowi to istotną cechę osób prawnych odróżniającą je od jednostek organizacyj- nych niemających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdol- ność prawną, za których zobowiązania odpowiedzialność subsydiarną ponoszą ich członkowie (art. 33¹ § 2 KC), np. wspólnicy w spółce jaw- nej, komplementariusze w  spółce komandytowej czy komandytowo- -akcyjnej. Fakt ponoszenia lub nie przez określoną jednostkę organizacyjną odpowiedzialności za własne zobowiązania jedynie swoim majątkiem nie ma bezpośredniego wpływu na istnienie statusu materialnopraw- nego wierzyciela uczestnika w  tej jednostce. W  praktyce przywołany podział jednostek organizacyjnych w odniesieniu do zagadnienia ist- nienia i  zakresu statusu materialnoprawnego wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej może prowadzić do ogólnego stwierdzenia, że w jednostkach organizacyjnych, które ponoszą odpowiedzialność za 18 Zob. w szczególności J. Kremis, w: Podstawy prawa cywilnego (red. E. Gniewek), Warszawa 2005, s. 54 i n.; E. Skowrońska-Bocian, Prawo cywilne. Część ogólna. Zarys wy- kładu, Warszawa 2005, s. 105. 9 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… zobowiązania jedynie własnym majątkiem, a odpowiedzialności tej nie ponoszą inne osoby (podmioty), np. wspólnicy swoim majątkiem, sta- tus materialnoprawny wierzyciela uczestnika może być węższy, jak to jest np. w spółkach kapitałowych w porównaniu z handlowymi spółka- mi osobowymi. Ad 5. Dokonany na podstawie kryterium pozostawiania lub nie przez jednostkę organizacyjną w stałym związku formalnoprawnym o charak- terze kapitałowym, organizacyjnym albo umownym z inną jednostką or- ganizacyjną (co najczęściej dotyczy osoby prawnej, w tym spółki kapi- tałowej, z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółki akcyjnej – art. 4 § 1 pkt 4 KSH), która wywiera decydujący wpływ na funkcjonowanie tej pierwszej, podział na zależne albo samodzielne jednostki organizacyjne nie ma bezpośredniego wpływu na istnienie i zakres statusu material- noprawnego wierzyciela uczestnika w  danej jednostce organizacyjnej. Przywołany podział w  odniesieniu do zagadnienia istnienia i  zakresu statusu materialnoprawnego wierzyciela uczestnika jednostki organiza- cyjnej może prowadzić do ogólnego stwierdzenia, że w każdej z tych jed- nostek (dominujących lub zależnych) tego samego typu (np. w każdej ze spółek z ograniczoną odpowiedzialnością pozostających w relacjach do- minacji i zależności) wierzycielowi uczestnika przysługuje, co do zasady, taki sam status materialnoprawny19. 19 Należy zauważyć, że realizacja przez wierzyciela uczestnika uprawnień w jedno- stce zależnej (np. zależnej spółce z o.o.) może prowadzić do nabycia praw udziałowych (udziałów) przysługujących jednostce dominującej (np. dominującej spółce z o.o.), a w kon- sekwencji wierzyciel uczestnika jednostki zależnej (jednostki córki) będącego jednostką dominującą (matką) może „wejść” w sytuację prawną jednostki dominującej w jednostce zależnej. Wierzyciel jednostki dominującej (matki) jest bowiem jednocześnie wierzycielem tej jednostki jako uczestnika jednostki zależnej (córki). W stosunku do jednostki domi- nującej jest wierzycielem (i wierzycielem uczestnika w jednostce zależnej), natomiast nie musi być wierzycielem jednostki zależnej. 10 § 3. Pojęcie wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej… § 3. Pojęcie wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej i jego materialnoprawnego statusu w tej jednostce Kategoria „wierzyciel” jest związana bezpośrednio ze strukturą sto- sunku zobowiązaniowego. Stosunek ten jest relacją prawną o charakterze dwustronnie zindywidualizowanym, z której wynika obowiązek świad- czenia jednego podmiotu – dłużnika, na rzecz drugiego – wierzyciela20. Stosunek obligacyjny i właściwe dla niego pojęcie wierzyciela nie wystę- puje w przypadku, gdy spoczywający na określonym podmiocie obowią- zek odnosi się do zachowania podejmowanego na rzecz zobowiązanego do tego zachowania21. Wierzyciel jest podmiotem zobowiązania, któremu przysługuje wie- rzytelność, tj. prawo do domagania się spełnienia określonego w  tym stosunku prawnym świadczenia od innego, drugiego podmiotu tego sto- sunku – dłużnika22. Świadczenie, którego spełnienia może żądać wie- rzyciel, jako zachowanie dłużnika wyznaczone treścią zobowiązania, dotyczy podmiotu będącego wierzycielem lub jego spraw. Przymiot wie- rzyciela zależy zatem od przypisania danemu podmiotowi prawa do do- magania się określonego świadczenia. W przypadku, gdy podmiot zo- bowiązania ma prawo do otrzymania świadczenia – jest wierzycielem, jeżeli natomiast ma obowiązek je spełnić – dłużnikiem23. Wyznaczni- kiem przymiotu wierzyciela, jak również dłużnika jako podmiotu zo- bowiązania, jest zatem w każdej sytuacji relacja do świadczenia stano- 20 Wyjątek odnosi się zobowiązań z uprawnieniami bezwzględnymi (zob. np. od- noszący się do najmu lokalu mieszkalnego art. 690 KC) – zob. zamiast wielu: A. Kubas, Rozszerzona skuteczność wierzytelności, SC 1969, Nr 13–14, s. 211 i n.; S. Grzybowski, w: System PrCyw, t. III, cz. 1, 1981, s. 13 i n.; Z. Banaszczyk, w: System PrPryw, t. I, 2007, s. 857 i n. 21 Zob. zwłaszcza P. Machnikowski, w: System PrPryw, t. 5, 2006, s. 113. 22 Zob. w tym zakresie K. Zawada, w: System PrPryw, t. 6, 2010, s. 1020 i n. 23 Szerzej zob. A. Klein, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 2005, s. 37 i przywołaną tam literaturę. 11 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… wiącego określone zachowanie przewidziane w  treści tego stosunku24. W zobowiązanych z jednym świadczeniem ustalenie, który z jego pod- miotów ma status wierzyciela, nie budzi wątpliwości25. Inaczej jest w  przypadku stosunków obligacyjnych o  charakterze dwustronnie zo- bowiązującym, w których występują dwa lub więcej świadczeń, a każ- dy z podmiotów jest jednocześnie wierzycielem w stosunku do jedne- go i dłużnikiem w stosunku do drugiego, innego świadczenia. W tych stosunkach jednoznaczne określenie, który z podmiotów zobowiązania jest wierzycielem, może nastąpić jedynie w odniesieniu do konkretnego (konkretnych) świadczenia26. W znaczeniu ogólnym, cywilnoprawnym wierzyciel, w tym także wie- rzyciel uczestnika jednostki organizacyjnej, może podlegać kwalifikacji przede wszystkim jako podmiot zobowiązania, podmiot prawa, strona zobowiązania, uczestnik wielopodmiotowego stosunku obligacyjnego, jeden z wielu wierzycieli albo podmiot wspólności wierzytelności, oso- ba trzecia uprawniona do otrzymania świadczenia i wierzyciel z umów z udziałem osób trzecich, cedent albo cesjonariusz27. Generalną relację znaczeniową między ogólnym pojęciem wierzy- ciela i  kategorią wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej wyra- ża kilka dosyć prostych uwarunkowań (zależności). Po pierwsze, każdy wierzyciel uczestnika jednostki organizacyjnej jest wierzycielem w zna- czeniu ogólnym (cywilnoprawnym). Po drugie, nie każdy wierzyciel w znaczeniu ogólnym jest wierzycielem uczestnika jednostki organiza- cyjnej, co odnosi się, zasadniczo, do trzech sytuacji: 1) gdy wierzyciel w znaczeniu ogólnym może być wierzycielem uczestni- ka jednostki organizacyjnej i nim jest; 24 Zob. w tym obszarze spostrzeżenia P. Machnikowskiego (szerzej P. Machnikowski, w: System PrPryw, t. 5, 2006, s. 113). 25 Jest tak np. w przypadku zobowiązania z umowy darowizny (art. 888 KC) – zob. np. Z. Gawlik, w: Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część szczególna (red. A. Ki- dyba), t. III, Warszawa 2010, s. 1170. 26 Zobowiązanie dwustronnie zobowiązujące może wynikać np. z umowy sprzedaży, o dzieło czy najmu – zob. A. Brzozowski, w: System PrPryw, t. 5, 2006, s. 409. 27 Zob. szerzej w tym zakresie G. Kozieł, Status prawny wierzyciela uczestnika w spółce jawnej. Uwagi materialnoprawne, Warszawa 2016, s. 22–30 i literaturę tam przywołaną. 12 § 3. Pojęcie wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej… 2) gdy wierzyciel w znaczeniu ogólnym może być uczestnikiem jednost- ki organizacyjnej, ale nie jest nim, np. dlatego że nie jest tym zaintere- sowany; 3) gdy wierzyciel w znaczeniu ogólnym nie może być wierzycielem uczest- nika jednostki organizacyjnej i nie jest nim, niezależnie od tego, czy jest tym zainteresowany. Nie każdemu wierzycielowi mogą zatem przysługiwać szczegól- ne uprawnienia związane ze statusem materialnoprawnym wierzyciela uczestnika określonej jednostki organizacyjnej. W  celu dokonania analizy modeli regulacji statusu prawnego wie- rzycieli uczestników jednostek organizacyjnych niezbędne jest dokład- ne ustalenie znaczenia kategorii „wierzyciel uczestnika jednostki organi- zacyjnej”. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia „wierzyciel osobisty uczestnika jednostki organizacyjnej” czy także „wierzyciel uczestnika jednostki or- ganizacyjnej”. W literaturze przedmiotu propozycje definicji wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej były formułowane przede wszystkim w wypowiedziach odnoszących się do przepisów regulujących uprawnie- nia wierzyciela wspólnika w spółce cywilnej, tj. art. 870 KC oraz przepi- sów normujących uprawnienia wierzyciela wspólnika w spółce jawnej, tj. art. 62 i n. KSH. W nawiązaniu do regulacji niem. § 725 i n. BGB28 i § 135 i n. HGB29 oraz częściowo – szwajcarskiego art. 575 i n. OR30 w art. 117 § 1 KH 28 Sformułowanie § 725 BGB odnoszące się do spółki cywilnej stanowiło wzór nor- matywny dla § 135 HGB dotyczącego spółki jawnej (zob. H. Sprau, w: P. Bassenge i in., Bürgerliches Gesetzbuch, t. VII, München 2012, s. 1185). 29 Zob. np. A. Hueck, Gesellschaftsrecht, München 1975, s. 92; H. von Gerkan, w: Han- delsgesetzbuch. Kommentar zu Handelsstand, Handelsgesellschaften, Handelsgeschäften und besonderen Handelsverträgen (red. V. Röhricht, F. Graf von Westphalen), Köln 1998, s. 1231 i n.; F. Kübler, Gesellschaftsrecht. Die privatrechtlichen Ordnungsstrukturen und Regelungsprobleme von Verbänden und Uternehmen, Heidelberg 1994, s. 79. 30 Obligationenrecht z 30.3.1911 r. Zob. W. Schönenberger, P. Gauch, Schweizerisches Obigationenrecht, Zürich 1990, s. XXIV–XXXV, 225 i n.; A. Meier-Hayoz, P. Forstmoser, Grundriss des schweizerischen Gesellschaftsrechts, Bern 1993, s. 231 i n.; J.N. Druey, w: Das Schweizerische Obligationencht mit Einschluss de Handels – und Wertpapier- rechts (red. T. Guhl), Zürich 2000, s. 689 i n. Podobne konstrukcje w tym obszarze zostały 13 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… posłużono się kategorią „wierzyciel wspólnika”, natomiast przykładowo w art. 117 § 2, art. 119 i art. 122 § 2 KH – „wierzyciel osobisty wspól- nika”. Pojęcia te stosowano zamiennie na oznaczenie wierzycieli wspól- nika spółki jawnej, którzy nie byli jednocześnie wierzycielami spółki31. Następnie kategoria ta została „przeszczepiona” z Kodeksu handlowego do przepisów Kodeksu cywilnego regulujących wypowiedzenie udzia- łu wspólnika spółki cywilnej przez jego wierzyciela osobistego (art. 870 KC)32. W art. 62 i n. KSH dokonano recepcji rozwiązań przyjętych w ko- deksie handlowym, przy czym określenie „wierzyciel osobisty wspólni- ka” zastąpiono zwrotem „wierzyciel wspólnika”33. W  prawie obcym próby definiowania określenia „wierzyciel (oso- bisty) wspólnika spółki jawnej” były podejmowane zwłaszcza na grun- cie przepisów prawa niemieckiego i szwajcarskiego. Przepis § 135 HGB przewiduje prawo wierzyciela wspólnika do wypowiedzenia umowy spółki jawnej i dotyczy wierzycieli osobistych wspólnika (niem. Privat- glaübiger eines Gesellschafters), a nie wierzycieli spółki (niem. Glaübiger der Gesellschaft). Wierzycielem osobistym uczestnika może być osoba trzecia w stosunku do spółki niebędąca wierzycielem spadku po wspól- niku, osoba trzecia w stosunku do spółki będąca wierzycielem spadku przyjęte w prawie austriackim – zob. K. Heller, w: K. Heller, H.H. Löber i in., Austrian Busi- ness Law. Legal, Accounting and tax aspects of business in Austria, Wien 1984, s. 128–132. 31 Tak przede wszystkim: M. Allerhand, Kodeks handlowy z komentarzem. Spółka jawna, spółka komandytowa, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna, Bielsko-Biała 1994, s. 102–104, Z. Fenichel, w: T. Dziurzyński, Z. Fenichel, M. Honzatko, Kodeks handlowy. Komentarz, Łódź 1995, s. 133 i n. 32 Zob. zwłaszcza S. Grzybowski, w: System PrCyw, t. III, cz. 2, 1976, s. 829; A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, w: Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część szczególna (red. A. Kidyba), t. III, Warszawa 2010, s. 1126. 33 J. Szwaja uznaje tę zmianę za bagatelną (zob. J. Szwaja, w: S. Sołtysiński, A. Szaj- kowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych. Przepisy ogólne. Spółki oso- bowe. Komentarz do art. 1–150, t. I, Warszawa 2006, s. 495). Podobne stanowisko zajmują J.A. Strzępka i E. Zielińska, którzy stwierdzają, że zmiana redakcyjna przepisu art. 62 § 2 KSH – w stosunku do art. 117 § 2 KH – „nie pociąga ze sobą zmiany stanu prawnego”. Zob. J.A. Strzępka, E. Zielińska, w: Kodeks spółek handlowych. Komentarz (red. J.A. Strzępka), Warszawa 2013, s. 135. Por. również A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz do art. 1–300, t. I, Warszawa 2006, s. 260 i n.; K. Strzelczyk, w: Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tytuł I. Przepisy ogólne. Tytuł II. Spółki osobowe (red. T. Siemiątkowski, R. Po- trzeszcz), t. I, Warszawa 2011, s. 381 i n. 14 § 3. Pojęcie wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej… po wspólniku, a także inny uczestnik, który dochodzi roszczenia niewy- nikającego ze stosunku spółki wobec uczestnika – dłużnika, o ile wypo- wiedzenie nie jest wbrew obowiązkowi lojalności (§ 109 HGB)34, chyba że jej wierzytelność została zaspokojona. Z perspektywy prawa do wy- powiedzenia z osobą wierzyciela osobistego zrównuje się zarządcę spad- ku35 i wykonawcę testamentu36. Podobnie z art. 572 pkt 1 OR wynika odróżnienie kategorii wierzycieli spółki jawnej od wierzycieli wspólnika (niem. Gläubigereines Gesellschafters), których przepis ten określa jako wierzycieli osobistych wspólnika (niem. Die Privatgläubiger eines Gesel- lschafters)37. Wierzyciele osobiści wspólnika nie są upoważnieni do wy- korzystania majątku spółki w celu zaspokojenia lub zabezpieczenia swo- ich roszczeń (art. 572 pkt 1 OR)38. Przedmiotem zajęcia egzekucyjnego w stosunku do wspólnika (art. 572 pkt 2 OR) jest tylko to, co przysłu- guje wspólnikowi – dłużnikowi od spółki z tytułu odsetek (np. od udzia- łu kapitałowego), honorariów (a także innych wynagrodzeń, np. z tytułu prowadzenia spraw spółki), zysku i tzw. udziału likwidacyjnego (udziału w kwocie pozostałej po likwidacji majątku spółki – art. 559, 588 OR)39. W polskiej literaturze największe znaczenie dla zdefiniowania kate- gorii wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej miało stanowisko 34 Zob. w tym zakresie orz. Federalnego Trybunału Sprawiedliwości Niemiec Bun- desgerichtshof auch Entscheidungen des Bundesgerichtshofes In Zivilsachen (Bd und seite), ad 1951 – BGH(Z) 51, 87, Wertpapier-Mitteilungen (WM) 78, 675; K.J. Hopt, w: K.J. Hopt, H. Merkt, A. Baumbach, Handelsgesetzbuch, München 2006, s. 663. Wierzytelność z ty- tułu ustalenia kosztów sądowych nie dotyczy spółki, nawet gdyby powstała na skutek sporu o stosunek spółki – orz. Federalnego Trybunału Sprawiedliwości Niemiec Der Betrieb (Jahr und seite) – DB (Betrieb) 78, 1395. 35 Orz. Federalnego Trybunału Sprawiedliwości Niemiec (BGH) 91, 135. 36 Zob. w tej kwestii K.J. Hopt, w: K.J. Hopt, H. Merkt, A. Baumbach, Handelsge- setzbuch, s. 663. 37 Przepisy OR o rozwiązaniu spółki (art. 574 i n. OR) przewidują wyższy stopień usamodzielnienia spółki jawnej (Kollektivgesellschaft) niż spółki cywilnej, w której nie jest możliwe, tak jak w spółce jawnej, poza rozwiązaniem spółki także wystąpienie wspólników przy jednoczesnym dalszym istnieniu spółki (zob. art. 576 i n. OR) – szerzej zob. A. Meier- -Hayoz, P. Forstmoser, Grundriss, s. 231 i n. 38 Zob. J.N. Druey, w: Das Schweizerische Obligationencht, s. 689–695. 39 Ch.M. Pestalozzi, P. Hettich, w: Obligationenrecht II (red. H. Honsell, N.P. Vogt, R. Watter), Helbing Lichtenhahn Verlag 2012, s. 145. 15 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… M. Allerhanda40, w którym Autor ten stwierdził, że wierzycielem oso- bistym wspólnika (spółki jawnej) jest podmiot posiadający wierzytel- ność do wspólnika (jednego, kilku lub wszystkich), ale nie do spółki jaw- nej. Jednocześnie wierzycielem tym nie jest podmiot, któremu wspólnik odpowiada tylko na tej podstawie, że jest członkiem spółki (art. 85 § 1 KH). Pozostałe wypowiedzi dotyczące tej problematyki (w tym zwłasz- cza Z. Fenichela, S. Grzybowskiego, J. Szwaji oraz A. Kidyby i K. Kopa- czyńskiej-Pieczniak) czerpią z badań przeprowadzonych w tym obszarze przez M. Allerhanda41. Z. Fenichel42 wyróżniał jedynie kategorię wierzy- ciela osobistego wspólnika, któremu w kontekście przepisu art. 117 KH przeciwstawiał wierzycieli wspólnika jako podmiotu odpowiadającego za zobowiązania spółki jawnej (art. 85 KH). S. Grzybowski43 stwierdzał, że wierzycielem osobistym wspólnika (spółki cywilnej) jest podmiot, którego wierzytelność wobec wspólnika nie wynika z zobowiązań spół- ki, za jakie wspólnik ten ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 864 KC (zgodnie z ogólnymi zasadami odpowiedzialności za zobowiązania spółki cywilnej). J. Szwaja44 uznawał za wierzyciela osobistego wspólni- ka (wierzyciela, który może wypowiedzieć umowę spółki jawnej zgod- nie z art. 62 § 2 KSH) podmiot, którego dłużnikiem jest wspólnik, a nie spółka jawna (od której wierzyciel może uzyskać zaspokojenie z jej ma- jątku stosownie do art. 31 § 1 KSH). Z kolei A. Kidyba i K. Kopaczyńska- -Pieczniak45 „definiowali” wierzyciela osobistego wspólnika jako pod- miot, któremu przysługuje wierzytelność bezpośrednio oraz tylko wobec 40 Zob. M. Allerhand, Kodeks handlowy, s. 102 i n. 41 Zob. w szczególności Z. Fenichel, w: T. Dziurzyński, Z. Fenichel, M. Honzatko, Ko- deks handlowy, s. 133 i n.; S. Grzybowski, w: System PrCyw, t. III, cz. 2, 1976, s. 829; A. Ki- dyba, Kodeks spółek handlowych, t. I, 2006, s. 260 i n.; A. Herbet, w: System PrPryw, t. 16, 2008, s. 636 i n.; M. Litwińska-Werner, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2007, s. 283–284; M. Rodzynkiewicz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2009, s. 123. 42 Zob. Z. Fenichel, w: T. Dziurzyński, Z. Fenichel, M. Honzatko, Kodeks handlowy, 43 S. Grzybowski, w: System PrCyw, t. III, cz. 2, 1976, s. 829. 44 S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, s. 133. 16 t. I, 2006, s. 496. 45 A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, w: Kodeks cywilny. Komentarz, s. 1126. § 3. Pojęcie wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej… wspólnika, a nie wobec spółki (wszystkich wspólników spółki cywilnej). Wierzyciela tego należy odróżnić od wierzyciela (wierzycieli) spółki. Wydaje się, że ostatnie z  przywołanych, proponowanych w  litera- turze, znaczeń (definicji) określenia „wierzyciel (osobisty) wspólnika spółki jawnej” można traktować jako podstawę definiowania w sposób analogiczny również „wierzyciela (osobistego) uczestnika jednostki or- ganizacyjnej” w ogólności, w tym jednostki organizacyjnej będącej pod- miotem prawa. W związku z tym wierzyciel (osobisty) uczestnika jed- nostki organizacyjnej w ogólności powinien być określany (definiowany) jako podmiot, któremu przysługuje wierzytelność bezpośrednio i tylko wobec uczestnika (jednostki organizacyjnej), a nie wobec tej jednostki, oraz odróżniany od wierzyciela (wierzycieli) tej jednostki organizacyjnej. Określenie „status materialnoprawny” nie ma charakteru norma- tywnego. Znaczenie określenia „status prawny” czy „status materialno- prawny” nie było również przedmiotem obszernych wypowiedzi zawar- tych w literaturze46. „Status prawny” bywa utożsamiany z określeniami o odmiennym znaczeniu, takimi jak charakter prawny czy natura praw- na, które odnoszą się do stosunku prawnego (w tym umownych stosun- ków prawnych)47, a nie podmiotu. Kategoria „status materialnoprawny” dotyczy podmiotu prawa (osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, której ustawa przyzna- je zdolność prawną)48 i oznacza jego sytuację prawną w obszarze prawa materialnego, tj. składające się na nią w konkretnym wypadku szczegóło- we elementy. Kategorią tą obejmuje się zależnie od przyjętej w konkret- nym przypadku koncepcji przynajmniej prawa i obowiązki określonego 46 Zob. w tym zakresie przede wszystkim S. Sołtysiński, Charakter praw wynalazcy, Poznań 1967, s. 15 i n.; A. Szajkowski, w: System prawa własności intelektualnej. Prawo wynalazcze (red. J. Szwaja, A. Szajkowski), t. III, Ossolineum 1990, s. 139–142, 214; A. Ki- dyba, Status prawny komandytariusza, Warszawa 1998, s. 12 i n.; K. Kopaczyńska-Piecz- niak, Pozycja prawna wspólnika spółki jawnej, Warszawa 2013, s. 23 i n.; G. Kozieł, Status prawny wierzyciela, s. 43–47. 47 Zob. W. Pyzioł, w: System PrPryw, t. 8, 2004, s. 331 i n. 48 O kategoriach podmiotowych w prawie cywilnym – zob. np. K. Pietrzykowski, w: Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1–449 (red. K. Pietrzykowski), t. I, Warszawa 2008, s. 34–351; T. Sokołowski, w: Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna (red. A. Kidyba), t. I, Warszawa 2008, s. 17 i n. 17 Rozdział I. Pojęcie i typy jednostek organizacyjnych a kategoria wierzyciela… podmiotu prawa (ujęcie wąskie statusu prawnego)49 albo też – prawa, obowiązki, odpowiedzialność i inne elementy związane z pozycją praw- ną tego podmiotu (ujęcie szerokie statusu prawnego)50. W określonych sytuacjach konkretny podmiot prawa może posiadać jedynie prawa albo jedynie obowiązki51. Wskazane prawa albo obowiązki stanowią jednak pewną wyodrębnioną lub dającą się wyodrębnić całość obrazującą jego pozycję prawną. W skrajnym wypadku sytuację prawną podmiotu mogą zatem kształtować pojedyncze uprawnienie lub prawa albo jednostkowy obowiązek52. Zakres pozycji prawnej wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej kształtują co do zasady jego uprawnienia, które przysłu- gują mu w tej jednostce, np. w spółce jawnej prawo wypowiedzenia umo- wy spółki, wypłaty udziału kapitałowego, wyrażenia zgody na zawarcie porozumienia w przedmiocie innego sposobu zakończenia działalności spółki itp. Wierzyciela tego zwykle nie obciążają obowiązki. Status mate- rialnoprawny wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej można za- tem utożsamiać z zespołem praw tego wierzyciela jako podmiotu prawa. 49 W takim znaczeniu określenie „status prawny” jest używane w stosunku do zakresu praw i obowiązków wspólników spółek osobowych, które są przedmiotem przeniesienia na podstawie art. 10 KSH – G. Kozieł, Przeniesienie praw, s. 98–102. 50 W takim znaczeniu określenie „status prawny” jest używane przez A. Kidybę w od- niesieniu do pozycji prawnej komandytariusza – A. Kidyba, Status, s. 12 i n., a także przez K. Kopaczyńską-Pieczniak, Pozycja prawna wspólnika, s. 23 i n. – w odniesieniu do statusu prawnego wspólnika spółki jawnej. 51 Odnosi się to przykładowo do stosunków prawnych wynikających z umów dwu- stronnie zobowiązujących, które nie mają cechy wzajemności, tj. np. umowy rachunku bankowego – zob. W. Pyzioł, w: System PrPryw, t. 8, 2004, s. 331 i n., a także do pozycji prawnej wierzyciela uczestnika (wspólnika) np. w spółce jawnej – zob. G. Kozieł, Status prawny wierzyciela, s. 43–47. 52 Dotyczy to np. sytuacji prawnej banku w umowie rachunku bankowego, którego jedynym uprawnieniem jest obracanie czasowo wolnymi środkami pieniężnymi zgroma- dzonymi na rachunku bankowym (art. 726 KC) – zob. W. Pyzioł, Umowa rachunku banko- wego a zasada swobody kontraktowania (zagadnienia wybrane, cz. 2), PB 1996, Nr 1, s. 91 i n. Do nielicznych obowiązków posiadacza rachunku bankowego ustawodawca zaliczył z kolei obowiązek zgłoszenia bankowi niezgodności salda w ciągu 14 dni od dnia otrzy- mania wyciągu z rachunku (art. 728 § 3 KC), a także obowiązek powiadomienia banku o każdej zmianie swojego adresu w przypadku posiadania rachunku imiennego (art. 729 KC) – zob. A. Rembieliński, w: Kodeks cywilny z komentarzem (red. J. Winiarz), t. I, War- szawa 1989, s. 682. 18 § 3. Pojęcie wierzyciela uczestnika jednostki organizacyjnej… Status materialnoprawny wierzyciela uczestnika może ulegać modyfika- cjom związanym ze zmianami etapu bytu prawnego określonej jednost- ki organizacyjnej (tj. np. zmianą formy ustrojowej z właściwej na formę w likwidacji)53. Zmiany te zasadniczo wpływają na rozszerzenie jego za- kresu54. Modyfikacje treści poszczególnych praw zależą od aktywności wierzyciela uczestnika, a także uczestnika, innych uczestników, likwida- torów, innych osób mających interes prawny albo samej jednostki orga- nizacyjnej. 53 Zob. w szczególności M. Allerhand, Kodeks handlowy, s. 102 i n.; Z. Fenichel, w: T. Dziurzyński, Z. Fenichel, M. Honzatko, Kodeks handlowy, s. 133 i n.; J. Szwaja, w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych, t. I, 2006, s. 495 i n.; A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych, t. I, 2006, s. 260 i n.; A. Szajkowski, Formy ustrojowe spółek, s. 14 i n. 54 Przykładowo po zaistnieniu przesłanki rozwiązania spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej (tj. otwarciu ich likwidacji) wierzycielowi uczestnika mogą przysługiwać do- datkowe uprawnienia, w tym prawa wskazane w art. 64, 67, 82 KSH (w tym w zw. z art. 89 i 103 § 1 KSH), a także prawa służące mu jako osobie mającej interes prawny przewidziane w art. 71, 73, 84 KSH, w tym w zw. z art. 89 i 103 § 1 KSH. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Modele regulacji statusu materialnoprawnego wierzycieli uczestników w jednostkach organizacyjnych w prawie polskim
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: