Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00320 007853 15361589 na godz. na dobę w sumie
Nadciśnienie dla bystrzaków - ebook/pdf
Nadciśnienie dla bystrzaków - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 360
Wydawca: Septem Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-7603-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> zdrowie, medycyna >> zdrowie i uroda
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dowiedz się więcej, a poczujesz się lepiej
Twoja podręczna apteczka w domowej biblioteczce

Nadciśnienie tętnicze (łac. hypertonia arterialis) zwane jest także epidemią XXI wieku. To przewlekła choroba układu krążenia, charakteryzująca się trwale podwyższonym ciśnieniem krwi (ponad poziom 140 mm Hg podczas skurczu i 90 mm Hg w czasie rozkurczu serca). Można ją zauważyć podczas rutynowych badań i kilkukrotnego pomiaru ciśnienia, jednak zdiagnozowana zbyt późno może spowodować poważne uszkodzenia organizmu.

Najnowsze badania podają, że na nadciśnienie tętnicze cierpi prawie 8,5 miliona (czyli blisko 1/3) dorosłych Polaków, a 30% osób, u których obserwuje się tzw. ciśnienie wysokie prawidłowe, znajduje się w grupie ryzyka. U około 90% pacjentów nadciśnienie ma charakter samoistny, co znaczy, że nie udało się jeszcze ustalić jego przyczyny. Nadciśnienie może być odpowiedzialne za Twoje problemy z sercem, bóle i zawroty głowy, duszność, pobudzenie lub zmęczenie i senność. Niestety, może być także chorobą prowadzącą do zawału, udaru, a nawet śmierci. Nie pozwól na to!

Kartka po kartce odzyskuj zdrowie i dobre samopoczucie:

Dodatek specjalny:
Pomocne dane odnośnie polskich organizacji, które wesprą Cię w walce z nadciśnieniem

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Nadciśnienie dla bystrzaków Autor: Alan L. Rubin T³umaczenie: Izabela Szybilska-Fiedorowicz ISBN: 978-83-246-1854-5 Tytu³ orygina³u: High Blood Pressure for Dummies Format: 180x235, stron: 360 Dowiedz siê wiêcej, a poczujesz siê lepiej Twoja podrêczna apteczka w domowej biblioteczce Nadciœnienie têtnicze (³ac. hypertonia arterialis) zwane jest tak¿e epidemi¹ XXI wieku. To przewlek³a choroba uk³adu kr¹¿enia, charakteryzuj¹ca siê trwale podwy¿szonym ciœnieniem krwi (ponad poziom 140 mm Hg podczas skurczu i 90 mm Hg w czasie rozkurczu serca). Mo¿na j¹ zauwa¿yæ podczas rutynowych badañ i kilkukrotnego pomiaru ciœnienia, jednak zdiagnozowana zbyt póŸno mo¿e spowodowaæ powa¿ne uszkodzenia organizmu. Najnowsze badania podaj¹, ¿e na nadciœnienie têtnicze cierpi prawie 8,5 miliona (czyli blisko 1/3) doros³ych Polaków, a 30 osób, u których obserwuje siê tzw. ciœnienie wysokie prawid³owe, znajduje siê w grupie ryzyka. U oko³o 90 pacjentów nadciœnienie ma charakter samoistny, co znaczy, ¿e nie uda³o siê jeszcze ustaliæ jego przyczyny. Nadciœnienie mo¿e byæ odpowiedzialne za Twoje problemy z sercem, bóle i zawroty g³owy, dusznoœæ, pobudzenie lub zmêczenie i sennoœæ. Niestety, mo¿e byæ tak¿e chorob¹ prowadz¹c¹ do zawa³u, udaru, a nawet œmierci. Nie pozwól na to! Kartka po kartce odzyskuj zdrowie i dobre samopoczucie: • SprawdŸ, czy znajdujesz siê w grupie ryzyka zagro¿onej nadciœnieniem. • Poznaj najczêstsze czynniki wywo³uj¹ce tê chorobê. • Naucz siê prawid³owo mierzyæ ciœnienie sobie i Twoim bliskim. • Skorzystaj z zawartych tu rad i zacznij prowadziæ higieniczny tryb ¿ycia. • Dowiedz siê wiêcej na temat nadciœnienia u kobiet, dzieci i osób starszych. Dodatek specjalny: Pomocne dane odnoœnie polskich organizacji, które wespr¹ Ciê w walce z nadciœnieniem Spis treĂci O autorze ..........................................................................................................................13 PodziÚkowania od autora .................................................................................................15 WstÚp ..............................................................................................................................17 O ksiÈĝce ................................................................................................................................ 19 Konwencje zastosowane w ksiÈĝce ....................................................................................... 19 Czego nie czytaÊ .................................................................................................................... 20 Naiwne zaïoĝenia .................................................................................................................. 20 Jak podzielona jest ksiÈĝka .................................................................................................... 20 CzÚĂÊ I: Czym jest nadciĂnienie? ..................................................................................... 21 CzÚĂÊ II: Medyczne nastÚpstwa nadciĂnienia .................................................................. 21 CzÚĂÊ III: Leczenie (albo profilaktyka) nadciĂnienia tÚtniczego .................................... 21 CzÚĂÊ IV: Grupy wymagajÈce szczególnej opieki ........................................................... 21 CzÚĂÊ V: Dekalogi ............................................................................................................. 22 Dodatek ............................................................................................................................ 22 Ikony wykorzystane w ksiÈĝce .............................................................................................. 22 Co dalej .................................................................................................................................. 23 CzÚĂÊ I: Czym jest nadciĂnienie? ................................25 Rozdziaï 1: NadciĂnienie tÚtnicze. Podstawowe informacje ............................................27 Jak funkcjonuje ukïad krÈĝenia ............................................................................................ 28 Mierzenie ciĂnienia i odczytywanie wyników ..................................................................... 29 Czynniki zwiÚkszajÈce ryzyko wystÈpienia nadciĂnienia .................................................... 29 NastÚpstwa nadciĂnienia ....................................................................................................... 31 Obniĝanie ciĂnienia za pomocÈ róĝnych kuracji ................................................................. 32 Ochrona dzieci, kobiet w ciÈĝy i osób starszych ................................................................. 32 ByÊ na czasie .......................................................................................................................... 33 Rozdziaï 2: Diagnozowanie nadciĂnienia ..........................................................................35 Podstawowe informacje o ciĂnieniomierzu ....................................................................... 35 Prawidïowy pomiar ciĂnienia krwi ....................................................................................... 37 Jak uniknÈÊ niedokïadnego odczytu .................................................................................... 40 Unikanie kïopotów ze sprzÚtem ...................................................................................... 40 Unikanie zïego podejĂcia do pomiaru ciĂnienia i trudnoĂci ze strony pacjenta ............ 41 6 NadciĂnienie dla bystrzaków Odczytywanie wyników ........................................................................................................ 41 Co Ăwiadczy o nadciĂnieniu? ............................................................................................ 42 Klasyfikacja ciĂnienia tÚtniczego u osób dorosïych ......................................................... 42 Nadmierne obniĝenie ciĂnienia ............................................................................................ 44 Syndrom biaïego fartucha i inne przyczyny wahañ ciĂnienia ............................................. 45 Mierzenie ciĂnienia w domu ................................................................................................ 47 Ambulatoryjne monitorowanie ciĂnienia krwi .................................................................... 48 Prawidïowa ocena stanu zdrowia ......................................................................................... 49 Wywiad medyczny ............................................................................................................ 49 Ocena badania lekarskiego ................................................................................................ 50 Badania laboratoryjne ........................................................................................................ 51 Rozdziaï 3: Czy znajdujesz siÚ w grupie ryzyka? ................................................................53 Na co nie masz wpïywu ........................................................................................................ 54 Globalny obraz nadciĂnienia ............................................................................................. 54 Wpïyw genów .................................................................................................................... 55 Wpïyw pochodzenia .......................................................................................................... 57 Wpïyw pïci ......................................................................................................................... 60 CiĂnienie a wiek ................................................................................................................ 61 Zapobieganie nadciĂnieniu za pomocÈ zmian trybu ĝycia .................................................. 62 Obniĝanie napiÚcia ............................................................................................................ 63 Kontrolowanie wagi .......................................................................................................... 64 Mniej soli ........................................................................................................................... 66 Eliminacja palenia i nadmiernego spoĝycia alkoholu ...................................................... 67 Rozdziaï 4: Wtórne nadciĂnienie tÚtnicze .........................................................................69 Wczesne wykrywanie wtórnego nadciĂnienia tÚtniczego .................................................... 70 Rola nerek we wtórnym nadciĂnieniu tÚtniczym ................................................................ 71 Uszkodzenie tkanki nerek ................................................................................................ 71 ZwÚĝenie tÚtnic nerkowych .............................................................................................. 74 Nowotwory wydzielajÈce hormony i podnoszÈce ciĂnienie krwi ...................................... 76 Nowotwór produkujÈcy epinefrynÚ ................................................................................. 77 Nowotwór produkujÈcy aldosteron ................................................................................. 80 Zespóï Cushinga ............................................................................................................... 84 Choroba genetyczna jako przyczyna nadciĂnienia tÚtniczego ................................................ 87 Inne przyczyny wtórnego nadciĂnienia tÚtniczego .............................................................. 88 ZwÚĝenie cieĂni aorty ........................................................................................................ 88 Za duĝo lub za maïo hormonów tarczycy ....................................................................... 89 Akromegalia ....................................................................................................................... 89 Bezdech senny ................................................................................................................... 90 Guz mózgu ........................................................................................................................ 91 Oparzenia ........................................................................................................................... 91 Spis treĂci 7 CzÚĂÊ II: Medyczne nastÚpstwa nadciĂnienia ..............93 Rozdziaï 5: Jak chroniÊ swoje serce? ..............................................................................95 Pompa o duĝej mocy ............................................................................................................. 96 Niedokrwienie miÚĂnia sercowego ...................................................................................... 97 Badanie miaĝdĝycy tÚtnic (arteriosklerozy) ..................................................................... 98 Stabilny ból serca .............................................................................................................. 99 Leczenie zawaïu miÚĂnia sercowego .............................................................................. 106 Rozwój niewydolnoĂci serca ............................................................................................... 108 Sygnaïy ostrzegawcze ...................................................................................................... 108 Czego szuka lekarz? ........................................................................................................ 109 Leczenie niewydolnoĂci serca ......................................................................................... 111 Unikanie czynników ryzyka ............................................................................................... 111 Kontrola nad cholesterolem ........................................................................................... 112 Ograniczanie palenia ....................................................................................................... 112 Cukrzyca pod kontrolÈ ................................................................................................... 113 Intensyfikacja aktywnoĂci fizycznej ............................................................................... 114 Rozdziaï 6: Jak zadbaÊ o nerki? ......................................................................................115 Rola nerek ............................................................................................................................ 116 Funkcja filtrowania ......................................................................................................... 117 Inne funkcje nerek .......................................................................................................... 119 Uszkodzenie nerek ............................................................................................................. 120 ZïoĂliwe nadciĂnienie tÚtnicze ........................................................................................... 122 Schyïkowa niewydolnoĂÊ nerek ......................................................................................... 124 Dializa, która ratuje ĝycie ............................................................................................... 126 Przeszczep nerki .............................................................................................................. 131 Rozdziaï 7: Jak zabezpieczyÊ swój mózg? .......................................................................135 Przyczyny udaru mózgu ..................................................................................................... 136 Miaĝdĝyca tÚtnic (arterioskleroza) ................................................................................. 137 Zator naczyñ mózgowych (udar niedokrwienny) ......................................................... 138 Wylew krwi do mózgu (udar krwotoczny) ...................................................................... 138 Unikanie udaru przez obniĝenie ciĂnienia ....................................................................... 139 PrzeglÈd innych czynników sprzyjajÈcych udarowi mózgu ............................................. 139 Z tym nie wygrasz — czynniki niekontrolowane ......................................................... 140 Nad tym masz wïadzÚ — czynniki kontrolowane ........................................................ 140 Dokonaj cudów za pomocÈ leków zapobiegawczych ................................................... 142 Dziaïaj szybko, gdy zauwaĝysz objawy udaru ................................................................... 143 Monitorowanie czynnoĂci mózgu ...................................................................................... 144 Rozmaite metody leczenia udaru mózgu ............................................................................. 146 Rehabilitacja ........................................................................................................................ 148 Odzyskiwanie zdolnoĂci ruchu po udarze .................................................................... 148 MoĝliwoĂci rehabilitacji .................................................................................................. 149 Osoby odpowiedzialne za rehabilitacjÚ .......................................................................... 149 Jak znaleěÊ pomoc po udarze mózgu? ........................................................................... 151 8 NadciĂnienie dla bystrzaków CzÚĂÊ III: Leczenie (albo profilaktyka) nadciĂnienia tÚtniczego ........................... 153 Rozdziaï 8: Opracowanie udanego programu leczenia ....................................................155 Realizacja zaïoĝeñ leczenia .................................................................................................. 156 Modyfikacje trybu ĝycia ...................................................................................................... 159 Zmiana trybu ĝycia na lepsze .......................................................................................... 159 Jak obniĝyÊ ciĂnienie Ămiechem? ................................................................................... 161 Rozdziaï 9: Dieta obniĝajÈca ciĂnienie ............................................................................165 Obniĝanie ciĂnienia za pomocÈ diety DASH .................................................................... 165 Jak powstaïa dieta DASH? .............................................................................................. 166 Dowody na wartoĂÊ diety DASH ................................................................................... 167 RozpoczÚcie programu ................................................................................................... 169 Ograniczanie spoĝycia soli w czasie stosowania diety DASH ...................................... 173 Utrata na wadze w celu obniĝenia ciĂnienia ...................................................................... 174 Obliczanie wagi idealnej ................................................................................................. 174 Ustalanie dziennego zapotrzebowania kalorycznego .................................................... 175 Dostosowanie diety DASH ............................................................................................ 177 Inne diety ............................................................................................................................. 178 Pomoc zewnÚtrzna .............................................................................................................. 180 Rozdziaï 10: Dieta bez soli ..............................................................................................183 ZwiÈzek miÚdzy solÈ a nadciĂnieniem ............................................................................... 184 Dowody na istnienie zwiÈzku miÚdzy solÈ a nadciĂnieniem ............................................ 185 Wczesne eksperymenty ................................................................................................... 185 Wpïyw chloru na ciĂnienie krwi ..................................................................................... 186 Najnowsze badania ......................................................................................................... 187 Czy jesteĂ wraĝliwy na sól? ................................................................................................. 188 Zmniejszenie spoĝycia soli .................................................................................................. 189 Kupowanie produktów ubogich w sól ........................................................................... 190 Unikanie pokarmów bogatych w sól ............................................................................. 191 Dieta niskosolna .............................................................................................................. 191 Rozdziaï 11: Unikanie tytoniu, alkoholu i kofeiny ............................................................193 Nie igraj z ogniem. Tytoñ i nadciĂnienie tÚtnicze ............................................................. 194 ZasiÚg problemu .............................................................................................................. 195 JednÈ nogÈ w grobie ........................................................................................................ 196 Zwalczanie biernego palenia ........................................................................................... 197 Nie bÈdě ciemny jak tabaka w rogu ............................................................................... 197 Zrywanie z naïogiem. Same plusy, ĝadnych minusów ................................................. 198 Jak skoñczyÊ z naïogiem? ................................................................................................ 199 Korzystanie z dostÚpnej pomocy .................................................................................... 203 Spis treĂci 9 ZwiÈzek alkoholu z nadciĂnieniem tÚtniczym .................................................................. 204 Objawy choroby alkoholowej ........................................................................................ 204 Zobacz, kto pije ............................................................................................................... 206 Medyczne skutki picia alkoholu ..................................................................................... 206 Terapia ............................................................................................................................. 207 Znajdowanie pomocy ..................................................................................................... 212 Kofeinowa euforia ............................................................................................................... 212 Kiedy za duĝo jest niezdrowo? ....................................................................................... 213 Wpïyw kofeiny na zdrowie ............................................................................................. 214 KorzyĂci z rezygnacji z kofeiny ...................................................................................... 215 Unikanie kawy, czekolady i napojów gazowanych ....................................................... 215 Znajdowanie pomocy ..................................................................................................... 216 Rozdziaï 12: Obniĝanie ciĂnienia krwi za pomocÈ Êwiczeñ fizycznych ............................217 KorzyĂci pïynÈce z aktywnoĂci fizycznej ........................................................................... 218 Przygotowanie siÚ do Êwiczeñ ............................................................................................ 218 Sprawdzanie kondycji fizycznej ..................................................................................... 219 Dobór Êwiczeñ ................................................................................................................ 220 Odpowiedni sprzÚt ......................................................................................................... 222 Odpowiednie natÚĝenie Êwiczeñ ....................................................................................... 223 mwiczenia na schudniÚcie ................................................................................................... 224 mwiczenia siïowe ................................................................................................................. 226 mwiczenia na górnÈ czÚĂÊ ciaïa ....................................................................................... 227 mwiczenia wzmacniajÈce nogi ........................................................................................ 228 Obniĝanie ciĂnienia za pomocÈ metod alternatywnych .................................................... 229 Joga ................................................................................................................................... 229 Medytacja ........................................................................................................................ 230 Hipnoza ........................................................................................................................... 231 Biologiczne sprzÚĝenie zwrotne ..................................................................................... 231 Rozdziaï 13: Terapia lekowa ...........................................................................................233 Charakterystyka leków ........................................................................................................ 235 Jak skutecznie dziaïa lek? ................................................................................................ 235 Jak bardzo moĝe obniĝyÊ ciĂnienie w porównaniu z innymi lekami? ......................... 235 Czy leki w tym samym stopniu obniĝajÈce ciĂnienie krwi w identyczny sposób wpïywajÈ na prawdopodobieñstwo choroby i Ămierci? ........ 236 Klasy leków .......................................................................................................................... 236 Leki moczopÚdne ................................................................................................................ 237 Tiazydowe albo tiazydopodobne leki moczopÚdne ...................................................... 238 PÚtlowe leki moczopÚdne ............................................................................................... 239 Leki moczopÚdne oszczÚdzajÈce potas ........................................................................... 240 AntagoniĂci aldosteronu ................................................................................................. 240 Kombinacje Ărodków moczopÚdnych ............................................................................ 241 10 NadciĂnienie dla bystrzaków Leki oddziaïujÈce na ukïad nerwowy ................................................................................. 241 Metyldopa ........................................................................................................................ 241 Klonidyna ......................................................................................................................... 242 Blokery receptora beta-adrenergicznego ....................................................................... 243 AntagoniĂci receptora adrenergicznego alfa 1 ................................................................ 245 Wazodilatory ........................................................................................................................ 246 Hydralazyna ..................................................................................................................... 246 ¥rodki blokujÈce kanaï wapniowy ...................................................................................... 247 Inhibitory konwertazy angiotensyny .................................................................................. 249 Blokery receptora angiotensyny II ...................................................................................... 251 Wybór leku ........................................................................................................................... 252 Leczenie nadciĂnienia bez powikïañ .............................................................................. 252 Leczenie nadciĂnienia z powikïaniami ........................................................................... 253 Gdy zawiedzie lek pierwszego wyboru… ...................................................................... 254 Jak pamiÚtaÊ o braniu leków? ......................................................................................... 255 Dziaïania niepoĝÈdane ......................................................................................................... 255 Identyfikacja nazw handlowych .......................................................................................... 258 CzÚĂÊ IV: Grupy wymagajÈce szczególnej opieki ....... 259 Rozdziaï 14: Osoby starsze ..............................................................................................261 Ocena sprawnoĂci umysïowej ............................................................................................ 262 Ocena ciĂnienia krwi ........................................................................................................... 263 Pierwotne nadciĂnienie tÚtnicze ..................................................................................... 263 Wtórne nadciĂnienie tÚtnicze .......................................................................................... 265 Leki podnoszÈce ciĂnienie krwi u osób starszych .......................................................... 265 WïaĂciwe odĝywianie siÚ w celu obniĝenia ciĂnienia ........................................................ 267 Kontrola diety .................................................................................................................. 267 Dieta DASH .................................................................................................................... 268 Redukcja spoĝycia soli ..................................................................................................... 268 Zmiana trybu ĝycia w celu obniĝenia ciĂnienia ................................................................. 269 Stosowanie leków na obniĝenie ciĂnienia .......................................................................... 271 Podstawowa terapia lekowa — tiazydowe Ărodki moczopÚdne .................................... 272 Druga moĝliwoĂÊ — beta-blokery ................................................................................. 273 Trzecia moĝliwoĂÊ ........................................................................................................... 273 Sytuacje wyjÈtkowe ......................................................................................................... 274 Niebezpieczne spadki ciĂnienia .......................................................................................... 274 Rozdziaï 15: NadciĂnienie tÚtnicze u dzieci ....................................................................277 Prawidïowy pomiar ciĂnienia krwi ..................................................................................... 278 USG dopplerowskie i maïe rÈczki .................................................................................. 278 Wybór wïaĂciwego rozmiaru mankietu ......................................................................... 279 Odpowiednia technika .................................................................................................... 279 Interpretacja wyników pomiaru ......................................................................................... 280 Spis treĂci 11 Moĝliwe przyczyny podwyĝszonego ciĂnienia .................................................................. 281 Przyczyny dziedziczne .................................................................................................... 281 Uwarunkowania zwiÈzane z wagÈ ................................................................................. 282 Czynniki chorobowe ...................................................................................................... 283 Ustalanie przyczyny podwyĝszonego ciĂnienia u dziecka ................................................ 283 Kluczowe momenty w przeszïoĂci dziecka ................................................................... 283 Wskazówki odkrywane podczas badania lekarskiego .................................................... 284 Pomoc z laboratorium .................................................................................................... 285 RozpoczÚcie leczenia od zmian trybu ĝycia ....................................................................... 285 Intensywne Êwiczenia fizyczne .......................................................................................... 287 Terapia lekowa .................................................................................................................... 288 Rozdziaï 16: Leczenie nadciĂnienia u kobiet ..................................................................291 Co siÚ dzieje z ciĂnieniem kobiety w czasie ciÈĝy? ............................................................ 292 Co powoduje nadciĂnienie w ciÈĝy? .................................................................................. 293 Przewlekïe nadciĂnienie tÚtnicze ................................................................................... 293 Stan przedrzucawkowy ................................................................................................... 294 Stan przedrzucawkowy obok nadciĂnienia tÚtniczego .................................................. 300 NadciĂnienie ciÈĝowe ..................................................................................................... 301 NadciĂnienie tÚtnicze po porodzie ..................................................................................... 301 Kobieca terapia hormonalna w przypadku nadciĂnienia ................................................... 302 Hormonalna antykoncepcja doustna ............................................................................. 302 Hormonalne uzupeïnianie niedoboru estrogenu ......................................................... 303 CzÚĂÊ V: Dekalogi ...................................................305 Rozdziaï 17: DziesiÚÊ prostych sposobów zapobiegania nadciĂnieniu i obniĝenia go ....307 Rozpoznawanie nadciĂnienia .............................................................................................. 307 Ustalanie wtórnego nadciĂnienia tÚtniczego ..................................................................... 308 PodjÚcie diety DASH .......................................................................................................... 309 Utrata na wadze za pomocÈ ograniczenia liczby spoĝywanych kilokalorii ...................... 310 Redukcja soli w diecie ......................................................................................................... 311 Rzucanie palenia i ograniczenie picia ................................................................................. 312 PodjÚcie planu treningowego ............................................................................................. 313 Uzupeïnienie leczenia za pomocÈ technik doskonalenia ciaïa i umysïu ......................... 313 Leki sïuĝÈce do obniĝania ciĂnienia .................................................................................... 315 Unikanie leków podnoszÈcych ciĂnienie krwi .................................................................. 316 Rozdziaï 18: DziesiÚÊ (lub wiÚcej) mitów dotyczÈcych nadciĂnienia .............................319 NadciĂnienie jest nieuniknionym skutkiem starzenia ...................................................... 319 Leczenie jest gorsze od choroby ......................................................................................... 320 Musisz ograniczyÊ swoje ĝycie z powodu nadciĂnienia .................................................... 321 Leczy siÚ tylko nadciĂnienie rozkurczowe ......................................................................... 322 NadciĂnienie oznacza ïykanie leków przez resztÚ ĝycia .................................................... 323 12 NadciĂnienie dla bystrzaków Po zawale serca albo udarze mózgu moĝna przestaÊ siÚ leczyÊ ........................................ 323 Jak masz nadciĂnienie, nie moĝesz ÊwiczyÊ ....................................................................... 324 JeĂli dobrze siÚ czujesz, moĝesz nie braÊ leków na nadciĂnienie ...................................... 325 Wysokiego ciĂnienia krwi nie moĝna uregulowaÊ ............................................................. 326 Leczy siÚ tylko osoby nerwowe i lÚkliwe ............................................................................... 327 Osób starszych nie trzeba leczyÊ ........................................................................................ 328 NadciĂnienie jest mniej niebezpieczne u kobiet ............................................................... 329 Rozdziaï 19: DziesiÚÊ nowych odkryÊ na temat nadciĂnienia tÚtniczego .....................331 Ocena skutków obniĝenia ciĂnienia krwi ......................................................................... 332 Stan przednadciĂnieniowy to wcale nie nic takiego .......................................................... 332 Przewidywanie nadciĂnienia (i zapobieganie mu) ............................................................. 333 Wyrokowanie o nadciĂnieniu u dorosïych na podstawie poziomu ciĂnienia u dzieci ..... 334 Czy wszyscy pacjenci po udarze mózgu majÈ nadciĂnienie? ............................................ 335 Ocena wpïywu obciÈĝeñ zawodowych .............................................................................. 335 Czy alkohol jest dobry, czy zïy dla osoby z nadciĂnieniem? ............................................. 336 Operacja zmniejszenia ĝoïÈdka w celu schudniÚcia i obniĝenia ciĂnienia krwi ............... 336 Czy nadciĂnienie oddziaïuje na cukrzycÚ? ......................................................................... 337 Znaczenie badania ALLHAT .............................................................................................. 338 Dodatek: Najnowsze informacje i ěródïa .................. 341 Serce ..................................................................................................................................... 342 Polskie Towarzystwo Kardiologiczne ............................................................................ 342 Serwis kardiologiczny ..................................................................................................... 342 Nerki .................................................................................................................................... 342 Stowarzyszenie „NieĂmiertelni” .................................................................................... 342 Dialped — dializoterapia i nefrologia dzieciÚca ............................................................. 343 Dializoterapia otrzewnowa ............................................................................................. 343 Polska Unia Medycyny Transplantacyjnej .................................................................... 343 Stowarzyszenie „¿ycie po przeszczepie” ....................................................................... 344 Mózg .................................................................................................................................... 344 Narodowy Program Profilaktyki i Leczenia Udaru Mózgu ......................................... 344 Dekalog Udarowca .......................................................................................................... 344 Forum Neurologiczne .................................................................................................... 344 Polskie Towarzystwo Fizjoterapii oraz Polskie Towarzystwo Rehabilitacji ................ 345 Centrum Polskiej Rehabilitacji ...................................................................................... 345 Sanatoria ........................................................................................................................... 345 Cukrzyca .............................................................................................................................. 345 Polskie Towarzystwo Diabetologiczne .......................................................................... 345 Polska Federacja Edukacji w Diabetologii ........................................................................ 346 Polskie Stowarzyszenie Diabetyków .............................................................................. 346 NadciĂnienie tÚtnicze .......................................................................................................... 346 Polskie Towarzystwo NadciĂnienia TÚtniczego ........................................................... 346 Skorowidz .......................................................................................................................347 Rozdziaï 3 Czy znajdujesz siÚ w grupie ryzyka? W tym rozdziale: Ź Przyjrzysz siÚ demografii nadciĂnienia. Ź Dowiesz siÚ, co moĝesz zrobiÊ — a czego nie — ĝeby obniĝyÊ swoje ciĂnienie. W rozwoju nadciĂnienia odgrywa rolÚ wiele czynników. Mimo ĝe na niektóre nie masz wpïywu (predyspozycja genetyczna, pochodzenie, wiek czy pïeÊ), inne juĝ moĝesz kontrolowaÊ, na przykïad sposób odĝywiania, natÚĝenie aktywnoĂci fizycznej, poziom stresu, przyzwyczajenia zwiÈzane z paleniem i piciem oraz skïonnoĂÊ do parkowania jak najbliĝej kompleksu sportowego. Kaĝdy z tych czynników moĝe wystÚpowaÊ z wiÚkszym lub mniejszym nasileniem w danym regionie Ăwiata, wiÚc w niektórych miejscach wskaěniki nadciĂnienia sÈ niskie, a w innych wysokie i towarzyszÈ mu ciÚĝkie powikïania. W tym rozdziale omówiÚ czynniki zwiÈzane z rozwojem nadciĂnienia tÚtniczego, zarówno te, nad którymi moĝna zapanowaÊ, jak i te, na które nie ma siÚ wpïywu. Jeĝeli nie zdiagnozowano u Ciebie nadciĂnienia, koniecznie zapoznaj siÚ z opisem czynników, które moĝna kontrolowaÊ, poniewaĝ pomogÈ Ci zmniejszyÊ prawdopodobieñstwo zachorowania. Jeĝeli cierpisz juĝ na nadciĂnienie, przeczytaj czÚĂÊ III ksiÈĝki, gdzie omówiÚ te same, moĝliwe do opanowania czynniki, ale powiÈĝÚ je z leczeniem schorzenia. Uwaga! Zapomnienie o urodzinach wspóïmaïĝonka to czynnik, który moĝe podnieĂÊ ciĂnienie krwi. Podobnie jak przejechanie samochodem leĝÈcego w garaĝu roweru syna. Na szczÚĂcie takie skoki ciĂnienia sÈ tylko tymczasowe! W niniejszym rozdziale nie opisaïem wszystkich czynników prowadzÈcych do nadciĂnienia. KïadÚ tu nacisk jedynie na najwaĝniejsze. Tymczasem naukowcy nieustannie dodajÈ nowe. Jeĝeli chcesz dowiedzieÊ siÚ wiÚcej na temat najnowszych odkryÊ, zajrzyj do Dodatku i wyszukaj zaktualizowane dane. 54 CzÚĂÊ I: Czym jest nadciĂnienie? Na co nie masz wpïywu W tym punkcie poznasz czynniki ĝyciowe, na które nie masz wpïywu. Nie moĝesz odmieniÊ genów swojej rodziny, pochodzenia etnicznego, pïci i wieku. Uwaga! Do tych czynników nie zaliczamy sytuacji, w której pewnego razu wieszasz w szafie koszulÚ, a po jakimĂ czasie okazuje siÚ, ĝe skurczyïa siÚ o 2 rozmiary! Mimo ĝe nie nad wszystkimi czynnikami moĝesz zapanowaÊ, i tak powinieneĂ siÚ dowiedzieÊ, w jaki sposób wpïywajÈ one na Twoje ciĂnienie, oraz zachowaÊ ostroĝnoĂÊ. Jeĝeli pozwolisz sobie na nadwagÚ, szybko moĝesz nabawiÊ siÚ nadciĂnienia, nawet gdy znajdujesz siÚ w grupie niewielkiego ryzyka. Globalny obraz nadciĂnienia ¥wiatowe wskaěniki nadciĂnienia dzielÈ poziom zapadalnoĂci na nie na 4 podstawowe kategorie: 9 Poziom zerowy — kilka ĝyjÈcych w pewnym odosobnieniu grup, jak te w dorzeczu Amazonki, wykazujÈ zerowÈ zapadalnoĂÊ na nadciĂnienie. 9 Poziom niski — przypadki nadciĂnienia naleĝÈ do rzadkoĂci (poniĝej 15 procent), wĂród ludnoĂci zamieszkujÈcej obszary wiejskie Ameryki ’aciñskiej i Poïudniowej, Chin i Afryki. 9 Poziom normalny — najczÚĂciej nadciĂnienie wystÚpuje u 15 – 30 procent przedstawicieli danej populacji, w tym mieszkañców obszarów najbardziej uprzemysïowionych; taka sytuacja jest w Japonii, Europie i wĂród przedstawicieli rasy kaukaskiej (biaïej) w Stanach Zjednoczonych. 9 Poziom wysoki — wysoka zapadalnoĂÊ na nadciĂnienie (30 – 40 procent) wystÚpuje w Federacji Rosyjskiej, Finlandii, Polsce oraz w populacjach Afroamerykanów. W miejscach, gdzie wystÚpuje duĝe rozpowszechnienie przypadków nadciĂnienia, wysokie sÈ takĝe wskaěniki zapadalnoĂci na choroby serca, mózgu i nerek (zob. czÚĂÊ II). Ryzyko zachorowania na nie z powodu nadciĂnienia jest ogromne na przykïad w Federacji Rosyjskiej czy wĂród Afroamerykanów. (Zob. punkt „Afroamerykanie” w dalszej czÚĂci rozdziaïu). Z kolei w Japonii drugÈ gïównÈ przyczynÈ zgonów jest udar mózgu — zwykle kojarzony z nadciĂnieniem — a naukowcy podkreĂlajÈ koniecznoĂÊ kontrolowania ciĂnienia jako sposób na zapobieganie temu zaburzeniu pracy mózgu (Stroke, sierpieñ 2001). Rozdziaï 3: Czy znajdujesz siÚ w grupie ryzyka? 55 Pewna czÚĂÊ badañ prowadzonych nad nadciĂnieniem na caïym Ăwiecie dowodzi, ĝe duĝa liczba przypadków tego schorzenia w danej populacji czÚsto zbiega siÚ z niskÈ ĂwiadomoĂciÈ i niedostatecznym poziomem leczenia. Na przykïad: 9 Badanie omówione w czasopiĂmie Archives of Brazilian Cardiology (lipiec 2001) wykazuje, ĝe wskaěniki nadciĂnienia w Brazylii przypominajÈ dane ze Stanów Zjednoczonych, ale z powodu niskiej ĂwiadomoĂci oraz sïabej opieki medycznej jedynie niewielki wycinek brazylijskiego spoïeczeñstwa moĝe utrzymaÊ swoje ciĂnienie pod kontrolÈ. 9 Niektóre europejskie populacje sÈ Ăwiadome duĝej zapadalnoĂci na nadciĂnienie, ale nie potrafiÈ go kontrolowaÊ: x W Hiszpanii dopiero ciĂnienie na poziomie 160/95 mm Hg jest decydujÈcym sygnaïem do rozpoczÚcia leczenia (a nie 140/90 mm Hg, zalecane przez JNC 7; zob. rozdziaï 2.). x We Francji niedostateczny poziom ma zarówno ĂwiadomoĂÊ spoïeczna, 9 Mimo ĝe wielu mieszkañców Korei Poïudniowej cierpi na nadciĂnienie jak i jakoĂÊ leczenia. i siÚ leczy, jedynie maïa czÚĂÊ z nich jest w stanie zapanowaÊ nad jego poziomem — donosi badanie opublikowane w piĂmie Journal of Hypertension (wrzesieñ 2001). Zanim spakujesz walizki i odlecisz do Amazonii w nadziei na dïugie i wolne od chorób ĝycie w tropikalnym raju, zastanów siÚ nad jednÈ rzeczÈ: skoro wysoki odsetek przypadków nadciĂnienia czÚsto wspóïistnieje z niskÈ ĂwiadomoĂciÈ i niedostatecznÈ opiekÈ medycznÈ, to prawdopodobnie wyostrzona ĂwiadomoĂÊ oraz odpowiednie leczenie przeïoĝÈ siÚ na spadek liczby osób z nadciĂnieniem — i to bez wycieczki w tropiki! Czytaj zatem dalej. Wpïyw genów NadciĂnienie czÚsto wystÚpuje wĂród czïonków jednej rodziny, wiÚc wywiad lekarski w kierunku tego schorzenia moĝe przewidzieÊ rozwój choroby u krewnych, którzy wciÈĝ majÈ ciĂnienie w normie. Na przykïad, kiedy porównano stan zdrowia dzieci biologicznych z adoptowanymi, okazaïo siÚ, ĝe pomiary ciĂnienia u rodziców i dzieci biologicznych czÚĂciej dawaïy takie same albo podobne wartoĂci niĝ u dzieci adoptowanych i ich przybranych rodziców. Wniosek? Jeĝeli masz 2 lub wiÚcej krewnych, u których nadciĂnienie wystÈpiïo przed 55. rokiem ĝycia, sam jesteĂ znacznie bardziej zagroĝony tym schorzeniem. (A nastÚpnym razem postaraj siÚ trochÚ uwaĝniej wybraÊ rodziców!) 56 CzÚĂÊ I: Czym jest nadciĂnienie? Strefa udarów mózgu Do tzw. strefy udarów mózgu (ang. Stroke Belt) zalicza siÚ poïudniowo-wschodnie stany USA z wyjÈtkiem Florydy. Wyĝsze wskaěniki zapadal- noĂci na nadciĂnienie w tym regionie kraju ozna- czajÈ, ĝe dochodzi tam do bardzo wielu udarów mózgu. Zgony spowodowane tym czynnikiem przekraczajÈ o 10 procent ĂredniÈ dla reszty kra- ju. Jednakĝe udary mózgu to nie jedyna konse- kwencja nadciĂnienia tÚtniczego. W tej czÚĂci USA znacznie czÚĂciej niĝ gdzie indziej wystÚpuje równieĝ niewydolnoĂÊ nerek i serca. (WiÚcej in- formacji na temat udarów mózgu oraz niewy- dolnoĂci nerek i serca znajdziesz w czÚĂci II). Poza tym ogólne wskaěniki ĂmiertelnoĂci takĝe sÈ tam wyĝsze niĝ w innych stanach Ameryki. Biali mÚĝczyěni zamieszkujÈcy poïudniowo- wschodnie stany czÚĂciej zapadajÈ na nadciĂnie- nie w porównaniu z resztÈ kraju. Jednak niska waga urodzeniowa oraz nadciĂnienie tÚtnicze czÚĂciej wystÚpuje w populacjach afroamery- kañskich zamieszkujÈcych poïudniowo-wschodniÈ czÚĂci kraju, czyli obszar, w którym skupia siÚ wiÚkszoĂÊ czarnej ludnoĂci w USA. Natomiast przyczyny takich wysokich wskaě- ników nadciĂnienia i zgonów w wyniku kom- plikacji zwiÈzanych z tym schorzeniem wĂród Afroamerykanów z poïudniowo-wschodniego regionu USA nie róĝniÈ siÚ od ogólnych powo- dów wystÚpowania nadciĂnienia. 9 Spoĝywanie duĝych iloĂci soli to rzecz nor- malna na poïudniowym wschodzie, zwïaszcza wĂród czarnej ludnoĂci. 9 Spoĝywanie maïych iloĂci potasu pod postaciÈ owoców i warzyw to powszechne zjawisko. 9 OtyïoĂÊ wystÚpuje tu u znacznie wiÚkszego odsetka populacji. 9 SiedzÈcy tryb ĝycia to zasada, którÈ kieruje siÚ wielu mieszkañców poïudniowo-wschod- niego regionu USA. Poïowa ludnoĂci nie uprawia sportu odpowiednio czÚsto. Naukowcy wciÈĝ nie do koñca wiedzÈ, jak geny — i które z nich — wpïywajÈ na nadciĂnienie, ale przypuszczajÈ, ĝe za problemy odpowiada caïkiem duĝa ich liczba. Innymi sïowy, posiadanie jednego konkretnego genu wcale nie przesÈdza o nadciĂnieniu — zresztÈ gdyby nawet naukowcy znaleěli te wïaĂciwe, nie potrafiliby ich zmodyfikowaÊ. Czynniki dziedziczne wpïywajÈ takĝe na wagÚ ciaïa. Osoby blisko spokrewnione zwykle majÈ ten sam stopieñ otyïoĂci, która przecieĝ odgrywa duĝÈ rolÚ w rozwoju nadciĂnienia. (Zob. fragment „Kontrolowanie wagi” w dalszej czÚĂci rozdziaïu, gdzie znajdziesz bardziej szczegóïowe informacje na temat skutków dodatkowych kilogramów). WyjÈtkowo istotnym przykïadem roli, jakÈ odgrywa w nadciĂnieniu czynnik dziedzicznoĂci, moĝe byÊ zespóï insulinoopornoĂci. Otóĝ osoby cierpiÈce na tÚ dolegliwoĂÊ majÈ: 9 podwyĝszone stÚĝenie insuliny (hormonu, który kontroluje poziom cukru we krwi) i jednoczeĂnie obniĝonÈ wraĝliwoĂÊ na wïasnÈ insulinÚ; 9 okreĂlonÈ zawartoĂÊ tïuszczu we krwi, gdzie wystÚpuje wysokie stÚĝenie trójglicerydów (rodzaju tïuszczów — powyĝej 200 mg/dL) oraz niskie stÚĝenie cholesterolu typu HDL (tzw. dobrego cholesterolu, który chroni przed zawaïami serca — poniĝej 30 mg/dL). Rozdziaï 3: Czy znajdujesz siÚ w grupie ryzyka? 57 Poza tym osoby z zespoïem insulinoopornoĂci: 9 zazwyczaj sÈ otyïe (choÊ nie zawsze); 9 czÚĂciej niĝ pozostali ludzie przechodzÈ Ămiertelne zawaïy serca; 9 stanowiÈ 20 procent wszystkich przypadków nadciĂnienia; 9 najczÚĂciej gromadzÈ tkankÚ tïuszczowÈ wokóï talii. Wpïyw pochodzenia Wedïug danych amerykañskich OĂrodków Kontroli i Zapobiegania Chorobom1 w latach 1960 – 1990 udaïo siÚ zmniejszyÊ liczbÚ przypadków zapadalnoĂci na nadciĂnienie w kaĝdej amerykañskiej grupie etnicznej, jednak póěniej w latach 1990 – 2001 (ostatni rok badañ, z którego udostÚpniono dane) wskaěniki siÚ podniosïy. W tabeli 3.1 zmiany te widaÊ jak na dïoni. Tabela 3.1. Odsetek mieszkañców Stanów Zjednoczonych w wieku ponad 20 lat cierpiÈcych na nadciĂnienie* Grupa 1960 1970 1980 1990 2002 36,9 40,0 33,7 39,3 31,7 48,1 50,8 Obie pïci MÚĝczyěni Kobiety Biali mÚĝczyěni Biaïe kobiety Czarni mÚĝczyěni Czarne kobiety MÚĝczyěni Latynosi Kobiety Latynoski 38,3 42,4 34,4 41,7 32,4 51,8 50,3 39,0 44,0 34,0 43,5 32,3 48,7 47,5 25,0 21,8 23,1 25,3 20,8 24,3 19,3 34,9 33,8 25,2 22,0 33,6 30,6 31,0 32,5 31,9 42,6 46,6 26,3 23,4 *Dane dostarczone przez amerykañskie OĂrodki Kontroli i Zapobiegania Chorobom Tabela pokazuje, ĝe w tym 42-letnim okresie podjÚto powaĝne dziaïania, aby ograniczyÊ liczbÚ przypadków nadciĂnienia. Jednak dowodzi równieĝ, ĝe blisko jedna trzecia populacji powyĝej 20. roku ĝycia cierpi na to schorzenie, 1 Ang. Centers for Disease Control and Prevention — agencja rzÈdu federalnego USA, wchodzÈca w skïad Departamentu Zdrowia i Opieki Spoïecznej, z siedzibÈ w Atlancie; do jej zadañ naleĝy zapobieganie chorobom i ich zwalczanie oraz podejmowanie dziaïañ majÈcych na celu poprawÚ stanu zdrowia Amerykanów — przyp. tïum. 58 CzÚĂÊ I: Czym jest nadciĂnienie? a wĂród Afroamerykanów choruje aĝ 2 na 5. Jeĝeli jednak poïÈczy siÚ ĂwiadomoĂÊ istnienia tych czynników z wïaĂciwÈ opiekÈ medycznÈ oraz zmianami w trybie ĝycia (które opiszÚ w dalszej czÚĂci rozdziaïu), moĝe uda siÚ obniĝyÊ wskaěniki zachorowañ na nadciĂnienie. Afroamerykanie U Afroamerykanów — populacji najbardziej zagroĝonej nadciĂnieniem i zwiÈzanymi z nim komplikacjami — chorobÚ wykrywa siÚ 2 razy czÚĂciej niĝ u przedstawicieli rasy kaukaskiej. Poza tym u Afroamerykanów: 9 znacznie czÚĂciej wykrywa siÚ schyïkowÈ niewydolnoĂÊ nerek, przynajmniej 9 wystÚpuje moĝliwoĂÊ odziedziczenia wady nerek, ograniczajÈcej 9 wystÚpuje sïabsza reakcja na tlenek azotu (waĝny zwiÈzek chemiczny obecny w naczyniach krwionoĂnych) niĝ u przedstawicieli rasy biaïej (wiÚcej informacji na temat tlenku azotu znajdziesz w ramce niĝej — „Tlenek azotu na ratunek”). po czÚĂci spowodowanÈ podwyĝszonym poziomem ciĂnienia; zdolnoĂÊ usuwania nadmiaru soli z organizmu; Ponadto winÚ przynajmniej za czÚĂÊ przypadków nadciĂnienia tÚtniczego w populacji Afroamerykanów naleĝy zrzuciÊ na napiÚcia zwiÈzane z niĝszym statusem spoïeczno-ekonomicznym tej grupy ludnoĂci. WyjÈtkowo dobre efekty przyniosïa w terapii nadciĂnienia u Afroamerykanów odpowiednia dieta. Najlepiej sprawdziïa siÚ dieta o nazwie DASH2 (zob. rozdziaï 9.), na którÈ skïada siÚ zwiÚkszona iloĂÊ owoców, warzyw, zboĝa, odtïuszczonych produktów nabiaïowych i innych produktów biaïkowych o maïej zawartoĂci tïuszczu. Latynosi Wskaěniki zachorowalnoĂci na nadciĂnienie wĂród ludnoĂci latynoskiej majÈ mniej wiÚcej takie same wartoĂci jak u przedstawicieli rasy kaukaskiej. Mimo ĝe na nadciĂnienie czÚĂciej zapadajÈ Afroamerykanie, to Latynosi majÈ wiÚksze opory przed stosowaniem leków niĝ czarni i biali mieszkañcy USA. Biali (rasa kaukaska) Okoïo 30 procent dorosïych przedstawicieli rasy kaukaskiej w Stanach Zjednoczonych cierpi na nadciĂnienie. Ta grupa populacji wydaje siÚ bardziej Ăwiadoma swojego nadciĂnienia i czÚĂciej poddaje siÚ leczeniu niĝ Afroamerykanie i Latynosi. Jednak terapia dziaïa jedynie w 20 procentach wypadków — wciÈĝ wiele pozostaje do zrobienia. W tym przypadku problemem najprawdopodobniej jest brak podatnoĂci pacjentów na leki. 2 Ang. Dietary Approach to Stop Hypertension (leczenie nadciĂnienia za pomocÈ diety) — przyp. tïum. Rozdziaï 3: Czy znajdujesz siÚ w grupie ryzyka? 59 Tlenek azotu na ratunek 9 insulinoopornoĂÊ, 9 pomenopauzalny brak estrogenu, 9 palenie lub ĝucie tytoniu. Takie czynniki podnoszÈ równieĝ podatnoĂÊ da- nej osoby na nastÚpstwa stresu objawiajÈce siÚ wzrostem ciĂnienia krwi. Jeĝeli jednak uda siÚ wyeliminowaÊ te czynniki, dojdzie do usu- niÚcia ich zgubnych skutków i przywrócenia produkcji tlenku azotu. Z czÚĂci III dowiesz siÚ, jak moĝna siÚ z nimi uporaÊ. Tlenek azotu, waĝny zwiÈzek chemiczny, który rozszerza naczynia krwionoĂne i obniĝa ciĂnienie tÚtnicze, jest produkowany przez komórki wy- ĂcieïajÈce od wewnÈtrz naczynia krwionoĂne. Jednakĝe pewne czynniki ryzyka, zwiÚkszajÈce prawdopodobieñstwo zapadniÚcia na choroby serca, niszczÈ te komórki i upoĂledzajÈ ich zdol- noĂÊ produkowania tlenku azotu. Zaliczamy do nich: 9 nadciĂnienie tÚtnicze, 9 wysoki poziom cholesterolu, Identyfikacja winowajców. Rola soli i tïuszczów W 1999 roku w magazynie Scientific American opublikowano wnioski z badania, którego celem byïo znalezienie wyjaĂnienia wysokich wskaě- ników nadciĂnienia w populacji Afroameryka- nów. W ramach projektu porównano ze sobÈ ludzi tej samej rasy mieszkajÈcych w róĝnych zakÈtkach Ăwiata. Autorzy, których nie zado- woliïo wyjaĂnienie genetyczne, odkryli ogrom- ne róĝnice dzielÈce czarnoskórych mieszkañ- ców Nigerii, Jamajki i Stanów Zjednoczonych: 9 Ogólnie rzecz biorÈc, Nigeryjczycy sÈ szczu- pli, wykonujÈ ciÚĝkÈ pracÚ fizycznÈ i spoĝy- wajÈ tradycyjne posiïki nigeryjskie, zïoĝone z ryĝu, warzyw i owoców. Gdy siÚ starzejÈ, nie podnosi siÚ im ciĂnienie. Przypadki nad- ciĂnienia tÚtniczego naleĝÈ do rzadkoĂci. 9 Dieta Jamajczyków stanowi mieszankÚ ĝyw- noĂci wiejskiej i produktów kupowanych w sklepach spoĝywczych. Mieszkañcy Ja- majki ĝyjÈ Ărednio o 6 lat dïuĝej niĝ Afroame- rykanie, poniewaĝ niĝsze sÈ wskaěniki za- chorowañ na raka i choroby serca. 9 W Maywood, niedaleko Chicago, afroame- rykañska spoïecznoĂÊ, zïoĝona z emigran- tów z poïudniowego wschodu USA, odĝy- wia siÚ sïono i tïusto. Mimo ĝe wszystkie grupy ïÈczy wspólne pocho- dzenie genetyczne, odsetek przypadków osób z nadciĂnieniem wyniósï 7 procent dla Nigeryj- czyków, 26 — dla Jamajczyków i 33 — dla Afroamerykanów. Ci ostatni takĝe wiÚcej waĝÈ, spoĝywajÈ wiÚksze iloĂci soli i mniejsze potasu niĝ Nigeryjczycy. Autorzy doszli do wniosku, ĝe wyjaĂnienie rasowe nie ma racji bytu. Przypadki nadciĂnienia u Afroamerykanów nie majÈ podïoĝa genetycz- nego, gdyĝ osoby czarnoskóre, które cierpiÈ na nadciĂnienie, i te, które majÈ ciĂnienie w nor- mie, majÈ takie same geny. Badanie dowodzi, ĝe wyjaĂnienia rozbieĝnych wyników naleĝy szu- kaÊ w warunkach Ărodowiskowych, a nie ge- nach. Nigeryjczycy pochïaniali mniej soli, spoĝy- wali wiÚcej potasu i prowadzili bardziej aktywny tryb ĝycia. 60 CzÚĂÊ I: Czym jest nadciĂnienie? Wpïyw pïci Chïopcy czÚĂciej niĝ dziewczynki majÈ podwyĝszone ciĂnienie skurczowe (ciĂnienie powstaïe w tÚtnicach w chwili wypchniÚcia do nich krwi przez serce; zob. rozdziaï 2., w którym znajdziesz wiÚcej szczegóïów). Opisane w 2006 roku w czasopiĂmie Circulation badanie z udziaïem uczestników w wieku od 12 lat, a potem dobieranych co 2 lata, dowiodïo, ĝe w Kanadzie wskaěniki nadciĂnienia wzrosïy u chïopców o 19 procent, podczas gdy u dziewczÈt pozostaïy na tym samym poziomie. Do gïównych przyczyn takiego stanu rzeczy zaliczono siedzÈcy tryb ĝycia oraz brak sportu i u chïopców, i u dziewczÈt. WiÚcej na temat nadciĂnienia i dzieci piszÚ w rozdziale 15. W przypadku mïodych dorosïych osób (18 – 35 lat) nadciĂnienie czÚĂciej wystÚpuje u mÚĝczyzn niĝ u kobiet. Jednak kiedy kobiety osiÈgajÈ 50. rok ĝycia (i wiÚkszoĂÊ z nich traci moĝliwoĂÊ produkcji estrogenu z powodu menopauzy bÈdě usuniÚcia jajników), czÚĂciej niĝ mÚĝczyěni cierpiÈ na nadciĂnienie. Niemniej to kobiety czÚĂciej od mÚĝczyzn majÈ ĂwiadomoĂÊ swojego schorzenia, leczÈ je i kontrolujÈ. WytïumaczyÊ to moĝna tym, ĝe kobiety czÚĂciej widujÈ lekarzy z powodu ciÈĝy czy kontrolnych badañ miednicy lub piersi — kaĝda z tych okazji daje lekarzowi dodatkowÈ moĝliwoĂÊ zdiagnozowania nadciĂnienia. U kobiet — tak samo jak u mÚĝczyzn — spada ryzyko udaru, jeĂli poddadzÈ siÚ terapii przeciwnadciĂnieniowej, wiÚc powinna byÊ im ona zalecana tak czÚsto jak panom. Niĝej opisujÚ wpïyw, jaki na poziom kobiecego ciĂnienia wywierajÈ piguïki antykoncepcyjne i menopauza. Antykoncepcja doustna Dawniej piguïki antykoncepcyjne zawieraïy wiÚksze iloĂci estrogenu i progesteronu niĝ obecnie. Ich stosowanie ïÈczono z wyĝszymi wskaěnikami podatnoĂci na choroby serca, zawaïy i udary mózgu oraz czÚstszymi przypadkami zgonów. Wspóïczesne specyfiki zawierajÈ mniej hormonów i nie prowadzÈ do tego typu powikïañ, zwïaszcza w porównaniu z innymi metodami antykoncepcji. Jednakĝe antykoncepcja doustna moĝe powodowaÊ lekki wzrost ryzyka zakrzepów i raka piersi, wiÚc kobiety, które w przeszïoĂci borykaïy siÚ z tym pierwszym zjawiskiem, nie powinny stosowaÊ tej metody zapobiegania ciÈĝy. Piguïki antykoncepcyjne kojarzy siÚ niekiedy z pewnym wzrostem ciĂnienia tÚtniczego, które siÚ stabilizuje po odstawieniu Ărodka. Jednak raz na jakiĂ czas ta metoda antykoncepcji moĝe wywoïaÊ powaĝniejszy przypadek Rozdziaï 3: Czy znajdujesz siÚ w grupie ryzyka? 61 nadciĂnienia. Jeĝeli w rodzinie pacjentki wystÚpowaïy przypadki tej choroby bÈdě niewydolnoĂÊ nerek, lekarz powinien powaĝnie przemyĂleÊ przepisanie jej antykoncepcji hormonalnej i czÚsto kontrolowaÊ jej ciĂnienie. Nie do koñca wiadomo, dlaczego ciĂnienie wzrasta w wyniku stosowania piguïek antykoncepcyjnych, ale problem moĝe stanowiÊ iloĂÊ progesteronu (nie estrogenu) w preparacie. Otóĝ Ărodki, które zawierajÈ mniej progesteronu albo jego Ăladowe iloĂci, rzadziej wpïywajÈ na powstanie nadciĂnienia u pacjentek. Jeĝeli po odstawieniu przez kobietÚ antykoncepcji doustnej poziom ciĂnienia nie powróci do normy, powinna zostaÊ ona przebadana w kierunku innych przyczyn. Kobiety, które nie mogÈ stosowaÊ innej formy zapobiegania ciÈĝy, powinny poïÈczyÊ tÚ metodÚ ze Ărodkami obniĝajÈcymi ciĂnienie tÚtnicze. (WiÚcej informacji na ten temat znajdziesz w rozdziale 13.). Po menopauzie Kobiety po menopauzie — nawet te z normalnym ciĂnieniem — reagujÈ na stres wzrostem ciĂnienia, w przeciwieñstwie do kobiet, które jeszcze nie osiÈgnÚïy wieku klimakterium. Niedobór estrogenu, który wystÚpuje w czasie menopauzy, moĝe nie byÊ jedynÈ przyczynÈ; wpïyw moĝe mieÊ bowiem równieĝ przyrost wagi towarzyszÈcy procesowi starzenia oraz inne czynniki, na przykïad mniejsza aktywnoĂÊ fizyczna. Uwaga! Kobiety po menopauzie sÈ wraĝliwsze na sól od mÚĝczyzn, to zaĂ zjawisko moĝe stanowiÊ dodatkowy powód, dla którego roĂnie wĂród nich podatnoĂÊ na nadciĂnienie tÚtnicze. Przyjmowanie hormonów estrogenowych najprawdopodobniej nie podnosi poziomu ciĂnienia ani nie pobudza wraĝliwoĂci kobiet po menopauzie na sól czy stres. Z tego powodu paniom z nadciĂnieniem i po menopauzie moĝna podawaÊ estrogeny. CiĂnienie a wiek Z wielu przyczyn ciĂnienie wzrasta wraz z wiekiem — nastÚpuje pogorszenie funkcjonowania nerek, upoĂledzenie wydalania soli z organizmu, stwardnienie tÚtnic, wzrost otyïoĂci oraz wiÚksza podatnoĂÊ na podnoszÈce ciĂnienie dziaïanie soli. CiĂnienie roĂnie wraz z wiekiem etapami. Mimo ĝe u róĝnych osób róĝnie to wyglÈda, nadciĂnienie zazwyczaj rozwija siÚ w dosyÊ ïatwy do przewidzenia sposób — od etapu przednadciĂnieniowego do etapu utrwalonego nadciĂnienia tÚtniczego. 62 CzÚĂÊ I: Czym jest nadciĂnienie? NadciĂnienie tÚtnicze moĝe pojawiÊ siÚ przed 30. rokiem ĝycia, a typowa kolejnoĂÊ wydarzeñ wyglÈda nastÚpujÈco: 9 Okres miÚdzy urodzeniem a 30. rokiem ĝycia (etap przednadciĂnieniowy): sporadyczne pomiary ciĂnienia mogÈ pokazywaÊ podwyĝszone wartoĂci, ale wzrost nie utrzymuje siÚ stale. Jednak nawet okazjonalny skok ciĂnienia moĝe stanowiÊ wskazówkÚ, ĝe kiedyĂ u pacjenta moĝe rozwinÈÊ siÚ choroba. Do innych czynników naleĝÈ: x niska waga urodzeniowa; x nadmierny wzrost ciĂnienia w sytuacji stresu bÈdě wysiïku fizycznego; x wyniki wysokie (bliskie 140/90 mm Hg) — ale wciÈĝ w normie x — otrzymane w przypadkowych pomiarach; inne: otyïoĂÊ, nadmierne spoĝywan
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nadciśnienie dla bystrzaków
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: