Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00518 010174 10707814 na godz. na dobę w sumie
Na skróty. Jak hakerzy, wynalazcy i gwiazdy sięgają po sukces - ebook/pdf
Na skróty. Jak hakerzy, wynalazcy i gwiazdy sięgają po sukces - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 272
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-1071-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> controlling
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Odrzuć stereotypy i wygraj w wielkiej grze!

Każdy ambitny człowiek zastanawia się czasem, co składa się na wybitność takich osób, jak Aleksander Wielki, Benjamin Franklin czy Bill Gates. Skąd biorą się geniusze, którzy wygrywają wojny, wzniecają rewolucje, dokonują przeszczepu twarzy albo zarabiają miliard dolarów w ciągu paru lat? Co stoi za ich sukcesami i dlaczego inni nie potrafią go powtórzyć? Według Shane’a Snowa odpowiedzią jest myślenie lateralne.

Jeśli chciałbyś dołączyć do grona błyskotliwych innowatorów, do elitarnej klasy ludzi, dla których każde wyzwanie jest okazją do łamania konwencji i szybowania w górę, koniecznie przeczytaj tę książkę. Znajdziesz w niej historie osób, które dzięki myśleniu lateralnemu, poszukiwaniu niekonwencjonalnych rozwiązań i upartej wędrówce pod prąd osiągnęły wielkie cele... tylko po to, by za chwilę wyznaczyć sobie jeszcze większe. Co więcej, znajdziesz tu także analizę ich dokonań i wnioski, które pomogą Ci zmienić własne podejście do pracy i sukcesu. Przeczytaj, przemyśl, działaj!

Myśl lateralnie i zyskuj stokrotnie!

„To fascynująca i przyjemna lektura, wciągająca opowieść o różnych rodzajach myślenia lateralnego i twórczych strategii, które tak często stanowią podstawę sukcesu”.

— Maria Konnikova, autorka bestsellera „New York Timesa” Myśl jak Sherlock Holmes

 



Shane Snow — dziennikarz i przedsiębiorca internetowy z Nowego Jorku, współzałożyciel i dyrektor kreatywny Contently, firmy zajmującej się technologiami medialnymi. Jest członkiem Royal Society of the Arts. Regularnie pisuje do magazynów „Wired” i „Fast Company”, a także do „New Yorkera”, „Washington Post” czy „Advertising Age”. Jest rozchwytywanym prelegentem, specjalizującym się w zagadnieniach technologicznych i reklamowych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: Smartcuts: How Hackers, Innovators, and Icons Accelerate Success Tłumaczenie: Bartosz Sałbut ISBN: 978-83-283-1068-1 Copyright © 2014 by Shane Snow. All rights reserved. Published by arrangement with HarperCollins Publishers. All rights reserved. Polish edition copyright © 2015 by Helion S.A. All rights reserved. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from the Publisher. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://onepress.pl/user/opinie/naskro Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: onepress@onepress.pl WWW: http://onepress.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność SPIS TRE(cid:315)CI Wprowadzenie „Jakim cudem udaje im si(cid:163) robi(cid:248) post(cid:163)py w takim tempie?” 5 CZ(cid:162)(cid:315)(cid:245) I. SKRACANIE 1. Hakowanie drabiny „Znudzeni mormoni” 25 2. Trening z mistrzami „Z(cid:168)odziej g(cid:168)osu” 43 3. Natychmiastowa informacja zwrotna „To, czego wszyscy unikaj(cid:159)” 65 CZ(cid:162)(cid:315)(cid:245) II. D(cid:344)WIGNIA 4. Platformy „Najbardziej leniwy programista” 93 5. Fale „Moore i Moore” 117 6. Super(cid:167)(cid:159)czno(cid:316)(cid:246) Gwiezdne wojny i gaw(cid:163)dziarze 141 Poleć książkęKup książkę 4 SPIS TRE(cid:165)CI CZ(cid:162)(cid:315)(cid:245) III. W GÓR(cid:162)! 7. Impet „Zdo(cid:168)owani miliarderzy” 163 8. Prostota „Raj i dzieci, którym ciep(cid:168)o” 181 9. My(cid:316)lenie razy dziesi(cid:163)(cid:246) „Ten od rakiet” 193 Epilog 213 Podzi(cid:163)kowania 227 Przypisy 229 Bibliografia 266 O autorze 272 Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 65 Rozdzia(cid:168) 3. NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA „To, czego wszyscy unikaj(cid:159)” I Drugiego dnia po uruchomieniu bloga Eliego Parisera najwi(cid:218)ksz(cid:200) popularno(cid:258)ci(cid:200) cieszy(cid:239) si(cid:218) wpis dotycz(cid:200)cy Gandhiego64. Udost(cid:218)pni(cid:239)o go dwana(cid:258)cie osób. Wpis traktowa(cid:239) o talizmanie, który powszechnie szanowany indyj- ski przywódca podarowa(cid:239) swojemu wnukowi Arunowi. Na talizmanie znajdowa(cid:239) si(cid:218) spis siedmiu „b(cid:239)(cid:218)dów”, które zdaniem Gandhiego pro- wadzi(cid:239)y do przemocy: Zamo(cid:285)no(cid:258)(cid:202) bez pracy. Przyjemno(cid:258)(cid:202) bez sumienia. Wiedza bez charakteru. Handel bez moralno(cid:258)ci. Nauka bez pierwiastka ludzkiego. Religia bez po(cid:258)wi(cid:218)cenia. Polityka bez zasad. Poleć książkęKup książkę 66 NA SKRÓTY Wkrótce si(cid:218) okaza(cid:239)o, (cid:285)e punkt szósty tej listy mia(cid:239) nabra(cid:202) szcze- gólnego sensu. Nied(cid:239)ugo po przekazaniu talizmanu Arunowi Gandhi zosta(cid:239) zamordowany w drodze na spotkanie modlitewne. Tego samego dnia, w którym na blogu Parisera pojawi(cid:239) si(cid:218) wpis po(cid:258)wi(cid:218)cony Gandhiemu, najpopularniejszym tekstem na bardzo popularnym blogu BuzzFeed by(cid:239) wpis 20 Supporting Characters from ‘90s TV Shows Then and Now. By(cid:239) to zbiór (cid:285)enuj(cid:200)cych zdj(cid:218)(cid:202) typu „przed i po”, przedstawiaj(cid:200)cych g(cid:239)upkowate gwiazdy takich progra- mów telewizyjnych jak Clarissa Explains It All czy Even Stevens65. Ten post zosta(cid:239) udost(cid:218)pniony 30 tys. razy i dotar(cid:239) do 800 tys. osób. To w(cid:239)a(cid:258)nie ten fenomen sk(cid:239)oni(cid:239) Parisera, wyluzowanego i nie- ogolonego pisarza oraz aktywist(cid:218) z Maine66, do za(cid:239)o(cid:285)enia bloga. Im wi(cid:218)cej ludzi korzysta z serwisów spo(cid:239)eczno(cid:258)ciowych takich jak Face- book, tym szybciej ró(cid:285)ne tre(cid:258)ci (artyku(cid:239)y, zdj(cid:218)cia, materia(cid:239)y wideo) mog(cid:200) dociera(cid:202) do olbrzymich grup odbiorców. W tym kontek(cid:258)cie mówi si(cid:218) cz(cid:218)sto o efekcie wirusowo(cid:258)ci. Niestety najwi(cid:218)kszym zasi(cid:218)- giem charakteryzuj(cid:200) si(cid:218) te tre(cid:258)ci, które do tej pory stanowi(cid:239)y domen(cid:218) aktywno(cid:258)ci tabloidów. Seksta(cid:258)my i amatorskie nagrania ludzi, którzy w g(cid:239)upi sposób robi(cid:200) sobie krzywd(cid:218). Zdj(cid:218)cia kotów i wpadki modowe celebrytów. Najwi(cid:218)ksz(cid:200) popularno(cid:258)ci(cid:200) w sieci ciesz(cid:200) si(cid:218) tre(cid:258)ci w naj- lepszym razie umiarkowanie zabawne, a w najgorszym za(cid:258) — po prostu poni(cid:285)aj(cid:200)ce. Pariser stwierdzi(cid:239), (cid:285)e w internecie pojawia si(cid:218) wiele istotnych tre(cid:258)ci, na które ma(cid:239)o kto zwraca uwag(cid:218). Ludzie ignoruj(cid:200) odmienne kulturowo punkty widzenia i buduj(cid:200)ce historie, które teraz teore- tycznie mo(cid:285)na by dystrybuowa(cid:202) za po(cid:258)rednictwem internetu szyb- ciej ni(cid:285) kiedykolwiek wcze(cid:258)niej. Pariser zacz(cid:200)(cid:239) si(cid:218) zastanawia(cid:202), czy istnieje sposób na to, aby rozprzestrzenia(cid:202) wirusowo warto(cid:258)ciowe tre(cid:258)ci. Aby zrealizowa(cid:202) swoje zamierzenie, zaprosi(cid:239) do wspó(cid:239)pracy Petera Koechleya, znajomego redaktora z prze(cid:258)miewczego serwisu „The Onion”. Zacz(cid:218)li szuka(cid:202) warto(cid:258)ciowych, ale powszechnie ignorowa- nych tre(cid:258)ci i prezentowa(cid:202) je w sposób zapewniaj(cid:200)cy im wi(cid:218)ksze szanse na popularno(cid:258)(cid:202). Zwykle polega(cid:239)o to na znajdowaniu w odm(cid:218)tach sieci dobrych tre(cid:258)ci z nudnymi tytu(cid:239)ami i pisaniu nowych, bardziej Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 67 wirusowych nag(cid:239)ówków, a nast(cid:218)pnie na publikowaniu tych tekstów na blogu prowadzonym przez Parisera i Koechleya, oczywi(cid:258)cie ze wskazaniem autora, (cid:283)ród(cid:239)a i odpowiednim odno(cid:258)nikiem. Panowie rzucili prac(cid:218), za(cid:239)o(cid:285)yli blog i zacz(cid:218)li promowa(cid:202) go na Facebooku. Wykorzystali reputacj(cid:218) Parisera jako popularnego pisa- rza i podj(cid:218)li rozmowy z inwestorami, m.in. ze wspó(cid:239)za(cid:239)o(cid:285)ycielem Facebooka Chrisem Hughesem i wspó(cid:239)za(cid:239)o(cid:285)ycielem serwisu Reddit Alexisem Ohanianem67. Przekonali ich do zainwestowania kwoty wystarczaj(cid:200)cej na zatrudnienie minimalnej liczby pracowników ope- racyjnych. Ca(cid:239)o(cid:258)(cid:202) otrzyma(cid:239)a nazw(cid:218) Upworthy. Misja: „Zapewni(cid:202) wa(cid:285)nym tre(cid:258)ciom tak(cid:200) sam(cid:200) popularno(cid:258)(cid:202), jak(cid:200) cieszy si(cid:218) film przedstawiaj(cid:200)cy jakiego(cid:258) idiot(cid:218), który zje(cid:285)d(cid:285)a z dachu na desce surfingowej”. Cz(cid:239)onkowie projektu Upworthy, podbudowani i pe(cid:239)ni idealistycz- nej wiary, przeczesywali internet w poszukiwaniu historii o zwy- k(cid:239)ych ludziach walcz(cid:200)cych z nierówno(cid:258)ciami i o wszelkich innych altruistycznych aktach czynienia dobra. Na stronach Upworthy opa- trywano te teksty atrakcyjnymi tytu(cid:239)ami, dodaj(cid:200)c do nich przy- ci(cid:200)gaj(cid:200)ce wzrok zdj(cid:218)cia i prowokacyjne komentarze. Nowe wpisy pojawia(cid:239)y si(cid:218) mniej wi(cid:218)cej pi(cid:218)(cid:202) razy dziennie. Ma(cid:239)o kto zwraca(cid:239) na to uwag(cid:218). Budowanie firmy medialnej poch(cid:239)ania zwykle wiele lat. Odbior- ców pozyskuje si(cid:218) powoli, poniewa(cid:285) wydawca musi najpierw zapra- cowa(cid:202) sobie na ich zaufanie odpowiedni(cid:200) regularno(cid:258)ci(cid:200). Nawet w czasach internetu, kiedy dzi(cid:218)ki nowym technologiom mo(cid:285)na za(cid:239)o- (cid:285)y(cid:202) blog w ci(cid:200)gu zaledwie kilku minut, BuzzFeed, Huffington Post i inne popularne strony musia(cid:239)y na szeroki dost(cid:218)p do masowego odbiorcy pracowa(cid:202) co najmniej po pi(cid:218)(cid:202) lat. Z drugiej strony, w porów- naniu z gazetami i czasopismami z minionych epok, to i tak dosko- na(cid:239)y wynik. Firma mia(cid:239)a gotówk(cid:218) na zaledwie kilka miesi(cid:218)cy funkcjonowa- nia. Musia(cid:239)a zatem przekona(cid:202) w tym czasie inwestorów, (cid:285)e zas(cid:239)u- guje na kolejny zastrzyk kapita(cid:239)u, albo sama zacz(cid:200)(cid:202) generowa(cid:202) zyski. Poleć książkęKup książkę 68 NA SKRÓTY Codziennie na blogu Upworthy pojawia(cid:239)y si(cid:218) nowe materia(cid:239)y — raz zyskiwa(cid:239)y trzy udost(cid:218)pnienia, kiedy indziej dwadzie(cid:258)cia pi(cid:218)(cid:202). Tymczasem w tydzie(cid:241) po uruchomieniu Upworthy na blogu BuzzFeed pojawi(cid:239) si(cid:218) artyku(cid:239) zatytu(cid:239)owany 33 Animals Who Are Extremely Disappointed in You („33 gatunki zwierz(cid:200)t, które s(cid:200) Tob(cid:200) skrajnie rozczarowane”), który zosta(cid:239) wy(cid:258)wietlony ponad 2 mln razy68. Zegar tyka(cid:239) nieub(cid:239)aganie, a saldo na firmowym rachunku banko- wym nowego przedsi(cid:218)wzi(cid:218)cia stale si(cid:218) zmniejsza(cid:239)o. Mo(cid:285)na by(cid:239)o odnie(cid:258)(cid:202) wra(cid:285)enie, (cid:285)e m(cid:239)ode surykatki (nr 28. w zestawieniu we wspominanym powy(cid:285)ej artykule) na(cid:258)miewaj(cid:200) si(cid:218) z Parisera. „J A K S(cid:158) D Z I S Z? Czy ten facet jest po prostu dziwny, czy mo(cid:285)e jest (cid:191)ydem? A mo(cid:285)e ma autyzm?”. Siedzia(cid:239)em w niskim pomieszczeniu klubu komediowego jednego z budynków w pó(cid:239)nocnym Chicago, gdzie trzy dziewczyny na scenie wciela(cid:239)y si(cid:218) w rol(cid:218) uczestniczek jakiego(cid:258) lekko antysemickiego tele- turnieju. W odpowiedzi na to pytanie, które zawis(cid:239)o na chwil(cid:218) w powietrzu, na scen(cid:218) wyskoczy(cid:239) dwudziestokilkulatek w okularach i przemówi(cid:239) bardzo wysokim g(cid:239)osem. „Jestem dziwny, jestem (cid:191)ydem i mam autyzm!” — obwie(cid:258)ci(cid:239) triumfalnie trzem dziewczynom. Po krótkiej pauzie zaserwowa(cid:239) jesz- cze widzom co(cid:258), co chyba mia(cid:239)o stanowi(cid:202) puent(cid:218) jego wyst(cid:218)pu: „Bum!”. Na niewielkiej widowni nikt nie wyda(cid:239) nawet jednego d(cid:283)wi(cid:218)ku. Po prostu siedzieli(cid:258)my. Zastanawiali(cid:258)my si(cid:218), czy powinni(cid:258)my si(cid:218) poczu(cid:202) ura(cid:285)eni, czy raczej wspó(cid:239)czu(cid:202) tym aktorom od siedmiu bole(cid:258)ci. Na twarzy kobiety w okularach o grubych oprawkach, która sie- dzia(cid:239)a gdzie(cid:258) z ty(cid:239)u sali, pojawi(cid:239) si(cid:218) grymas. Po kilku d(cid:239)ugich sekun- dach niekomfortowej ciszy w ko(cid:241)cu uwolni(cid:239)a nas od zawstydzenia, krzycz(cid:200)c: „Klaps”. To by(cid:239) najgorszy numer kabaretowy, jaki w (cid:285)yciu widzia(cid:239)em. Na domiar z(cid:239)ego nieszcz(cid:218)(cid:258)ni arty(cid:258)ci mieli raczy(cid:202) nas swoimi wyst(cid:218)- pami jeszcze przez godzin(cid:218). Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 69 Ech. Tamta niewielka scena komediowa nale(cid:285)a(cid:239)a do The Second City, znanej na ca(cid:239)ym (cid:258)wiecie szkó(cid:239)ki kabaretowej, któr(cid:200) w NPR nazwano kiedy(cid:258) „Harvardem ha-ha”69. Jako go(cid:258)(cid:202) dyrektora akademii, Kelly’ego Leonarda, do(cid:258)wiadczonego komika, który szkoli(cid:239) takie gwiazdy jak Stephen Colbert, obserwowa(cid:239)em z bliska grup(cid:218) dziesi(cid:218)ciu uczniów, którzy mieli w(cid:239)a(cid:258)nie zako(cid:241)czy(cid:202) nauk(cid:218) w tej szkó(cid:239)ce. Po dwóch latach zdobywania umiej(cid:218)tno(cid:258)ci (cid:202)wiczyli w(cid:239)a(cid:258)nie program na swój ostatni wyst(cid:218)p zaplanowany na za cztery tygodnie. Mieli zaprezentowa(cid:202) krótkie skecze wzorowane na Saturday Night Live. Spodziewano si(cid:218) t(cid:239)umów. Akademia powsta(cid:239)a w 1959 r. i wychowa(cid:239)a wielu spo(cid:258)ród najbar- dziej rozpoznawalnych komików (cid:258)wiata, od pogromcy duchów Dana Aykroyda a(cid:285) po Amy Poehler znan(cid:200) z serialu Parks and Recreation. Akademia ws(cid:239)awi(cid:239)a si(cid:218) jako miejsce, w którym powsta(cid:239) nowy styl kabaretowy nazywany „improv”, stanowi(cid:200)cy po(cid:239)(cid:200)czenie pantomimy, na(cid:258)ladowania postaci oraz spontanicznego dialogu. To dziwaczna i trudna sztuka. Ta konkretna grupa aktorów najwyra(cid:283)niej nie zdo- (cid:239)a(cid:239)a jej opanowa(cid:202) nawet w niewielkim stopniu. Kilkoro z nich faktycznie mia(cid:239)o talent. Jedna kobieta (cid:258)wietnie na(cid:258)ladowa(cid:239)a g(cid:239)osy innych ludzi, kto(cid:258) inny umia(cid:239) robi(cid:202) zabawne miny. Pewien m(cid:239)odzieniec imieniem Calvin genialnie na(cid:258)ladowa(cid:239) Baracka Obam(cid:218). Ale kiedy kolejni uczniowie wchodzili na scen(cid:218) i prezento- wali numery w(cid:239)asnego autorstwa, widzom nie tyle nawet nie by(cid:239)o do (cid:258)miechu, ile ogarnia(cid:239)o ich po prostu przygn(cid:218)bienie. Adepci sztuki kabaretowej na(cid:258)miewali si(cid:218) z upo(cid:258)ledzonych dzieci. Odgrywali jakie(cid:258) dziwne romanse. Jeden ch(cid:239)opak upcha(cid:239) pod koszulk(cid:218) plecak, ale poniewa(cid:285) nikt nie zrozumia(cid:239) dowcipu, zacz(cid:200)(cid:239) wyja(cid:258)nia(cid:202) widzom, (cid:285)e wciela si(cid:218) w rol(cid:218) oty(cid:239)ego trenera futbolu. Potem, bez cho(cid:202)by s(cid:239)owa wyja(cid:258)nienia, dwóch ch(cid:239)opaków odstawi(cid:239)o kilkuminu- tow(cid:200) pantomim(cid:218) przestawiaj(cid:200)c(cid:200) sk(cid:239)adanie du(cid:285)ej liczby wyimagino- wanych koszulek. Katastrofa, bezlitosne zn(cid:218)canie si(cid:218) nad widzem. Poleć książkęKup książkę 70 NA SKRÓTY To podobno najlepsza szkó(cid:239)ka kabaretowa na (cid:258)wiecie. Te dzie- ciaki ostro rywalizowa(cid:239)y podczas przes(cid:239)ucha(cid:241), (cid:285)eby móc si(cid:218) w niej uczy(cid:202). Jeszcze kilka lat temu umiej(cid:218)tno(cid:258)ci zdobywali tu tacy giganci jak Steve Carell czy Tina Fey. Nied(cid:239)ugo po uko(cid:241)czeniu tej akademii Fey dosta(cid:239)a prac(cid:218) jako scenarzystka w Saturday Night Live. To w(cid:239)a- (cid:258)nie w ten sposób buduje si(cid:218) wielk(cid:200) karier(cid:218). Czy to zatem mo(cid:285)liwe, (cid:285)eby ta grupka artystów mia(cid:239)a si(cid:218) za chwil(cid:218) sta(cid:202) absolwentami? Czy(cid:285)by po 50 latach sukcesów czasy (cid:258)wietno(cid:258)ci Second City mia(cid:239)y si(cid:218) sko(cid:241)czy(cid:202)? Leonard zapewni(cid:239) mnie, (cid:285)e niczego takiego nie nale(cid:285)y si(cid:218) obawia(cid:202). Te dzieciaki s(cid:200) na dobrej drodze. Ju(cid:285) nied(cid:239)ugo mia(cid:239)em si(cid:218) dowiedzie(cid:202), (cid:285)e te koszmarne skecze stanowi(cid:200) zacz(cid:200)tek skrótcesu, który pozwoli(cid:239) odmieni(cid:202) biznes na ca(cid:239)ym (cid:258)wiecie, a tak(cid:285)e kariery wielu obiecuj(cid:200)- cych przedstawicieli (cid:258)wiata rozrywki. Aby lepiej wyja(cid:258)ni(cid:202) istot(cid:218) mojego wywodu, w szczególno(cid:258)ci za(cid:258) to, dlaczego ta sama metoda mia(cid:239)aby pozwoli(cid:202) Upworthy przekona(cid:202) ludzi, (cid:285)eby zainteresowali si(cid:218) szczytnymi celami bardziej ni(cid:285) kpi- nami z celebrytów, zaczn(cid:218) mo(cid:285)e od kilku s(cid:239)ów o… (cid:258)mierci. II Pewnego wrze(cid:258)niowego wieczora parudziesi(cid:218)ciu dwudziesto- i trzy- dziestokilkulatków zape(cid:239)ni(cid:239)o krzes(cid:239)a ustawione przy 412 Broadway w Nowym Jorku. Przyszli na styp(cid:218). Dudziarz odegra(cid:239) Amazing Grace. Piszcz(cid:200)cy d(cid:283)wi(cid:218)k wype(cid:239)ni(cid:239) w(cid:200)skie, nastrojowo o(cid:258)wietlone pomiesz- czenie. Z przodu sta(cid:239) m(cid:218)(cid:285)czyzna w sutannie i koloratce. Wita(cid:239) wszyst- kich go(cid:258)ci ceremonii. Od ty(cid:239)u o(cid:258)wietla(cid:239) go blask bij(cid:200)cy z du(cid:285)ego ekranu projektora. T(cid:239)um zaj(cid:200)(cid:239) miejsca, ucich(cid:239)y dudy. Wtedy pastor przemówi(cid:239): „Mam na imi(cid:218) Leo. Witajcie na pogrzebie start-upów”. Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 71 Spotkanie zosta(cid:239)o zorganizowane ku pami(cid:218)ci trzech spó(cid:239)ek tech- nologicznych. W przeciwie(cid:241)stwie do wi(cid:218)kszo(cid:258)ci pogrzebów ten zyska(cid:239) sobie sponsorów w postaci licznych producentów alkoholu i odbywa(cid:239) si(cid:218) pod has(cid:239)em „Pogrzeb te(cid:285) impreza”. „Ludzie ze (cid:258)wiata start-upów niech(cid:218)tnie opowiadaj(cid:200) innym o tym, co posz(cid:239)o nie tak — ci(cid:200)gn(cid:200)(cid:239) dalej pastor. — Nawet je(cid:258)li niczego si(cid:218) dzisiaj nie nauczycie, powinni(cid:258)cie przynajmniej doceni(cid:202) odwag(cid:218) tych ludzi, którzy postanowili opowiedzie(cid:202) wam o swoich firmach”. Nast(cid:218)pnie jeden po drugim na scen(cid:218) wychodzili dyrektorzy upa- mi(cid:218)tnianych firm. Opowiadali o upadku projektów, którym po(cid:258)wi(cid:218)- cili wiele miesi(cid:218)cy, a niekiedy nawet lat pracy. Brian, za(cid:239)o(cid:285)yciel Addieu, aplikacji na iPhone’y, która mia(cid:239)a u(cid:239)atwia(cid:202) ludziom nawi(cid:200)- zywanie kontaktu za po(cid:258)rednictwem serwisów spo(cid:239)eczno(cid:258)ciowych w miejscach, gdzie nie ma zasi(cid:218)gu GSM, wyja(cid:258)nia(cid:239), dlaczego jego produkt nie spotka(cid:239) si(cid:218) z uznaniem: „Nazwa mia(cid:239)a zbyt trudn(cid:200) pisow- ni(cid:218). To przecie(cid:285) francuskie s(cid:239)owo, a my na domiar z(cid:239)ego dodali(cid:258)my do niego jeszcze jedn(cid:200) liter(cid:218)”. Sam za(cid:239)o(cid:285)yciel wskaza(cid:239) te(cid:285) na inny, powa(cid:285)niejszy problem: „Stworzyli(cid:258)my co(cid:258), czego nikt nie chcia(cid:239)”. Projekt przetrwa(cid:239) mniej wi(cid:218)cej pó(cid:239) roku. Jego miejsce na scenie zaj(cid:200)(cid:239) Dan, prezes firmy Get-A-Game, oferuj(cid:200)cej us(cid:239)ug(cid:218) wyszukiwania lokalnych imprez sportowych. Roz- pacza(cid:239) nad (cid:258)mierci(cid:200) swojego projektu. „My(cid:258)la(cid:239)em, (cid:285)e to dobry pomys(cid:239)… ale ostatecznie sko(cid:241)czy(cid:239)y nam si(cid:218) pieni(cid:200)dze”. Najbardziej przygn(cid:218)biaj(cid:200)ca by(cid:239)a mowa po(cid:285)egnalna Chrisa. Chris to by(cid:239)y dyrektor ds. technicznych serwisu transportowego Kozmo.com, który obiecywa(cid:239), (cid:285)e dostarczy dowolne zakupy inter- netowe do drzwi klienta w czasie jednej godziny. Opowiada(cid:239), jak firma si(cid:218) rozros(cid:239)a z sze(cid:258)ciu ludzi pracuj(cid:200)cych w piwnicy do trzystu pracowników w pi(cid:218)ciopi(cid:218)trowej siedzibie, opowiada(cid:239) te(cid:285) o 280 mln dolarów kapita(cid:239)u pozyskanego od inwestorów. W szalonym okresie pocz(cid:200)tków popularyzacji internetu firma nie szcz(cid:218)dzi(cid:239)a wydatków na reklam(cid:218) — promowa(cid:239)a si(cid:218) na billboardach, w telewizji oraz w sieci. „Tracili(cid:258)my pieni(cid:200)dze na ka(cid:285)dym kolejnym zamówieniu — mówi(cid:239) Poleć książkęKup książkę 72 NA SKRÓTY Chris. — Niestety »m(cid:200)drale« twierdzili, (cid:285)e musimy ci(cid:200)(cid:202) koszty wewn(cid:218)trzne… nikt nie mia(cid:239) (cid:285)adnego planu”. Po kilku latach firma przejad(cid:239)a wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) pieni(cid:218)dzy pozyskanych od inwestorów i zacz(cid:218)(cid:239)a stopniowo zwalnia(cid:202) pracowników. Widownia wype(cid:239)niona mi(cid:239)o(cid:258)nikami nowych technologii, którzy ch(cid:218)tnie si(cid:218)gali po kolejny kufel piwa, raz po raz wybucha(cid:239)a (cid:258)miechem przeplatanym g(cid:239)o(cid:258)nymi westchnieniami: „Au(cid:202)!”. Ca(cid:239)y ten niety- powy pogrzeb sprawia(cid:239) wra(cid:285)enie dziwnego po(cid:239)(cid:200)czenia (cid:258)wi(cid:218)ta z tera- pi(cid:200) grupow(cid:200) (pewnie do(cid:258)(cid:202) potrzebn(cid:200)). „Mamy nadziej(cid:218), (cid:285)e wasze przysz(cid:239)e przedsi(cid:218)wzi(cid:218)cia nie b(cid:218)d(cid:200) a(cid:285) tak z(cid:239)e jak te pierwsze” — powiedzia(cid:239) na zako(cid:241)czenie pastor Leo. Znów rozleg(cid:239)y si(cid:218) dudy, po czym wszyscy wrócili do konsumpcji alkoholu. Oscar Wilde powiedzia(cid:239) kiedy(cid:258): „Do(cid:258)wiadczenie to miano, które ludzie nadaj(cid:200) swoim b(cid:239)(cid:218)dom”. Pogrzeb start-upów zgromadzi(cid:239) (cid:285)a(cid:239)ob- ników reprezentuj(cid:200)cych ameryka(cid:241)sk(cid:200) kultur(cid:218) technologiczn(cid:200), w któ- rej tak rozumiane do(cid:258)wiadczenie stanowi powód do rado(cid:258)ci. Od zara- nia dziejów internetu w Dolinie Krzemowej zwyk(cid:239)o si(cid:218) uwa(cid:285)a(cid:202), (cid:285)e pora(cid:285)ka przy tworzeniu firmy to nie tylko nic z(cid:239)ego, ale wr(cid:218)cz co(cid:258) cool. W tym (cid:258)rodowisku obowi(cid:200)zuje motto: „Jak najcz(cid:218)(cid:258)ciej pono(cid:258) pora(cid:285)ki”70. Z prowadzonych bada(cid:241) wynika, (cid:285)e Amerykanie wykazuj(cid:200) si(cid:218) wi(cid:218)ksz(cid:200) tolerancj(cid:200) ni(cid:285) mieszka(cid:241)cy innych krajów wobec pora(cid:285)ek biz- nesowych. Chocia(cid:285) statystycznie wcale nie odnosz(cid:200) sukcesów cz(cid:218)(cid:258)ciej ni(cid:285) inni, z powodu stosunkowo ma(cid:239)o dolegliwych konsekwencji spo- (cid:239)ecznych pora(cid:285)ki w USA (cid:239)atwiej znale(cid:283)(cid:202) uzasadnienie dla ryzyka, w zwi(cid:200)zku z czym wi(cid:218)cej osób decyduje si(cid:218) je podj(cid:200)(cid:202). W innych regionach (cid:258)wiata przedsi(cid:218)biorca, który za(cid:239)o(cid:285)y(cid:239) firm(cid:218) i poniós(cid:239) pora(cid:285)k(cid:218), musi si(cid:218) liczy(cid:202) ze stygmatyzacj(cid:200), która dotyka nie tylko jego samego, ale równie(cid:285) jego rodzin(cid:218). Na przyk(cid:239)ad w Japonii bankructwo firmy oznacza dla jej za(cid:239)o(cid:285)yciela ruin(cid:218). „Tutaj cz(cid:239)owiek ma tylko jedn(cid:200) szans(cid:218) — powiedzia(cid:239) w 2011 r. japo(cid:241)ski przedsi(cid:218)biorca Kazuo Honda na (cid:239)amach »Financial Times«. — Je(cid:258)li przedsi(cid:218)wzi(cid:218)cie mo(cid:285)e si(cid:218) nie powie(cid:258)(cid:202), ludzie w ogóle nie próbuj(cid:200)”71. W przesz(cid:239)o(cid:258)ci zdarza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 73 w zwi(cid:200)zku z poniesion(cid:200) pora(cid:285)k(cid:200) niedoszli przedsi(cid:218)biorcy spotykali si(cid:218) z ostracyzmem spo(cid:239)ecznym, mieli trudno(cid:258)ci ze znalezieniem pracy, a niekiedy nawet pope(cid:239)niali samobójstwo. To do(cid:258)(cid:202) istotny czynnik zniech(cid:218)caj(cid:200)cy do podejmowania ryzyka, które wi(cid:200)(cid:285)e si(cid:218) z za(cid:239)o(cid:285)eniem w(cid:239)asnej firmy. „To powa(cid:285)ny problem ludzko(cid:258)ci, z którym musimy si(cid:218) jako(cid:258) upora(cid:202)” — przekonuje dr Bradley Staats, wyk(cid:239)adowca biznesu w University of North Carolina w Chapel Hill. Oczywi(cid:258)cie, (cid:285)e w pew- nych okoliczno(cid:258)ciach pora(cid:285)ka nawet przy pierwsze próbie skutkuje nieuchronn(cid:200) katastrof(cid:200) (jako przyk(cid:239)ady mo(cid:285)na poda(cid:202) l(cid:200)dowanie my(cid:258)liwca na pok(cid:239)adzie lotniskowca albo budow(cid:218) elektrowni ato- mowej). W wielu innych przypadkach w d(cid:239)ugim okresie pora(cid:285)ki nie maj(cid:200) (cid:285)adnego znaczenia. Ryzyko musia(cid:239) podj(cid:200)(cid:202) ka(cid:285)dy, kto za(cid:239)o(cid:285)y(cid:239) firm(cid:218), podj(cid:200)(cid:239) (cid:258)wietn(cid:200) prac(cid:218), wywalczy(cid:239) jaki(cid:258) polityczny urz(cid:200)d lub co(cid:258) wynalaz(cid:239). Jako ludzie zostali(cid:258)my wyposa(cid:285)eni w instynkt przetrwania, który ma nas chroni(cid:202) przed ró(cid:285)nymi nieprzyjemnymi zdarzeniami. Maniacy technologiczni podkre(cid:258)laj(cid:200), (cid:285)e im bardziej pora(cid:285)ka b(cid:218)dzie akceptowana spo(cid:239)ecznie, tym wi(cid:218)cej bystrych ludzi b(cid:218)dzie próbowa(cid:202) szalonych rzeczy. „Pora(cid:285)ek nie ponosi kto(cid:258), kto ma du(cid:285)o szcz(cid:218)(cid:258)cia, naprawd(cid:218) (cid:258)wiet- nie sobie radzi albo nie wykazuje si(cid:218) dostateczn(cid:200) ambicj(cid:200)” — utrzy- muje Staats. Na szcz(cid:218)(cid:258)cie wraz z popularyzacj(cid:200) kultury start-upów i dorastaniem pokolenia Facebooka stygmat pora(cid:285)ki biznesowej — i pora(cid:285)ki w ogóle — zaczyna stopniowo s(cid:239)abn(cid:200)(cid:202). W zwi(cid:200)zku z tym zjawiskiem pora(cid:285)ka przestaje si(cid:218) nam a(cid:285) tak bardzo kojarzy(cid:202) z ryzykiem. Có(cid:285) za (cid:258)wietna wiadomo(cid:258)(cid:202)! Bierzmy si(cid:218) wszyscy za ró(cid:285)ne zwa- riowane pomys(cid:239)y, najwy(cid:285)ej nam nie wyjdzie! Nie tak szybko… W 2008 r. naukowcy z Harvardu przyjrzeli si(cid:218) danym historycz- nym dotycz(cid:200)cym ludzi, którzy w latach 1975 – 2008 zak(cid:239)adali firmy w Stanach Zjednoczonych. Badacze skupiali si(cid:218) na ludziach, którzy pomimo wcze(cid:258)niejszego bankructwa decydowali si(cid:218) podj(cid:200)(cid:202) kolejny projekt biznesowy. Czy wyci(cid:200)gn(cid:218)li wnioski z pope(cid:239)nionych b(cid:239)(cid:218)dów? Te dane zosta(cid:239)y zestawione z wnioskami dotycz(cid:200)cymi za(cid:239)o(cid:285)ycieli firm, Poleć książkęKup książkę 74 NA SKRÓTY którzy wcze(cid:258)niej z powodzeniem wprowadzali swoje przedsi(cid:218)biorstwo na gie(cid:239)d(cid:218), oraz osób, które rozpoczyna(cid:239)y swój pierwszy projekt. Okazuje si(cid:218), (cid:285)e nie ma statystycznie istotnej ró(cid:285)nicy mi(cid:218)dzy przedsi(cid:218)biorc(cid:200), który ju(cid:285) raz poniós(cid:239) pora(cid:285)k(cid:218), a takim, który nie ma do(cid:258)wiadczenia w biznesie. Nie mo(cid:285)na oczekiwa(cid:202), (cid:285)e kto(cid:258), kto za(cid:239)o(cid:285)y(cid:239) firm(cid:218) i doprowadzi(cid:239) j(cid:200) do upadku, nagle zostanie wybitnym biz- nesmenem. Równie dobrze mo(cid:285)na by twierdzi(cid:202), (cid:285)e koszykarz, który w pierwszym spotkaniu poniós(cid:239) sromotn(cid:200) pora(cid:285)k(cid:218), drugi mecz wygra tylko dlatego, (cid:285)e przegra(cid:239) pierwszy. W ramach tego samego badania ustalono, (cid:285)e przedsi(cid:218)biorcy, któ- rym raz si(cid:218) ju(cid:285) uda(cid:239)o, maj(cid:200) o 50 wi(cid:218)ksze szanse na sukces przy drugim podej(cid:258)ciu. Im wi(cid:218)cej wygrywasz, tym wi(cid:218)ksze masz nadzieje na ponowny sukces. Te wyniki pokrywaj(cid:200) si(cid:218) z wnioskami z badania 3200 spó(cid:239)ek tech- nologicznych znajduj(cid:200)cych si(cid:218) na wczesnym etapie rozwoju — bada- nie przeprowadzi(cid:239) „Startup Compas”. Badacz Bjoern Herrmann wyja(cid:258)nia: „W przypadku firm programistycznych o bardzo wysokim ryzyku rynkowym czynnik niepewno(cid:258)ci odgrywa tak przyt(cid:239)aczaj(cid:200)co istotn(cid:200) rol(cid:218), (cid:285)e do(cid:258)wiadczenie wyniesione z rozwijania poprzedniej firmy wydaje si(cid:218) nie mie(cid:202) istotnego znaczenia dla sukcesu [dru- giego] przedsi(cid:218)wzi(cid:218)cia”. Przedsi(cid:218)biorcy (cid:285)egnaj(cid:200)cy swoje firmy podczas pogrzebu start- upów uczestniczyli w manifestacji pewnych przekona(cid:241). Starali si(cid:218) oswoi(cid:202) ludzi z ryzykiem i ewentualn(cid:200) pora(cid:285)k(cid:200). Jak si(cid:218) jednak oka- zuje, z punktu widzenia przysz(cid:239)ych inwestorów twórcy projektów Kozmo, Get-A-Game i tego trzeciego, którego nazwy nie zapami(cid:218)ta- (cid:239)em, pomimo zgromadzonego do(cid:258)wiadczenia maj(cid:200) tak(cid:200) sam(cid:200) war- to(cid:258)(cid:202) jak wcze(cid:258)niej. Sukces zapewnia nam wi(cid:218)ksze szanse na powodzenie kolejnego przedsi(cid:218)wzi(cid:218)cia, natomiast za spraw(cid:200) pora(cid:285)ki nie stajemy si(cid:218) ani lepsi, ani m(cid:200)drzejsi. W ten oto sposób trafili(cid:258)my na problem jajka i kury. Jak zwi(cid:218)kszy(cid:202) w(cid:239)asne szanse na sukces, skoro najlepszym spo- sobem na to jest… ehm… ju(cid:285) wcze(cid:258)niej odnie(cid:258)(cid:202) sukces? Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 75 Ka(cid:285)dy wielki sukces poprzedzaj(cid:200) jakie(cid:258) b(cid:239)(cid:218)dy. Gwiazdor NBA Michael Jordan spud(cid:239)owa(cid:239) w trakcie trwania swojej kariery ponad 9 tys. rzutów i przegra(cid:239) 300 meczów72. By(cid:239) najlepszy, a mimo to cz(cid:218)sto mu nie wychodzi(cid:239)o. Jak si(cid:218) jednak okazuje, stwierdzenia typu „co ci(cid:218) nie zabije, to ci(cid:218) wzmocni” oraz „pora(cid:285)ka czyni cz(cid:239)owieka m(cid:200)drzejszym” po prostu mijaj(cid:200) si(cid:218) z prawd(cid:200). III W Stanach Zjednoczonych jedna trzecia pacjentów to pacjenci kar- diologiczni, leczenie chorób serca poch(cid:239)ania 1/3 wydatków Medicare73. Wraz z ka(cid:285)dym uderzeniem serca niewielka dawka tlenu zostaje pchni(cid:218)ta ku naczyniom wie(cid:241)cowym, czyli niewielkim przewodom, które zaopatruj(cid:200) w ten niezb(cid:218)dny pierwiastek równie(cid:285) sam ten mi(cid:218)- sie(cid:241). To genialne perpetuum mobile przypominaj(cid:200)ce troch(cid:218) bateri(cid:218) zasilaj(cid:200)c(cid:200) w(cid:239)asn(cid:200) (cid:239)adowark(cid:218). Niestety cz(cid:239)owiek si(cid:218) starzeje, a z wie- kiem w naczyniach wie(cid:241)cowych osadza si(cid:218) p(cid:239)ytka, za spraw(cid:200) której krew przep(cid:239)ywa przez nie z coraz wi(cid:218)kszym trudem. Ten proces, spo- wodowany jedzeniem cheeseburgerów, prowadzi ostatecznie do ataku serca. Chirurdzy rozwi(cid:200)zuj(cid:200) ten problem, wszczepiaj(cid:200)c pacjentom nowe t(cid:218)tnice, dzi(cid:218)ki którym krew mo(cid:285)e omija(cid:202) zapchane odcinki — innymi s(cid:239)owy, krew zostaje poprowadzona inn(cid:200) drog(cid:200). Oficjalnie nazywa si(cid:218) to pomostowaniem aortalno-wie(cid:241)cowym (CABG, od ang. coronary artery bypass grafting), potocznie bajpasami. To do(cid:258)(cid:202) trudny zabieg, wymagaj(cid:200)cy zatrzymania serca pacjenta, szybkiego przy(cid:239)(cid:200)czenia nowych odcinków t(cid:218)tnic i ponownego przywrócenia pracy serca. Nasze serca nie maj(cid:200) oczywi(cid:258)cie wy(cid:239)(cid:200)cznika, nie bez powodu zreszt(cid:200). Nawet chwilowe zatrzymanie akcji mi(cid:218)(cid:258)nia sercowego mo- g(cid:239)oby spowodowa(cid:202) powa(cid:285)ne szkody, zw(cid:239)aszcza w mózgu. Niestety Poleć książkęKup książkę 76 NA SKRÓTY spory odsetek pacjentów poddanych tej operacji doznaje w jej trakcie udaru mózgu lub cz(cid:218)(cid:258)ciowego upo(cid:258)ledzenia funkcji umys(cid:239)owychv. Pod koniec lat 90. naukowcy znale(cid:283)li jednak sposób, aby wyko- na(cid:202) zabieg CABG bez zatrzymywania akcji serca. W zwi(cid:200)zku z tym chirurdzy z kilkudziesi(cid:218)cioletnim do(cid:258)wiadczeniem w wykonywaniu tego zabiegu musieli opanowa(cid:202) now(cid:200) technik(cid:218), wymagaj(cid:200)c(cid:200) znacz- nie wi(cid:218)kszej zr(cid:218)czno(cid:258)ci. Nowe rozwi(cid:200)zanie pozwala(cid:239)o jednak urato- wa(cid:202) wi(cid:218)cej pacjentów i zmniejszy(cid:202) liczb(cid:218) niepo(cid:285)(cid:200)danych skutków ubocznych. Du(cid:285)e zainteresowanie t(cid:200) zmian(cid:200) wykaza(cid:239) Bradley Staats (poznali- (cid:258)my go ju(cid:285) we wcze(cid:258)niejszym fragmencie tego rozdzia(cid:239)u), wówczas badacz w Harvard Business School. Nie spodziewa(cid:239) si(cid:218) w najbli(cid:285)- szym czasie (cid:285)adnych zabiegów kardiologicznych, prowadzi(cid:239) nato- miast badania nad pora(cid:285)k(cid:200). W zwi(cid:200)zku z pojawieniem si(cid:218) nowej procedury wielu chirurgów mia(cid:239)o zacz(cid:200)(cid:202) ponosi(cid:202) pora(cid:285)ki — nawet pomimo wyst(cid:218)powania silnego bod(cid:283)ca motywacyjnego w postaci (cid:285)ycia pacjenta. Przez dziesi(cid:218)(cid:202) lat Staats i jego asystenci przygl(cid:200)dali si(cid:218) chirur- gom, który doskonalili si(cid:218) w sztuce wykonywania bajpasów na bij(cid:200)- cym sercu. Staats mia(cid:239) okazj(cid:218) obserwowa(cid:202) 6516 zabiegów. Odno- towywa(cid:239) dane dotycz(cid:200)ce (cid:258)miertelno(cid:258)ci pacjentów, z podzia(cid:239)em na poszczególnych chirurgów. Korygowa(cid:239) je o czynniki takie jak wiek i ogólny stan zdrowia pacjenta. Bardzo uwa(cid:285)nie przygl(cid:200)da(cid:239) si(cid:218) pro- cesowi pozyskiwania nowych umiej(cid:218)tno(cid:258)ci przez lekarzy oraz ich reakcji na niepowodzenia. Gdy wyniki bada(cid:241) ujrza(cid:239)y (cid:258)wiat(cid:239)o dzienne, Staats pracowa(cid:239) ju(cid:285) jako profesor na University of North Carolina, a ca(cid:239)e rzesze pomy(cid:258)lnie zoperowanych pacjentów mog(cid:239)y dalej opy- cha(cid:202) si(cid:218) cheeseburgerami. Zanim to jednak nast(cid:200)pi(cid:239)o, sporo zabiegów wykonywanych przez lekarzy przestawiaj(cid:200)cych si(cid:218) na now(cid:200) technik(cid:218) zako(cid:241)czy(cid:239)o si(cid:218) niepo- wodzeniem. Staats i jego wspó(cid:239)pracownicy studiowali dane dotycz(cid:200)ce v Z niektórych bada(cid:241) wynika, (cid:285)e nawet u 50 pacjentów poddanych temu zabiegowi wyst(cid:218)puj(cid:200) w jego wyniku pewne deficyty poznawcze. Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 77 tych operacji, staraj(cid:200)c si(cid:218) doszuka(cid:202) w nich prawid(cid:239)owo(cid:258)ci. Jaki wp(cid:239)yw mia(cid:239)a pora(cid:285)ka chirurga w jednym zabiegu na jego nast(cid:218)pne operacje? Jak szybko lekarze si(cid:218) uczyli? Czy pora(cid:285)ki im w tym pomaga(cid:239)y? Na podstawie uzyskanych wyników sformu(cid:239)owali wniosek, który nazwali „paradoksem pora(cid:285)ki”. Okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e je(cid:258)li chirurgowi nie posz(cid:239)o podczas jednego zabiegu, podczas kolejnych zwykle te(cid:285) gorzej sobie radzi(cid:239). Lekarze nie uczyli si(cid:218) na b(cid:239)(cid:218)dach, zaczynali wykonywa(cid:202) te(cid:285) coraz mniej udanych zabie- gów. Kiedy natomiast chirurg dobrze poradzi(cid:239) sobie w jednym zabiegu, zwykle osi(cid:200)ga(cid:239) pó(cid:283)niej kolejne sukcesy. Badacze zidentyfikowali takie same zale(cid:285)no(cid:258)ci jak w przypadku start-upów z bada(cid:241) Harvarda i „Startup Compass”. Szczególnie interesuj(cid:200)ce wydaj(cid:200) si(cid:218) jednak spostrze(cid:285)enia doty- cz(cid:200)ce chirurgów, którzy mieli okazj(cid:218) obserwowa(cid:202) pora(cid:285)ki swoich kolegów w stosowaniu nowej techniki CABG. Ka(cid:285)da cudza pora(cid:285)ka przek(cid:239)ada(cid:239)a si(cid:218) na istotny wzrost skuteczno(cid:258)ci chirurga, który si(cid:218) jej przygl(cid:200)da(cid:239) z boku. Co jeszcze ciekawsze, podobne obserwacje, tyle (cid:285)e dotycz(cid:200)ce sukcesu kolegów, nie pomaga(cid:239)y lekarzom operowa(cid:202) lepiej. Zaiste, prawdziwy paradoks. Spapra(cid:239)em zabieg? B(cid:218)dzie gorzej. Kolega spapra(cid:239) zabieg? B(cid:218)dzie lepiej. Pomy(cid:258)lnie przeprowadzi(cid:239)em zabieg? B(cid:218)dzie lepiej. Kolega pomy(cid:258)lnie przeprowadzi(cid:239) zabieg? Dla mnie to nie ma (cid:285)adnego znaczenia. (cid:191)aden kardiochirurg si(cid:218) nie cieszy, kiedy pacjent umiera mu na stole. Pora(cid:285)ki zdarzaj(cid:200) si(cid:218) jednak ka(cid:285)demu. Do(cid:258)wiadczeni lekarze z czasem uodparniaj(cid:200) si(cid:218) na takie b(cid:239)(cid:218)dy emocjonalnie i mentalnie. Musz(cid:200) nauczy(cid:202) si(cid:218) (cid:285)y(cid:202) z niepodwa(cid:285)aln(cid:200) prawd(cid:200), (cid:285)e cz(cid:218)(cid:258)(cid:202) pacjentów umiera. Staats doszed(cid:239) do wniosku, (cid:285)e to w(cid:239)a(cid:258)nie ten mechanizm reakcji na (cid:258)mier(cid:202) pacjentów odpowiada za rozpoznany przez niego paradoks. Wraz ze wspó(cid:239)pracownikowi sformu(cid:239)owa(cid:239) na tej podstawie teori(cid:218) atrybucji. G(cid:239)osi ona, (cid:285)e ludzie wyja(cid:258)niaj(cid:200) w(cid:239)asne sukcesy i pora(cid:285)ki poprzez „przypisywanie ich czynnikom, dzi(cid:218)ki którym mog(cid:200) lepiej o sobie my(cid:258)le(cid:202)”. Poleć książkęKup książkę 78 NA SKRÓTY Pami(cid:218)tasz, co powiedzieli za(cid:239)o(cid:285)yciele firm podczas pogrzebu start-upów? „Sko(cid:241)czy(cid:239)y nam si(cid:218) pieni(cid:200)dze”. „Ludzie tego nie chcieli”. „»M(cid:200)drale« nie mieli planu”. Przyjrzyj si(cid:218) tym wypowiedziom. W ka(cid:285)dym przypadku pora(cid:285)ka firmy zosta(cid:239)a uznana za skutek dzia(cid:239)ania czynników o charakterze zewn(cid:218)trznym. Dzi(cid:218)ki temu za(cid:239)o(cid:285)yciele tych firm mog(cid:200) lepiej o sobie my(cid:258)le(cid:202). Przypomnij sobie, jak ostatni raz ponios(cid:239)e(cid:258) pora(cid:285)k(cid:218) w jakiej(cid:258) rywalizacji albo jak Twoja ukochana dru(cid:285)yna przegra(cid:239)a mecz. Wini(cid:239)e(cid:258) za to s(cid:218)dziego czy pogod(cid:218)? A mo(cid:285)e kontuzj(cid:218) jednego z zawodników lub zwyk(cid:239)ego pecha? Je(cid:258)li tak w(cid:239)a(cid:258)nie pomy(cid:258)la(cid:239)e(cid:258) albo cho(cid:202)by poczu- (cid:239)e(cid:258) pokus(cid:218), (cid:285)eby tak pomy(cid:258)le(cid:202), to jeste(cid:258) jak najbardziej normalny. Ludzie s(cid:200) uwarunkowani do my(cid:258)lenia w ten sposób. Je(cid:258)li natomiast chodzi o sukcesy, to te ch(cid:218)tnie przypisujemy czyn- nikom wewn(cid:218)trznym. Przypomnij sobie ostatnie zawody, które wygra(cid:239)e(cid:258). Uda(cid:239)o Ci si(cid:218) to dzi(cid:218)ki ci(cid:218)(cid:285)kiej pracy, umiej(cid:218)tno(cid:258)ciom oraz zdolno(cid:258)ci do szybkiego podejmowania decyzji pod presj(cid:200) czasu, prawda? W(cid:239)a(cid:258)nie takie zjawisko wyst(cid:200)pi(cid:239)o w przypadku kardiochirurgów. To pech decydowa(cid:239) o tym, (cid:285)e zabieg CABG ko(cid:241)czy(cid:239) si(cid:218) niepowodze- niem. Niewiele by(cid:239)o wida(cid:202). Pacjent nie by(cid:239) stabilny. Zabrak(cid:239)o czasu. Staats wyja(cid:258)nia to nast(cid:218)puj(cid:200)co: „Interpretuj(cid:200)c w(cid:239)asne pora(cid:285)ki, ludzie zwykle przypisuj(cid:200) je czynnikom zewn(cid:218)trznym, czyli takim, które pozostaj(cid:200) poza ich kontrol(cid:200), na przyk(cid:239)ad szcz(cid:218)(cid:258)ciu. Skutkuje to spadkiem motywacji do wyt(cid:218)(cid:285)onego wysi(cid:239)ku przy kolejnej próbie”. Ciekawe. Gdy lekarze ponosili pora(cid:285)k(cid:218) z powodu „pecha”, nast(cid:218)p- nym razem nie pracowali ani troch(cid:218) lepiej. Znajdowali dla niepo- wodzenia takie uzasadnienie, dzi(cid:218)ki któremu mogli zachowa(cid:202) czy- ste konto. „Konkretne do(cid:258)wiadczenie pora(cid:285)ki mo(cid:285)e stanowi(cid:202) (cid:283)ród(cid:239)o istotnej wiedzy, ale dotarcie do niej wymaga(cid:239)oby refleksji nad niepowodze- niem” — dodaje Staats. Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 79 „Skoro ludzie d(cid:200)(cid:285)(cid:200) do pozyskiwania wiedzy na swój temat w sposób raczej dla nich pochlebny, nawet gdyby kto(cid:258) podj(cid:200)(cid:239) reflek- sj(cid:218) nad niepowodzeniem, prawdopodobnie skupi si(cid:218) na informa- cjach, dzi(cid:218)ki którym móg(cid:239)by zracjonalizowa(cid:202) t(cid:218) pora(cid:285)k(cid:218)” (wyró(cid:285)nienie moje). To mechanizm przetrwania. B(cid:239)(cid:218)dy przypisujemy czynnikom zewn(cid:218)trznym, (cid:285)eby móc potem jako(cid:258) ze sob(cid:200) (cid:285)y(cid:202). Oczywi(cid:258)cie nie mamy najmniejszych problemów z przypisywa- niem sobie zas(cid:239)ug za odniesione sukcesy, nawet je(cid:258)li nie zamierzamy si(cid:218) nimi przechwala(cid:202). Staats wyja(cid:258)nia: „Ludzie zwykle kojarz(cid:200) suk- cesy ze swoimi umiej(cid:218)tno(cid:258)ciami i prac(cid:200). Nad w(cid:239)asnym wysi(cid:239)kiem i prac(cid:200) maj(cid:200) kontrol(cid:218), wi(cid:218)c motywuje ich to do dalszych stara(cid:241) i dalszego rozwoju”. W(cid:239)a(cid:258)nie dlatego lekarze, którym si(cid:218) powiod(cid:239)o, z czasem odnosili kolejne sukcesy. Warto natomiast podkre(cid:258)li(cid:202), (cid:285)e gdy pora(cid:285)ka nie dotyczy nas bezpo(cid:258)rednio, potrafimy si(cid:218) zachowa(cid:202) odwrotnie. Gdy to komu(cid:258) innemu co(cid:258) nie wychodzi, zwykle kojarzymy to z brakiem umiej(cid:218)t- no(cid:258)ci b(cid:200)d(cid:283) niedostatecznym wysi(cid:239)kiem. Gdy natomiast inni odnosz(cid:200) sukcesy, t(cid:239)umaczymy to wyst(cid:218)powaniem czynników pozostaj(cid:200)cych poza ich kontrol(cid:200), g(cid:239)ównie szcz(cid:218)(cid:258)cia. W przypadku kardiochirurgów k(cid:239)opoty jednego lekarza przyno- si(cid:239)y w pewnym sensie pozytywne konsekwencje. Skoro to by(cid:239)a jego wina, inni chirurdzy mogli si(cid:218) instynktownie skupi(cid:202) na pope(cid:239)nionych przez niego b(cid:239)(cid:218)dach. „Musz(cid:218) pami(cid:218)ta(cid:202), (cid:285)eby czego(cid:258) takiego nie zro- bi(cid:202)” — powtarzali sobie potem w my(cid:258)lach. Dzi(cid:218)ki temu operowali lepiej. W ten oto sposób docieramy z powrotem do okropnych komików z The Second City (licz(cid:218) na to, (cid:285)e ci(cid:200)gle tu jeszcze jeste(cid:258)). Poleć książkęKup książkę 80 NA SKRÓTY IV Od pami(cid:218)tnego skeczu z (cid:285)ydowskim autyzmem min(cid:218)(cid:239)o pi(cid:218)(cid:202) godzin. Mia(cid:239)em wra(cid:285)enie, (cid:285)e serce mi zaraz wysi(cid:200)dzie. „Prosz(cid:218), niech ju(cid:285) przestan(cid:200) — my(cid:258)la(cid:239)em sobie. — Brakuje mi tchu”. Siedzia(cid:239)em przy barierce na drugim pi(cid:218)trze Mainstage Theater, zaledwie jeden poziom poni(cid:285)ej sceny kabaretowej, któr(cid:200) odwiedzi- (cid:239)em wcze(cid:258)niej tego samego dnia. Punktowe (cid:258)wiat(cid:239)a pada(cid:239)y na czer- won(cid:200) kurtyn(cid:218), która znajdowa(cid:239)a si(cid:218) z ty(cid:239)u sceny. Z sufitu zwisa(cid:239)a ca(cid:239)a bateria reflektorów i kamer. Przed kurtyn(cid:200) podskakiwali akto- rzy z Second City w garniturach szytych na miar(cid:218), eleganckich sukienkach i okularach kujonkach. Wykonywali pó(cid:239)toragodzinny skecz komediowo-musicalowy zatytu(cid:239)owany Let Them Eat Chaos. Chaos wyszed(cid:239) im znakomicie. Widownia zawodzi(cid:239)a z zachwytu, gdy urocza aktorka (cid:258)piewa(cid:239)a piosenk(cid:218) o wielorybach, a jej partner sceniczny nagle wypluwa(cid:239) wod(cid:218) z ust. Patykowaty m(cid:218)(cid:285)czyzna i niska kobieta w blond w(cid:239)osach recytowali z kastylijskim akcentem prze- zabawne wierszyki, wywo(cid:239)uj(cid:200)c w pierwszych rz(cid:218)dach paroksyzmy (cid:258)miechu okraszonego (cid:239)zami. Gdy dwóch aktorów wykona(cid:239)o utwór rapowy o mro(cid:285)onym jogurcie Pinkberry pomy(cid:258)la(cid:239)em, (cid:285)e siedz(cid:200)c(cid:200) obok mnie sze(cid:258)(cid:202)dziesi(cid:218)cioletni(cid:200) kobiet(cid:200) odwioz(cid:200) zaraz na operacj(cid:218) wszczepienia bajpasów. Wreszcie porz(cid:200)dny kabaret. Komicy skakali po scenie i sypali zabawnymi puentami, prezentowali ró(cid:285)ne (cid:258)mieszne scenki. Zacz(cid:200)- (cid:239)em si(cid:218) zastanawia(cid:202), jak d(cid:239)ugo szlifowali swój warsztat. Wkrótce dowiedzia(cid:239)em si(cid:218), (cid:285)e „niedu(cid:285)o d(cid:239)u(cid:285)ej ni(cid:285) uczniowie”, których ogl(cid:200)da(cid:239)em wcze(cid:258)niej. Jak to mo(cid:285)liwe? Przecie(cid:285) podczas tego wieczornego wyst(cid:218)pu ludzie niemal spadali ze swoich krzese(cid:239), a ca(cid:239)- kiem dos(cid:239)ownie p(cid:239)akali ze (cid:258)miechu. Tamci uczniowie sk(cid:239)aniali mnie do p(cid:239)aczu z innych powodów. Okazuje si(cid:218), (cid:285)e tajemnic(cid:200) The Second City — jej hakerskim wytrychem — jest to, co dzieje si(cid:218) co wieczór po wyst(cid:218)pie. Co wie- czór, gdy kurtyna opadnie, aktorzy wychodz(cid:200) na scen(cid:218) raz jeszcze. Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 81 Przedstawienie si(cid:218) ko(cid:241)czy, ale widzowie mog(cid:200) jeszcze zosta(cid:202), je(cid:258)li tylko maj(cid:200) ochot(cid:218). Aktorzy zaczynaj(cid:200) (cid:202)wiczy(cid:202) improv. „Nie próbowali- (cid:258)my tego wcze(cid:258)niej — mówi(cid:200) — obiecujemy jednak, (cid:285)e postaramy si(cid:218) was roz(cid:258)mieszy(cid:202)”. Podczas drugiego wyst(cid:218)pu dochodzi do kilku subtelnych zmian. Zmienia si(cid:218) j(cid:218)zyk, aktorzy zachowuj(cid:200) si(cid:218) bardziej nieoficjalnie. W ko(cid:241)cu pora pó(cid:283)na, a przedstawienie bezp(cid:239)atne. Panuje powszechne przekonanie, (cid:285)e „wyst(cid:218)p mo(cid:285)e by(cid:202) do bani i ju(cid:285)”. Program prezentowany po godzinach te(cid:285) jest zabawny, ale teraz aktorzy nie czuj(cid:200) presji. Uwalniaj(cid:200) si(cid:218) od przekonania, (cid:285)e powinni zaoferowa(cid:202) widzom konkretn(cid:200) warto(cid:258)(cid:202) w zamian za wykupione bilety. To zrobili ju(cid:285) wcze(cid:258)niej. W tej bezpiecznej atmosferze obsada sprawdza nowy materia(cid:239). Dowcipy stosunkowo cz(cid:218)sto nie wychodz(cid:200), podobnie jak w przy- padku uczniów, których widzia(cid:239)em wcze(cid:258)niej. Format improv charakteryzuje si(cid:218) du(cid:285)ym tempem. Aktorzy mog(cid:200) zmienia(cid:202) kierunek akcji, zmienia(cid:202) sceny i ucina(cid:202) (cid:285)arty, które si(cid:218) nie sprawdzaj(cid:200). Wykonawcy przyjmuj(cid:200) zwykle propozycje widzów dotycz(cid:200)ce tematów lub charakteru postaci, a potem odgrywaj(cid:200) pierw- sz(cid:200) rzecz, jaka im przyjdzie do g(cid:239)owy. W ca(cid:239)ym tym szale(cid:241)stwie mog(cid:200) testowa(cid:202) scenki opracowane z my(cid:258)l(cid:200) o prawdziwym wyst(cid:218)pie, mog(cid:200) obserwowa(cid:202) reakcje publiczno(cid:258)ci. Czasami zdarzy im si(cid:218) zaprezen- towa(cid:202) co(cid:258) naprawd(cid:218) beznadziejnego, ale to nie szkodzi — ponosz(cid:200) pora(cid:285)k(cid:218) bez ponoszenia pora(cid:285)ki. O D P O C Z (cid:158) T K Ó W XX W. P S Y C H O L OG O W IE spieraj(cid:200) si(cid:218) co do wp(cid:239)ywu informacji zwrotnej — czy te(cid:285) krytyki — na zachowanie i wyniki ludzi. W jednych badaniach uda(cid:239)o si(cid:218) potwierdzi(cid:202), (cid:285)e tego rodzaju interwencje dodatnio wp(cid:239)ywaj(cid:200) na skuteczno(cid:258)(cid:202) nauki, natomiast inne „dowodz(cid:200)”, (cid:285)e informacja zwrotna dzia(cid:239)a na wyniki niekorzystnie. Naukowcy od lat si(cid:218) zastanawiaj(cid:200), czy pozytywna informacja zwrotna („(cid:165)wietnie ci idzie!”) dzia(cid:239)a lepiej ni(cid:285) negatywna („Zrobi(cid:239)e(cid:258) to (cid:283)le!”), spieraj(cid:200) si(cid:218) równie(cid:285) o to, czy bezpo(cid:258)rednia informacja zwrotna Poleć książkęKup książkę 82 NA SKRÓTY w stylu wojskowej musztry przynosi lepsze skutki ni(cid:285) uprzejma i tak- towna krytyka. Prowadzone badania przynosz(cid:200) bardzo ró(cid:285)ne wyniki. Czasami wszystko okazuje si(cid:218) skuteczne, a innym razem mo(cid:285)na odnie(cid:258)(cid:202) wra(cid:285)enie, (cid:285)e nie dzia(cid:239)a nic. W 1996 r. naukowcy Avraham N. Kluger i Angelo DeNisi przyj- rzeli si(cid:218) wynikom bada(cid:241) prowadzonych w ci(cid:200)gu ostatnich 100 lat i znale(cid:283)li w nich co(cid:258) ciekawego. Stwierdzili mianowicie, (cid:285)e w ogól- nym uj(cid:218)ciu wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) informacji zwrotnych rzeczywi(cid:258)cie nie znaj- duje prze(cid:239)o(cid:285)enia na popraw(cid:218) wyników, a znaczna cz(cid:218)(cid:258)(cid:202) spo(cid:258)ród nich tylko pogarsza sytuacj(cid:218). Jednocze(cid:258)nie ustalili, (cid:285)e czasami informacja zwrotna okazywa(cid:239)a si(cid:218) wp(cid:239)ywa(cid:202) na popraw(cid:218) bardzo znacz(cid:200)co, ale pozostawa(cid:239)o to bez zwi(cid:200)zku ze sposobem jej przekazywania74. Ró(cid:285)nica zasadza(cid:239)a si(cid:218) na tym, w jakim stopniu informacja zwrotna sk(cid:239)ania(cid:239)a odbiorc(cid:218) do skupienia si(cid:218) na sobie, zamiast na danym zadaniu. Je(cid:258)li gra(cid:239)e(cid:258) kiedy(cid:258) w kr(cid:218)gle, by(cid:202) mo(cid:285)e do(cid:258)wiadczy(cid:239)e(cid:258) tego zjawiska (albo zaobserwowa(cid:239)e(cid:258) je u kogo(cid:258) innego). Wszyscy ch(cid:218)tnie udzielaj(cid:200) dobrych rad komu(cid:258), kto akurat przegrywa. Zbijasz trzy kr(cid:218)gle, a wtedy znajomy mówi: „Spróbuj mocniej”. „Puszczaj(cid:200)c kul(cid:218), skr(cid:218)(cid:202) lekko nadgarstek” — mówi dziewczyna, która w(cid:239)a(cid:258)nie zaliczy(cid:239)a strajka, a Ty trafi(cid:239)e(cid:258) tylko jeden kr(cid:218)giel. Znów przymierzasz si(cid:218) do rzutu, a wtedy s(cid:239)yszysz: „Mierz delikatnie na prawo od (cid:258)rodkowego kr(cid:218)gla” i „Ugnij nogi w kolanach”. Twój partner z dru(cid:285)yny przypomina Ci, (cid:285)e je(cid:258)li my(cid:258)licie o zwyci(cid:218)stwie, potrzebujecie spare’a. Podchodzisz zatem do linii i rzucasz kul(cid:218). Kolana zgi(cid:218)te, nadgarstek wykr(cid:218)cony, oczy wpatrzone w cel na prawo od (cid:258)rodkowego kr(cid:218)gla. O czym jeszcze mia(cid:239)e(cid:258) pami(cid:218)ta(cid:202)?! Kula leci prosto w rynn(cid:218). Ca(cid:239)a ta informacja zwrotna da(cid:239)a tyle, (cid:285)e posz(cid:239)o Ci jeszcze gorzej. Nie chodzi o to, (cid:285)e dosta(cid:239)e(cid:258) marne rady. Problem polega na tym, (cid:285)e tego rodzaju informacja zwrotna stanowi (cid:283)ród(cid:239)o presji, za spraw(cid:200) której stajemy si(cid:218) bardziej (cid:258)wiadomi w(cid:239)asnych niedoskona(cid:239)o(cid:258)ci. Za bardzo skupiamy si(cid:218) na samych sobie. Kluger i DeNisi ustalili, (cid:285)e im bardziej informacja zwrotna sk(cid:239)ania nas do skupienia si(cid:218) na sobie, tym gorzej na nas wp(cid:239)ywa. Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 83 Ich badania wykaza(cid:239)y, (cid:285)e eksperci — mistrzowie w swojej dzie- dzinie — zdecydowanie wol(cid:200) negatywn(cid:200) informacj(cid:218) zwrotn(cid:200) ni(cid:285) pozy- tywn(cid:200)75. To w(cid:239)a(cid:258)nie negatywna informacja zwrotna okaza(cid:239)a si(cid:218) (cid:283)ró- d(cid:239)em najwi(cid:218)kszych post(cid:218)pów. Dlaczego? Poniewa(cid:285) krytyka ma zwykle bardziej praktyczny wymiar ni(cid:285) komplementy. Uwaga typu: „(cid:165)wietnie ci posz(cid:239)o” nie pomaga w doskonaleniu gry w kr(cid:218)gle w takim stopniu jak stwierdzenie: „Za bardzo skr(cid:218)ci(cid:239)e(cid:258) nadgarstek”. Co istotne, eksperci potrafi(cid:200) wy(cid:239)(cid:200)czy(cid:202) t(cid:218) cz(cid:218)(cid:258)(cid:202) swojego ego, która kaza(cid:239)aby im zbyt osobi(cid:258)cie traktowa(cid:202) uzasadnion(cid:200) krytyk(cid:218). S(cid:200) wystar- czaj(cid:200)co pewni siebie, aby z negatywnej informacji zwrotnej wy(cid:239)uska(cid:202) warto(cid:258)ciowe rady. Inaczej rzecz si(cid:218) ma w przypadku nowicjuszy, którzy za bardzo si(cid:218) nakr(cid:218)caj(cid:200). Oni potrzebuj(cid:200) s(cid:239)ów zach(cid:218)ty, oba- wiaj(cid:200) si(cid:218) pora(cid:285)ki. W przypadku negatywnej informacji zwrotnej najwi(cid:218)ksze wyzwa- nie wi(cid:200)(cid:285)e si(cid:218) z konieczno(cid:258)ci(cid:200) nabrania dystansu do pora(cid:285)ki i prze(cid:239)o- (cid:285)enia naszego indywidualnego do(cid:258)wiadczenia na j(cid:218)zyk obiektywnego eksperymentu. Wtedy informacja zwrotna staje si(cid:218) znacznie sku- teczniejsza. W(cid:239)a(cid:258)nie dzi(cid:218)ki takiemu podej(cid:258)ciu The Second City kszta(cid:239)ci kome- diowe talenty w tak krótkim czasie. Tina Fey, Seth Meyers i inni s(cid:239)awni komicy wywodz(cid:200)cy si(cid:218) z tej akademii zaliczali takie same koszmarne wpadki jak uczniowie, któ- rych mia(cid:239)em okazj(cid:218) „podziwia(cid:202)” w trakcie nauki. Steve Carell, gwiazda serialu Biuro, pewnego razu posun(cid:200)(cid:239) si(cid:218) z jednym (cid:285)artem za daleko i widzowie po prostu wyszli z jego wyst(cid:218)pu. Stephena Colberta, satyryka politycznego, b(cid:239)agano kiedy(cid:258) nawet, (cid:285)eby zszed(cid:239) ze sceny, poniewa(cid:285) jego numer dotycz(cid:200)cy modemów dial-up niemal zanudzi(cid:239) widzów na (cid:258)mier(cid:202). Studentów The Second City uczy si(cid:218) przyjmowa(cid:202) takie rzeczy jako co(cid:258) zupe(cid:239)nie normalnego. Maj(cid:200) zachowywa(cid:202) si(cid:218) niczym naukowcy, którzy obserwuj(cid:200) reakcj(cid:218) widowni na sam (cid:285)art, a nie na jego autora. Maj(cid:200) wy(cid:239)(cid:200)czy(cid:202) t(cid:218) cz(cid:218)(cid:258)(cid:202) mózgu, która w przypadku otrzymania nega- tywnej informacji zwrotnej mówi: „Nie uda(cid:239)o mi si(cid:218)”. Z czasem Poleć książkęKup książkę 84 NA SKRÓTY akademia systematycznie zestawia uczniów z coraz bardziej wyma- gaj(cid:200)c(cid:200) widowni(cid:200) i nara(cid:285)a ich na coraz bardziej surow(cid:200) ocen(cid:218) — poniewa(cid:285) oni coraz lepiej sobie z ni(cid:200) radz(cid:200). W ten sposób hardziej(cid:200) i bardziej rozwijaj(cid:200) si(cid:218) w sferze twórczej. W ramach tego procesu szkó(cid:239)ka komediowa przeistacza pora(cid:285)k(cid:218) (kojarz(cid:200)c(cid:200) si(cid:218) z fatalnym ko(cid:241)cem) w prost(cid:200) informacj(cid:218) zwrotn(cid:200) (co(cid:258), dzi(cid:218)ki czemu mo(cid:285)na si(cid:218) doskonali(cid:202)). I tak setki razy tygodniowo. Mantra rodem z Doliny Krzemowej: „Pora(cid:285)ki pono(cid:258) jak najcz(cid:218)- (cid:258)ciej” ma jeszcze swoj(cid:200) drug(cid:200) cz(cid:218)(cid:258)(cid:202). Wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) powstaj(cid:200)cych tam start-upów funkcjonuje zgodnie z zasad(cid:200): „Pora(cid:285)ki pono(cid:258) jak naj- szybciej i jak najwcze(cid:258)niej”. Mówimy tu zatem o zasadzie natych- miastowej informacji zwrotnej76. Problem polega na tym, (cid:285)e pora(cid:285)ka kojarzy si(cid:218) z ko(cid:241)cem, ze (cid:258)mierci(cid:200), z pogrzebem. Jak jednak uczy przy- k(cid:239)ad The Second City, to skojarzenie wcale nie musi by(cid:202) s(cid:239)uszne. * * * * * T H E SE C O N D C I T Y P O D E J M U JE trojakiego rodzaju dzia(cid:239)ania, które maj(cid:200) przyspiesza(cid:202) rozwój jej wychowanków. Po pierwsze, zapewnia im natychmiastow(cid:200) informacj(cid:218) zwrotn(cid:200). Po drugie, obiektywizuje t(cid:218) informacj(cid:218). Po trzecie wreszcie, zmniejsza poczucie stawki i presji, dzi(cid:218)ki czemu uczniowie ch(cid:218)tniej realizuj(cid:200) ryzykowne przedsi(cid:218)wzi(cid:218)- cia, niejako z konieczno(cid:258)ci robi(cid:200)c przy tym post(cid:218)py. Leonard wyja(cid:258)nia, (cid:285)e w pierwszym roku szkó(cid:239)ka stara si(cid:218) oswoi(cid:202) uczniów z oczekiwaniem negatywnej informacji zwrotnej i nauczy(cid:202), (cid:285)e nie powinni bra(cid:202) jej do siebie. Chodzi o to, aby wzmocni(cid:202) w nich poczucie pewno(cid:258)ci siebie i stworzy(cid:202) bezpieczn(cid:200) atmosfer(cid:218), w któ- rej mo(cid:285)na nawali(cid:202). Potem w drugim roku zaj(cid:218)(cid:202) informacja zwrotna zaczyna si(cid:218) pojawia(cid:202) z wi(cid:218)ksz(cid:200) intensywno(cid:258)ci(cid:200). Uczniowie staj(cid:200) w obliczu kolejnych wyzwa(cid:241) i ponosz(cid:200) drobne pora(cid:285)ki na oczach du(cid:285)ej widowni. Je(cid:258)li kolega ze sceny lub re(cid:285)yser ocenia (cid:285)art jako zabawny, to (cid:258)wietnie, kiedy jednak widownia si(cid:218) z tym nie zgadza i reaguje g(cid:239)uch(cid:200) cisz(cid:200), aktor do(cid:258)wiadcza zupe(cid:239)nie innych emocji. Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 85 To samo dotyczy zreszt(cid:200) sytuacji, w której pozornie s(cid:239)aby pomys(cid:239) bawi potem widowni(cid:218) do (cid:239)ez. Ka(cid:285)dy wybuch (cid:258)miechu lub jego brak staje si(cid:218) informacj(cid:200) zwrotn(cid:200), któr(cid:200) mo(cid:285)na wykorzysta(cid:202) w pracy nad samym sob(cid:200). Otwieraj(cid:200)c si(cid:218) na wszystkie te drobne pora(cid:285)ki, tak naprawd(cid:218) nie ponosi si(cid:218) pora(cid:285)ki prawdziwejvi. Dla porównania, podczas typowych zaj(cid:218)(cid:202) teatralnych czasami uczniowie przez ca(cid:239)y semestr przygotowuj(cid:200) si(cid:218) do jednego przedsta- wienia. Studenci (cid:202)wicz(cid:200) razem na zaj(cid:218)ciach, nie maj(cid:200) natomiast (cid:285)adnych podstaw, by przewidywa(cid:202), czy ich wyst(cid:218)p spodoba si(cid:218) publiczno(cid:258)ci — dowiedz(cid:200) si(cid:218) tego dopiero ostatniego dnia. Je(cid:258)li si(cid:218) oka(cid:285)e, (cid:285)e przedstawienie zupe(cid:239)nie nie przypad(cid:239)o widzom do gustu, nic ju(cid:285) si(cid:218) nie da z tym zrobi(cid:202). Gdyby si(cid:218) nad tym zastanowi(cid:202), dojdziemy do wniosku, (cid:285)e wi(cid:218)k- szo(cid:258)(cid:202) firm dzia(cid:239)a w(cid:239)a(cid:258)nie wed(cid:239)ug tego modelu. Przed wprowadze- niem produktu na rynek sp(cid:218)dzaj(cid:200) d(cid:239)ugie miesi(cid:200)ce, a niekiedy nawet lata na dopracowywaniu najdrobniejszych szczegó(cid:239)ów. Wszystkie te wysi(cid:239)ki skupiaj(cid:200) si(cid:218) na jednym, kluczowym momencie — na premie- rze rynkowej. To w(cid:239)a(cid:258)nie w tym dniu firma si(cid:218) dowiaduje, czy stwo- rzy(cid:239)a udany produkt, czy te(cid:285) jej przedsi(cid:218)wzi(cid:218)cie zako(cid:241)czy(cid:239)o si(cid:218) fia- skiem. Albo ludzie produkt kupi(cid:200), a wtedy firma zarobi, albo nie kupi(cid:200), a wtedy projekt nale(cid:285)y uzna(cid:202) za nieudany. The Second City co tydzie(cid:241) stawia swoich uczniów na scenie przed prawdziw(cid:200) widowni(cid:200). Grupa, któr(cid:200) obserwowa(cid:239)em, nie (cid:202)wi- czy(cid:239)a jedynie przed wielkim wyst(cid:218)pem, który mia(cid:239) si(cid:218) odby(cid:202) za cztery tygodnie — aktorzy (cid:202)wiczyli równie(cid:285) z my(cid:258)l(cid:200) o cotygodniowym vi Uwaga na marginesie. Do kluczowych elementów szkolenia w The Second City opartego na formacie improv zalicza si(cid:218) koncepcja „Tak, a”. Gdy jeden aktor powie na scenie co(cid:258) zabawnego, a drugi aktor powie na to „nie” i pozwoli mu ponie(cid:258)(cid:202) pora(cid:285)k(cid:218), ca(cid:239)a scenka momentalnie przestaje by(cid:202) zabawna. Koncepcja „Tak, a” g(cid:239)osi, (cid:285)e bez wzgl(cid:218)du na to, jak absur- dalny czy okropny (cid:285)art kto(cid:258) przedstawi, drugi aktor powinien przyj(cid:200)(cid:202) go pozytywnie, a nast(cid:218)pnie dzi(cid:218)ki „a…” skierowa(cid:202) ca(cid:239)(cid:200) scen(cid:218) w innym kie- runku. W ten sposób udaje si(cid:218) przeistoczy(cid:202) pora(cid:285)k(cid:218) w co(cid:258) zabawnego. Poleć książkęKup książkę 86 NA SKRÓTY ma(cid:239)ym przedstawieniu przed publiczno(cid:258)ci(cid:200), podczas którego zbierali informacje zwrotne na temat przygotowywanego materia(cid:239)u. Dzi(cid:218)ki tej metodzie w ci(cid:200)gu zaledwie o(cid:258)miu tygodni (czyli w czasie o po(cid:239)ow(cid:218) krótszym od typowego semestru akademickiego) uczniowie przygo- towuj(cid:200) pe(cid:239)nowymiarowy zabawny wyst(cid:218)p kabaretowy. Aktorzy s(cid:200) pewni swego, poniewa(cid:285) pozyskiwali informacje zwrotne cz(cid:218)sto i na wczesnym etapie prac. „Szybko(cid:258)(cid:202) to kluczowy element naszej gry — wyja(cid:258)nia Leonard. — Natychmiastowa informacja zwrotna… sp(cid:239)ywaj(cid:200)ca w zasadzie nie- ustannie”. Natychmiastowa informacja zwrotna zmusza studentów do ci(cid:200)g(cid:239)ej pracy nad nowym materia(cid:239)em, do pe(cid:239)nego zaanga(cid:285)owania zarówno pod wzgl(cid:218)dem aktorskim, jak i w obszarze pisania dowcipów. W(cid:239)a- (cid:258)nie dlatego obserwowani przeze mnie studenci opowiadali tak nie- smaczne (cid:285)arty — oni po prostu sprawdzali „granice” w bezpiecznych warunkach. „Czasami zamieszczam w numerach ró(cid:285)ne rzeczy tylko po to, (cid:285)eby udowodni(cid:202), (cid:285)e s(cid:200) do niczego” — wyzna(cid:239)a mi Anne, nauczycielka w okularach, na krótko przed tym, jak jej podopieczni weszli na scen(cid:218). Pozwala swoim uczniom zaprezentowa(cid:202) s(cid:239)aby numer, poniewa(cid:285) wie, (cid:285)e je(cid:258)li jej uczniowie maj(cid:200) si(cid:218) doskonali(cid:202) w sztuce roz- (cid:258)mieszania innych, to nie mo(cid:285)na ich stale chroni(cid:202) przed ryzykiem. „Zabawne jest to, co balansuje na granicy, a niekiedy wr(cid:218)cz wywo(cid:239)uje lekki dyskomfort. To taki obszar, w którym (cid:239)atwo o nie- powodzenie — mówi Anne. — To troch(cid:218) tak jak z mi(cid:218)(cid:258)niem. Je(cid:258)li chcesz si(cid:218) poprawi(cid:202), musisz sobie troch(cid:218) zaszkodzi(cid:202). Robimy im to na okr(cid:200)g(cid:239)o”. V Nie tak dawno temu pewnego sennego dnia w miejscowo(cid:258)ci Still- water w stanie Minnesota Zachary Sobiech, radosny czternastolatek o kwadratowej szcz(cid:218)ce, dowiedzia(cid:239) si(cid:218), (cid:285)e ma kostniakomi(cid:218)saka, Poleć książkęKup książkę NATYCHMIASTOWA INFORMACJA ZWROTNA 87 z(cid:239)o(cid:258)liwy nowotwór ko(cid:258)ci77. Przy okazji us(cid:239)ysza(cid:239), (cid:285)e szanse na pomy(cid:258)lne leczenie s(cid:200) niewielkie. (cid:191)ycie rodziny Sobiechów z dnia na dzie(cid:241) wywróci(cid:239)o si(cid:218) do góry nogami. Zach podda(cid:239) si(cid:218) chemioterapii. Wydawa(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e zabiegi przynios(cid:239)y po(cid:285)(cid:200)dany efekt, potem jednak badanie rentgenowskie wykaza(cid:239)o obecno(cid:258)(cid:202) nowych guzów w p(cid:239)ucach. Zach postanowi(cid:239) pogo- dzi(cid:202) si(cid:218) z losem i maksymalnie wykorzysta(cid:202) czas, który mu pozosta(cid:239). Jak sam stwierdzi(cid:239): „Mo(cid:285)esz siedzie(cid:202) w piwnicy i czeka(cid:202) albo wyj(cid:258)(cid:202) do ludzi i zrobi(cid:202) co(cid:258) szalonego”. W przerzedzonych od chemii w(cid:239)osach, ale z wiecznym u(cid:258)miechem na twarzy Zach poszed(cid:239) o kulach do szko(cid:239)y, zaprosi(cid:239) na randk(cid:218) swoj(cid:200) najlepsz(cid:200) przyjació(cid:239)k(cid:218) i za(cid:239)o(cid:285)y(cid:239) zespó(cid:239) muzyczny. Ostatni okres (cid:285)ycia weso(cid:239)ego i sympatycznego nastolatka z wyro- kiem od losu zosta(cid:239) przedstawiony w krótkim filmie dokumen- talnym My Last Days. Pokazuje on szcz(cid:218)(cid:258)liwego Zacha, który sp(cid:218)- dza czas z rodzin(cid:200) i tworzy muzyk(cid:218). Wszyscy go kochali. Gdy si(cid:218) ogl(cid:200)da ten materia(cid:239), po prostu nie da si(cid:218) Zacha nie lubi(cid:202). Widz(cid:200)c, jak si(cid:218) (cid:258)mieje, (cid:258)piewa i jak kocha, cz(cid:239)owiek zapomina, (cid:285)e ten ch(cid:239)opak nied(cid:239)ugo umrze. Rodzina Zacha opowiada przed kamer(cid:200), jak (cid:258)wiadomo(cid:258)(cid:202) jego nieuchronnej (cid:258)mierci pomog(cid:239)a im zrozumie(cid:202), co si(cid:218) tak naprawd(cid:218) liczy w (cid:285)yciu i na czym polega jego prawdziwy
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Na skróty. Jak hakerzy, wynalazcy i gwiazdy sięgają po sukces
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: