Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00110 005200 12754601 na godz. na dobę w sumie
Monastycyzm XV-XVIII w. - ebook/pdf
Monastycyzm XV-XVIII w. - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 374
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2561-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W tomie dotyczącym monastycyzmu w I Rzeczypospolitej przedmiot badań stanowią teksty reprezentujące rozmaite gatunki literackie, oba języki (łacinę i polszczyznę) oraz różne środowiska monastyczne. Zostały dobrane tak, by książka miała charakter interdyscyplinarny. Na tom składają się studia o charakterze analityczno-interpretacyjnym. Aczkolwiek dominuje perspektywa literaturoznawcza, obecne są także rozprawy poświęcone artefaktom, historyczno-kulturowe i muzykologiczna. Dzięki stabilności Reguły św. Benedykta i jej zdolności do adaptowania się do rozmaitych warunków kulturowych, zakony mnisze były zdolne do zmierzenia się również z nowożytnym humanizmem. Hermeneutykę wartości rozumiemy jako wynik interferencji trzech czynników: długiego trwania tradycji monastycyzmu średniowiecznego, renesansowego humanizmu, modyfikującego świat wartości i erudycji benedyktynów, obecnego w kulturze intelektualnej Tyńca od lat siedemdziesiątych XVI wieku do co najmniej połowy wieku XVIII, katolicyzmu potrydenckiego, zwłaszcza w wersji jezuickiej.

Dwunastotomowa seria monografii „Kultura Pierwszej Rzeczypospolitej w dialogu z Europą. Hermeneutyka wartości” przedstawia dziedzictwo kulturowe XV-XVIII wieku jako integralną, lecz oryginalną część kultury europejskiej. Celem badawczym jest rozpoznanie dróg i form obustronnej transmisji wartości estetycznych, politycznych i religijnych oraz ukazanie w szerokim, multilateralnym kontekście porównawczym oryginalnej struktury aksjologicznej kultury polskiej epok dawnych. Teksty kultury są badane w perspektywie wewnętrznej jako zapisy aktów ukierunkowanych na rozumienie wartości, a w perspektywie zewnętrznej jako wypowiedzi włączające się w europejskie dyskusje literacko-estetyczne, polityczne i religijne. W intensywnym dialogu kultura Rzeczypospolitej przejawia nie tylko chłonność na nowe idee, lecz także kreatywność i dynamikę działania na obszarze Europy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Duma i uprzedzenie… Michał T. Gronowski OSB, Piotr Urbański Michał T. Gronowski OSB Opactwo Benedyktynów w Tyńcu Piotr Urbański Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wprowadzenie do lektury tomu Praca nad przeszłością benedyktynów polskich ma posmak przygody. Historia ta pozostała na ogół ukryta, nawet i lek- ceważona. Tymczasem ujawniają się tu coraz ciekawsze momenty, które jeszcze nie łączą się w jakąś uporządkowa- ną syntezę, powoli jednak coraz bardziej do niej zbliżają. Paweł Sczaniecki1 Dzięki stabilności Reguły św. Benedykta i jej podatności na adaptację do rozmaitych warunków kulturowych, zakony mnisze były zdolne do zmierzenia się również z nowożytnym humanizmem. W odniesieniu do nich hermeneutykę wartości rozu- miemy jako wynik interferencji trzech czynników: długiego trwania tradycji monastycyzmu średniowiecznego, renesansowego humani- zmu, modyfikującego świat wartości i erudycji mnichów (obecnego np. w kulturze intelektualnej Tyńca od lat siedemdziesiątych XVI w. do co najmniej połowy wieku XVIII), wreszcie katolicyzmu potrydenc- kiego, zwłaszcza w wersji jezuickiej. 1 P. Sczaniecki, Odnowa potrydencka w opactwie świętokrzyskim. Rządy Mi- chała Maliszewskiego 1595–1608, „Nasza Przeszłość” 1985, t. 63, s. 149 (całość: s. 111–149). Jest to fundamentalne studium, którego lektura leżała u podstaw na- szego myślenia o znaczeniu nowożytnego monastycyzmu. ~ 9 ~ kultura_RP_04.indb 9 2016-10-25 10:26:41 • MICHAŁ T. GRONOWSKI OSB, PIOTR URBAŃSKI • Rodzina zakonów monastycznych (benedyktyni, cystersi, kartuzi i kameduli – zarówno mnisi, jak i mniszki) odgrywa szczególną rolę w kulturze Europy. Założenie przez św. Benedykta klasztoru na Monte Cassino (w latach dwudziestych VI w.) zbiegło się w czasie z likwidacją Akademii Platońskiej w Atenach przez cesarza Justyniana. Klasztory benedyktyńskie uzyskały swoją tożsamość dzięki Regule zakonodaw- cy, który w sytuacji kryzysu zaczął projektować nie tylko wspólnotę będącą szkołą służby Bożej, ale jednocześnie odtwarzającą rozmaite instytucje i regulacje społeczne Cesarstwa Rzymskiego. Wspomnieć wystarczy tylko zalecenie, aby w klasztorze istniała biblioteka, a każdy mnich w okresie Wielkiego Postu przeczytał w całości jedną książkę (por. RB 48). W sytuacji, gdy poza klasztorem mało kto czytał, zdanie to wydaje się rewolucyjne. Trafnie ujmuje zasługi św. Benedykta dla Europy w tytule kazania wygłoszonego w lubińskim klasztorze Bene- dyktynów w roku 1756 dominikanin Cyprian Zakiewicz: Równy w zasługach u nieba, równy i w nadgrodzie wiecznej książęciu apo- stołów Piotrowi; pierwszy w zachodnich krajach zakonnego życia ścisłemi regułami określanego wynalazca; mniskiego stanu w wysokiej bogomyślności zawisłego i poprzysiężonemi ślubami do służenia Bogu obowiązanego funda- tor; zakonodawca w łacińskim Kościele; spraw świątobliwością, ducha żarli- wością, modlitwy ustawicznością wsławionych patriarcha; przyszłych rzeczy oznajmieniem, objawieniem, opowiedzeniem prorok; wielu narodów do po- znania prawdziwego Boga przez swój zakon przyprowadzeniem apostoł; usil- nych chęci, aby krew dla Imienia Chrystusowego wylał, pragnieniem, samym zaś w błogosławionych synach swoich skutkiem męczennik; Święty Benedykt Opat, wielki Kościoła Chrystusowego Wyznawca2. Prace podjęte przez nas w ramach projektu Kultura Pierwszej Rzeczypospolitej w dialogu z Europą. Hermeneutyka wartości potwier- dziły stwierdzenie o. Pawła Sczanieckiego OSB, które uczyniliśmy na- szym mottem. To oznacza, że postawiły przed redaktorami wiele pytań oraz nowych wyzwań. Choć wyda się to paradoksem, należy jednak stwierdzić wciąż poważny niedostatek badań, zarówno szczegółowych, jak i syntez, nad nowożytnym życiem monastycznym w Polsce. Jedną z głównych przyczyn tego stanu zdiagnozował Tadeusz Silnicki: 2 Druk. Akademicka: Poznań 1756. ~ 10 ~ kultura_RP_04.indb 10 2016-10-25 10:26:41 • WPROWADZENIE DO LEKTURY TOMU • Dopóki benedyktyni nie tylko w życiu zakonnym, lecz także w ustroju Ko- ścioła w Polsce odgrywali wybitną rolę, brak jest źródeł, które by pozwoliły wejrzeć w ich działalność, kiedy zaś poczynają płynąć obficie źródła, zdystan- sowali benedyktynów najpierw cystersi, a później dominikanie i franciszka- nie, tak że zakon nasz stracił na ich rzecz swe stanowisko. Dlatego jest rzeczą zrozumiałą, że uczeni, którzy zajmowali się historią benedyktynów w Pol- sce, obierali za przedmiot swych badań ten pierwszy, świetny okres zakonu, mimo że zamiast pewności dawali w wyniku najczęściej hipotezy, natomiast późniejsze losy zakonu pozostały do dziś niedostatecznie poznane. Jest jed- nak rzeczą jasną, że te późniejsze stulecia wymagają również naukowego opracowania, tak jeśli idzie o poszczególne klasztory, jak i zakon jako całość3. Choć od wypowiedzi tego uczonego upłynęło już kilkadziesiąt lat, to nie sposób odmówić mu słuszności. Jednocześnie można od razu uzu- pełnić jego myśl stwierdzeniem, że również inni „synowie” św. Bene- dykta – cystersi oraz kameduli, a pośrednio także i kartuzi – czekają na opracowanie swego nowożytnego dziedzictwa. Zdecydowanie bardziej imponująco niż badania nad intere- sującym nas piśmiennictwem przedstawiają się prace o charakterze historycznym i bibliologicznym, a także z zakresu historii sztuki czy muzyki. Ponieważ nie możemy zamieścić tu bibliografii tych opraco- wań, wspominamy tylko kilkoro autorów, których studia są w naszym przekonaniu fundamentalne. Wypada zacząć od Pawła Sczanieckie- go4, niestrudzonego badacza dziejów i kultury intelektualnej opac- twa tynieckiego i świętokrzyskiego. Podobne znaczenie dla wspólnot żeńskich, ale i cystersów, mają prace Małgorzaty Borkowskiej5. Do 3 T. Silnicki, Z dziejów Kościoła w Polsce. Studia i szkice historyczne, PAX: Warszawa 1960, s. 461. 4 P. Sczaniecki, Benedyktyni polscy. Zbiór szkiców i opowiadań, Opactwo Benedyktynów: Tyniec 1989; idem, Tyniec, Znak: Kraków 11980, Tyniec: Kraków 22008 (wyd. poszerz.). 5 M. Borkowska, Słownik mniszek benedyktyńskich w Polsce, Opactwo Be- nedyktynów: Tyniec 1989; eadem, Życie codzienne polskich klasztorów żeńskich w XVII–XVIII wieku, PIW: Warszawa 1996; eadem, Słownik polskich ksień bene- dyktyńskich, Wyd. OO. Franciszkanów: Niepokalanów 1996; eadem, Z dziejów Opactwa Cystersów w Wąchocku, Agencja JP: Wąchock 1998; eadem, Panny sio- stry w świecie sarmackim, WN PWN: Warszawa 2002; eadem, Dzieje cystersów sulejowskich, Wyd. Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy: Kraków 2008; ~ 11 ~ kultura_RP_04.indb 11 2016-10-25 10:26:41 • MICHAŁ T. GRONOWSKI OSB, PIOTR URBAŃSKI • klasyki należą prace Karola Górskiego, którego zasługą jest m.in. wprowadzenie do obiegu naukowego postaci Magdaleny Mortęskiej6. Marianowi Kaniorowi zawdzięczamy studia przede wszystkim nad historią polskiej kongregacji Benedyktynów w XVIII stuleciu7. Nie- dawno ukazał się tom prac, wcześniej w większości niepublikowanych, Augustyna Ciesielskiego poświęcony cystersom8. Losy klasztornych bibliotek benedyktynek i benedyktynów są tematem licznych prac Jo- lanty Gwioździk9 i Jolanty M. Marszalskiej10, a kartuzów – Krzysztofa Nierzwickiego11. Anna Szylar z kolei pisała o szkołach benedyktynek12. Wspomnieć trzeba też zbiorową monografię Zakony benedyktyńskie w Polsce. Krótka historia (Opactwo Benedyktynów: Tyniec 1981). Niewątpliwie w stanie badań wyraźnie widać uprzywilejowanie be- nedyktynów i cystersów. Szczęśliwie przybywa prac poświęconych eadem, Zakony żeńskie w Polsce w epoce nowożytnej, Wyd. KUL: Lublin 2010, a przede wszystkim eadem, Leksykon zakonnic polskich epoki przedrozbiorowej, t. 1: Polska Zachodnia i Północna, t. 2: Polska Centralna i Południowa, t. 3: Wielkie Księstwo Litewskie i Ziemie Ruskie Korony Polskiej, Wydawnictwo DiG: Warszawa 2004–2008. 6 K. Górski, Matka Mortęska, Znak: Kraków 1971; idem, Pisma ascetycz- no-mistyczne benedyktynek reformy chełmińskiej, wyd. K. Górski, Jan Jachowski: Poznań 1939. 7 M. Kanior, Polska Kongregacja Benedyktyńska Świętego Krzyża 1709– 1864, Tyniec: Kraków 2000. 8 A. Ciesielski, Dziedzictwo cystersów. Prace wybrane, red. M. Starzyński, M. Zdanek, Wyd. TN Societas Vistulana: Kraków 2013. 9 J. Gwioździk, Biblioteka panien benedyktynek łacińskich we Lwowie (XVI– XVIII wiek), Wyd. UŚ: Katowice 2001; eadem, Księgozbiór benedyktynek lwowskich klasztoru pw. Wszystkich Świętych: katalog starych druków, Biblioteka Śląska: Ka- towice 2004; eadem, Kultura pisma i książki w żeńskich klasztorach dawnej Rzeczy- pospolitej XVI–XVIII wieku, Wyd. UŚ: Katowice 2015. 10 Katalog inkunabułów Biblioteki Opactwa OO. Cystersów w Szczyrzycu, kom. i oprac. J.M. Marszalska, Tyniec: Kraków 2002; J.M. Marszalska, Biblioteka opactwa Cystersów w Szczyrzycu do końca XIX stulecia: dziedzictwo wieków, Bi- blos: Tarnów 2007. 11 K. Nierzwicki, Biblioteki kartuzji kaszubskiej oraz jej konwentów filialnych w Berezie Kartuskiej i Gidlach, Bernardinum: Pelplin 2001. 12 A. Szylar, Działalność oświatowa benedyktynek sandomierskich w latach 1616–1865, TN KUL: Lublin 2002. ~ 12 ~ kultura_RP_04.indb 12 2016-10-25 10:26:41 • WPROWADZENIE DO LEKTURY TOMU • kamedułom w okresie nowożytnym13, choć wciąż punktem wyjścia pozostaje monografia Ludwika Zarewicza Zakon Kamedułów. Jego fundacje i dziejowe wspomnienia w Polsce i na Litwie14. Intensywne ba- dania nad kartuzami, a także kamedułami rozwija Rafał Witkowski15. Jeśli idzie o samo piśmiennictwo, dysponujemy m.in. edycjami kronik benedyktynek oraz wydaniem ich tekstów o charakterze ascetyczno- -mistycznym16. Wydany przez Stanisława Estreichera najstarszy spis książek ty- nieckiej biblioteki powstały za rządów opata Mikołaja Mieleckiego (1597), znajdujący się dziś w Bibliotece Jagiellońskiej (rkps 6208), stał się podstawą następującej konstatacji, sformułowanej przez Karola Es- treichera, który w 1964 r. podał do druku tekst swojego ojca: W książkach z Tarnowa znajdują się cenne zapiski świadczące, że rozma- ite idee, nawet idee reformacyjne, docierały do cel klasztornych. Mielec- ki wśród zakonników tynieckich nie był jedynym zwolennikiem nowych 13 R. Witkowski, Uwag kilka o eremach kamedulskich w Rzeczypospolitej szlacheckiej, w: Historia bliższa i dalsza: polityka, społeczeństwo, wojskowość. Studia z historii powszechnej i Polski, red. S. Kowal i in., Instytut Pedagogiczno-Artystycz- ny UAM: Poznań–Kalisz 2001, s. 161–225; W.J. Pałęcki, Służba Boża kamedułów w Polsce. Tradycje życia pustelni czego w świetle potrydenckiej liturgii rzymskiej (1605–1963), Wyd. KUL: Lublin 2012; J. Leclercq, Humanista eremita. Błogosła- wiony Paweł Giustiniani (1476–1528), przekł. E. Buszewicz, Tyniec: Kraków 2014; w ramach serii „Źródła Monastyczne” ukazały się również trzy tomy z przekładami dzieł Pawła Giustinianiego (t. 71–73). 14 L. Zarewicz, Zakon Kamedułów. Jego fundacje i dziejowe wspomnienia w Polsce i na Litwie, Władysław Jaworski: Kraków 1871. 15 R. Witkowski, Prosopographia polono-cartusiana, Institut für Anglistik und Amerikanistik Universität Salzburg: Salzburg 1997; idem, Jerzy Schwengel (1697–1766): przeor kartuzji kaszubskiej i dziejopis Kościoła, Wyd. Poznańskie – Instytut Historii UAM: Poznań 2004; idem, Zakon kartuzów w Europie Środkowej od początku XIV do połowy XVI wieku = The Carthusian Order in Central Europe from the Beginning of the Fourteenth to the Middle of the Sixteenth Century, cz. 1–2, Institut für Anglistik und Amerikanistik Universität Salzburg: Salzburg 2011. 16 Kronika benedyktynek sandomierskich, czyli Dzieje klasztoru sandomir- skiego od roku 1615. 30 października spisane w roku 1763 za przełożeństwa P. Ma- ryanny Siemianowski ksieni 13., wyd. A. Szylar, t. 1, Wyd. Diecezjalne: Sandomierz 2005; Kroniki benedyktynek poznańskich, oprac. M. Borkowska i in., Wyd. Miej- skie: Poznań 2001; Pisma ascetyczno-mistyczne… ~ 13 ~ kultura_RP_04.indb 13 2016-10-25 10:26:41 • MICHAŁ T. GRONOWSKI OSB, PIOTR URBAŃSKI • prądów. W XVI wieku w Tyńcu panowała ogólna atmosfera humanizmu i renesansu, reprezentowana m.in. także przez opata Hieronima Krzyża- nowskiego17. Wspomnieć trzeba, że to właśnie Mielecki wydaje się modelową postacią dla naszego postrzegania wczesnonowożytnego monastycy- zmu – z jednej strony kontynuował on humanistyczne tradycje i posia- dał takie wykształcenie, z drugiej zaś nadał im nowy, potrydencki rys. Po pierwsze, aby dokonać reformy Tyńca, udał się do Cluny w celu za- poznania się z obowiązującą tam interpretacją Reguły św. Benedykta, czego owocem było skopiowanie consuetudines kluniackich dla Tyń- ca. Po drugie, przeprowadzona przez niego reforma opactwa miała na celu związanie go z działalnością „kontrreformacyjną”, czego dowodzą kolejne wyprawy opata do Rzymu. Po trzecie, sam wykształcony na uniwersytetach w Padwie, Rzymie i Würzburgu, akcentował koniecz- ność kształcenia; wznowił zatem działalność, założonej jeszcze za- pewne przez opata Łowczowskiego, szkoły w opactwie, kształcącej na poziomie gimnazjalnym i wyższym (w zakresie teologii). Podarował też jej przyrządy pomiarowe, podkreślając wagę nauk ścisłych w sys- temie edukacji. Dodać można, że owo gimnazjum być może stało się później zalążkiem studium commune osiemnastowiecznych benedyk- tynów polskich. Po czwarte, uzupełniał bibliotekę o wiele ówcześnie wydawanych publikacji, w czym widać wyraźnie kontynuację huma- nistycznego profilu jego poprzedników18. Świadczy to o tynieckim renesansie i humanistycznych inspiracjach, pochodzących nie tylko z dzieł zgromadzonych autorów antycznych, ale również renesansu 17 Ogłosił go, z krótkim wstępem własnym, Karol Estreicher: S. Estreicher, Katalog tyniecki, „Rocznik Krakowski” 1965, t. 37, s. 7–35, cyt. s. 7. Następny kata- log tyniecki pochodzi z roku 1787 (LNNBU, Baw. 598): Tyniec. Catalogus librarum in Bibliotheca Tynensi […] A.D. 1787. Szerzej na ten temat: P. Sczaniecki, Umysło- wość i kultura duchowa klasztorów krakowskich za czasów Jana Kochanowskiego, w: Cracovia Litterarum. Kultura umysłowa i literacka Krakowa i Małopolski w dobie Renesansu. Księga zbiorowa Międzynarodowej Sesji Naukowej w czterechsetlecie zgonu Jan Kochanowskiego (w Krakowie, 10–13 października 1984 r.), red. T. Ule- wicz, Ossolineum: Wrocław 1991, s. 267–282. 18 T.M. Gronowski, Zwyczajny klasztor, zwyczajni mnisi. Wspólnota tyniec- ka w średniowieczu, Wyd. TN Societas Vistulana: Kraków 2007, s. 117, przyp. 297. ~ 14 ~ kultura_RP_04.indb 14 2016-10-25 10:26:41 • WPROWADZENIE DO LEKTURY TOMU • europejskiego (Petrarka, Erazm z Rotterdamu, Lorenzo Valla, Justus Lipsjusz, liczni historycy) i polskiego (Benedykt Herbest, Jakub Gór- ski, Andrzej Patrycy Nidecki). Z drugiej strony mnisi mieli możliwość zapoznania się z najnowszą literaturą polemiczną, reprezentowaną głównie przez jezuitów. Zgodnie z obyczajem epoki we wspomnianym katalogu pogrupowano książki tematycznie. W dziale Oratorum et aliorum authorum libri varii uderza obecność poezji nowołacińskiej, jak np. Compendium silvae poeticae distincte in theatra Ioannis Bap- tistae Rinaldi (Neapol 1583), listy Francesca Filelfa, Margarita poetica Alberti de Eph. [recte: de Eyb (1420–1475)], Melancholiae seu affec- tum melancholicum mirabilium et curatu difficiliorum (Kraków, przed 1595), a dodać też można, że w osobnym dziale znalazło się dwadzie- ścia osiem tytułów z zakresu nauk ścisłych i przyrodniczych. Dzisiejsza biblioteka tyniecka liczy zaledwie ok. 500 starych dru- ków19, z których tylko nieliczne wydają się interesujące, jeśli chodzi o poruszane w tym tomie zagadnienia. Z jej zasobów np. wydobyto i wykorzystano w tomie zbiór Centuria epigrammatum super vitam Divi Bernardi (Christianus Okelius: Svidinicii 1679). Niestety, bardzo obszerne kompendium Novus rei litterariae Ordinis Sancti Benedicti conspectus [….] Magnoaldusa Ziegelbaura (Joannes Caspar Memmel: Ratisbonae 1739) nie pozwala się zorientować w produkcji literackiej polskich benedyktynów. Trudno na razie ocenić, czy wśród zachowa- nych dzieł polskich mnichów i mniszek znajduje się dzieło dorównu- jące swym znaczeniem Holy Wisdom, or Directions for the Prayer and Contemplation angielskiego benedyktyna (a zarazem konwertyty) Au- gustine’a Bakera (1575–1641)20. Ze względu na odczuwalny wciąż niedostatek badań nad nowo- żytnym piśmiennictwem monastycznym w Polsce zdecydowaliśmy się na przygotowanie tomu o charakterze analityczno-interpretacyjnym, w którym najważniejsze miejsce zajmują studia nad tekstami. Oma- wiane dzieła reprezentują rozmaite gatunki literackie, oba języki (łaci- nę i polszczyznę), różne środowiska monastyczne. Zostały dobrane tak, 19 O losach biblioteki: ibidem, s. 35. 20 Na podstawie czternastu traktatów Bakera zbiór ten wydał pt. Sancta So- phia w Douay (Iohn Patté Thomas Fievet) w roku 1657 Serenus Cressy. ~ 15 ~ kultura_RP_04.indb 15 2016-10-25 10:26:42 • MICHAŁ T. GRONOWSKI OSB, PIOTR URBAŃSKI • aby książka miała charakter interdyscyplinarny. Choć dominuje w niej perspektywa literaturoznawcza, obecne są także rozprawy poświęcone artefaktom, historyczno-kulturowe i muzykologiczna. Pomieszczone tu prace – w naszym przekonaniu reprezentatywne dla interesującego nas zagadnienia – składają się na próbę syntezy. Celem naszego tomu jest więc przebadanie świata wartości przekazanego w wybranych tek- stach powstałych przede wszystkim w klasztorach benedyktyńskich (męskich i żeńskich), a także – ubocznie, ze względu na brak materia- łów – cysterskich. Szczególnym czasem jest okres renesansu opactwa w Tyńcu, który nastąpił za rządów opatów Jana Łowczowskiego, Hie- ronima Krzyżanowskiego i właśnie Mikołaja Mieleckiego. Celem otwierającej tom rozprawy niżej podpisanych (Stare wino w nowych bukłakach? Dziedzictwo średniowiecznych mnichów wobec wyzwań epoki potrydenckiej i humanizmu) jest wprowadzenie w świat monastycznego życia i wartości. Próbujemy także zarysować najważ- niejsze problemy metodologiczne wynikające z niuansów terminolo- gii, jak również odmiennych struktur organizacyjnych czy – w wielu przypadkach – burzliwej historii, różnorodności zachowanych źródeł. Dopiero to wszystko pozwoli na zrozumienie, dlaczego redaktorzy podjęli takie a nie inne decyzje, a także będzie uzasadnieniem samego kształtu i charakteru tomu. Studium Michała T. Gronowskiego poświęcone programowi ideowemu obrazów umieszczonych w zapleckach stalli tynieckich jest próbą zrekonstruowania swoistego dla epoki przesłania duchowego, jakie nieznany artysta w XVII w. zaprezentował mnichom i wiernym (Między tradycją a reformą. Wartości monastyczne na obrazach w ty- nieckich stallach). Obraz siedemnastowiecznej doskonałej benedyk- tynki kreśli Jolanta Gwioździk (Benedyktynka doskonała [Pektoralik duchowny, 1681]). Marcin Godawa zajmuje się polskim tłumacze- niem jednego z najważniejszych nowożytnych tekstów poświęconym propagowaniu monastycznej ascetyki (Kąpiel duszna albo ćwiczenie żywota duchownego [1609] benedyktyńskim wydarzeniem formacyj- nym). Praca Michała Czerenkiewicza, analizująca kult wizerunku Matki Bożej Tuchowskiej, ukazuje problematykę związaną z maryj- nym aspektem duchowości benedyktyńskiej, a zarazem cudownością generującą popularność wizerunku (Mirakularny wymiar duchowości ~ 16 ~ kultura_RP_04.indb 16 2016-10-25 10:26:42 • WPROWADZENIE DO LEKTURY TOMU • benedyktynów na przykładzie kultu Matki Bożej Tuchowskiej). Na przy- kładzie osiemnastowiecznego zbioru epigramatów Anna Kapuściń- ska rekonstruuje etos cysterski (Centuria epigrammatum super vitam Divi Bernardi. Etosu cysterskiego demonstracja kunsztowna: między perspektywą biograficzną a uniwersalnym wzorem cnoty). Wątek ten kontynuuje Janusz S. Gruchała w studium nad tekstami Przemysła- wa Domiechowskiego, badającym ascetykę i pobożność cysterską (Kartka z dziejów cysterskiego piśmiennictwa ascetycznego. Twórczość opata szczyrzyckiego Przemysława Domiechowskiego). Tradycję śre- dniowiecznego kultu św. Hildegardy w okresie nowożytnym omawia Tomasz Nastulczyk (Święta Hildegarda w siedemnastowiecznych Sta- niątkach). Twórczość najlepszego w Polsce łacińskiego poety-bene- dyktyna, Benignusa Buchowskiego, jest tematem studium Barbary Milewskiej-Waźbińskiej (Symbolika krzyża w łacińskim panegiryku ku czci prymasa Teodora Potockiego). Obecność benedyktynów w świecie wartości akademickich bada na materiale tekstów okolicznościowych Elwira Buszewicz (Fragmenty wielkich [księgo]zbiorów. Okolicznościo- we publikacje Kazimierza Fortunata Albrychowicza związane z pro- mocjami na Uniwersyteckie Krakowskim). Akomodację świeckich tekstów do muzyki na potrzeby mniszek, a zarazem ich kulturę mu- zyczną, omawia Magdalena Walter-Mazur (In te credo sponse ama- te. Arie i duety ze spuścizny muzycznej sandomierskich benedyktynek jako świadectwo ich pobożności indywidualnej i wspólnotowej). Do- konana przez Krzysztofa Obremskiego analiza dzieła Jędrzeja Kito- wicza ukazuje (przyznajmy – zaskakującą) niską pozycję, jeśli chodzi o społeczny szacunek, zakonów mniszych pod koniec interesującego nas okresu (Status benedyktynów w Opisie obyczajów za panowania Augusta III ks. Jędrzeja Kitowicza). Studium to jednocześnie – co pra- gniemy pokreślić – dowodzi wierności mnichów swojemu powołaniu i zupełnego chyba niezrozumienia ich duchowości oraz stylu życia przez społeczność sarmacką. Tom kończy nasza próba naszkicowa- nia dziejów literatury monastycznej w Pierwszej Rzeczypospolitej (Nowożytne piśmiennictwo monastyczne w Pierwszej Rzeczypospolitej. Zarys) – z pewnością niepełna, ale ukazująca najważniejsze proce- sy, zjawiska, autorów i teksty, a jednocześnie sugerująca perspektywy dalszych poszukiwań. ~ 17 ~ kultura_RP_04.indb 17 2016-10-25 10:26:42 • MICHAŁ T. GRONOWSKI OSB, PIOTR URBAŃSKI • Praca nad tomem Monastycyzm XV–XVIII wieku. Tradycja śre- dniowieczna wobec wyzwań nowożytnego humanizmu przekonała nas bowiem, że warto kontynuować rozpoczęte badania. Wydobyte z zapomnienia teksty z kręgu monastycznego, pozytywne poczucie niedosytu, wielość zagadnień i problemów czekających na naukową refleksję, a także grono badaczy chętnych do podjęcia nowych wyzwań ośmiela nas do zaanonsowania serii Studia monastica recentioris aevi, której pierwszy tom ukaże się niebawem w Wydawnictwie Tyniec. Ma- rzy się nam również przygotowanie w przyszłości repertorium dzieł polskiej rodziny zakonów monastycznych, na kształt ujęć Adalberta de Vogüégo czy Elisabetty Guerrieri21. Pragniemy serdecznie podziękować Pani Profesor Alinie Nowic- kiej-Jeżowej za możliwość przygotowania tomu w ramach kierowane- go przez nią projektu. Słowa wdzięczności kierujemy do wszystkich Autorek i Autorów, którzy zechcieli przyjąć nasze zaproszenie do współpracy. Najuprzejmiej dziękujemy recenzentom książki, Siostrze Doktor Małgorzacie Borkowskiej OSB i Ojcu Opatowi Doktorowi Piotrowi Chojnackiemu OCist za wszystkie uwagi, natomiast Pani Doktor Elżbiecie Wiater za opiekę redakcyjną nad książką i konsulta- cje teologiczne. Michał T. Gronowski OSB Piotr Urbański 21 A. de Vogüé, Histoire littéraire du mouvement monastique dans l’antiquité. Première partie. Le monachisme latin, t. 1–12, Éditions du Cerf: Paris 1991–2008; E. Guerrieri, Clavis degli autori camaldolesi: secoli XI–XVI, Sismel: Firenze 2012. ~ 18 ~ kultura_RP_04.indb 18 2016-10-25 10:26:42
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Monastycyzm XV-XVIII w.
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: