Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00181 004027 14992725 na godz. na dobę w sumie
Nadzór pedagogiczny. Ewaluacja, kontrola, wspomaganie - ebook/pdf
Nadzór pedagogiczny. Ewaluacja, kontrola, wspomaganie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 394
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-4685-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka Nadzór pedagogiczny. Ewaluacja, kontrola, wspomaganie zawiera profesjonalną interpretację przepisów w zderzeniu z konkretnymi sytuacjami życiowymi, wskazuje właściwe procedury, stanowi cenną pomoc przy podejmowaniu trafnych decyzji.

W opracowaniu omówiono m.in.:

Adresaci:
Publikacja przeznaczona jest dla dyrektorów szkół i innych placówek oświatowych, a także wszystkich tych, którzy interesują się tematyką nadzoru pedagogicznego.

Książki z serii Prawo oświatowe w pytaniach i odpowiedziach przedstawiają najczęstsze problemy prawne zgłaszane przez użytkowników serwisu Prawo Oświatowe/ABC, prowadzonego przez wydawnictwo Wolters Kluwer Polska. Odpowiedzi udzielane przez specjalistów są bogatym źródłem praktycznej wiedzy prawnej, ułatwiają działanie i podejmowanie decyzji tym, którzy znaleźli się w podobnych sytuacjach.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

1. �adz�r pedagogiczny �adz�r pedagogiczny 1.1. regulacje prawne dotyczące nadzoru pedagogicznego Posługując się interpretacją pojęcia „nadzór pedagogiczny” zawar� tą w doktrynie prawa, można przyjąć założenie, że odnosi się ono do nadzoru dotyczącego programów i form nauczania, a także kwalifikacji personelu nauczającego (L. Garlicki (w:) L. Garlicki (red.), Konstytu- cja RP. Komentarz, t. III, Warszawa 2003, s. 11, komentarz do art. 70). Dotychczas obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego, wykazu stanowisk wymagających kwalifika� cji pedagogicznych, kwalifikacji niezbędnych do sprawowania nadzoru pedagogicznego, a także kwalifikacji osób, którym można zlecać prowa� dzenie badań i opracowywanie ekspertyz (Dz. U. Nr 235, poz. 1703) za przedmiot nadzoru uznawało głównie zgodność działań szkół i placówek z przepisami prawa, kładąc mniejszy nacisk na formy nadzoru, jakimi są diagnoza i ewaluacja procesów edukacyjnych umocowane w pedagogice, a.nie.jedynie.w.prawie. Nadzór pedagogiczny ma być nadal prowadzony w sposób planowy lub doraźny i uwzględniać jawność wymagań oraz zasadę pozyskiwania informacji o szkole lub placówce z różnych źródeł, także w toku nadzoru sprawowanego przez dyrektora szkoły lub placówki. Zdaniem prawodawcy warunkiem umożliwiającym prowadzenie nad� zoru pedagogicznego jest współpraca organów sprawujących ten nadzór, organów prowadzących szkoły i placówki, dyrektorów szkół i placówek oraz.nauczycieli. W myśl założeń resortu szkoły mają być oceniane według jednolitych kryteriów. Nadzór pedagogiczny powinien być sprawowany z poszanowa� niem autonomii szkoły i placówki w dążeniu do jej rozwoju. Założenie to nie jest nowe, choć należy się spodziewać, że zajdą tutaj korzystne zmiany. 18.———————————————————————————————— Zakłada się również, że nadzór pedagogiczny nad szkołami i placów� kami niepublicznymi będzie sprawowany z uwzględnieniem określonej w statucie organizacji szkoły lub placówki. Istotą zmiany jest odejście od rozumienia nadzoru pedagogicznego jako działalności diagnostyczno-oceniającej i wspomagającej na rzecz postrzegania go jako badania oceniającego, ukierunkowanego na przed� miot tego nadzoru, ze szczególnym uwzględnieniem analizy i oceny efek� tów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek. Na podstawie zawartych w nowym rozporządzeniu przepisów celami sprawowania nadzoru pedagogicznego są: 1) umożliwienie zespołom szkolnym (dyrektorom wraz z nauczycielami) efektywnej pracy nad poprawianiem jakości pracy szkół i placówek poprzez dostarczanie informacji na temat tej jakości; 2) dostarczenie informacji i narzędzi do sprawdzania poziomu wypełnia� nia przez szkoły i placówki wymagań określonych w rozporządzeniu; 3) budowanie bazy danych na temat systemu oświatowego umożliwiają� cego prowadzenie badań porównawczych, analiz i tworzenie strategii rozwojowych. Założenia nadzoru pedagogicznego zawarte w rozporządzeniu obej� mują – w ujęciu zadaniowym – jego trzy podstawowe formy: 1) ewaluację działalności edukacyjnej szkół i placówek; 2) kontrolę przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkół, placówek i na� uczycieli; 3) wspomaganie pracy szkół i placówek oraz nauczycieli w zakresie ich działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej. Nowe zadanie nadzoru pedagogicznego, jakim jest ewaluacja dzia� łalności edukacyjnej szkół i placówek, należy rozumieć jako badanie praktyczne i zarazem oceniające. Dlatego też wymaga ona szerszej in� terpretacji. Sięgając do uzasadnienia projektu rozporządzenia o nadzo� rze pedagogicznym (www.men.gov.pl), można ustalić teoretyczne cele ewaluacji, zdefiniowanej jako ewaluacja jakości działalności edukacyjnej szkół i placówek. ————————————————————————————————.19 Zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicz� nego.ewaluacja.obejmuje: 1) zbieranie i analizowanie informacji o działalności edukacyjnej szkoły lub placówki; 2) określenie poziomu spełniania przez szkołę lub placówkę wymagań ustalonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowa� nia w rozporządzeniu w czterech obszarach działalności szkół i pla� cówek: a) efekty działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki; b) procesy zachodzące w szkole lub placówce służące jej rozwojowi; c) funkcjonowanie szkoły lub placówki w środowisku lokalnym, w szczególności w zakresie współpracy z rodzicami uczniów; d) zarządzanie szkołą lub placówką. Co należy rozumieć przez wykonywanie zadań i czynności nadzoru pedagogicznego określonych w art. 33 u.s.o., w szczególności działal� ności diagnostyczno-oceniającej i wspomagającej w procesie planowej i systematycznej współpracy organów sprawujących nadzór pedagogicz� ny, organów prowadzących szkoły i placówki, dyrektorów i nauczycieli szkół i placówek? Tak jak współpraca między organem sprawującym nadzór pedago� giczny i organem prowadzącym sprowadza się do uzgodnienia i poprawy warunków wypełniania przez szkołę (placówkę) jej podstawowych funk� cji (dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej) oraz wpływu na jakość procesów pedagogicznych, tak współpraca dyrektorów i nauczycieli do� tyczy podnoszenia jakości procesów pedagogicznych, ich efektywności i.ewaluacji. Badanie efektywności i skuteczności działania szkoły lub palcówki przez porównanie osiąganych efektów z wymaganiami (celami operacyj� nymi) zawartymi w załączniku do rozporządzenia może być – jak wcze� śniej zauważyli autorzy rozporządzenia – prowadzone przy wykorzysta� niu projektów ewaluacyjnych. Jednak każdej formalnej postaci ewaluacji (a taką jest niewątpliwie ewaluacja opisana w rozporządzeniu) towarzy� szą możliwości formułowania licznych ocen nieformalnych. Należy za� uważyć również, że zgodnie z założeniami rozporządzenia ewaluacja ma wyjaśnić związki między nakładami a rezultatem i umożliwić porówna� 20.———————————————————————————————— nie rezultatów ze wstępnymi zamierzeniami. Wypracowano już moduł starannego pomiaru osiągnięć uczniów po zakończeniu cyklu kształce� nia, czyli ewaluacji na wyjściu. Wdrożenie rozporządzenia może pomóc rozpoznać (w skali szkoły i województwa) osiągnięcia i braki uczniów (wychowanków) oraz zebrać informacje przydatne w procesie planowa� nia pracy nauczyciela i szkoły (ewaluacja kształtująca i diagnostyczna). Jeśli uda się ustalić osiągnięcia i potrzeby osób kształconych i wychowy� wanych, będzie można mówić o pełnej ewaluacji. Określenie poziomu spełniania przez szkołę lub placówkę wymagań ustalonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w rozporządzeniu w czterech wymienionych wcześniej obszarach dzia� łalności szkół i placówek wymaga przygotowania i przeprowadzenia ba� dań oraz diagnozy. Aby dokonać oceny poziomu spełniania wymagań, wyniki badań muszą być obiektywne i uzyskane z zastosowaniem standaryzowanych narzędzi badawczych. Nawet obserwacja pozwala zgromadzić rzetelne informacje, jeśli zastosowano właściwe narzędzia, a dokumentację spo� rządzono poprawnie (prawnie i formalnie). Wiele zadań w procesie wdrożenia przepisów rozporządzenia przy� padnie dyrektorom szkół i placówek oraz radom pedagogicznym. Jak pokazuje doświadczenie, praca rad pedagogicznych powinna skupić się na wyjaśnieniu, co decyduje w danej placówce o tym, że uczniowie czują się bezpiecznie, procesy edukacyjne są planowane, monitoruje się osiągnięcia uczniów, a nauczyciele współdziałają w tworzeniu i analizie procesów.edukacyjnych. Bardzo ważnym elementem czynnego udziału nauczycieli w two� rzeniu i analizie procesów edukacyjnych jest możliwość obserwowania zmian, ustalania, na jakim etapie znajduje się szkoła i w jaki sposób dany nauczyciel może włączyć się w ten proces. Pomaga w tym arkusz obser� wacji. Skoro diagnoza i ewaluacja mają być rzetelnie przeprowadzone i wpływać na podnoszenie jakości, należy zastosować techniki diagno� styczne, o których nie ma mowy w rozporządzeniu (poza obserwacją), oraz narzędzia standaryzowane. Organizując procesy diagnostyczne, należy pamiętać również, że: 1). zastosowanie jednej techniki diagnostycznej nie pozwala na uzyska� zastosowanie.jednej.techniki.diagnostycznej.nie.pozwala.na.uzyska� nie wiarygodnej informacji; ————————————————————————————————.21 2) należy zapewnić badanym bezpieczeństwo, przedstawić im cel i przed- należy zapewnić badanym bezpieczeństwo, przedstawić im cel i przed� miot badań, a także zadbać o to, by pytania były sformułowane w spo� sób zrozumiały; 3) nie wolno sugerować jednoznacznej odpowiedzi. nie wolno sugerować jednoznacznej odpowiedzi. Obszary badawcze, ujęte w rozporządzeniu jako wymagania oraz kry� teria pomocne w określeniu poziomu ich osiągania, stanowić mogą zało� żenia badań. Aby je właściwie zastosować, trzeba sięgnąć do stosownych technik badawczych i narzędzi. To ogromne wyzwanie dla organów nad� zoru pedagogicznego i instytucji wspomagających system oświaty (np. ośrodków doskonalenia nauczycieli), których udział w procesie nadzoru pedagogicznego.(szczególnie.we.wspomaganiu).jest.konieczny. Zdobyte doświadczenia będzie można przełożyć na konkretne zadania związane z ewaluacją wewnętrzną dotyczącą zadań statutowych szkoły i.placówki. Warto w tym miejscu przypomnieć podstawową procedurę diagnozy badania oceniającego. Składają się na nią: − określenie celu i przedmiotu badania, − formułowanie pytania kluczowego, − formułowanie pytań szczegółowych, − określenie terenu badań i reprezentatywnej grupy badawczej, − wybór metod i technik badawczych, − przygotowanie narzędzi i wzorów do porównań – z uwzględnieniem charakterystyki wymagań w celu odniesienia do poziomów ich osią� gania, − standaryzacja, − organizacja i przeprowadzenie badań, − zebranie informacji w sposób umożliwiający wyciągniecie wnio� sków, nie, − porównanie.zebranych.i.opracowanych.informacji.z.wymaganiami. w celu określenia poziomu ich spełnienia, − interpretacja i sformułowanie wniosków, − opracowanie wyników ewaluacji, − przekazanie informacji podmiotom szkoły, − wdrożenie wniosków, wspieranie zmian, konsultacje i motywowa� − monitorowanie.zmian.i.weryfikacja.wniosków. 22.———————————————————————————————— W § 1 r.n.p. określony jest przedmiot regulacji, którym są przede wszyst� kim szczegółowe warunki i tryb sprawowania oraz formy nadzoru peda� gogicznego, a także wymagania formalne dotyczące osób realizujących zadania z tego zakresu. Paragraf 2 zawiera słowniczek pojęć stosowanych w dalszej części rozporządzenia. Wynika z niego, że nadzór pedagogiczny sprawowany będzie w formie ewaluacji, kontroli i wspomagania. Formy te (wymienione wprost w § 6 r.n.p.) – zdaniem prawodawcy –. powinny zapewnić wykonywanie zadań i czynności nadzoru pedagogicz� nego określonych w art. 33 u.s.o., do których należą: − ocenianie stanu i warunków, − analizowanie i ocenianie efektów działalności, − udzielanie pomocy szkołom (placówkom) i nauczycielom, − inspirowanie.nauczycieli.do.innowacji. W dalszej części wskazane są szczegółowe oczekiwania ustawodawcy w.odniesieniu.do.zakresu.nadzoru: − zgodność zatrudniania nauczycieli z wymaganiami kwalifikacyjnymi, − realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania, − przestrzeganie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania oraz przeprowadzania egzaminów, − przestrzeganie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, − przestrzeganie wewnętrznego prawa regulującego pracę szkoły (pla� cówki), dzy w tym zakresie, − przestrzeganie.praw.dziecka.i.praw.ucznia.oraz.upowszechniania.wie� − zapewnienie dzieciom i młodzieży bezpiecznych i higienicznych wa� runków nauki, wychowania i opieki. W następnym paragrafie opisany jest – w formie obszarów – przed� miot ewaluacji zewnętrznej i jej zakres. Ustawodawca wprowadza obo� wiązek ustalania poziomu spełniania przez szkołę lub placówkę wyma� gań i oceny tego poziomu przez powołany do tego zespół. Istotną sprawą jest określenie trybu przeprowadzenia ewaluacji zewnętrznej, począwszy od kwestii formalnej (imienne upoważnienie – § 8 ust. 5 r.n.p.), przez wymogi przedstawienia zakresu i harmonogramu ewaluacji, wskazanie warunków (ewaluacja nie może zakłócać pracy szkoły lub placówki – § 8 ust. 7) i okresu trwania (§ 9 ust. 1 r.n.p.), po sporządzenie dokumentu ————————————————————————————————.23 końcowego – raportu (który musi mieć określoną formę – § 9 ust. 2 r.n.p.). Ważnym elementem procedury ewaluacji jest możliwość wniesie� nia zastrzeżeń dotyczących raportu (§ 9 ust. 4–6 r.n.p.), w myśl przepisu zawartego.w.art..33.ust..5.u.s.o. W § 10 r.n.p. opisana jest procedura działań w przypadku uzyskania oceny na najniższym poziomie, umocowana prawnie w przepisach art. 34 ust..2.lub.art..83.ust..1.pkt.3.u.s.o. W. odniesieniu. do. procedury. prowadzenia. kontroli. wprowadzone. zostały arkusze kontroli według wzoru zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania (§ 11 r.n.p.). Warunki for� malne przeprowadzenia kontroli są podobne do warunków dotyczących ewaluacji (zespół, upoważnienie, czas trwania – § 12 r.n.p.). Ważne jest wyodrębnienie warunków i czynności wykonywanych podczas kontroli (rzetelność, obiektywizm, formuła, dokumentowanie – § 13 r.n.p.) oraz sporządzenia i zawartości protokołu (§ 14 r.n.p.). W odniesieniu do kon� troli zachowane są ustawowe uprawnienia (o których mowa wcześniej) do wniesienia zastrzeżeń do protokołu i obowiązku ich rozpatrzenia (§ 16 r.n.p.), a nawet do odmowy podpisania protokołu wraz ze złożeniem wy� jaśnień (§ 15 r.n.p.). Istotnym.elementem.wspomagania.jako.formy.nadzoru.pedagogicz� nego jest zobowiązanie organu sprawującego nadzór pedagogiczny do przygotowania i upublicznienia analiz wyników ewaluacji i kontroli, upo� wszechniania przykładów dobrych praktyk, promowania ewaluacji jako źródła wiedzy i doświadczeń w procesie doskonalenia pracy szkół i placó� wek oraz organizowania konferencji i narad dyrektorów (§ 17 r.n.p.). W rozporządzeniu wyodrębniono planowanie nadzoru (§ 18 r.n.p.). Plan.nadzoru.obejmuje: zakres ewaluacji problemowej planowanej w szkołach i placówkach 1) zakres ewaluacji problemowej planowanej w szkołach i placówkach (w odniesieniu do obszarów, o których mowa w § 7 r.n.p.); 2) tematykę kontroli planowanych w szkołach i placówkach. tematykę kontroli planowanych w szkołach i placówkach. Plan nadzoru ma zostać podany do publicznej wiadomości do 31 sierp� nia roku poprzedzającego jego realizację. Przepisy § 20 r.n.p. dotyczą ewaluacji i kontroli wewnętrznej (w od� niesieniu do wymagań, o których mowa w § 7 ust. 4, lub do innych za� gadnień uznanych w szkole lub placówce za ważne dla jej działalności) prowadzonych przez dyrektora szkoły lub placówki. Motywowanie do 24.———————————————————————————————— doskonalenia i rozwoju zawodowego jest ujęte jako forma wspomagania (§ 20 ust. 2 pkt 3 r.n.p.). Dodatkowo, choć pośrednio (§ 20 ust. 3 r.n.p.), jako formę nadzoru wprowadzono obserwację prowadzonych przez na� uczyciela zajęć. W rozporządzeniu uregulowano ponadto zawartość planu nadzoru pe� dagogicznego sprawowanego przez dyrektora szkoły lub placówki oraz termin.jego.prezentacji.oraz.przedstawienia.wyników.i.wniosków. Nowością jest propozycja zrezygnowania w urzędach obsługujących ministrów, którzy zgodnie z ustawą o systemie oświaty wykonują zadania nadzoru pedagogicznego, z istniejących dotychczas stanowisk: dyrektora i zastępcy dyrektora departamentu, radcy ministra oraz naczelnika wy� działu. Rozporządzenie zakłada, że w kuratoriach oświaty oraz urzędach in� nych organów sprawujących nadzór pedagogiczny i w podporządkowa� nych.im.jednostkach.organizacyjnych.na.stanowisku.wizytatora.do.spraw. ewaluacji.oprócz.kwalifikacji.pedagogicznych.koniecznych.do.pracy.na. stanowisku wizytatora dodatkowo wymagane będzie ukończenie dosko� nalenia zawodowego z zakresu ewaluacji, organizowanego przez mini� stra właściwego do spraw oświaty i wychowania (§ 23 ust. 3 r.n.p.). Sta� nowiska takie to: wizytator, starszy wizytator (we wszystkich urzędach wymienionych w rozporządzeniu) i główny wizytator (w urzędach i orga� nach centralnych). Siłą rzeczy, wizytatorzy, którzy ukończą doskonalenie zawodowe z zakresu ewaluacji, stają się wizytatorami-ewaluatorami. Warto zauważyć, że wizytator nie musi posiadać stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, a o jego kwalifikacjach decydują przede wszystkim: wykształcenie, staż pracy pe� dagogicznej, ukończenie form doskonalenia w zakresie administracji lub zarządzania oraz staż na stanowisku kierowniczym (§ 23 ust. 2 r.n.p.). Krzysztof Gawroński 1.2. informacja Me� Według informacji MEN z 22 listopada 2010 r. (opublikowanej na stronie.www.men.gov.pl):.„Modernizacja.nadzoru.pedagogicznego.ma. dwa główne cele – rozwój systemu edukacji oraz doskonalenie pojedyn� czych szkół i placówek oświatowych. ————————————————————————————————.25 Rozwojowi systemu edukacji służy: − ujednolicenie działań z zakresu zewnętrznego nadzoru pedagogiczne� − ustalenie ogólnie obowiązujących wymagań państwa wobec szkół go na terenie kraju, i placówek, − ujednolicenie narzędzi ewaluacji i kontroli, − szkolenia osób sprawujących zewnętrzny nadzór pedagogiczny. Tak zorganizowany nadzór zewnętrzny pozwala na rzetelną i porów� nywalną ocenę pracy szkół i placówek, a w konsekwencji na przeprowa� dzanie analiz i formułowanie wniosków oraz umożliwia tworzenie krót� ko- i długoterminowych strategii rozwoju oświaty na poziomie państwa i samorządu lokalnego. Doskonaleniu pracy pojedynczej szkoły lub placówki służy: − wprowadzenie ewaluacji wewnętrznej, − wskazanie w formie wymagań najważniejszych działań mających − pokazanie możliwości rozwoju poprzez opisanie różnych poziomów wpływ na jakość kształcenia, wymagań (droga od D do A). Oddanie w ręce dyrektorów i nauczycieli decyzji o zakresie i sposo� bie wdrożenia wniosków z ewaluacji wewnętrznej pozwala na wybranie własnej drogi rozwoju. Umożliwia doskonalenie pracy szkoły i placówki wynikające z potrzeb uczniów i lokalnej społeczności”. Nadzór pedagogiczny o charakterze wewnętrznym sprawuje dyrektor szkoły lub placówki (art. 39 ust. 1 pkt 2 u.s.o.). Stanowi on pierwsze ogniwo nadzoru pedagogicznego, który sprawuje w stosunku do nauczy� cieli. i.innych. pracowników. pedagogicznych. zatrudnionych. w.szkole. (placówce). Jeżeli na stanowisko dyrektora szkoły powołana zostaje oso� ba niebędąca nauczycielem (art. 36 ust. 2 u.s.o.), nadzór pedagogiczny sprawuje nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, np. wicedyrektor (art. 36 ust. 2a u.s.o.). Celem działalności kontrolnej jest: 1) ustalenie stanu faktycznego w zakresie działalności szkół i placó� wek; 2) dokonanie oceny działalności szkół i placówek oraz organów je pro� wadzących pod względem legalności i rzetelności. 26.———————————————————————————————— Do zadań organu sprawującego nadzór pedagogiczny należy wspo� maganie pracy szkół i placówek, m.in. poprzez przygotowywanie i pu� blikowanie: 1) materiałów wspomagających proces ewaluacji wewnętrznej; 2) zestawień i analiz porównawczych; 3) przykładów dobrych praktyk. Zadaniem organów sprawujących nadzór pedagogiczny w zakresie wspomagania pracy szkół i placówek jest także wskazywanie znacze� nia procesu ewaluacji dla poprawy jakości ich pracy. Wyrazem pewne� go uelastycznienia i otwarcia nadzoru pedagogicznego na współpracę ze specjalistami zewnętrznymi jest przewidziana w ustawie o systemie oświaty (art. 35 ust. 5a) możliwość zlecania przez kuratora oświaty i inne organy sprawujące nadzór pedagogiczny osobom posiadającym odpo� wiednie kwalifikacje prowadzenia badań i opracowywania ekspertyz słu� żących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkół i placówek. Organy nadzoru pedagogicznego w swo� jej działalności muszą przestrzegać określonej w art. 34b u.s.o. zasady ograniczenia ich ingerencji w działalność dydaktyczno-wychowawczą szkół i placówek wyłącznie do zakresu i zasad określonych w ustawie. 1.3. �adz�r pedagogiczny a kontrola zarządcza W świetle zapisu art. 68 ust. 1 u.f.p. kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efek� tywny, oszczędny i terminowy. Definicja kontroli zarządczej umieszczo� na.w.tej.ustawie.wskazuje.na.szeroki.zakres.tej.kontroli..Ustawodaw� ca zrezygnował z kontroli w wymiarze tylko i wyłącznie finansowym, nakładając jednocześnie na kierowników jednostek obowiązek takiej realizacji zadań i celów, aby była ona zgodna z prawem, efektywna, oszczędna i terminowa. Bezpośrednim powodem wprowadzenia kontro� li zarządczej w miejsce dotychczas funkcjonującej kontroli finansowej był brak bezpośredniego powiązania kontroli finansowej z realizacją mi� sji (celów) jednostki (K. Puchacz, Nowe standardy kontroli zarządczej w jednostkach sektora finansów publicznych, Gdańsk 2010, s. 8). W tre� ————————————————————————————————.27 ści uzasadnienia do projektu ustawy o finansach publicznych czytamy m.in. że: „zamierzeniem projektodawcy jest objęcie zakresem kontroli zarządczej wszystkich aspektów działalności jednostki. Podstawowym elementem kontroli zarządczej w administracji jest odpowiedzialność każdego kierownika jednostki za wdrożenie i monitorowanie takich ele� mentów kontroli zarządczej, aby jednostka osiągała wyznaczone jej cele w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy” (www. finanse�publiczne.pl). Celem kontroli zarządczej jest zapewnienie w szczególności: − zgodności działalności z przepisami prawa oraz procedurami we� wnętrznymi, − skuteczności i efektywności działania, − wiarygodności sprawozdań, − ochrony zasobów, − przestrzegania i promowania zasad etycznego postępowania, − efektywności i skuteczności przepływu informacji, − zarządzania ryzykiem. Jak wynika z literalnego brzmienia powołanego zapisu, nie jest to ka� talog zamknięty. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę sformuło� wania „w szczególności”. Jednocześnie z łatwością można zauważyć, że przepisy ustawy o fi� nansach publicznych pozostawiają kierownikom jednostek znaczną swo� bodę co do sposobu wprowadzenia kontroli zarządczej. Ocena skutecz� ności wdrożonych w danej jednostce rozwiązań będzie uzależniona od realizacji zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i ter� minowy. Kierownik jednostki, tworząc nowe procedury czy mechanizmy kontroli bądź też dostosowując już istniejące w jednostce rozwiązania, powinien mieć na uwadze przede wszystkim efekt końcowy, a wprowa� dzone regulacje powinny być maksymalnie proste i jasne. Z dokonywa� nych przez organy kontroli analiz wynika bowiem, że najlepsze efekty udaje się wypracować tam, gdzie procedury te są najprostsze i najbardziej zrozumiałe dla pracowników. Jak już wcześniej sygnalizowano, wejście w życie zapisów o kontroli zarządczej nie oznacza, że dotychczas funkcjonujące w jednostce doku� menty określające działania i mechanizmy kontroli nie mają już zastoso� wania. W literaturze podkreśla się, że uregulowania te w dalszym ciągu 28.———————————————————————————————— mogą być wykorzystywane. W nowej sytuacji wyznaczonej ustawą o fi� nansach publicznych należałoby uzupełnić posiadaną już przez jednostkę dokumentację o nowe formularze, do tej pory nie stosowane. Stosownie.do.zapisu.art..69.ust..1.u.f.p..zapewnienie.funkcjonowania. adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarządczej należy do obo� wiązków: 1) ministra w kierowanych przez niego działach administracji rządo� 2) wójta, burmistrza, prezydenta miasta, przewodniczącego zarządu jed� wej, nostki samorządu terytorialnego, 3)..kierownika.jednostki. Zapisy ustawy o finansach publicznych mają bezpośredni związek z funkcjonowaniem systemu kontroli zarządczej na dwóch poziomach. W.uzasadnieniu.ustawy.proponowano.utworzenie.systemu.kontroli.za� rządczej na dwóch poziomach: – system kontroli finansowej w dziale administracji rządowej (II po� – system kontroli zarządczej w poszczególnych jednostkach (I poziom ziom kontroli zarządczej), kontroli zarządczej). W uzasadnieniu czytamy, że w przypadku gmin, powiatów i woje� wództw samorządowych byłby to odpowiednio poziom jednostki samo� rządu terytorialnego (II poziom) oraz poziom odpowiednich jednostek organizacyjnych samorządu (I poziom). Założenia przyjęte w projekcie znalazły swój wyraz w standardach kontroli zarządczej, ogłoszonych w komunikacie nr 23 Ministra Finan� sów z dnia 16 grudnia 2009 r. (Dz. Urz. Min. Fin. Nr 15, poz. 84). Stan� dardy przewidują dwa poziomy kontroli zarządczej: na poziomie danej jednostki sektora finansów publicznych (tj. szkół i placówek oświato� wych) – I poziom oraz na poziomie właściwej jednostki samorządu tery� torialnego i ministra kierującego danym działem administracji rządowej –.II.poziom. Na poziomie szkół i placówek oświatowych za kontrolę zarządczą od� powiada dyrektor. Na nim spoczywa obowiązek poinformowania w for� mie oświadczenia o stanie kontroli zarządczej za poprzedni rok. Pomimo iż ustawa o finansach publicznych nie wspomina o tym, wskazane było� ————————————————————————————————.29 by, aby dyrektor szkoły czy placówki oświatowej opracował regulamin kontroli zarządczej. Wspomniany w komunikat nr 23 został wydany na podstawie zapisu art. 69 ust. 3 u.f.p. Artykuł ten zobowiązuje Ministra Finansów do wy� dania, w formie komunikatu, standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych, zgodnie z międzynarodowymi standardami. Ko� munikat przewiduje pięć grup standardów: − środowisko wewnętrzne, − cele i zarządzanie ryzykiem, − mechanizmy kontroli, − informacja i komunikacja, − monitorowanie.i.ocena. Standardy kontroli zarządczej dla jednostek sektora finansów publicz� nych określają podstawowe wymagania odnoszące się do tej kontroli. Ich celem jest promowanie wdrażania w sektorze finansów publicznych spój� nego i jednolitego modelu kontroli zarządczej zgodnego z międzynaro� dowymi standardami, z uwzględnieniem specyficznych zadań jednostki, która przeprowadza kontrolę, i warunków, w których działa. Standardy stanowią uporządkowany zbiór wskazówek, które osoby odpowiedzialne za funkcjonowanie kontroli zarządczej powinny wykorzystać do tworze� nia, oceny i doskonalenia systemów kontroli. Pierwsza grupa standardów dotyczy środowiska wewnętrznego. Na� leżą do niej: 1. Przestrzeganie wartości etycznych. Pracownicy jednostki powinni Przestrzeganie wartości etycznych. Pracownicy jednostki powinni mieć świadomość wartości etycznych przyjętych w danej jednost� ce. Dobrym rozwiązaniem może być wprowadzenie kodeksu etyki i zapoznanie z nim pracowników. Osoby zarządzające jednostką po� winny w szczególności wspierać i promować przestrzeganie warto� ści etycznych, dając dobry przykład poprzez codzienne postępowanie i.podejmowane.decyzje. 2. Kompetencje zawodowe. Należy zwrócić uwagę na konieczność Kompetencje zawodowe. Należy zwrócić uwagę na konieczność podnoszenia kwalifikacji przez pracowników, określenia wymogów dotyczących wykształcenia, doświadczenia, stażu pracy pracowni� ka itd., a także system rekrutacji, który powinien pozwalać na wy� bór.najlepszego.kandydata..Zapewnieniu.realizacji.wskazanego.kry� terium ma służyć również m.in. obowiązek uczestniczenia przez 30.———————————————————————————————— pracowników samorządowych (w tym pracowników administracji szkół i placówek oświatowych) w różnych formach podnoszenia wiedzy i kwalifikacji zawodowych. Warto podkreślić, że w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorzą� dowych (Dz. U. Nr 223, poz. 1458 z późn. zm.) ustawodawca na� łożył na pracodawców obowiązek ujęcia w planach finansowych środków na podnoszenie wiedzy i kwalifikacji zawodowych. W od� niesieniu do nauczycieli organ prowadzący jest zobowiązany do za� bezpieczenia środków na dofinansowanie doskonalenia zawodowego w wysokości 1 planowanych rocznych środków przeznaczonych na wynagrodzenie.osobowe.nauczycieli.(art..70a.ust..1.Karty.Nauczy�. ciela). 3. Stworzenie odpowiedniej struktury organizacyjnej. Powinna być ona Stworzenie odpowiedniej struktury organizacyjnej. Powinna być ona jasna i przejrzysta oraz powiązana z zadaniami i celami realizowa� nymi przez jednostkę. Zakres zadań, uprawnień i odpowiedzialności jednostek, poszczególnych komórek organizacyjnych jednostki oraz zakres podległości pracowników powinien być określony w formie pisemnej w sposób przejrzysty i spójny. Każdy pracownik powinien posiadać aktualny zakres obowiązków, uprawnień i odpowiedzial� ności. 4. Delegowanie uprawnień. Chodzi tutaj o udzielone upoważnienia czy Delegowanie uprawnień. Chodzi tutaj o udzielone upoważnienia czy pełnomocnictwa, np. powierzenie obowiązków w zakresie rachunko� wości głównemu księgowemu. Głównym księgowym jest pracownik, któremu kierownik jednostki powierza obowiązki i odpowiedzialność w zakresie: prowadzenia rachunkowości jednostki, wykonywania dys� pozycji środkami pieniężnymi, dokonywania wstępnej kontroli: zgod� ności operacji gospodarczych i finansowych z planem finansowym, a także kompletności i rzetelności dokumentów dotyczących operacji gospodarczych.i.finansowych. K. Puchacz podkreśla, że delegowanie uprawnień powinno nastąpić na jak „najniższy akceptowalny poziom, tak, aby uniknąć paraliżu decyzyj� nego w jednostce” (K. Puchacz, Nowe standardy kontroli zarządczej…, s. 31). Zakres uprawnień należy określić precyzyjnie, a zakres delego� wanych uprawnień powinien być odpowiedni do wagi podejmowanych decyzji, stopnia ich skomplikowania i ryzyka z nimi związanego. Według komunikatu nr 23 zaleca się delegowanie uprawnień do podejmowania ————————————————————————————————.31 decyzji, zwłaszcza mających charakter bieżący. Przyjęcie delegowanych uprawnień powinno być potwierdzone podpisem. Kolejną grupę standardów stanowią cele i zarządzanie ryzykiem. Za� rządzanie ryzykiem jest jednym z celów kontroli zarządczej. Oznacza ono logicznie uporządkowany zbiór reguł i zasad, w sposób jednolity i stały stosowany w działalności przedsiębiorstwa (T. Kaczmarek, Za- rządzanie ryzykiem handlowym, finansowym, produkcyjnym dla prakty- ków, Gdańsk 2002, s. 60). Według autora zarządzanie ryzykiem dotyczy rozpoznawania rodzajów ryzyka, jego kontrolowania i pomiaru. Ma na celu zwiększenie prawdopodobieństwa osiągnięcia celów i realizacji za� dań. Ryzykiem jest możliwość wystąpienia określonego zjawiska, które może mieć (najczęściej negatywny) wpływ na realizowane zadania bądź osiągane cele. W odniesieniu do szkół i placówek oświatowych można wyróżnić przede wszystkim takie obszary ryzyka, jak: niedostateczne środki finansowe na zorganizowanie dla uczniów i młodzieży dodatko� wych zajęć pozalekcyjnych, także o kluczowym znaczeniu (tj. matema� tyka, nauki przyrodnicze, nauka języków obcych), niska frekwencja, brak zainteresowania rodziców wynikami uczniów itp. Proces zarządzania ry� zykiem powinien być dokumentowany. Na cele i zarządzanie ryzykiem składają się: 1. Misja, czyli określenie podstaw funkcjonowania, systemu finanso- Misja, czyli określenie podstaw funkcjonowania, systemu finanso� wania, realizowania zadań itd. W myśl komunikatu należy rozważyć możliwość wskazania celu istnienia jednostki w postaci krótkiego i.syntetycznego.opisu.misji. 2. Określenie celów i zadań, monitorowanie i ocena ich realizacji. Mają Określenie celów i zadań, monitorowanie i ocena ich realizacji. Mają one służyć realizacji celów misji. Cele i zadania powinny zostać opi� sane.jasno.i.w.co.najmniej.rocznej.perspektywie..Ich.wykonanie.na� leży monitorować za pomocą wyznaczonych mierników. Zaleca się przeprowadzenie oceny realizacji celów i zadań przy uwzględnieniu kryterium oszczędności, efektywności i skuteczności. Należy zadbać o to, aby określając cele i zadania, wskazać także jednostki, komórki organizacyjne lub osoby odpowiedzialne bezpośrednio za ich wyko� nanie.oraz.zasoby.przeznaczone.do.ich.realizacji. 3. Identyfikacja ryzyka. Należy dokonać identyfikacji ryzyka – a więc Identyfikacja ryzyka. Należy dokonać identyfikacji ryzyka – a więc zdarzeń – które mogą mieć wpływ na wykonanie określonego zadania lub celu. Kierownik jednostki powinien w sposób ciągły podejmować działania służące określeniu ryzyka, aby móc rozpocząć działania ma� 32.———————————————————————————————— jące na celu zabezpieczenie jednostki przed jego niekorzystnymi skut� kami. Nie rzadziej niż raz w roku należy dokonać identyfikacji ryzyka w odniesieniu do celów i zadań. W przypadku istotnej zmiany warun� ków, w których funkcjonuje jednostka, należy dokonać ponownej iden� tyfikacji ryzyka. Na gruncie oświatowym identyfikacja ryzyka powin� na odbywać się przede wszystkim w oparciu o zapisy rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego. Dyrektor powinien wskazać ze� spół osób, które będą dokonywały bieżącej identyfikacji ryzyka, np. siebie samego, wicedyrektora, głównego księgowego itd. Warto dodać, że dyrektor – jako kierownik jednostki – ponosi odpowiedzialność za prawidłowe dysponowanie środkami pieniężnymi. Na nim spoczywa więc obowiązek identyfikacji ryzyka w obszarze finansowym, jako na kierowniku.jednostki.sektora.finansów.publicznych.na.I.poziomie. 4. Analiza ryzyka – określenie prawdopodobieństwa wystąpienia dane- Analiza ryzyka – określenie prawdopodobieństwa wystąpienia dane� go ryzyka. Należy zastanowić się, jaki wpływ będzie mieć wystąpie� nie ryzyka na pracę jednostki, a potem określić akceptowany poziom ryzyka. 5. Reakcja na ryzyko – a więc określenie kroków, jakie należy podjąć, Reakcja na ryzyko – a więc określenie kroków, jakie należy podjąć, aby zareagować na ryzyko. Reakcja powinna być adekwatna do ro� dzaju ryzyka i może polegać na tolerowaniu, przeniesieniu, wycofaniu się lub działaniu. Należy określić działania, które trzeba podjąć w celu zmniejszenia.danego.ryzyka.do.akceptowanego.poziomu. Kolejną grupę standardów stanowią mechanizmy kontroli. Należy zauważyć, że zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi w komunikacie nr 23 wymienione w tej grupie standardy nie tworzą zamkniętego ka� talogu, ponieważ system kontroli zarządczej powinien być elastyczny i dostosowany do specyficznych potrzeb jednostki, działu administracji rządowej lub jednostki samorządu terytorialnego. Mechanizmy kontroli powinny stanowić odpowiedź na konkretne ryzyko. Przy ich stosowaniu należy mieć na względzie zasadę gospodarności – koszty wdrożenia i sto� sowania mechanizmów kontroli nie powinny być wyższe aniżeli uzyska� ne dzięki nim korzyści. W tym miejscu należy kilka słów poświęcić kon� troli finansowej. Ustawa o finansach publicznych nie posługuje się już pojęciem kontroli finansowej, wprowadzając pojęcie kontroli zarządczej, nie oznacza to jednak, że kierownik jednostki (w tym dyrektor szkoły) nie jest już zobowiązany do dokonywania kontroli finansowej. ————————————————————————————————.33 Kontrolę finansową sprawuje dyrektor oraz wyznaczone przez niego osoby (np. główny księgowy) poprzez: 1. Dokumentowanie systemu kontroli zarządczej (dokumenty organi- Dokumentowanie systemu kontroli zarządczej (dokumenty organi� zacyjne – opracowanie wykazu dokumentacji z podziałem na istotę i przeznaczenie). Pracownicy powinni zapoznać się z takimi doku� mentami, jak instrukcje czy regulaminy. Dokumentacja powinna być spójna i dostępna dla wszystkich osób, którym jest niezbędna. 2. Nadzór nad pracownikami i system oceniania. Należy prowadzić Nadzór nad pracownikami i system oceniania. Należy prowadzić nadzór nad wykonywaniem zadań w celu ich oszczędnej, efektywnej i.skutecznej.realizacji. 3. Ciągłość działalności. Chodzi tu np. o zapewnienie bezpieczeństwa Ciągłość działalności. Chodzi tu np. o zapewnienie bezpieczeństwa informatycznego i zabezpieczenie obsadzenia stanowisk (zwłaszcza kluczowych). w.przypadku. rezygnacji. z.pracy. przez. pracowników. zajmujących określone stanowisko. Trzeba wprowadzić mechanizmy służące utrzymaniu ciągłości działalności jednostki sektora finansów publicznych, wykorzystując m.in. wyniki analizy ryzyka. 4. Ochrona zasobów – a więc określenie zasad dostępu do dokumenta- Ochrona zasobów – a więc określenie zasad dostępu do dokumenta� cji oraz kręgu osób odpowiedzialnych za gospodarkę zasobami, prze� prowadzanie inwentaryzacji, wdrożenie systemu ochrony przeciwpo� żarowej. Dostęp do zasobów jednostki powinny posiadać wyłącznie upoważnione osoby. Osobom zarządzającym i pracownikom należy powierzyć odpowiedzialność za zapewnienie ochrony i właściwe wy� korzystanie zasobów jednostki. Upoważnienie do dostępu powinno być udzielone tym pracownikom, którym jest to konieczne. 5. Szczegółowe mechanizmy kontroli dotyczące operacji finansowych Szczegółowe mechanizmy kontroli dotyczące operacji finansowych i.gospodarczych..Chodzi.tutaj.przede.wszystkim.o.przestrzeganie.za� sad określonych w ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowo� ści (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223 z późn. zm.), do których należą: zasady (polityka) rachunkowości, instrukcja obiegu dokumentów, instrukcja inwentaryzacyjna, instrukcja kontroli zarząd� czej itd. Według komunikatu nr 23 w jednostce powinny istnieć przy� najmniej następujące mechanizmy kontroli dotyczące operacji finan� sowych.i.gospodarczych: a) rzetelne i pełne dokumentowanie i rejestrowanie operacji finanso� wych i gospodarczych, b)..zatwierdzanie.(autoryzacja).operacji.finansowych.przez.kierowni� ka jednostki lub osoby przez niego upoważnione, 34.———————————————————————————————— c) podział kluczowych obowiązków, d)..weryfikacja.operacji.finansowych.i.gospodarczych.przed.i.po.reali� zacji, e) mechanizmy kontroli dotyczące systemów informatycznych – na� leży określić mechanizmy służące zapewnieniu bezpieczeństwa danych.i.systemów.informatycznych. Czwarta grupa standardów dotyczy informacji i komunikacji. Skła� dają się na nią: 1. Bieżąca informacja. Osobom zarządzającym i pracownikom należy Bieżąca informacja. Osobom zarządzającym i pracownikom należy zapewnić, w odpowiedniej formie i czasie, właściwe oraz rzetelne in� formacje potrzebne do realizacji zadań. 2. Komunikacja wewnętrzna. Przepływ informacji wewnątrz jednost- Komunikacja wewnętrzna. Przepływ informacji wewnątrz jednost� ki, np. instrukcja obiegu i kontroli dokumentów. Należy zapewnić efektywne mechanizmy przekazywania ważnych informacji w obrę� bie struktury organizacyjnej danej jednostki (działu administracji rzą� dowej, jednostki samorządu terytorialnego). W odniesieniu do szkół i placówek oświatowych w standardzie tym mieści się np. książka za� rządzeń dyrektora, tablica ogłoszeń. Komunikacja zewnętrzna – wymiana informacji z podmiotami ze� 3. Komunikacja zewnętrzna – wymiana informacji z podmiotami ze- wnętrznymi. Ostatnia grupa standardów związana jest z monitorowaniem i oceną. Należą do niej: 1. Monitorowanie systemu kontroli zarządczej. Wszystkie czynności Monitorowanie systemu kontroli zarządczej. Wszystkie czynności powinny być potwierdzone dokumentem ze wskazaniem osoby od� powiedzialnej za weryfikację czynności kontrolnych albo spotkania z pracownikami. Należy monitorować skuteczność poszczególnych elementów systemu kontroli zarządczej, co umożliwi bieżące rozwią� zywanie.zidentyfikowanych.problemów. 2. Samoocena. Zgodnie z zapisami komunikatu nr 23 zaleca się przepro- Samoocena. Zgodnie z zapisami komunikatu nr 23 zaleca się przepro� wadzenie co najmniej raz w roku samooceny systemu kontroli zarząd� czej przez osoby zarządzające i pracowników jednostki. Samoocena powinna być ujęta w ramy procesu odrębnego od bieżącej działalności i.udokumentowana. Audyt wewnętrzny. 3. Audyt wewnętrzny. 4. Uzyskanie zapewnienia o stanie kontroli zarządczej, np. poprzez Uzyskanie zapewnienia o stanie kontroli zarządczej, np. poprzez oświadczenia. ————————————————————————————————.35 (Przy opisywaniu poszczególnych standardów posiłkowano się rów� nież publikacją P. Walentynowicza, Nowy rodzaj kontroli – kontrola za- rządcza w jednostkach sektora finansów publicznych, Poradnik Rachun� kowości Budżetowej 2010, nr 8). Standardy kontroli zarządczej mają charakter pomocniczy. Sposób wdrażania tej kontroli będzie różnił się w zależności od rodzaju jednostki, realizowanych przez nią zadań i wyznaczonych celów. Jak już wcześniej wspomniano, ustawodawca nie narzucił kierownikom jednostek odgór� nie ustalonych procedur kontroli zarządczej, pozostawiając im w tym zakresie pewną swobodę. Kierownik jednostki powinien jednak wziąć pod uwagę jej wielkość, strukturę, liczbę pracowników zaangażowanych w procesy gospodarcze, typowe i często występujące w jednostce proble� my i nieprawidłowości, pojawiające się ryzyka i sposób ich eliminacji lub zminimalizowania. Agata Piszko 1.4. planowanie nadzoru pedagogicznego Zgodnie z § 21 r.n.p. dyrektor szkoły publicznej opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia radzie pe� dagogicznej w terminie do 15 września roku szkolnego, którego dotyczy plan. Plan nadzoru powinien zawiera w szczególności: 1) cele, przedmiot ewaluacji wewnętrznej oraz jej harmonogram; 2) tematykę i terminy przeprowadzania kontroli przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek; 3) tematykę szkoleń i narad dla nauczycieli. Przepis.§ 20 r.n.p. określa czynności dyrektora szkoły publicznej w ra� mach sprawowanego nadzoru pedagogicznego, realizowane we współ� pracy z innymi nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze. 36.———————————————————————————————— Wzór dokumentu Plan nadzoru pedagogicznego na rok szkolny w ........................... (nazwa szkoły) Źródła planu: podstawy.prawne: 1). podstawy prawne: − ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, − rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 październi� ka 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego; kierunki realizacji polityki oświatowej państwa ustalone przez Mini� 2) kierunki realizacji polityki oświatowej państwa ustalone przez Mini- stra Edukacji Narodowej; 3) kierunki nadzoru właściwego kuratora oświaty; kierunki nadzoru właściwego kuratora oświaty; 4) wnioski z realizacji zadań nadzoru pedagogicznego. wnioski z realizacji zadań nadzoru pedagogicznego. ————————————————————————————————.37 k i n r e i z d ź a p – ń e i s e z r w r o t k e r y d e c i w , r o t k e r y d i i l l e e i i c c y y z z c c u u a a n n . a a i i n n a a z z c c u u a a n n w w ó ó n n a a l l p p . a a z z i i l l a a n n a a . − a i n a z c u a n w ó n a l p ć ś o n d o g z i ą w a t s d o p z i l e i c y z c u a n m y w o m a r i ą w o m a r g o r p a i n a z c u a n . i m a n a l p k i n r e i z d ź a p – ń e i s e z r w ń e i s e z r w , y z c w a w o h c y w ł ó p s e z y c w a w o h c y w , r o t k e r y d e c i w b u l . r o t k e r y d � o i m d e z r p y ł o p s e z , , r o t k e r y d e c i w y c w a w o h c y w e w o t . h h h c c c y y y n n n j j j y y y c c c k k k e e e l l l . h h h c c c a a a k k k i i i n n n n n n e e e i i i z z z d d d w w w w w w ó ó ó s s s i i i p p p a a a z z z . a a a l l l o o o r r r t t t n n n o o o k k k . . . y y w w a a t t s s d d o o p p . t t a a m m e e t t . a a n n . i i m m a a c c i i z z d d o o r r . z z . e e i i n n a a k k t t o o p p s s , , , i l e i c y z c u a n a i n a z c u a n h c a n a l p i w w ó ó i i n n z z c c u u o o d d e e n n a a w w o o r r e e i i k k s s y y t t e e i i k k n n a a j e w o m a r g o r p . . – − − . i j c a z i l a e r . o d . i m y n a i z d i w e z r p m y n l o k z s . u k o r . m y n a d w . . w ó i n z c u . e i n a n z o p a z y w a t s d o p i m a i c ś e r t z . j e w o m a r g o r p . w w ó ó m m e e t t s s y y s s . h h c c y y w w o o t t o o i i m m d d e e z z r r p p . i i . h h c c y y n n l l o o k k z z s s . a a z z i i l l a a n n a a w w ó ó i i n n z z c c u u . a a l l d d y y t t e e i i k k n n a a . , a i n a i n e c o − − y w a t s d o p i c ś e r t o d a i n a i n e c o . u m e t s y s . o g e w o t o i m d e z r p . e i n a w o s o t s o d j e w o m a r g o r p i n m r e T y n l a i z d e i w o p d O a i n a n o k y w b ó s o p S e i z d ę b o c ( t o i m d e z r P ) i j c a u l a w e e n a d d o p o d , n a t s ( l e C ) y ż ą d ę i s o g e r ó t k a n z r t ę n w e w a j c a u l a w E . A ń e i s e z r w – ń e i p r e i s d a p o t s i l – ń e i s e z r w � o i m d e z r p w ó ł o p s e z y c ą z c i n d o w e z r p , r o t k e r y d e c i w b u l . r o t k e r y d h c y w o t d d ó ó r r ś ś w w y y t t e e i i k k n n a a e e i i n n e e z z d d a a w w o o r r p p e e z z r r p p i i e e i i n n a a w w o o c c a a r r p p o o h h c c a a ł ł o o p p s s e e z z w w a a w w o o i i n n e e c c ł ł a a t t z z s s k k o o m m a a s s a a c c a a r r p p , j e n z c i g o g a d e p y d a r w ó k n o ł z c i i l l e e i i c c y y z z c c u u a a n n . a a i i n n e e l l o o k k z z s s , h c y w o t o i m d e z r p � o i m d e z r p y ł o p s e z i e w o t i i c c ś ś o o n n d d o o g g z z a a l l o o r r t t n n o o k k , a i n a z c u a n r o t k e r y d . w w ó ó m m a a r r g g o o r r p p . a a i i n n a a z z c c z z s s u u p p o o d d y y r r u u d d e e c c o o r r p p . a a z z i i l l a a n n a a . . c e i w r e z c – d a p o t s i l i l e i c y z c u a n ł ó p s e z i r o t k e r y d e c i w . h h c c y y n n j j y y c c a a k k u u d d e e . w w ó ó s s e e c c o o r r p p . a a i i n n a a w w o o s s o o t t s s y y z z r r p p . a a z z i i l l a a n n a a w ó i n z c u a i n e c ł a t z s k o g e n w y t k e f e o d e l o k z s w h c y n j y c a k u d e h c a b e z r t o p h c y n a w o c i n ż ó r z o , , i i l l e e i i c c y y z z c c u u a a n n a a i i n n a a z z c c u u a a n n w w ó ó n n a a l l p p a a z z i i l l a a n n a a h c y n z c y z i f o h c y s p h c a i c ś o w i l ż o m i − − − − − − − . . e z . w ó i n z c u o d . j e w o m a r g o r p . y w a t s d o p . e i n a w o s o t s o d . i m a b e z r t o p . i i m y n z c i f y c e p s m y n j y c a k u d e . j e w o m a r g o r p y w a t s d o p . i c ś e r t ć ś o m o j a n z e i p a t e m y z s j e i n ź ó p i . i l e i c y z c u a n . z e z r p m y z s j e i n ś e z c w a n m y n j y c a k u d e w ó m a r g o r p ć ś o n d o g z ą w a t s d o p z a i n a z c u a n ą w o m a r g o r p . j e w o n . e l o k z s . w j e w o m a r g o r p . y w a t s d o p . e i n e ż o r d w . a j c a z i l a e r . i
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nadzór pedagogiczny. Ewaluacja, kontrola, wspomaganie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: