Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00305 005901 13251566 na godz. na dobę w sumie
My z Nich 2 - ebook/pdf
My z Nich 2 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 212
Wydawca: BEL Studio Język publikacji: polski
ISBN: 9788377983683 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> filologia polska
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Tom zawiera 17 tekstów, prezentujących tę samą liczbę językoznawców, napisanych przez 19 autorów i współautorów. Układ tomu jest alfabetyczny, według nazwisk przywoływanych językoznawców. Podobnie jak w pierwszym tomie cyklu My z Nich, sporo miejsca zajmują teksty przypominające sylwetki naukowe językoznawców polonistów (Czesław Bartula, Kazimierz Dejna, Monika Gruchmanowa, Marian Kucała, Stefan Reczek, Stanisław Urbańczyk, Alfred Zaręba), działających w różnych ośrodkach naukowych w kraju3, sięgnięto też po doświadczenia polonistyki emigracyjnej w tekście o Stanisławie Westfalu. Nie mniej miejsca poświęcono dla przypomnienia dorobku naukowego slawistycznego (Tadeusz Milewski, Alfred Zaręba, Czesław Bartula), a zwłaszcza rutenistyki (Władysław Kuraszkiewicz, Michał Łesiów), białorutenistyki (Antonina Obrębska-Jabłońska, Halina Turska), bohemistyki (Stanisław Urbańczyk), sorabistyki (Ewa Rzetelska-Feleszko), a także osiągnięć indoeuropeistyki (Adam Heinz, Tadeusz Milewski), lituanistyki (Halina Turska, Stanisław Westfal), filologii klasycznej (Adam Heinz, Tadeusz Milewski) i językoznawstwa ogólnego (Adam Heinz, Tadeusz Milewski).
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

STEFAN RECZEK (1923–1993) KAZIMIERZ OŻÓG EWA ORONOWICZ-KIDA MAŁGORZATA KUŁAKOWSKA Uniwersytet Rzeszowski Widzieć bowiem fakty językowe w ich wzajemnym uzależnieniu oraz postrzegać ich związek z myślą i działalnością człowieka – to właśnie znaczy rozumieć rolę i piękno języka. Stefan Reczek Stefan Reczek – między polszczyzną historyczną a kulturą języka Stefan Reczek urodził się 28 sierpnia 1923 roku w Nowym Sączu. Ojciec, Woj- ciech, zmarł przed Jego urodzeniem. Matka, Florentyna, samotnie wychowywała trójkę dzieci – starszego syna Eugeniusza oraz bliźniaki – Stefana i Stanisławę. Stefan ukończył szkołę powszechną w Nowym Sączu i kontynuował naukę w gim- nazjum. Przerwał ją w 1939 roku wybuch wojny. W roku 1943 wstąpił do Armii Krajowej. Walczył w batalionie „Barbara” 16 Pułku Piechoty Armii Krajowej. Za 128 udział w walkach partyzanckich został w latach osiemdziesiątych XX wieku od- znaczony Krzyżem Partyzanckim oraz Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Po zakończeniu wojny chciał kontynuować naukę w Nowym Sączu, jednak w 1945 roku, by uniknąć represji za przynależność do AK, musiał wyjechać na Ziemie Zachodnie. W 1946 roku zdał maturę w Świdnicy i rozpoczął studia po- lonistyczne na Uniwersytecie Wrocławskim. Gdy był studentem drugiego roku, został pomocnikiem asystenta, a potem asystentem w Katedrze Języka Polskiego, kierowanej przez Stanisława Rosponda. W czasie studiów powstały pierwsze artykuły Stefana Reczka poświęcone historii języka i onomastyce. W 1951 roku uzyskał tytuł magistra. Nadal pracował w Katedrze Języka Polskiego Uniwersy- tetu Wrocławskiego, a w 1952 rozpoczął współpracę z Państwową Wyższą Szkołą Pedagogiczną we Wrocławiu1. W 1962 roku uzyskał tytuł doktora nauk huma- nistycznych na podstawie rozprawy Studia leksykalne część I i II, którą napisał pod kierunkiem Stanisława Rosponda. Jednym z recenzentów był Stanisław Bąk. Stefan Reczek był nie tylko badaczem języka, ale także znakomitym popula- ryzatorem wiedzy o nim. Wiedzę tę przekazywał w audycjach radiowych i w fe- lietonach pisanych do wrocławskich gazet2. Niejednokrotnie podkreślał, że czy- telnicy i słuchacze nie tylko chcą znać język – chcą go także rozumieć (1957: 8). W 1964 roku jako młody badacz języka wyjechał do Rzeszowa, by pracować w filii Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie. Był jednym z inicjatorów usa- modzielnienia się rzeszowskiego ośrodka akademickiego. Od początku pobytu w Rzeszowie łączył pracę naukową i dydaktyczną z pełnieniem funkcji organi- zacyjnych na uczelni. W latach 1965–1968 był pierwszym dziekanem Wydziału Filologicznego na młodej rzeszowskiej uczelni – Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie, a w latach 1973–1975 kierownikiem Katedry Literatury i Języka Polskiego. Pełnił też trzykrotnie funkcję prorektora WSP. W latach 1973–1975 był prorektorem do spraw nauki, w 1975–1978 – prorektorem do spraw dydaktyki i wychowania, zaś w latach 1981–1984 ponownie prorektorem do spraw dydakty- ki. W roku 1968 otrzymał stanowisko docenta, a w roku 1990 – tytuł profesora. Recenzentami dorobku naukowego w przewodzie profesorskim byli: Władysław Lubaś, Jan Basara i Stanisław Grzeszczuk. W Rzeszowie Stefan Reczek wspierał także działania na rzecz rozwoju kultury i nauki w regionie. Był współzałożycielem „Kwartalnika Rzeszowskiego”, pisma młodzieżowego „Prometej” oraz „Rocznika Naukowo-Dydaktycznego WSP”, 1 Współpracę tę kontynuował po przeniesieniu tej uczelni do Opola do 1964 roku. 2 Po wyjeździe Stefana Reczka do Rzeszowa prowadzenie rubryki zatytułowanej Rzecz o języku w „Słowie Polskim” powierzono młodemu stażyście, 22-letniemu wówczas, Janowi Miodkowi. Kazimierz Ożóg, Ewa Oronowicz-Kida, Małgorzata Kułakowska 129 przekształconego 1991 roku w „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie”. Należał do grona współtwórców „Rzeszowskiego Towarzystwa Naukowego”. Działał w wielu instytucjach i stowarzyszeniach naukowych, m.in. w Komisji Językowej PAN, w Polskim Towarzystwie Językoznawczym i we Wro- cławskim Towarzystwie Naukowym. Za upowszechnianie wiedzy o języku polskim został uhonorowany „Nagro- dą im. Witolda Doroszewskiego”. Otrzymał także Złoty Krzyż Zasługi i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski oraz Medal Komisji Edukacji Narodowej. Profesor Stefan Reczek zmarł 31 marca 1993 roku w Rzeszowie. Odszedł od nas przedwcześnie. Kończył opracowanie słownika, który miał nosić tytuł Tysiąc razy poprawnie po polsku, planował także napisanie słownika poświęconego staropolskiej frazeologii. Współpracownicy Profesora Stefana Reczka z rzeszowskiej polonistyki nie mieli nigdy najmniejszych wątpliwości, że całe swoje naukowe życie poświęcił wzbogacaniu wiedzy o języku polskim. Dlatego często, co jeszcze wielu pamięta, za Łukaszem Górnickim powtarzał słowa: I nasz język polski rychło by urósł, gdy- byśmy się go rozmiłowali…, które zresztą uczynił także mottem swojej pierwszej książki Nasz język powszedni (1957). Profesor Stefan Reczek we wszystkich publikacjach upowszechniających wiedzę o polszczyźnie uwzględniał historyczne spojrzenie na język, „tropił i rozwiązywał zagadki”3. Badanie polszczyzny historycznej było bowiem pierwszym i najważ- niejszym nurtem badań Profesora. Pierwsze artykuły Stefana Reczka obejmują analizę słownictwa staropolskiego i języka zabytków dawnej polszczyzny, np.: Od naboya Psałterza puławskiego. Drobiazg ze słownictwa staropolskiego (1951), Staro- polskie jęciec – nowopolskie jeniec (1952) Staropolskie uwłoczyć i derywaty. Dzieje łacińskiej kalki w średniowiecznej polszczyźnie literackiej (1954), Uwagi o staropol- skim języku literackim od Średniowiecza do Renesansu (Na podstawie przekładów Psałterza) (1955). Teksty, pisane nieraz jeszcze w czasie studiów, są wnikliwymi analizami wyrazów staropolskich. Autor tropił ich drogi przedostawania się do polszczyzny, jak np. kalki z łaciny uwłoczyć, odtwarzał zapomniane znaczenia, np. wyrazu staropolskiego naboj w znaczeniu ‚napaść’. Miał przeczucie, że z „tej roboty wykroi się dla polskiego biblisty niejeden temat do rozważań” (1955: 155). Badania staropolskiego stylu psałterzowo-biblijnego opierają się w dużej mierze na analizie słownictwa, na badaniu synonimiki oraz semantyki poszczególnych wyrazów. 3 Opinia Władysława Lubasia, zamieszczona we wniosku o nadanie tytułu profesora Stefano- wi Reczkowi (informacja na podstawie wspomnienia o Stefanie Reczku autorstwa Feliksa Pluty w czasopiśmie Uniwersytetu Opolskiego „Indeks” nr 11–12 2008). Stefan Reczek – między polszczyzną historyczną a kulturą języka 130 Z badań słownictwa staropolskiego wyrósł także w 1968 roku Podręczny słow- nik dawnej polszczyzny. Jest to opus vitae Profesora, dzieło niezwykle ważne nie tylko dla badaczy staropolskiej leksyki, ale także dla wszystkich miłośników dawnej polszczyzny. Językoznawstwo polskie otrzymało słownik, do którego są do dziś odsyłani poszukiwacze staropolskich odpowiedników współczesnych wyrazów, np. na stronie www.staropolska.pl. Także twórcy przyszłego cyfrowego słownika polszczyzny niewspółczesnej (Mykowiecka, Rychlik, Waszczuk 2014) wybrali jako podstawowe źródło słownik Stefana Reczka. Do dziś bowiem, jak we Wstępie podkreślał Autor, dzieło to jest więc dla tych, którzy studiują filologię polską, dla nauczycieli języka polskiego i li- teratury oraz dla pisarzy, których zainteresowania twórcze kierują się ku dawniejszym epokom. Wydaje się, że Słownik mógłby też w wielu wypadkach stać się pierwszą po- mocą dla specjalistów z innych dziedzin nauk humanistycznych, np. dla historyków, prawników itd. Słownik składa się dwóch symetrycznych pod względem ilości haseł czę- ści. „Część pierwsza – jak pisał Autor – zawiera około 20 000 głównych haseł staropolskich, objaśnionych współczesnymi odpowiednikami znaczeniowymi”, natomiast „część druga jest odwróconym indeksem części pierwszej” (1968: III) i została ona stworzona na potrzeby stylizacji archaicznej. Funkcję tę spełnia z powodzeniem do dziś. Budowa słownika umożliwia znalezienie staropolskich ekwiwalentów współczesnych wyrazów w części drugiej, a następnie ustalenie, przy użyciu cytatów z literatury staropolskiej, zamieszczonych w części staro- polsko-nowopolskiej, który z nich odnosi się do wybranej epoki. Należy bowiem nadmienić, że materiał leksykalny opracowany w słowniku obejmuje okres od XIII do XVIII wieku. Podziw budzić może nie tylko zebrany i opracowany materiał, ale także – przy tak dużej rozpiętości czasowej – umiejętność selekcji i oddzie- lenia tego, co istotne i potrzebne, od tego, co rzadkie i mniej ważne. Wiele prac popularyzujących wiedzę o języku polskim Profesor poświęcił podobnym zagad- nieniom, przedstawiając w nich dzieje poszczególnych wyrazów. Stefan Reczek niejednokrotnie w esejach popularyzujących wiedzę o polszczyźnie objaśniał zagadnienia gramatyki historycznej, tak też postąpił we Wstępie do Podręcznego słownika dawnej polszczyzny. Ta postawa jest do dziś ważna dla badaczy polsz- czyzny historycznej w rzeszowskim środowisku, dlatego podręcznik do fonetyki historycznej języka polskiego został zatytułowany Na tropach przeszłości języka (Kułakowska, Myszka 2013). Stefan Reczek był także dialektologiem. Badał przede wszystkim śląskie gwary, zajmował się głównie analizą słownictwa. We wstępie do zbioru artykułów Język nasz powszedni opisał jedną ze swoich wypraw badawczych. Opisowi gwar śląskich Kazimierz Ożóg, Ewa Oronowicz-Kida, Małgorzata Kułakowska 131 poświęcił kilka rozpraw i artykułów: Śląskie šelok i vagnol. Przykłady słowotwórczej percepcji wyrazów złożonych (1957), Ze studiów nad śląskim słownictwem rolni- czym (1964). Opublikował także Teksty gwarowe z Lichwina pod Tarnowem (1960). Wybór tej miejscowości może świadczyć o przywiązaniu do stron rodzinnych, bowiem właśnie z Lichwina pochodziła rodzina ojca Stefana Reczka. Nazwisko Stefana Reczka wiąże się w polskim językoznawstwie także z na- zewnictwem, a zwłaszcza z onomastyką literacką. Współcześnie powszechnie uznaje się, że wieloaspektowe badania nazw własnych w różnych tekstach li- terackich zapoczątkował Jego artykuł zatytułowany O nazwiskach bohaterów komedii polskiej XVIII wieku (1953). Zasługuje on na uwagę nie tylko dlatego, że zainicjował rozwój polskiej onomastyki stylistycznej, ale także dlatego, że jego autorem był student III roku filologii polskiej. Fakt ten bezsprzecznie dowodzi, że od początku naukowej drogi Stefan Reczek był człowiekiem o nieprzeciętnej inte- ligencji, ogromnej wiedzy, a formułowane przez Niego naukowe tezy odznaczały się oryginalnością, dojrzałością i nowatorstwem. O doniosłości tego artykułu dla rozwoju polskiego językoznawstwa świadczy fakt, że tekst został zdigitalizowany i opracowany do udostępnienia w Internecie przez Muzeum Historii Polski w ra- mach prac podejmowanych w celu zapewnienia powszechnego i ciągłego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest częścią kolekcji cyfrowej www. bazhum.muzhp.pl, która gromadzi zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych. Podstawą językoznawczego oglądu i wniosków dotyczących stylistycznych funkcji wybranej kategorii antroponimów stało się w tej pionierskiej pracy Profe- sora około 150 nazwisk wyekscerpowanych z 23 oświeceniowych komedii Krasic- kiego, Zabłockiego, Niemcewicza, Drozdowskiego i Bogusławskiego. Klasyfikację semantyczną typów nazwisk w komedii osiemnastowiecznej dopełnia definicja ważnego środka charakterystyki scenicznych bohaterów, czyli nazwiska znacze- niowego. Według Stefana Reczka jest to: Przymiotnikowy epitet, przydawka – nie do rzeczownika jak w gramatyce, ale przydaw- ka do żywego człowieka, która mu na scenie i na afiszu teatralnym służy. Epitet mniej lub więcej trafny i tekstowo uzasadniony, ale w większości polski, dowcipny i żywy (1953: 237). Na marginesie semantycznych rozważań o nazwiskach, charakteryzujących literackie postaci, znalazły się także krótkie uwagi morfologiczne, eksponujące występowanie w tej kategorii onimów nie tylko tradycyjnego dzierżawczego i przymiotnikowego sufiksu -ski, ale także zwracające uwagę na nowe i charaktery- styczne zjawisko w postaci dużej liczby „nowoczesnych” nazwisk na -owicz, -ewicz. Formantowi -owic poświęcił zresztą Stefan Reczek osobny esej zatytułowany Od Stefan Reczek – między polszczyzną historyczną a kulturą języka
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: