Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00100 008257 15705381 na godz. na dobę w sumie
Morze Bałtyckie - ebook/pdf
Morze Bałtyckie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 129
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7845-729-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> podróże
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dostęp do Bałtyku, nazywanego morzem śródziemnym północnej Europy, niewątpliwie wpływa na atrakcyjność naszego kraju. Książka Morze Bałtyckie to interesujące opisy wybrzeża, plaż, wysp i kurortów, wzbogacone o wspaniałe fotografie wskazujące na rzeczywiste bogactwo polskiego wybrzeża.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

s k a r b y n a t u r y i a r c h i t e k t u r y Morze BAŁTYCKIE Historia Morza Bałtyckiego Fauna i flora Bałtyku Polska Wyspy (Wolin i Uznam) Wybrzeże Trzebiatowskie Wybrzeże Słowińskie Pobrzeże Kaszubskie Mierzeja Helska Mierzeja Wiślana Wybrzeże Staropruskie litwa Łotwa Estonia Estonia – wysPy Finlandia Finlandia – wysPy szwEcja szwEcja – wysPy dania – wysPy niEmcy niEmcy – wysPy 4 6 9 16 24 43 55 60 64 67 72 79 84 91 96 100 107 115 123 127 Historia morza BaŁtyckiEgo Jezioro Ancylusowe ok. 9,5–8 tys. lat temu Ląd Jeziora (woda słodka) Lodowce Morza (woda słona) Współczesne wybrzeże Współczesne granice Morze Litorynowe ok. 7 tys. lat temu Ląd Jeziora (woda słodka) Morza (woda słona) Współczesne wybrzeże Współczesne granice od jeziora lodowego do morza mya Historia Bałtyku, jednego z najmłodszych mórz na Ziemi, dzieli się na kilka etapów. Około 13 tys. lat temu wody cofającego się, topniejącego lodowca zalały śródlądową nieckę, tworząc Bałtyc- kie Jezioro Lodowe, które zajmowało obszar zbliżony do dzisiej- szego Bałtyku, lecz miało poziom wyższy o 20 m niż współcze- sny ocean. W miarę, jak lodowiec topniał, nadmiar wody spływał do Morza Białego i Morza Północnego. Panujący wówczas klimat polarny nie sprzyjał rozwojowi fauny i flory, która ograniczała się do najwytrzymalszych gatunków słodkowodnych. Dziesięć tysięcy lat temu słodka woda z topniejącego lodow- ca wtargnęła do znajdującego się na zachodzie oceanu, a z półno- cy napływała słona woda z Morza Północnego. Bałtyckie Jezioro Lodowe uzyskało stałe połączenie z oceanem i stało się mo- rzem. Nazwano je Morzem Yoldiowym od żyjącego w nim bar- dzo licznie małża Yoldia arctica. Tysiąc lat później po lodowcu pozostały już tylko niewielkie, izolowane fragmentu lądolodu, a obszar współczesnego Pół- wyspu Skandynawskiego zaczął się podnosić, co zaowocowało odcięciem Morza Yoldiowego od oceanu. Powstał słodkowodny zbiornik zasilany wodami rzek, zwany Jeziorem Ancylusowym od żyjącego w nim ślimaka Ancylus fluviatilis. Około 7 tys. lat temu podniósł się poziom wód oceanu światowego, które przez Cieśniny Duńskie wtargnęły z Morza Północnego do Jeziora Ancylusowego, przekształcając go w Mo- rze Litorynowe, nazwane tak od licznie występującego w nim ślimaka Littorina littorea. Trzy tysiące lat temu podniosło się dno w Cieśninach Duń- skich, utrudniając dopływ słonej wody do Morza Litorynowego, które przekształciło się w słonawe Morze Politorynowe – za- czął kształtować się Bałtyk taki, jakim znamy go dziś. Tysiąc lat temu zadomowił się w nim małż Mya arenaria, który przywę- drował tu z Ameryki Północnej przyczepiony do łodzi wikingów. I to właśnie na jego cześć geolodzy ochrzcili tę fazę rozwoju Bał- tyku Morzem Mya. 0200400km0200400km Panowanie na Bałtyku W tomie I wydanego w 1880 r. Słownika geograficznego Kró- lestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich można przeczy- tać: „Bałtyckie morze, Bałtyk (od łotewskiego słowa bałtos, biały, z powodu barwy niektórych jego brzegów pokrytych białym, wapiennym kamieniem), po niemiecku zwane Ostsee, to jest Morze Wschodnie; zwane dawniej Wendzkiem lub Sarmackiem, wielka zatoka Morza Niemieckiego, oblewająca brzegi północno-zachodniej części rossyi, wschodniej Szwecyi i Danii, i północnej części Prus. Przypuszczają, że już Fenicy- anie nawiedzali te brzegi, kupując tu bursztyn; ale rzecz ta nie jest udowodniona. rzymianie rzeczywiście docierali do brze- gów Morza Bałtyckiego, nazywając je Kodańską zatoką (Sinus Codanus). Potem rozmaite narody zamieszkiwały południowe brzegi tego morza; najpotężniejsi z nich byli Wendowie, naród słowiański, i od nich morze bałtyckie nazywano Wendzkiem albo Wendyjskiem. W północnej i północno-wschodniej jego stronie mieszkali Finnowie, w zachodniej Gotowie i inne naro- dy germańsko-skandynawskie, całe zaś pomorze bałtyckie od Wisły do elby, czyli Laby, zamieszkiwały słowiańskie plemiona rozmaitych nazwisk”. Znaczenie Bałtyku zawsze było bardzo duże. W starożyt- ności na bałtyckim wybrzeżu pozyskiwano bursztyn, ceniony przez ówczesnych mieszkańców basenu Morza Śródziemnego na równi ze złotem. Wyprawiano się także w te rejony w po- Bitwa pod Oliwą – bitwa morska między flotami polską i szwedzką w 1627 r. (fragment obrazu Stefana Płużańskiego) Duński okręt flagowy Christianus Qvintus podczas bitwy o Køge Bay w 1677 r. (fragment obrazu Christiana Mølsteda) szukiwaniu niewolników. Od średniowiecza nadmorskie porty zaczęły mieć znaczenie przede wszystkim handlowe i tak już zostało do dziś, zmieniały się jedynie towary, które ładowano na statki. Konflikty o panowanie na Morzu Bałtyckim wybuchały wtedy, gdy któremuś z państw zamarzyła się hegemonia i całko- wita kontrola nad szlakami handlowymi, a co za tym idzie – za- garnięcie wszystkich wynikających z tego zysków. Najogólniej rzecz ujmując, panowanie na Bałtyku można po- dzielić na kilka okresów, na które przypada dominacja konkret- nego państwa. W X w. szlaki handlowe opanowali Duńczycy, którzy w XIII w. ustąpili miejsca Niemcom kontrolującym Hanzę. Niemiecką dominację zakończyli w XVI w. Szwedzi, a w XVIII w. Szwedów pokonali rosjanie. Wiek XIX i pierwsza połowa wieku XX to ponownie czas panowania niemieckiego. MOrZe BAłTYCKIe | Historia morza BaŁtyckiEgo 5 Fauna i Flora BaŁtyku Bałtyk nie zalicza się do mórz obfitujących w organizmy żywe. Wpływ na to ma niskie zasolenie, które w dodatku maleje wraz oddalaniem się na wschód od łączącej go Morzem Północnym cieśniny Kattegat, obniżając się z 30‰ na zachodnich krańcach do 3‰ w najdalej wysuniętych na północ i wschód partiach za- tok Botnickiej i Fińskiej. Świat roślin Świat roślin reprezentuje fitoplankton i fitobentos. Pierwszą grupę tworzą glony unoszące się w wodzie, na które skal- da się ponad 700 gatunków. Dominują okrzemki, bruzdnice oraz sinice. Skład fitoplanktonu nie jest jednolity. Im dalej na wschód i północ, tym mniej w nim gatunków typowo morskich, a więcej słodkowodnych. Fitobentos to rośliny porastające przybrzeżne partie mor- skiego dna. W Bałtyku występują zielenice (np. gałęzatka), bru- natnice (np. morszczyn), krasnorosty (np. widlik) oraz rośliny kwiatowe (np. trawa morska). Morszczyn pęcherzykowaty z gromady brunatnic (Dania) 6 MOrZe BAłTYCKIe | Fauna i Flora BaŁtyku Dorsz bałtycki Świat zwierząt Bałtyckie królestwo zwierząt tworzą: zooplankton, zoobentos, nekton i awifauna. Zooplankton to jedno- i wielokomórkowe organizmy zwierzęce unoszące się w wodzie. Tworzą go skoru- piaki (widłonogi, wioślarki, szczeponogi), wrotki, pierwotniaki i krążkopławy (meduzy). Skład i charakter zooplanktonu zmie- nia się wraz z oddaleniem się od cieśniny Kattegat ze słonowod- nego na słodkowodny. Nekton to zwierzęta pływające w wodzie, czyli ryby i ssaki morskie. W Bałtyku żyje 26 gatunków ryb morskich, a także kil- ka gatunków typowych dla wód słodkich, jak i takich, które do- brze czują się w obu środowiskach. Użytkowe znaczenie mają śledzie, szproty i dorsze, bytujące z dala od brzegu. W rejonach przybrzeżnych zadomowiły się takie gatunki, jak: kur diabeł, węgorzyca oraz ostropłetwiec. Przy samym brzegu, zwłaszcza w pobliżu ujść rzek, a także w zatokach i zalewach, spotyka się przedstawicieli gatunków słodkowodnych, np. okonie, płocie, sandacze i szczupaki. Bałtyckie ssaki to przede wszyst- kim foki (szara, obrączkowana i pospolita) oraz morświny, zaliczane do waleni. Nadbałtycką awifaunę tworzą różne gatunki mew, kaczek, łabędzi i gęsi. Foka pospolita na plaży wyspy Wolin Mewy na falochronie na niemieckim wybrzeżu Bałtyku Wybrzeże wyspy Wolin – Międzyzdroje i klify w Wolińskim Parku Narodowym Plaża w Świnoujściu Polska wysPy wolin i uznam W olin, największa polska wyspa (powierzchnia: 265 km2), Od wyspy Uznam oddziela ją rzeka Świna, a od lądu leży między Zatoką Pomorską a Zalewem Szczecińskim. rzeka Dziwna i Zalew Kamieński. Do Polski należy także część sąsiedniej Ujście Świny w Świnoujściu rozdzielające wyspy Wolin i Uznam wyspy Uznam (90 km2; pozostała część znajduje się w granicach Niemiec). krajobraz W krajobrazie Wolina dominują wzgórza morenowe, a najwyżej położony punkt osiąga wysokość 115 m n.p.m. Wybrzeże od strony Bałtyku jest piaszczyste, z wyd- mami i klifami, a od strony Zalewu Szczecińskiego, Dziwny i Zalewu Kamieńskiego – podmokłe (nazwa „Wolin” pochodzi od słowiańskich słów oznaczających takie właśnie tereny). Na wyspie jest kilka jezior. Naj- większe z nich, Wicko Wielkie, ma 12 km2 powierzch- ni. Część Wolina objęto ochroną, tworząc w 1960 r. Woliński Park Narodowy o powierzchni 109 km2. Świnoujście Świnoujście (41 tys. mieszkańców), największe miasto na Wolinie, zaj- muje także polską część wyspy Uznam. W jego granicach znajdują się ponadto czterdzieści dwie małe, niezamieszkane wysepki. Pierwszą hi- storyczną osadą był tu gród Wolinian, zdobyty przez Mieszka I. Prawa miejskie nadano osadzie w 1765 r. Symbolem miasta, często reprodukowanym na widokówkach i w folde- rach, jest stawa Młyny – znak nawigacyjny z drugiej połowy XIX w. w kształ- cie wiatraka stojący na końcu falochronu. Także falochron wart jest uwagi. Ma 1400 m długości i jest najdłuższym kamiennym falochronem w europie. Stawa Młyny w Świnoujściu MOrZe BAł TYCKIe | Polska – wysPy 9 Latarnia morska, oddana do użytku w 1858 r., stoi u wejścia do portu. Jest najwyższa na całym polskim wybrzeżu – ma 68 m wysokości. emitowane przez nią światło można dostrzec z odległości 46 km. Obiekt udostępniono do zwiedzania, a z balkonu widokowego roztacza się niezapomniana panorama. W Świnoujściu zachowało się wiele ciekawych zabytków architektu- ry sakralnej i militarnej. Pierwsze reprezentują kościoły Chrystusa Kró- la z XVIII w. i Stella Maris z XIX w., drugie – XIX-wieczne forty wcho- dzące w skład Twierdzy Świnoujście: Anioła, Zachodni i Gerharda. Wyjątkowo atrakcyjnie prezentuje się zwłaszcza Fort Anioła, którego nazwa jest aluzją do rzymskiego Zamku Świętego Anioła. Przybywający do Świnoujścia letnicy cenią sobie zwłaszcza piękną plażę. wolin Gród Wolinian (5 tys. mieszkańców) – w X w. legendarna siedziba wikingów, zwana Jomsborgiem – prawa miejskie uzyskał w 1278 r. W średniowieczu był jednym z największych europejskich miast, a bogactwo i rozwój zawdzięczał handlowi, któremu sprzyjało położenie. Latarnia morska w Świnoujściu O dumnej i barwnej przeszłości przypomina organizowany co roku, cieszący się ogromną popularnością Festiwal Słowian i Wikingów. Z zabytków kultury materialnej uwagę zwraca przede wszystkim im- ponująca katedra św. Mikołaja, której odbudowę zakończono w 1998 r. (w czasie II wojny światowej legła w gruzach). Pierwsza wzmianka o tym halowym kościele pochodzi z 1288 r. O pogańskiej przeszłości miasta – chrystianizację przeprowadzono w latach 1124–1128 – przypomina stojący na rynku posąg pogańskiego bożka Trygława. 10 MOrZe BAł TYCKIe | Polska – wysPy Posąg Trygława w Wolinie Panorama Wolina Katedra św. Mikołaja w Wolinie Plaża w Międzyzdrojach Aleja Gwiazd w Międzyzdrojach
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Morze Bałtyckie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: