Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00183 004043 12914636 na godz. na dobę w sumie
Na straży państwa prawa. Trzydzieści lat orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego - ebook/pdf
Na straży państwa prawa. Trzydzieści lat orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-431-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> konstytucyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
'Po doświadczeniach totalitarnych rządów nie budzi wątpliwości, że nawet demokratycznie wybrany parlament nie ma kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć, które byłyby sprzeczne z ustawą zasadniczą, także wtedy, gdy ich uzasadnieniem ma być abstrakcyjnie rozumiane dobro Narodu.
Wyrok TK z dnia 9 grudnia 2015 r., K 35/15'.

'Jeszcze rok temu nie ulegało wątpliwości, że po blisko 30 latach działalności Trybunał Konstytucyjny uzyskał należną mu pozycję wśród konstytucyjnych organów państwa, a jego orzecznictwo stało się istotnym i wartościowym elementem praktyki konstytucyjnej w Trzeciej Rzeczypospolitej. W ciągu niecałego roku sytuacja uległa jednak dramatycznej zmianie, a przeświadczenie o stabilności pozycji Trybunału okazało się w znacznej mierze iluzoryczne.

W tej bardzo złożonej i trudnej sytuacji przedstawiamy zbiór opracowań mających podsumować trzydziestolecie orzeczniczej działalności Trybunału. Należy podkreślić, że niezależnie od dalszego biegu wypadków orzecznictwo to uznać należy za wartość o charakterze trwałym, bo ustalającym właściwy sposób rozumienia i stosowania postanowień polskiej Konstytucji. Orzecznictwo to wciąż jest wiążące dla wszystkich organów i podmiotów władzy publicznej, a w sposób szczególny stanowi odniesienie dla rozstrzygnięć innych organów władzy sądowniczej.

Założeniem zbioru było dokonanie wyboru 30 najważniejszych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Staraliśmy się przy tym o należyte uwzględnienie wszystkich okresów działalności Trybunału, choć ze względów oczywistych sięgnęliśmy tylko po jedno (pierwsze) orzeczenie Trybunału sprzed 1989 r. Wybór ten musiał być obarczony znacznym stopniem uznaniowości i zdajemy sobie sprawę, że poza zbiorem pozostało wiele ważnych orzeczeń o istotnym znaczeniu.

Przyjęta została równoległa metoda prezentacji. Dla każdego z wybranych orzeczeń został najpierw przytoczony skrót jego oryginalnej treści, a następnie komentarz naukowy, przedstawiający naturę i kontekst sprawy, rekapitulujący najważniejsze ustalenia Trybunału i poddający je ocenie, a wreszcie co najważniejsze sytuujący to rozstrzygnięcie w ogólnym nurcie orzecznictwa Trybunału.

Przyjęta została zewnętrzna metoda prezentacji, bo z zespołu potencjalnych autorów celowo wyłączyliśmy wszystkich byłych i obecnych sędziów Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, posłów na Sejm oraz senatorów, członków innych konstytucyjnych organów państwa, członków i ekspertów Komisji Konstytucyjnej działającej w latach 1993 1997. Takie kryteria wyboru uznaliśmy za niezbędne dla zapewnienia dystansu i obiektywizmu komentarzy naukowych. Naszych autorów wybieraliśmy spośród konstytucjonalistów, starając się zapewnić reprezentację wszystkich pokoleń, jednakże przy pewnej preferencji dla młodszej generacji naukowców.

Choć nie tak wyobrażaliśmy sobie kontekst prezentowania tego zbioru, pragniemy podkreślić, że orzecznictwo konstytucyjne stanowi wartość o charakterze trwałym, uniwersalnym i wiążącym.
Przedstawiając historię, ukazujemy przyszłość, bo państwo demokratyczne nie może istnieć bez poszanowania zasady konstytucjonalizmu, podziału władz i niezależności sądu konstytucyjnego'.

Ze wstępu redaktorów naukowych
Leszka Garlickiego, Marty Derlatki, Marcina Wiącka

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

NA STRAŻY PAŃSTWA PRAWA Trzydzieści lat orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego redakcja naukowa Leszek Garlicki, Marta Derlatka, Marcin Wiącek WARSZAWA 2016 Recenzent Dr hab. Małgorzata Masternak-Kubiak, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego Wydawca Agata Jędrasik Redaktor prowadzący Grażyna Polkowska-Nowak Opracowanie redakcyjne Ewa Adamska Opracowanie graficzne Anna Gogolewska Łamanie Violet Design © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-8092-312-6 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Po doświadczeniach totalitarnych rządów nie budzi wątpliwości, że nawet demokratycznie wybrany parlament nie ma kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć, które byłyby sprzeczne z ustawą zasadniczą, także wtedy, gdy ich uzasadnieniem ma być abstrakcyjnie rozumiane dobro Narodu. Wyrok TK z dnia 9 grudnia 2015 r., K 35/15 SPIS TREŚCI Wykaz wspólnych skrótów  11 Od redaktorów naukowych  17 1. WYDAWANIE ROZPORZĄDZEŃ  25 Orzeczenie z dnia 28 maja 1986 r., U 1/86 Marcin Wiącek – Komentarz  33 2. NAUCZANIE RELIGII W SZKOŁACH PUBLICZNYCH  50 Orzeczenie z dnia 30 stycznia 1991 r., K 11/90 Wojciech Brzozowski – Komentarz  59 3. REWALORYZACJA EMERYTUR I RENT  78 Orzeczenie z dnia 11 lutego 1992 r., K 14/91 Renata Babińska-Górecka, Mariusz Jabłoński – Komentarz  91 4. SKUTKI NIEODRZUCENIA PRZEZ SEJM WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO   123 Uchwała z dnia 20 października 1993 r., W 6/93 Witold Płowiec – Komentarz  130 5. ZASADA PROPORCJONALNOŚCI  147 Orzeczenie z dnia 26 kwietnia 1995 r., K 11/94 Elżbieta H. Morawska – Komentarz  154 6. ZASADA RÓWNOŚCI  172 Orzeczenie z dnia 3 września 1996 r., K 10/96 Agnieszka Bień-Kacała – Komentarz  179 7. ZAKAZ PRZERYWANIA CIĄŻY  198 Orzeczenie z dnia 28 maja 1997 r., K 26/96 Ryszard Piotrowski – Komentarz  212 7 SPIS TREŚCI 8. AKTY PRAWA WEWNĘTRZNEGO  232 Wyrok z dnia 1 grudnia 1998 r., K 21/98 Grzegorz Wierczyński – Komentarz  240 9. POPRAWKI SENATU  258 Wyrok z dnia 23 lutego 1999 r., K 25/98 Piotr Chybalski – Komentarz  267 10. CZYNSZE REGULOWANE  283 Wyrok z dnia 12 stycznia 2000 r., P 11/98 Sylwia Jarosz-Żukowska – Komentarz  295 11. KONTROLA CELÓW PARTII POLITYCZNYCH  319 Wyrok z dnia 8 marca 2000 r., Pp 1/99 Ada Paprocka – Komentarz  328 12. ZASADY DZIEDZICZENIA GOSPODARSTW ROLNYCH  343 Wyrok z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99 Monika Florczak-Wątor – Komentarz  354 13. DEKRET PKWN O PRZEPROWADZENIU REFORMY ROLNEJ  379 Postanowienie z dnia 28 listopada 2001 r., SK 5/01 Maciej Kaliński – Komentarz  385 14. ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA SKARBU PAŃSTWA  405 Wyrok z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00 Leszek Bosek – Komentarz  414 15. ABOLICJA PODATKOWA. DEKLARACJE MAJĄTKOWE  433 Wyrok z dnia 20 listopada 2002 r., K 41/02 Adam Krzywoń – Komentarz  445 16. NIEDOPUSZCZALNOŚĆ WZNOWIENIA POSTĘPOWANIA PRZED TRYBUNAŁEM KONSTYTUCYJNYM  464 8 Postanowienie z dnia 17 lipca 2003 r., K 13/02 Michał Ziółkowski – Komentarz  471 SPIS TREŚCI 17. TRAKTAT AKCESYJNY  489 Wyrok z dnia 11 maja 2005 r., K 18/04 Krzysztof Wójtowicz – Komentarz  501 18. KONTROLA OPERACYJNA  519 Wyrok z dnia 12 grudnia 2005 r., K 32/04 Dariusz Dudek – Komentarz  529 19. PRZEKSZTAŁCENIE W ZAKRESIE RADIOFONII I TELEWIZJI  551 Wyrok z dnia 23 marca 2006 r., K 4/06 Krzysztof Skotnicki – Komentarz  560 20. KOMISJA ŚLEDCZA  577 Wyrok z dnia 22 września 2006 r., U 4/06 Andrzej Szmyt – Komentarz  590 21. LUSTRACJA  610 Wyrok z dnia 11 maja 2007 r., K 2/07 Zbigniew Witkowski – Komentarz  631 22. ASESORZY SĄDOWI  659 Wyrok z dnia 24 października 2007 r., SK 7/06 Marta Derlatka – Komentarz  671 23. ZESTRZELENIE SAMOLOTU CYWILNEGO  690 Wyrok z dnia 30 września 2008 r., K 44/07 Bogusław Banaszak, Piotr Kapusta – Komentarz  700 24. NIEZAWISŁOŚĆ SĘDZIOWSKA  718 Wyrok z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07 Paweł Wiliński – Komentarz  732 25. SPÓR KOMPETENCYJNY  751 Postanowienie z dnia 20 maja 2009 r., Kpt 2/08 Jerzy Ciapała – Komentarz  760 9 SPIS TREŚCI 26. KONTROLA KONSTYTUCYJNOŚCI PRZEPISU O TREŚCI USTALONEJ UCHWAŁĄ SĄDU NAJWYŻSZEGO  782 Wyrok z dnia 27 października 2010 r., K 10/08 Sławomir Żółtek – Komentarz  791 27. KODEKS WYBORCZY  808 Wyrok z dnia 20 lipca 2011 r., K 9/11 Dorota Lis-Staranowicz – Komentarz  819 28. WPŁATY WYRÓWNAWCZE JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO, TZW. JANOSIKOWE  839 Wyrok z dnia 31 stycznia 2013 r., K 14/11 Elżbieta Kornberger-Sokołowska – Komentarz  849 29. WIEK EMERYTALNY  867 Wyrok z dnia 7 maja 2014 r., K 43/12 Helena Pławucka – Komentarz  881 30. NOWA USTAWA O TRYBUNALE KONSTYTUCYJNYM  904 Wyrok z dnia 3 grudnia 2015 r., K 34/15 Mariusz Bidziński, Marek Chmaj – Komentarz  918 Nota redakcyjna: Skróty w treści cytowanych orzeczeń – oznaczone nawiasami kwadratowymi – pochodzą od redaktorów naukowych. Uzupełnienia, dodatkowe uwagi w treści cytowanych orzeczeń − oznaczone nawiasami kwadratowymi – pochodzą od autorów poszczególnych komentarzy. Drobne zmiany odnotowujące błędy występujące w oryginalnej treści – również 10 Nawiasy okrągłe pozostawiono tam, gdzie występowały w treści oryginalnej. oznaczone nawiasami kwadratowymi – pochodzą od redakcji. WYKAZ WSPÓLNYCH SKRÓTÓW Konstytucja z 1997 r./ Konstytucja (Konstytucja RP) Ustawa Konstytucyjna z 1992 r. (Mała Konstytucja) Akty prawne – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwiet- nia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – Ustawa Konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawo- dawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426 z późn. zm.) przep. konstyt. – przepisy Konstytucji z 1952 r. pozostawione w mocy nowela grudniowa Konstytucja z 1952 r. (Konstytucja PRL) Konstytucja z 1935 r. (kwietniowa) Konstytucja z 1921 r. (marcowa) przez Ustawę Konstytucyjną z 1992 r. – ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytu- cji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 75, poz. 444 z późn. zm.) – Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lip- ca 1952 r. (tekst jedn.: Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36 z późn. zm.) – ustawa konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 227) – ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczy- pospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 44, poz. 267 z późn. zm.) EKPC k.c. – Konwencja o ochronie praw człowieka i podsta- wowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 li- stopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) 11 k.k. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k. wyb. konwencja nr 102 MOP MPPOiP p.u.s.p. p.w.k.c. p.w.k.w. pr. lot. TFUE traktat akcesyjny 12 WYKAZ WSPÓLNYCH SKRÓTÓW – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) – ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępo- wania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępo- wania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) – ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112 z późn. zm.) – Konwencja nr 102 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca minimalnych norm zabezpieczenia społecznego, przyjęta w Genewie dnia 28 czerwca 1952 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 93, poz. 775) – Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Poli- tycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) – ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju są- dów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 133 z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wpro- wadzające Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94 z późn. zm.) – ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Przepisy wprowa- dzające ustawę – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 113 z późn. zm.) – ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1393 z późn. zm.) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 47) – Traktat między Królestwem Belgii, Królestwem Da- nii, Republiką Federalną Niemiec, Republiką Grecką, Królestwem Hiszpanii, Republiką Francuską, Irlandią, Republiką Włoską, Wielkim Księstwem Luksemburga, Królestwem Niderlandów, Republiką Austrii, Repub- liką Portugalską, Republiką Finlandii, Królestwem WYKAZ WSPÓLNYCH SKRÓTÓW Szwecji, Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Bryta- nii i Irlandii Północnej (Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej) a Republiką Czeską, Republiką Estońską, Republiką Cypryjską, Republiką Łotewską, Republiką Litewską, Republiką Węgierską, Republiką Malty, Rzecząpospolitą Polską, Republiką Słowenii, Republiką Słowacką dotyczący przystąpienia Re- publiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cy- pryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypo- spolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Sło- wackiej do Unii Europejskiej, podpisany w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864) – Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Euro- pejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europej- ską, sporządzony w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569) – Traktat o Unii Europejskiej, podpisany dnia 7 lute- go 1992 r. (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. C 326 z 26.10.2012, s. 13) – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 321E z 29.12.2006, s. 37) – ustawa z dnia 12 października 1990 r. o ochronie gra- nicy państwowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 930 z późn. zm.) Traktat z Lizbony TUE TWE u.o.g.p. ustawa o TK z 1985 r. – ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konsty- tucyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470 z późn. zm.) ustawa o TK z 1997 r. – ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konsty- tucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.) ustawa o TK z 2015 r. – ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konsty- tucyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 293) Instytucje, urzędy, organizacje ETPC ETS – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Europejski Trybunał Sprawiedliwości (obecnie: TSUE) 13 FOR FTK FUS IPN KKZN KNB KOK KRRiT KRS KRUS MEN MOP NBP NIK NSA RPD RPO SA SN TK TSUE WYKAZ WSPÓLNYCH SKRÓTÓW – Forum Obywatelskiego Rozwoju – Federalny Trybunał Konstytucyjny – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Konstytucyjna Zgromadzenia Narodowego – Komisja Nadzoru Bankowego – Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej – Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji – Krajowa Rada Sądownictwa – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Ministerstwo Edukacji Narodowej – Międzynarodowa Organizacja Pracy – Narodowy Bank Polski – Najwyższa Izba Kontroli – Naczelny Sąd Administracyjny – Rzecznik Praw Dziecka – Rzecznik Praw Obywatelskich – sąd apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (daw- niej: ETS) UKE UOKiK – Urząd Komunikacji Elektronicznej – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Czasopisma i publikatory BIP Biul. KKZN – Biuletyn Informacji Publicznej – Biuletyn Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Biul. SN M. Praw. 14 Narodowego – Biuletyn Sądu Najwyższego – Monitor Prawniczy WYKAZ WSPÓLNYCH SKRÓTÓW ONSAiWSA – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych OSNC OSNC-ZD – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna. Zbiór Dodatkowy OSNKW – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa OSNP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubez- pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych OSNAPiUS – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administra- OTK OTK-A OTK-B PiP PiZS Prz. Leg. Prz. Sejm. PS RPEiS SC SP Zb. Orz. Zeszyty Prawnicze BAS ZNSA cyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria A – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria B – Państwo i Prawo – Praca i Zabezpieczenie Społeczne – Przegląd Legislacyjny – Przegląd Sejmowy – Przegląd Sądowy – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Studia Cywilistyczne – Studia Prawnicze – Zbiór Orzeczeń – Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych – Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego ENA – Europejski Nakaz Aresztowania Inne 15 OD REDAKTORÓW NAUKOWYCH Trzydzieści lat nieprzerwanego funkcjonowania instytucji ustrojowej jest okresem długim, zwłaszcza na tle skomplikowanego politycznie rozwoju naszego państwa w okresie od odzyskania niepodległości w 1918 r. Wymagało bowiem działania w różnych epokach historycznych, a gdy chodzi o ostatnie trzydziestolecie – uczestniczenia w procesie transformacji ustrojowej, kształtowania społeczeństwa obywatelskiego, rządzonego praworządnie, oraz budowy konstytucyjnych podstaw no- wego systemu. Oznacza to obok analiz faktograficznych konieczność rozważania kwestii aksjologicznych, bo ocena ostatniego trzydziestole- cia, pełnego zakrętów i dramatycznych zwrotów, ciągle wzbudza silne kontrowersje. Powstanie i ewolucja Trybunału Konstytucyjnego stanowi znakomitą ilustrację tej ogólnej obserwacji. Wprawdzie istnienie odrębnego i nieza- leżnego sądu konstytucyjnego jest dziś oczywiste dla niemal wszystkich państw demokratycznych, jednak należy pamiętać, że polski Trybunał powstał jako swego rodzaju „wcześniak” w otoczeniu schyłkowego pań- stwa realnego socjalizmu. Niełatwo nawet uzgodnić sposób liczenia historii Trybunału. Po- mija się więc na ogół datę 7 marca 1982 r., gdy w Konstytucji z 1952 r. (Konstytucji PRL) pojawił się art. 33a, przewidujący utworzenie Trybu- nału Konstytucyjnego, a także datę 29 kwietnia 1985 r., gdy uchwalona została pierwsza ustawa o Trybunale Konstytucyjnym, ponieważ te roz- strzygnięcia prawodawcze nie przesądzały jeszcze szansy uformowania się jurysdykcji konstytucyjnej z prawdziwego zdarzenia. Szansę tę po- kazało natomiast pierwsze orzeczenie Trybunału, wydane dnia 28 maja 1986 r., U 1/86. Przypomnieć przy tym należy, że zostało ono przyjęte nie bez trudności i stało się przedmiotem ostrych ataków ówczesnego 17 OD REDAKTORÓW NAUKOWYCH establishmentu biurokratycznego, skierowanych zarówno przeciwko sa- mej instytucji Trybunału, jak i niektórym jego sędziom. Trybunał nie ugiął się pod naciskami, potwierdzając swoje stanowi- sko w rozstrzygnięciu pełnego składu z dnia 5 listopada 1986 r., U 5/86, a kontrowersje wokół pierwszego orzeczenia pozwalają dziś na sfor- mułowanie dwóch ogólniejszych obserwacji. Po pierwsze, dla sukcesu Trybunału decydujące okazało się zachowanie jednolitego stanowiska w kwestii znaczenia przepisów konstytucyjnych. Treść prawa jest bowiem faktem obiektywnym, nie może więc podlegać relatywizacji i stawać się przedmiotem politycznych kompromisów. Po drugie, prowadzenie pod pretekstem krytyki orzeczenia ataku przeciwko instytucji w ostatecznym rachunku nie tylko najbardziej zaszkodziło samym autorom tych dzia- łań, ale paradoksalnie doprowadziło wręcz do wzmocnienia wewnętrz- nej jednolitości Trybunału i stworzyło szeroki front poparcia dla jego niezależności. Sukces pierwszego orzeczenia umożliwił Trybunałowi stopniowe stabilizowanie swojej pozycji w końcu lat 80. XX w., choć oczywiście jego działalność orzecznicza nie mogła wykroczyć poza ramy wyznaczane na- turą systemu, w którym przyszło mu działać. Niemniej Trybunałowi uda- ło się wypracować w miarę koherentne orzecznictwo precyzujące relację pomiędzy ustawami a prawodawstwem rządowym, do dzisiaj zresztą znajdujące odzwierciedlenie zarówno w postanowieniach konstytucyj- nych, jak i w procesie ich stosowania przez sądy. Pozwoliło to Trybunałowi na stosunkowo bezkolizyjne wejście w kolejny okres historyczny, zwłaszcza że jesienią 1989 r. upłynęła ka- dencja połowy sędziów wybranych w 1985 r. Choć nadal utrzymywa- ły się daleko idące ograniczenia samodzielności Trybunału, zwłaszcza w zakresie ostateczności jego orzeczeń, Trybunałowi udało się wkro- czyć w centralne kwestie konstytucyjne związane ze statusem jednost- ki. Zadanie Trybunału było tym trudniejsze, że brakowało uregulowań konstytucyjnych adekwatnych do nowego kontekstu ustrojowego. Stąd konieczność kreatywnej interpretacji orzeczniczej, co znalazło wyraz przede wszystkim w ekstensywnej wykładni zasady demokratyczne- go państwa prawnego (wprowadzonej nowelą grudniową z 1989 r.), a potem także zasady równości wobec prawa. Orzecznictwo Trybunału 18 OD REDAKTORÓW NAUKOWYCH Konstytucyjnego (a także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego) musiało w tym okresie nie tylko wypełnić istniejące luki konstytucyjne, ale też przekształcić ogólne klauzule ustawy zasadniczej w normy i zasady nadające się do sądowego stosowania. Potrafił też Trybunał stopniowo usuwać najbardziej rażące ograniczenia swojej pozycji, by wymienić tylko uchwałę wykładniczą z dnia 20 październi- ka 1993 r., W 6/93, która znacznie umocniła zasadę ostateczności jego orzeczeń. Działalność Trybunału napotykała oczywiście różne prob- lemy i trudności ze strony władz politycznych (dość wspomnieć kon- trowersje na tle wyroku z dnia 11 lutego 1992 r., K 14/91, w sprawie rewaloryzacji emerytur i rent), które jednak rozumiały ponadpolitycz- ne znaczenie sądownictwa konstytucyjnego i akceptowały jego samo- dzielność oraz niezależność. Uchwalenie Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. przywróciło stan normalnego działania polskiego sądu konstytucyjnego, bo pojawiła się ustawa zasadnicza wyrażająca system wartości i norm właściwych demo- kratycznemu państwu obywatelskiemu. Dla jej twórców oczywista była konieczność utrzymania modelu skoncentrowanej kontroli konstytucyj- ności ustaw i powiązania jej z zasadą konstytucjonalizmu oraz systemem podziału władz. W sposób wyraźny potwierdzono, że ustawa – choć pochodzi od demokratycznie wybranego parlamentu – jest podporząd- kowana Konstytucji, a egzekwowanie tego podporządkowania zostaje powierzone Trybunałowi Konstytucyjnemu jako niezależnemu organo- wi władzy sądowniczej. Nowa ustawa zasadnicza wzmocniła pozycję Trybunału, w szczegól- ności przez ustanowienie zasady ostateczności i powszechnie obowiązu- jącej mocy jego orzeczeń oraz przyznanie Trybunałowi kompetencji do badania zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi najwyższej rangi. Wprowadzono też nową procedurę skargi konstytucyjnej, choć nadano jej raczej wąski charakter. Rozwinięcia i uszczegółowienia regu- lacji konstytucyjnej dokonała ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 1 sierpnia 1997 r., potem zastąpiona (jednak bez wprowadzania zasadni- czych zmian) przez ustawę z dnia 25 czerwca 2015 r. Orzecznictwo, którego podstawą była nowa Konstytucja z 1997 r., nie musiało już mieć tak kreatywnego charakteru jak w latach poprzednich, 19 OD REDAKTORÓW NAUKOWYCH bo zakończył się okres prowizorium konstytucyjnego i pojawiła się ca- łościowa i aktualna ustawa zasadnicza. Niemniej większość jej postano- wień wciąż wymagała orzeczniczego doprecyzowania, a to mogło zostać dokonane tylko przy aktywnym udziale władzy sądowniczej. Oczywiście istniała kontynuacja w pracach Trybunału, bo uznano słusznie, że moż- liwe jest przejęcie zrębów wcześniejszego orzecznictwa, zwłaszcza gdy chodzi o klauzulę demokratycznego państwa prawnego oraz zasadę równości wobec prawa, jednak na plan pierwszy zaczęła się wysuwać interpretacja szczegółowych postanowień o prawach i wolnościach jed- nostki, których brakowało przed 1997 r. Trybunał stosował tu zresztą zróżnicowane podejście, dopuszczając większą swobodę ustawodawcy w regulowaniu kwestii socjalnych i gospodarczych, a przyjmując bar- dziej rygorystyczne kryteria kontroli regulacji wkraczających w prawa osobiste i polityczne. Zaznaczył się tu też proces stopniowej absorpcji postanowień europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i pod- stawowych wolności oraz orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Od początku minionej dekady zaczęło się też rozwijać orzecznictwo „europejskie”, precyzujące najpierw konstytucyjne ramy procesu pol- skiej akcesji do Unii Europejskiej, a potem – relacje pomiędzy prawem unijnym a Konstytucją. Gdy chodzi o kwestie instytucjonalne, orzecznictwo Trybunału sku- piało się przede wszystkim na pozycji władzy sądowniczej (głównie – na zasadach niezależności sądów i niezawisłości sędziów) oraz samo- rządu terytorialnego (zwłaszcza na zasadzie jego niezależności, także w aspekcie finansowym). Rozwinięte orzecznictwo ukształtowało się też w odniesieniu do prawa parlamentarnego, zwłaszcza kwestii procedury ustawodawczej, pojawiły się również rozstrzygnięcia w procedurze kon- troli konstytucyjności partii politycznych. Trybunał Konstytucyjny działał w otoczeniu politycznym w zasadzie akceptującym zarówno podstawowe treści Konstytucji, jak i samodziel- ną rolę sądu konstytucyjnego w egzekwowaniu zasady jej nadrzędności. Choć w każdym miesiącu zapadało po kilka orzeczeń o niekonstytucyj- ności ustaw, co nierzadko rodziło debaty w parlamencie, traktowano to jako naturalną i konieczną konsekwencję zasady konstytucjonalizmu. 20 OD REDAKTORÓW NAUKOWYCH Oczywiste były przy tym obowiązek publikacji tych orzeczeń w Dzienni- ku Ustaw oraz utrata (natychmiastowa bądź odroczona) mocy prawnej przez przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją. Nie zawsze natomiast parlament był skłonny szybko reagować na orzeczenia wskazujące po- trzebę zmian ustawodawczych. W sposób wyraźny ustabilizowała się pozycja Trybunału w ra- mach systemu władzy sądowniczej: ustały, niegdyś widoczne, konflik- ty z Sądem Najwyższym (choć otwarte pozostało pytanie o stopień związania sądów tzw. wyrokami interpretacyjnymi), zarysowała się jednolitość procesu interpretacji konstytucyjnej, wyraźnie wzrosła ak- tywność sądów w kierowaniu pytań prawnych do Trybunału (choć nie zawsze odpowiadała jej pełna gotowość Trybunału do udzielania odpowiedzi). Ten model relacji Trybunału z parlamentem, prezydentem i rządem został nadwątlony podczas V kadencji Sejmu (w latach 2005–2007), nie znalazło to jednak wyrazu w sferze regulacji prawnych. Kolejne ośmio- lecie przyniosło dalsze umocnienie pozycji Trybunału i jego orzeczni- czego dorobku. Powszechnie uważano polski Trybunał Konstytucyjny za jeden z najsilniejszych i najbardziej stabilnych sądów konstytucyjnych w regionie. Gdy rozpoczynaliśmy przygotowywanie niniejszego zbioru, wydawało się oczywiste, że podsumować go będzie można takimi optymistycz- nymi stwierdzeniami. Nie ulegało bowiem wątpliwości, że – po blisko trzydziestu latach działalności – Trybunał uzyskał należną mu pozycję wśród konstytucyjnych organów państwa, a jego orzecznictwo stało się istotnym i wartościowym elementem praktyki konstytucyjnej w Trzeciej Rzeczypospolitej. W ciągu niecałego roku sytuacja uległa jednak dramatycznej zmia- nie, a przeświadczenie o stabilności pozycji Trybunału okazało się w znacznej mierze iluzoryczne. Nie miejsce tu na szczegółową pre- zentację kolejnych etapów kryzysu konstytucyjnego, który rozpoczął się od kwestii personalnej obsady Trybunału, szybko jednak rozprze- strzenił się na kwestie instytucjonalne i proceduralne. Wystarczające 21 OD REDAKTORÓW NAUKOWYCH wydaje się przytoczenie stwierdzeń zawartych w postanowieniu TK z dnia 7 stycznia 2016 r., U 8/15: „Trybunał Konstytucyjny uznał za właściwe, by zwrócić uwagę, że przyszło mu rozstrzygać w niniejszej sprawie w nadzwyczaj złożo- nych okolicznościach prawnych i politycznych, związanych z upływem w 2015 r. kadencji 5 sędziów Trybunału oraz powstaniem poważnego kryzysu dotyczącego wyboru ich następców. Okoliczności te spowodo- wały, że zmianie uległa możliwość wykonywania przez sąd konstytucyjny jego zadań określonych w Konstytucji, ponieważ doszło do ograniczenia możliwości czynienia użytku z przyznanych mu przez ustawę zasadni- czą kompetencji. Należało podkreślić, że w zaistniałej sytuacji, Trybunał Konstytucyjny – w duchu odpowiedzialności za zachowanie ładu kon- stytucyjnego w państwie, respektując wyrażoną w preambule do Kon- stytucji zasadę współdziałania władz i chroniąc zasadnicze wartości konstytucyjne – podjął próby współpracy z władzą ustawodawczą i wy- konawczą, w szczególności z Prezydentem, stając się stroną dialogu w staraniach o konstytucyjne rozwiązanie spornych zagadnień i dążąc do jak najszybszego przezwyciężenia kontrowersji godzących w samą istotę demokratycznego państwa prawnego. Będąc organem trzeciej władzy – równorzędnej, odrębnej i niezależnej od innych władz – pod- jął również niezwłocznie wszelkie działania mające na celu zapewnienie mu możliwości realizacji nałożonych na niego, jako gwaranta konstytu- cyjności obowiązującego w Polsce prawa, obowiązków. Nie przyniosło to jak dotąd pożądanych efektów; wręcz przeciwnie, można odnieść wrażenie, że doszło do eskalacji działań zmierzających do ogranicze- nia możliwości wykonywania przez Trybunał funkcji powierzonych mu przez ustrojodawcę. Należało podkreślić, że jakkolwiek z zasady Trybunał Konstytucyjny powstrzymuje się od formułowania w swoich orzeczeniach tego rodzaju ogólnych uwag, to obecną reakcję wymusiły na nim okoliczności, w ja- kich znalazł się wskutek działań podjętych przez dwie pozostałe władze: parlament oraz Prezydenta”. Niewiele pomogły starania Trybunału o ujęcie kryzysu politycz- nego w ramy przewidziane Konstytucją. Wyroki TK z dnia 3 grudnia 2015 r., K 34/15, z dnia 9 grudnia 2015 r., K 35/15, oraz z dnia 9 marca 22 OD REDAKTORÓW NAUKOWYCH 2016 r., K 47/15, przesądziły o niekonstytucyjności zarówno „przy- spieszenia” obsady części stanowisk sędziowskich przez poprzedni Sejm VII kadencji, jak i nowelizacji ustawy o Trybunale Konstytucyj- nym uchwalonych przez nowy parlament. Nie przyniosło to jednak rozwiązania zaognionej sytuacji, zwłaszcza że pierwszą reakcją władz politycznych na wyrok marcowy była odmowa jego publikacji. Dopro- wadziło to do sytuacji rozchwiania podstaw kontroli konstytucyjności, bo otworzyło drogę do ignorowania także przyszłych orzeczeń Try- bunału. Nie pora jeszcze na bilans szkód, ale już dzisiaj można powie- dzieć, że Trybunał Konstytucyjny znalazł się na rozdrożu, a jego byt instytucjonalny został zagrożony. Tym większą więc wagę przykładać należy do orzeczniczego dorobku Trybunału. Ma on bowiem charak- ter trwały i niezależnie od aktualnej zdolności samego Trybunału do działania powinien nadal stanowić podstawę zarówno orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (oraz wszyst- kich sądów im orzeczniczo podporządkowanych), jak i ocen oraz przemyśleń doktryny prawa. W tej bardzo złożonej i trudnej sytuacji przedstawiamy dziś Państwu zbiór opracowań mających podsumować trzydziestolecie orzeczniczej działalności Trybunału Konstytucyjnego. Raz jeszcze należy podkreślić, że niezależnie od dalszego biegu wypadków orzecznictwo to uznać na- leży za wartość o charakterze trwałym, bo ustalającym właściwy sposób rozumienia i stosowania postanowień polskiej Konstytucji. Orzeczni- ctwo to wciąż jest wiążące dla wszystkich organów i podmiotów władzy publicznej, a w sposób szczególny stanowi odniesienie dla rozstrzygnięć innych organów władzy sądowniczej. Założeniem niniejszego zbioru było dokonanie wyboru trzydzie- stu najważniejszych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Staraliśmy się przy tym o należyte uwzględnienie wszystkich okresów działalności Trybunału, choć ze względów oczywistych sięgnęliśmy tylko po jedno (pierwsze) orzeczenie Trybunału sprzed 1989 r. Wybór ten musiał być obarczony znacznym stopniem uznaniowości i zdajemy sobie sprawę, że poza zbiorem pozostało wiele ważnych orzeczeń o istotnym znaczeniu. 23 OD REDAKTORÓW NAUKOWYCH Przyjęta została „równoległa” metoda prezentacji. Dla każdego z wy- branych orzeczeń został najpierw przytoczony skrót jego oryginalnej treści, a następnie komentarz naukowy, przedstawiający naturę i kon- tekst sprawy, rekapitulujący najważniejsze ustalenia Trybunału i poddają- cy je ocenie, a wreszcie – co najważniejsze – sytuujący to rozstrzygnięcie w ogólnym nurcie orzecznictwa Trybunału. Przyjęta została „zewnętrzna” metoda prezentacji, bo z zespołu po- tencjalnych autorów celowo wyłączyliśmy wszystkich byłych i obecnych sędziów Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz Naczelne- go Sądu Administracyjnego, posłów na Sejm oraz senatorów, członków innych konstytucyjnych organów państwa, członków i ekspertów Komi- sji Konstytucyjnej działającej w latach 1993–1997. Takie kryteria wyboru uznaliśmy za niezbędne dla zapewnienia dystansu i obiektywizmu ko- mentarzy naukowych. Naszych autorów wybieraliśmy spośród konsty- tucjonalistów, starając się zapewnić reprezentację wszystkich pokoleń, jednak przy pewnej preferencji dla młodszej generacji naukowców. Redaktorzy zbioru pragną wyrazić serdeczne podziękowanie kie- rownictwu Trybunału Konstytucyjnego (którego inicjatywa i zapro- szenie stały się punktem wyjścia naszych prac), wydawnictwu Wolters Kluwer (które umożliwiło publikację zbioru i okazało szczególną życzliwość i zrozumienie w procesie jego przygotowywania), a także prof. UWr dr hab. Małgorzacie Masternak-Kubiak za cenne uwagi recen- zyjne. Szczególne podziękowania należą się Autorom, a także – stale z nami współpracującym – redaktor Agacie Jędrasik i redaktor Grażynie Polkowskiej-Nowak. Choć nie tak wyobrażaliśmy sobie kontekst prezentowania tego zbioru, pragniemy raz jeszcze podkreślić, że orzecznictwo konstytucyj- ne stanowi wartość o charakterze trwałym, uniwersalnym i wiążącym. Przedstawiając historię, ukazujemy też przyszłość, bo państwo demokra- tyczne nie może istnieć bez poszanowania zasady konstytucjonalizmu, podziału władz i niezależności sądu konstytucyjnego. Warszawa, dnia 3 maja 2016 r. 24 1 WYDAWANIE ROZPORZĄDZEŃ Orzeczenie z dnia 28 maja 1986 r., U 1/861 Skład orzekający: K. Działocha (przewodniczący), R. Orzechowski, S. Pawela (sprawozdawca) Zdanie odrębne: R. Orzechowski Wnioskodawca: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu OTK 1986, poz. 2 [TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY] orzeka: 1) przepis § 30 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosztów i rozli- czeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami […] w brzmieniu ustalonym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1986 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości pań- stwowych, kosztów i rozliczeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami […] jest niezgodny z art. 67 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rze- czypospolitej Ludowej oraz z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości […], 2) przepis § 31 [ww.] rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. […] w części dotyczącej opłat z tytułu kosztów eksploatacji oraz remontów bieżących i kapitalnych jest niezgodny z art. 36 ust. 1 ustawy […] o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości […], 3) ustala trzymiesięczny termin, licząc od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia, w którym powinna zostać usunięta niezgodność wymienionych wyżej (pkt 1 i 2) przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. z art. 67 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz z art. 36 ust. 1 ustawy […] o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; w przypadku nie- usunięcia tych niezgodności wymienione wyżej przepisy rozporządzenia […] tra- cą moc z upływem tego terminu w zakresie ustalonym w niniejszym orzeczeniu. 1 Pierwsze orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. 25 WYDAWANIE ROZPORZĄDZEŃ UZASADNIENIE: […] III […] Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach […] Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie sprzedaży przez Państwo budyn- ków z równoczesnym oddawaniem działek w użytkowanie wieczyste […]. W § 24 ust. 1 tego rozporządzenia postanowiono, co następuje: „Właściciele lokali w do- mach wielomieszkaniowych pozostających w zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych ponoszą koszty eksploatacji i remontów bieżących w wysokości 2 rocznie oraz kosztów remontów kapitalnych w wysokości 1 rocznie, licząc od wartości lokalu nie pomniejszonej o stopień zużycia, o którym mowa w § 18 ust. 1; ponadto właściciele lokali ponoszą opłaty za oświetlenie, ogrzewanie lokali, dostar- czenie ciepłej wody, za korzystanie z dźwigów i ze zbiorczej anteny”. W decyzjach administracyjnych dotyczących sprzedaży wymienionych lokali za- warte zostały stosowne postanowienia dotyczące tych opłat, obliczonych kwotowo, a następnie wprowadzone do znacznej części sporządzanych na ich podstawie aktów notarialnych. […] zapisy dotyczące kosztów eksploatacji i remontów w niektórych pań- stwowych biurach notarialnych nie były wprowadzane do treści aktów notarialnych. Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieru- chomości […] m.in. określiła zasady oddawania w użytkowanie wieczyste i sprzedaży nieruchomości państwowych i uchyliła powołaną wyżej ustawę z dnia 14 lipca 1961 r. […]. W art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. […] zawarte zastało następujące upoważnienie: „Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe zasa- dy i tryb oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów oraz sprzedaży nieruchomości państwowych, sposób zapłaty za grunty pod budownictwo mieszkaniowe, zasady usta- lania wysokości kosztów eksploatacji i remontów obciążających właścicieli w domach wielomieszkaniowych stanowiących odrębne nieruchomości oraz sposób zarządzania tymi domami i zasady rozliczeń w razie przebudowy części domu na cele mieszkalne”. Na podstawie tego upoważnienia Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosz- tów i rozliczeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami […]. Rozporządzenie to zostało następnie znowelizowane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1986 r. […]. […] Treść […] [zaskarżonych] przepisów jest następująca: „§ 30.1. Właściciele lokali w domach wielomieszkaniowych zarządzanych przez państwowe jednostki organizacyjne ponoszą: 1) opłaty z tytułu kosztów eksploatacji oraz remontów bieżących i kapitalnych domu w wysokości ustalonej według właściwych dla danego lokalu stawek miesięcz- nych określonych w przepisach w sprawie czynszów najmu za lokale mieszkalne i użytkowe, bez stosowania podwyżek za powierzchnię ponadnormatywną”. „§ 31. Przepisy art. 27–30 stosuje się również do domów, w których lokale zosta- 26 ły nabyte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia”. ORZECZENIE Z DNIA 28 MAJA 1986 R., U 1/86 […] Trybunał Konstytucyjny postawił sobie trzy następujące pytania: 1. Czy Rada Ministrów otrzymała w powołanej ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. upoważnienie do unormowania spraw uregulowanych w § 30 ust. 1 pkt 1 i w § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r.? 2. Czy wspomniane przepisy rozporządzenia Rady Ministrów wydane zostały zgodnie z powołaną ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r., tj. w granicach upoważnienia i w celu jej wykonania? 3. Czy przedmiotowe przepisy rozporządzenia Rady Ministrów wydane zostały zgodnie z normami Konstytucji PRL i innych obowiązujących aktów ustawodaw- czych, odnoszącymi się bezpośrednio czy pośrednio do materii będących przed- miotem rozporządzenia, a więc czy wydane zostały nie tylko w zgodzie z ustawą, w której mają upoważnienie, lecz także z wszystkimi obowiązującymi aktami usta- wodawczymi, na czele z Konstytucją PRL? […] W kwestii pierwszej […] można przede wszystkim zauważyć, że art. 36 ust. 1 powołanej ustawy nie upoważnił Rady Ministrów do określenia w rozporządzeniu czasowego zasięgu obowiązywania nowych zasad ustalania wysokości kosztów, w szczególności tego, czy mają być one stosowane tylko do lokali, które zostały na- byte po dniu wejścia w życie rozporządzenia, czy także do tych, które nabyte zostały przed dniem jego wejścia w życie. W tym zakresie Trybunał Konstytucyjny podziela pogląd biegłego doc. dr hab. S. Wronkowskiej-Jaśkiewicz, że brak stanowiska ustawodawcy „w jakiejś sprawie” musi być interpretowany jako nieudzielenie w danym zakresie kompetencji normo- dawczych […]. Po drugie – przedmiot przepisów rozporządzenia Rady Ministrów o którym mowa w art. 36 ust. 1 powołanej ustawy, oznaczony jako „zasady ustalania wysokoś- ci kosztów eksploatacji i remontów” określony został szeroko. Ponieważ rozporządzenia Rady Ministrów, zgodnie z Konstytucją PRL wydawa- ne są nie tylko na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawy […] lecz także w celu wykonania ustawy, brak określenia w upoważnieniu, a nawet w całej ustawie upo- ważniającej norm determinujących treść „zasad ustalania wysokości kosztów eks- ploatacji i remontów” mogło [mógł] utrudnić wykonanie upoważnienia. […] Z tego jednak tylko powodu, że upoważnienie zawarte w art. 36 ust. 1 powo- łanej ustawy nie spełnia wymogu upoważnienia szczegółowego, tzn. nie określa kryteriów ustalania wysokości przedmiotowych kosztów, nie można uznać za uzasadnione stanowiska przedstawicieli Rady Ministrów […] że nie istniały żadne ograniczenia co do zakresu działania rozporządzenia, jakie miało być wydane na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. […] a) Co się tyczy prawnego normowania (a więc ustalania) obowiązków oby- wateli i innych podmiotów prawa, to […] Konstytucja PRL nie przewiduje żadnych innych możliwości jak droga ustawy (i dekretu z mocą ustawy) i tylko subsydiar- nie, tj. na zasadzie upoważnienia ustawy i w celu jej wykonania – żadnych innych możliwości, jak droga rozporządzenia. Zasada wyłączności ustawy w tym zakre- sie dotyczy m.in. ustalenia wszelkiego rodzaju obowiązkowych świadczeń wobec państwa, zarówno osobistych, jak i majątkowych, a także świadczeń w stosunkach 27 WYDAWANIE ROZPORZĄDZEŃ cywilnoprawnych między obywatelami oraz między obywatelami a państwem w za- kresie nie ustalonym umowami. b) Istnieją w obowiązującym prawie ustawowym, ściślej w kodeksie cywilnym, w jego art. 207 normy o charakterze iuris dispositivi, ustanawiające zarówno obo- wiązek ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem rzeczy wspólnej, jak i za- sady ustalania ich wysokości. Mają one charakter i rangę norm ustawy kodeksowej i jakkolwiek by rozumieć ratio legis upoważnienia z art. 36 ust. 1 powołanej ustawy oraz jakkolwiek by tłumaczyć sens użytej w tym upoważnieniu formuły „zasady” ustalania wysokości kosztów […], to niewątpliwe jest, że „zasady” te jako określone w rozporządzeniu nie mogą naruszać norm ustawy, które dotyczą przedmiotowo tych samych materii, co owe „zasady”. […] W kwestii ujętej w drugim pytaniu […] Trybunał Konstytucyjny zajął nastę- pujące stanowisko: a) Wobec nieokreślenia […] przez ustawę treści zasad ustalania kosztów eksploata- cji i remontów, nie można mówić o § 30 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. jako o przepisach ściśle wykonawczych do powo- łanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. W istocie rzeczy rozporządzenie Rady Ministrów ustaliło samoistnie kryteria (zasady) obliczania wysokości kosztów i odpowiadających im opłat z tytułu eksploatacji i remontów domu, ciążących na właścicielach lokali, mianowicie posłużyło się zasadniczo wysokością sta- wek miesięcznych za lokale mieszkalne i użytkowe, określonych w przepisach w sprawie czynszów najmu. b) Rozporządzenie Rady Ministrów w § 31 bez wymaganej podstawy w upoważ- nieniu unormowało kwestię czasowego zasięgu obowiązywania jego norm dotyczących m.in. opłat, rozciągając je także na stosunki powstałe przed wejściem w życie rozporządzenia. Doprowadziło to do znacznego wzrostu opłat z tytułu eksploatacji i remontów w stosunku do osób, które nabyły lo- kale w domach wielomieszkaniowych od Państwa przed dniem 1 sierpnia 1985 r. […]. […] rozporządzenie nie może wkraczać w sferę materii prawnych regulowa- nych innymi ustawami lub na ich podstawie, nie może też treści w nich zawartych powtarzać, przekształcać, modyfikować czy syntetyzować. […] […] rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. jest niezgodne z treścią art. 207 k.c. Artykuł ten reguluje stosunki (materie) rodzajowo jednorodne z tymi, które na swój sposób reguluje także § 30 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, mia- nowicie stosunki zobowiązaniowe związane z określoną sytuacją prawnorzeczową, tj. z istnieniem współwłasności w częściach ułamkowych właścicieli lokali w stosun- ku do nieruchomości wspólnej (tzw. współwłasności przymusowej), połączonej ewentualnie ze współużytkowaniem wieczystym gruntu. Treścią tych stosunków jest obowiązek ponoszenia przez właścicieli lokali ciężarów i wydatków związa- nych z rzeczą wspólną. Artykuł 207 k.c. jest w obecnym stanie prawnym jedynym przepisem rangi usta- wowej, który określa te obowiązki i należy mu dać pierwszeństwo przed wszystkimi innymi, które rangi tej nie mają. 28 ORZECZENIE Z DNIA 28 MAJA 1986 R., U 1/86 Tymczasem […] przepisy § 30 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów są niezgodne z art. 207 k.c. z dwóch zasadniczych powodów: a) Przepis art. 207 k.c. ustanawia normy o charakterze dyspozytywnym, przeważają- ce w kodeksie cywilnym, tymczasem § 30 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia wprowadza normy o charakterze bezwzględnie obowiązującym. […] Dyspozy- tywny charakter norm art. 207 k.c. […] nie oznacza […], że organ administracji pań- stwowej może w drodze swojego aktu normatywnego w sposób nieskrępowany normować sferę objętą dyspozytywnym normowaniem ustawy. Unormowanie ustawy także w tym przypadku może być zmienione tylko innym przepisem usta- wy. Wyjątkową sytuację w odniesieniu do obrotu między jednostkami gospodarki uspołecznionej stwarza art. 2 k.c. i art. 384 k.c., które tutaj nie wchodzą w grę. Przepisy § 30 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia są przykładem praktyki organów administracji uznającej sferę objętą przepisami dyspozytywnymi za sferę wolną, zezwalającą na wydawanie w jej ramach aktów prawotwórczych administracji. […] Jeżeli posługiwanie się przez kodeks cywilny tradycyjnymi przepisami dyspo- zytywnymi nie spełnia w jakimś stopniu swojej roli […] to wymaga to legalnej reformy kodeksu. Jest to jedyna dopuszczalna droga na gruncie zasady prawo- rządności w procesie tworzenia prawa. b) Przepis § 30 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia jest niezgodny z art. 207 k.c. w ten sposób, że ustala inne kryterium obliczania obciążeń (ciężarów) właś- cicieli lokali niż art. 207 k.c. Artykuł ten przyjmuje zasadę ponoszenia ciężarów i wydatków związanych z rzeczą wspólną stosownie do wielkości udziałów właścicieli lokali we współwłasności. Tymczasem § 30 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia wprowadza w to miejsce zasadę ponoszenia kosztów w wy- sokości zasadniczo miesięcznych stawek czynszu ustalonych dla danego lo- kalu w przepisach w sprawie czynszów najmu. […] rozporządzenie dokonało zmiany w stosunku do ustawowych postanowień kodeksu […]. Trybunał Kon- stytucyjny pragnie natomiast podkreślić, że niezależnie od tego, iż omawiane rozporządzenie przyjęło zupełnie inne kryterium ustalania opłat z tytułu kosz- tów eksploatacji niż to nakazuje art. 207 k.c., to ponadto posłużenie się posiłko- wo – w istocie, co trzeba przyznać, dla celów technicznych – kategorią stawek czynszów z tytułu najmu lokali mogło zrodzić i zrodziło obawy społeczne, że rozporządzenie podważa zasadę ochrony własności osobistej obejmującej tak- że, jak wiadomo, odrębną własność lokali w domach wielomieszkaniowych. Źródeł niezgodności § 30 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia Rady Mini- strów z art. 207 k.c. dopatrzył się Trybunał w dużej mierze w błędnym rozumieniu przez organy administracji formuły art. XVI przepisów wprowadzających kodeks cywilny […], który stanowi, iż „ustawą w rozumieniu kodeksu cywilnego jest każ- dy obowiązujący przepis prawa”. Artykuł ten pomyślany był jako przepis redak- cyjny, upraszczający formułowanie jego zapisów. Wbrew jednak temu założeniu stał się argumentem do usprawiedliwienia prawotwórstwa organów administracji w sferze prawa cywilnego, w tych przypadkach w szczególności, gdy kodeks cy- wilny odwołuje się do „obowiązujących przepisów” (np. w art. 36, 56, 58). […] 29 WYDAWANIE ROZPORZĄDZEŃ Niezależnie od tego, jakby to niedopuszczalne, daleko idące przekształcenie sensu formuły art. XVI przep. wprow. k.c. usprawiedliwiać, np. „rozchwianą” kon- cepcją źródeł prawa w naszym kraju, […] niedopuszczalna jest taka wykładnia art. XVI przep. wprow. kodeks cywilny, która zmierza do zatarcia czy wręcz odrzuce- nia hierarchicznej budowy systemu źródeł prawa – podstawowego założenia ustro- ju prawotwórstwa w Konstytucji PRL. […] Upoważnienie zawarte w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r., jakkolwiek mało konkretne, nie może być […] interpretowane w istocie contra legem, tj. zmie- rzać do przyznania w praktyce organowi administracyjnemu władzy zmieniania unormowania zawartego w ustawie upoważniającej lub – tym bardziej w jakiejkol- wiek innej ustawie. Odmienne od reguł ustawy uregulowanie w rozporządzeniu byłoby tylko wtedy dopuszczalne, gdyby miało charakter ściśle wyjątkowy i zostało dozwolone expressis verbis w upoważnieniu, a nie oparte na domniemaniu. Tak też należy rozumieć spotykany wyjątkowo w nauce prawa konstytucyjnego pogląd, że rozporządzenie w wykonaniu ustawy upoważniającej „może ustanawiać w danym szczególnym przedmiocie również normy niezgodne z ogólnym uregu- lowaniem ustawowym, wynikającym z innych ustaw” (por. S. Rozmaryn, Ustawa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Warszawa 1964, s. 208–209, teza 7). Pogląd ten, dzisiaj już zasadniczo odrzucony przez naukę prawa (por. W. Zakrzewski, Zakres przedmiotowy i formy działalności prawotwórczej, Warszawa 1979, s. 206–208), należy rozumieć łącznie ze stanowiskiem S. Rozmaryna, że każde upoważnienie ustawy, a tym bardziej zezwalające na odejście w drodze rozporządzenia od unor- mowań ustawowych, musi być zawsze wyraźne i szczegółowe, tzn. że nie można go nigdy domniemywać, lecz musi ono wynikać wprost z treści upoważnienia (por. S. Rozmaryn, Ustawa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Warszawa 1964, s. 208, 258–259 i 215; tegoż autora: O rozporządzeniach i uchwałach Rządu, PiP 1953, nr 10, s. 452–453). W przeciwnym przypadku trzeba by zgodzić się na przyjęcie pojęcia delegacji ustawodawczej na gruncie prawa polskiego, sprzecznej z założe- niami konstytucjonalizmu socjalistycznego, na których opiera się Konstytucja PRL. […] Trybunał Konstytucyjny opowiada się w gruncie rzeczy po stronie ważnych wartości związanych z parlamentarną, tj. ustawową drogą tworzenia prawa: przez organ przedstawicielski, w drodze demokratycznej procedury (opartej m.in. na za- sadzie jawności) i pod odpowiedzialnością posłów przed wyborcami. […] zasadny jest zarzut wnioskodawcy, iż Rada Ministrów przekroczyła upoważ- nienie z art. 36 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., wprowadzając podwyżkę opłat z tytułów kosztów eksploatacji oraz remontów bieżących i kapi- talnych obciążających właścicieli lokali w domach wielomieszkaniowych zarządza- nych przez państwowe jednostki organizacyjne. […] […] 1. Zasada niedziałania prawa wstecz jako dyrektywa postępowania skierowana pod adresem organów stanowiących prawo polega na tym, że nie należy stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowoustanowione normy prawne do zdarzeń (rozumianych sensu largo), które miały miejsce przed wejściem w życie 30 IV ORZECZENIE Z DNIA 28 MAJA 1986 R., U 1/86 nowo ustanowionych norm prawnych i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych. W przypadku, gdy ustawodawca naka- zuje kwalifikować według norm nowych zdarzenia zaistniałe przed wejściem tych nowych norm w życie, wówczas mamy do czynienia z ustanowieniem norm z mocą wsteczną (z nadaniem nowym normom mocy wstecznej). Norma nie działa wstecz, jeżeli na jej podstawie należy dokonywać kwalifikacji zdarzeń, które wystąpiły po jej wejściu w życie. Przy ustalaniu następstw prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządami dawnych norm, ale występują w okresie, gdy nowa norma weszła w ży- cie należy – zgodnie z zasadą lex retro non agit – następstwa te określać na podsta- wie dawnych norm, ale jedynie do czasu wejścia w życie norm nowych. […] w razie wątpliwości co do czasu obowiązywania ustawy należy przyjąć, że każdy przepis normuje przyszłość, nie zaś przeszłość. Zasada nie działania prawa wstecz, chociaż nie została wyrażona w Konstytucji PRL, stanowi podstawową zasadę porządku prawnego. Znajduje ona swoje oparcie w takich wartościach, jak bezpieczeństwo prawne i pewność obrotu prawnego oraz poszanowanie praw nabytych. Z tych też względów od zasady nieretroakcji powin- no się odstępować wyjątkowo, z bardzo ważnych powodów. Odstępstwo to winno wynikać zawsze z brzmienia ustawy, a nie aktu podustawowego. Na takim założeniu oparty został m.in. art. 3 k.c. 2. Treść § 31 omawianego rozporządzenia […] nie stanowi w istocie przełama- nia zasady nieretroakcji. […] Treść § 31 rozporządzenia odnosi się natomiast do sytuacji, gdy trzeba odpo- wiedzieć na pytanie, co powinien uczynić organ stanowiący prawo, gdy jakieś zda- rzenie prawne miało miejsce w przeszłości w czasie obowiązywania dawnych norm prawnych, lecz skutki tego zdarzenia trwają w okresie wejścia w życie norm no- woustanowionych, przede wszystkim – jak określić treść stosunków prawnych po- wstałych pod rządami dawnych norm, a trwających w okresie wejścia w życie norm nowoustanowionych. Przepis § 31 rozporządzenia dotyczy więc sytuacji związanej z następstwem norm prawnych w czasie i w istocie rzeczy ustanawia jedną z dwóch możliwych reguł tzw. prawa międzyczasowego, mianowicie regułę nakazującą, by do skutków zdarzeń prawnych w postaci trwających nadal stosunków prawnych stosować normy nowe. 3. Znaczenie reguł prawa międzyczasowego […] a także, fakt, że w określonych sytuacjach […] mogą wywołać ujemne następstwa społeczne, analogiczne do tych, jakie powoduje naruszenie zasady nieretroakcji w prawie, wymaga, ażeby reguły te uregulowane były w przepisach rangi ustawy. […] […] w omawianej ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. brak zasadniczo klauzul prawa międzyczasowego, z wyjątkiem normy art. 101 […]. W tej sytuacji, pozostając na gruncie prawa ustawowego […] problem czasowego następstwa norm regulu- jących stosunki prawne, których przedmiotem jest obowiązek ponoszenia opłat eksploatacyjnych i za remonty, należałoby rozstrzygnąć na zasadzie reguł prawa międzyczasowego z przepisów wprowadzających kodeks cywilny. Reguły te łączą się bezpośrednio z wprowadzeniem w życie kodeksu cywilnego, jednak posiłkowo […] stosuje się je także do innych aktów normatywnych z zakresu prawa cywilnego. 31 WYDAWANIE ROZPORZĄDZEŃ W rozpatrywanym przez Trybunał Konstytucyjny przypadku zastosować nale- żałoby art. L przep. wprow. k.c., który nakazuje stosować nową ustawę do zobowią- zań ciągłych pod warunkiem, że uznałoby się, iż zawarte w tym artykule wyliczenie zobowiązań nie jest wyczerpujące, że zatem artykuł ten odnosi się […] do zobowią- zań o charakterze ciągłym w ogóle. Taki charakter mają w każdym razie zobowiąza- nia z art. 207 k.c. […] V […] 1. […] obowiązki właścicieli lokali, o których mowa w § 30 ust. 1 pkt 3 omawiane- go rozporządzenia, są istotnie szersze w porównaniu z obowiązkami najemców lo- kali, a opłaty obciążające właścicieli lokali i najemców mieszkających w tym samym domu – aczkolwiek tylko formalnie z innych tytułów prawnych – mają być równe. […] względy prawne, tj. wymóg zgodności z zasadą równości obciążeń finan- sowych obywateli nakazuje pewne zróżnicowanie wysokości opłat obciążających właścicieli z tytułu eksploatacji i remontów oraz wysokości czynszu płaconego przez najemców na korzyść tych pierwszych, tj. właścicieli lokali. […] 2. W kwestii zgodności § 30 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. z art. 5 pkt 5 Konstytucji PRL, tj. z zasadą sprawiedliwości spo- łecznej Trybunał Konstytucyjny przyjął następujący pogląd. Zasadę tę, będącą w istocie – w szerszym znaczeniu – dyrektywą o charakterze programowym okre- ślającą aktywność PRL i jej organów w stosunkach wewnętrznych państwa w od- niesieniu do badanego przypadku rozumieć należy jako korektę zasady równości na korzyść obywateli będących w najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej. Przy takim założeniu zasadzie sprawiedliwości społecznej czyni zadość zmiana rozporządze- nia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1986 r. […], polegająca na dopuszczeniu możliwości częściowe- go pokrycia z Funduszu Gospodarki Gruntami i Gospodarki Mieszkaniowej opłat miesięcznych z tytułu kosztów eksploatacji oraz remontów należnych od właścicieli lokali jeżeli jedynym źródłem ich utrzymania jest emerytura lub renta […]. […] VI […] umowy notarialne jako akty stosowania prawa nie podlegają kontroli Trybunału Konstytucyjnego. […] Przepisy § 30 ust. 1 pkt 1 i § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. jako nielegalne nie mogą być podstawą zmiany treści umów sprzed dnia 1 sierpnia 1985 r. w części dotyczącej opłat będących przedmiotem niniejszej sprawy. […] 32 MARCIN WIĄCEK – KOMENTARZ MARCIN WIĄCEK KOMENTARZ 1. Pierwsze orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało wydane w szczególnych okolicznościach prawnych i politycznych. Przepis usta- nawiający Trybunał pojawił się w Konstytucji z 1952 r. (Konstytucji PRL) w 1982 r. – a więc w czasie stanu wojennego2 – a TK rozpoczął swoją działalność dopiero trzy lata później3. Ponadto sama idea sądownictwa konstytucyjnego była dosyć trudna do pogodzenia z podstawowymi za- łożeniami państwa socjalistycznego takimi jak zasada tzw. jednolitości władzy państwowej i nadrzędności Sejmu4. Stąd w Konstytucji z 1952 r. zapisano, że orzeczenia TK o niekonstytucyjności ustaw „podlegają roz- patrzeniu przez Sejm”5. Jedynie orzeczenia odnoszące się do innych niż ustawy aktów normatywnych zostały w Konstytucji z 1952 r. określone jako „wiążące”6. Pierwsze orzeczenie stanowiło bez wątpienia swoisty test dla Try- bunału. Miało ono bowiem ukazać, czy organowi temu uda się zade- monstrować swoją niezależność, zmierzyć z przeszkodami ustrojowymi i prawnymi charakterystycznymi dla tamtych czasów i wpisać w obecną już od kilku lat – w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (działającego od 1980 r.) – tendencję do wzmacniania prawnych gwaran- cji ochrony obywateli przed władzą. Z perspektywy 30 lat można powiedzieć, że Trybunał od samych początków swojej działalności starał się uczynić z Konstytucji z 1952 r. – stanowiącej przez długi czas wyłącznie rodzaj politycznej deklaracji, 2 Zob. art. 33a Konstytucji z 1952 r. (Konstytucji PRL), dodany przez art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 11, poz. 83). 3 Ustawę o Trybunale Konstytucyjnym uchwalono dnia 29 kwietnia 1985 r. (tekst pierw.: Dz. U. Nr 22, poz. 98; tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470 z późn. zm.). Sędziowie pierw- szego składu TK zostali wybrani przez Sejm w dniu 12 listopada 1985 r. 4 Por. Z. Czeszejko-Sochacki, Sądownictwo konstytucyjne w Polsce na tle porównaw- czym, Warszawa 2003, s. 50–53. 5 Art. 33a ust. 2 Konstytucji z 1952 r. 6 Art. 33a ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji z 1952 r. 33 WYDAWANIE ROZPORZĄDZEŃ niemającej praktycznego przełożenia na sytuację obywateli – dokument prawny (normatywny) określający granice ingerencji władzy w status jednostek. Trybunał z powodzeniem wykorzystał konstytucję państwa socjalistycznego do zwalczania głównych patologii, jakie towarzyszyły działalności prawodawczej tego państwa. Podjął udaną próbę wypełnie- nia Konstytucji z 1952 r. pewnymi elementami aksjologii państwa praw- nego i „przemycenia” do tej konstytucji standardów, które były trudne do zaakceptowania przez ówczesną władzę, przyzwyczajoną do dużej swobody w stanowieniu prawa7. 2. Pierwsze orzeczenie TK zostało wydane na skutek wniosku Prezy- dium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu8. Wniosek dotyczył dwóch przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 1985 r., wprowadza- jących podwyżkę niektórych opłat ponoszonych przez właścicieli lokali w domach zarządzanych przez państwowe jednostki organizacyjne. Pod- wyżka dotyczyła również właścicieli, którzy nabyli lokale przed wejściem w życie rozporządzenia9. Zasadniczy zarzut wnioskodawcy sprowadzał się do tego, że przepis upoważniający do wydania rozporządzenia, tj. art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomo- ści (tekst pierw.: Dz. U. Nr 22, poz. 99; tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), nie przyznawał Radzie Ministrów kompetencji do podwyższenia opłat, a także do rozciągnięcia podwyżki na właścicieli, którzy nabyli lokale przed wejściem w życie rozporządzenia. Rada Ministrów, będąca uczestnikiem postępowania, wniosła o od- dalenie zarzutów. Natomiast drugi z uczestników postępowania – Pro- kurator Generalny PRL – przychylił się do stanowiska Prezydium Rady 7 Świadczą o tym choćby reakcje przedstawicieli organów państwa na pierwsze orze- czenie TK, akcentujące, że Trybunał zanegował dotychczasową praktykę stanowienia pra- wa; pisze o tym K. Działocha, Początki działalności Trybunału Konstytucyjnego – rok 1986 (w:) Trybunał Konstytucyjny. Księga XV-lecia, red. F. Rymarz, A. Jankiewicz, Warszawa 2001, s. 35. 8 Kompetencję prezydiów wojewódzkich rad narodowych do występowania z wnioska- mi do TK przewidywał art. 20 ust. 1 ustawy o TK z 1985 r.; przepis ten zastrzegał, że zaskarżony akt normatywny powinien dotyczyć spraw objętych zakresem działania wnioskodawcy. 9 Zob. szerzej L. Garlicki, Pierwsze orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego (refleksje 34 w 15 lat później) (w:) Trybunał Konstytucyjny…, s. 40. MARCIN WIĄCEK – KOMENTARZ Narodowej, że zaskarżone przepisy rozporządzenia wykraczają poza upoważnienie ustawowe. Wydanie orzeczenia w sprawie U 1/86 było poprzedzone aż trzema rozprawami (odbyły się w dniach 25 i 29 kwietnia oraz 28 maja 1986 r.), co obecnie zdarza się bardzo rzadko. Trybunał przeprowadził wiele dowodów, m.in. z opinii biegłych, z informacji Pierwszego Prezesa SN, z informacji Ministra Sprawiedliwości, z informacji Ministra Budowni- ctwa, z materiałów z prac parlamentarnych nad przepisem upoważnia- jącym do wydania zaskarżonego rozporządzenia, ze stanowisk komisji sejmowych, z informacji Urzędu Rady Ministrów. Wolno sądzić, że tak szerokie postępowanie dowodowe miało służyć nie tyle wyjaśnieniu realnie istniejących wątpliwości prawnych Trybunału, ile wzmocnieniu legitymizacji orzeczenia i uniknięciu zarzutu braku pełnej i wszech- stronnej wiedzy co do problemu społecznego, jaki był przedmiotem postępowania10. Trybunał podzielił większość – choć nie wszystkie – zarzutów kon- stytucyjnych, jakie były przedstawione w trakcie postępowania. Wyrok został wydany w składzie trzech sędziów TK, przy jednym – nieopubli- kowanym oficjalnie – zdaniu odrębnym11. Warto dodać, że obowiązujące wówczas przepisy dawały niektó- rym organom państwa możliwość zwrócenia się do pełnego składu TK z wnioskie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Na straży państwa prawa. Trzydzieści lat orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: