Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00713 010254 7445099 na godz. na dobę w sumie
Narkotyki i narkomania. Zjawiska globalne, problemy lokalne - ebook/pdf
Narkotyki i narkomania. Zjawiska globalne, problemy lokalne - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Biznesu w Dąbrowie Górniczej Język publikacji: polski
ISBN: 9788364927249 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Opiniowana praca wpisuje się w nurt opracowań z przesłaniem edukacyjnym – zgodnie z artykułowanym przez Autorów przedmiotem jako (…) „analizy dotyczącej rozwoju problemu narkotykowego i jego etiologii, przestępczości narkotykowej (aspekty globalne i problemy lokalne) wpływu narkotyków na człowieka, rzeczywistej skali problemu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim”.

Takie ujęcie zagadnienia Autorzy uzasadniają w odniesieniu do adresatów do których kierują swoje opracowanie (pedagodzy, psychologowie szkolni, nauczyciele oraz studenci kierunków pedagogicznych). Praca zawiera cenne zestawienia stanowisk teoretycznych konfrontowanych z badaniami własnymi i publikowanymi w literaturze przedmiotu.

Dobór treści i sposób ich prezentowania oraz konsekwencja w realizowaniu edukacyjno-dydaktycznego przesłania zasługują na pozytywną ocenę. Opracowanie wartościowe z punktu widzenia poznawczego.

Pod względem konstrukcyjnym praca przemyślana, właściwie skomponowana z czytelnym przesłaniem edukacyjnym i wartościowych walorach poznawczych, dydaktycznych.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

WproWadzenie NARKOMANIA – ZAGROŻENIA WIELOASPEKTOWE Pomimo setek badań i analiz nie znamy rzeczywistej liczby osób sięgających po narkotyki i substancje działające podobnie. Z najnowszych badań wynika, że w krajach Unii Europejskiej żyje 80 milionów Europejczyków, którzy przy- najmniej jeden raz zażyli konopie indyjskie, a ponad 20 milionów (3 ogółu mieszkańców Europy) nadal używa marihuany lub haszyszu. A przecież te dwa narkotyki nie zamykają listy popularnych narkotyków – od co najmniej dekady dynamicznie przybywa użytkowników kokainy, a amfetamina i jej silniejsza pochodna metamfetamina „podbiły głowy” wielu milionów młodych ludzi1. Je- śli dodamy do tego rozwój podaży dopalaczy, zwłaszcza syntetycznych postaci THC, to wówczas widać skalę problemu2. Dodajmy, że wśród eksperymentu- jących z substancjami nielegalnymi oraz stałych użytkowników narkotyków jest coraz więcej Polaków, w wyniku czego substancje te generują coraz więcej problemów medycznych, społecznych, prawnych, ekonomicznych, a także mo- ralnych w naszym kraju. 1 Pod koniec marca 2015 r. w Kronowie (Kujawy) 31-letni mężczyzna znajdujący się pod wpływem metamfetaminy oblał żonę płynem łatwopalnym, a następnie ją podpalił. 2 Leksykon terminów psychiatria i zdrowie psychiczne, Światowa Organizacja Zdrowia, Warszawa 2001, Instytut Psychiatrii i Neurologii. NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Nie popadając w czarnowidztwo i jakiekolwiek próby straszenia Czytelni- ków, uważamy, że problem narkotykowo-dopalaczowy w Polsce (a więc także na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim, bo tej części kraju poświęcamy część badawczą publikacji) będzie narastał3, przede wszystkim jako skutek czterech złożonych, a tym samym wieloaspektowych procesów: 4 rozwoju przestępczości narkotykowej, wzrostu jej sprawności orga- nizacyjnej, potęgi finansowej, co sprawia, że rośnie podaż substancji psychoaktywnych; 4 procesów destygmatyzacji marihuany, jako wyniku działania wielkiego promarihuanowego lobby, wspieranego przez część polityków, celebry- tów i części bohemy artystyczno-dziennikarskiej; 4 fatalnej edukacji i profilaktyki ukierunkowanej na ograniczanie zacho- wań ryzykownych dzieci i młodzieży; 4 dezorganizacji znaczącej części polskich rodzin, które przestają odgry- wać rolę głównego ogniwa wychowawczego. Nie jest oczywiście tak, że narkotyki stały się najważniejszym polskim problemem – więcej ludzi ginie pod kołami pędzących aut niż od zażycia narkotyku, więcej popełnia samobójstwa, poważniejszym problemami są alkoholizm, nikotynizm (w tym jego nowa forma e-papierosy), nadużywanie leków. Niemniej jednak zagrożenia narkotykowe wystawiają coraz większy rachunek państwu (koszty leczenia chorych, zwalczania przestępczości, penalizacji sprawców przestępstw, profilaktyki; szara strefa) oraz społe- czeństwu (niezdolność uzależnionych do normatywnego udziału w życiu społecznym). Będzie gorzej, co do tego nie mamy wątpliwości, i nie jest to czarny scena- riusz pedagogicznych pesymistów, lecz wniosek uzasadniony, wyprowadzany na podstawie dorocznych sprawozdań Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii, raportów instytucji i badań krajowych (raporty 3 Polska przegrywa jedną z kluczowych batalii – z dopalaczami – przede wszystkim jako skutek prze- niesienia ich sprzedaży do Internetu, w tym do trudno dostępnej strefy TOR. Jest to także następstwo błędnego modelu zwalczania zagrożeń, nakierowanego na represje (penalizację), a nie edukację. 8 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Najwyższej Izby Kontroli, badania Janusza Sierosławskiego, studia problemu Czesława Cekiery), statystyk policji, sądów oraz literatury tematu. Będzie go- rzej także dlatego, że falsyfikacje narkotykowe zyskały silne wsparcie wśród niektórych ludzi wielkich mediów. Prezentując w kolejnych rozdziałach analizy odnoszące się do różnych aspektów narkotyków i narkomanii mamy świadomość, że nie oddają one wszystkich problemów i zjawisk, w tym wymagających dalszych pogłębionych studiów (np. dalekosiężne psychosomatyczne skutki używania nowych sub- stancji określanych jako dopalacze). Kilka faktów jest jednak oczywistych i we- ryfikowalnych empirycznie. W Europie mamy dużo ponad 100 milionów osób z doświadczeniem narkotykowym przeprowadzanym na własnym organizmie, a tym, co charakterystyczne w rozwoju zjawiska narkomanii, jest: 4 zwiększanie się liczby substancji psychoaktywnych oferowanych na rynku europejskim4, zwłaszcza obszaru określanego jako dopalacze i paranarkotyki; 4 rozwój uzależnień połączonych: alkohol + narkotyki; alkohol+ leki; nar- kotyki + pracoholizm; narkotyki + hazard; narkotyki + prostytucja i/lub seksoholizm; 4 wyraźne obniżenie wieku pierwszych eksperymentów narkotykowych; 4 poszerzanie się międzynarodowych powiązań przestępczych w produk- cji i handlu narkotykami; 4 zmiana polityki narkotykowej w wielu krajach w kierunku jej depena- lizacji oraz częściowej legalizacji niektórych substancji (np. nasz połu- dniowy sąsiad – Czechy); 4 brak zdecydowanego przełomu w ograniczaniu produkcji narkotyków w takich krajach jak Kolumbia (kokaina – dotyczy to także innych krajów Ameryki Południowej), Maroko (marihuana), Afganistan (opium – he- roina, marihuana). 4 Na przykład w Rosji rozszerza się problem używania dezomorfiny (pod nazwą Krokodyl), nar- kotyku, który w ostatnich latach zabił tam ponad 30 tysięcy osób. W 2011 r. odnotowano śmiertelne przypadki użycia tego narkotyku w Belgii i w Niemczech. Na szczęście ten problem w UE jest opa- nowany. 9 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Wskażmy zatem, że o ile udaje się (zwłaszcza w krajach Unii Europejskiej) zmniejszyć produkcję amfetaminy5 poprzez ograniczenie podaży jej pre- kursorów, o tyle na rynkach narkotykowych pojawiają się coraz to „lepsze” substancje syntetyczne6, półsyntetyczne i naturalne, a także ich mieszaniny, w wyniku czego liczba końcowych produktów zbliża się do 200. Rosnącym problemem jest zwiększanie się (na całym świecie) rynku kokainy, co ma również widoczny wpływ na jej podaż w Polsce, oraz rozwój produkcji no- wych substancji wieloskładnikowych, określanych jako dopalacze. Jeszcze innym zagadnieniem jest pojawienie się nowego „wielkiego gracza” – Inter- netu – który stał się przestrzenią trudnego do opanowania handlu nielegal- nymi substancjami. Nutę optymizmu wnosi stabilizacja rynku podaży heroiny w Polsce oraz utrzymywanie się liczby jej użytkowników na podobnym od lat poziomie. Dane dotyczące Polski są także obarczone dużym ryzykiem niedoszacowa- nia lub przeszacowania – stąd będziemy ostrożni w podawaniu liczb podobno ostatecznych, pewnych. Przy tych niepewnościach i wątpliwościach uzasadnio- nym jest postawienie tezy, że każdego roku w Polsce ponad pół miliona osób sięga jednorazowo po substancje narkotyczne7 (wliczamy w to także środki określane popularnie jako dopalacze czy niemedyczne stosowanie leków)8. Być może liczba ta oscyluje ok. 600-700 tysięcy, na co wskazywałby bardzo dynamiczny rozwój sieci sklepów dopalaczowych. Działacze Wolnych Konopi twierdzą wręcz, że użytkowników marihuany jest w Polsce ok. dwóch 5 Na polskim rynku narkotykowym jest dostępnych ponad 100 rodzajów tabletek, w których skła- dzie znajduje się kilkanaście różnych pochodnych amfetaminy. Te najczęściej spotykane zawierają MDMA – substancję o stosunkowo łagodnym działaniu pobudzającym i halucynogennym, ale bardzo szybkim przenikaniu do organizmu. Tego typu narkotyki działają już po 15-20 minutach od wchłonięcia. Naj- niebezpieczniejsze są modyfikacje amfetaminy, w tym jej szczególnie silna pochodna – metamfetamina. 6 Na polskim rynku najczęściej występują: pochodne piperazyny (BZP, MPMP, TFMPP), pochod- ne katynonu (N-etylokatynon, butylon, etylon, metylon, bufedron, flefedron), pochodne pirowaleronu (MDPV, nafyron), syntetyczne kannabinoidy (AM-694, JWH-019, JWH-073, JWH-081, JWH-122, JWH-200, JWH-250). 7 Liczba użytkowników iniekcyjnych waha się od 4 do 10 tysięcy rocznie. 8 Por. Raporty roczne Krajowego Bira ds. Przeciwdziałania Narkomanii z lat 2010–2014; sprawozda- nia Narodowego Funduszu Zdrowia (statystyki leczenia uzależnień); sprawozdania roczne Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii 2008-2014. 10 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Grafika 1. Główne cechy rynku narkotykowego w latach 2012–2014 Poszerzanie się powiązań Destygmatyzacja marihuany międzynarodowych świata i nowe polityki narkotykowe przestępczego w krajach UE Rozwój rynku dopalaczy Niski wiek pierwszych – Chiny jako nowy wielki eksperymentów dostawca narkotykowych Wzrost liczby upraw Stabilizacja problemu Rozwój problemu marihuany heroinowego w krajach UE lekomanii na tzw. własny użytek Źródło grafiki: http://static.guim.co.uk/sys-images/Guardian/Pix/audio/ video/2013/4/19/1366368091709/CB017216-001.jpg milionów. Z kolei osób zażywających narkotyki w sposób okresowy, bardziej regularny (tworzą ją szczególnie tzw. weekendowcy oraz osoby używające nar- kotyków, by osiągnąć określony stan psychiczny lub/i fizyczny) jest w naszym kraju ok. 150-160 tysięcy9, a narkomanów w pełnym tego słowa znaczeniu (osób o zdefiniowanych cechach uzależnienia, wymagających leczenia10 i dłu- gotrwałej terapii) jest kilkadziesiąt tysięcy. Istotną częścią problemu narko- tykowego są też zakażenia wirusem HIV wśród iniekcyjnych użytkowników narkotyków11. Jak wskazują autorzy ostatniego raportu o sytuacji narkotyko- wej w Polsce za rok 2013, jakąkolwiek nielegalną substancję psychoaktywną używało kiedykolwiek w życiu 13,7 badanych. Wskaźniki dla używania aktualnego (ostatnie 12 miesięcy) oraz bieżącego (ostatnie 30 dni) wyniosły odpowiednio 4,8 oraz 2,5 . Najbardziej popularną substancją wśród bada- nych są przetwory konopi indyjskich (12,2 respondentów używało konopi kiedykolwiek w życiu)12. W badaniach publikowanych w latach 2010-2013 9 Zob. Cz. Cekiera, Toksykomania: narkomania, alkoholizm, nikotynizm, Warszawa 2005, Państ. Wy- daw. Naukowe; Cz. Cekiera, Ryzyko uzależnień, Lublin 1994, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego KUL. 10 Od 2002 r. liczba osób kierowanych na leczenie stacjonarne wynosi ponad 10 tysięcy rocznie, z tendencją rosnącą – w roku 2011 było ich ponad 14 tysięcy. 11 W roku 2012 było ich 1 085 (za: Raport Krajowy 2013, s. 170). 12 Por. Raport Krajowy KBPN za rok 2013, Warszawa 2014, s. 10. 11 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Nie poradzimy sobie z problemem narkotykowym w szkołach, jeśli nadal liczby te zwiększyły się do ok. 15 dla marihuany, by w roku 2014 jeszcze bar- dziej wzrosnąć w grupie uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Według Marka Bieńkowskiego, dyrektora departamentu bezpieczeństwa w NIK: będziemy na niego zamykać oczy13. W przeprowadzonym w 2008 r. przez firmę badawczą SMG/KRC sondażu populacji 15-17-latków 7 jej członków deklarowało używanie marihuany, a 3 haszyszu (SMG/KRC 2009, s. 12). Inne dane przynoszą liczne, bardzo ciekawe opracowania przygotowywane w ośrodkach akademickich, np. w ra- mach prac doktorskich i magisterskich (analizowaliśmy prace z lat 2008-2012) z zamieszczonych tam badań wynika, że w populacji nastolatków 7-16 zade- klarowało zażycie jednego z narkotyków w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Skalę problemu narkomani można oceniać z innych perspektyw, w tym również na podstawie bazy leczniczej14. A przecież wsparciem dla tych osób zajmują się także liczne organizacje non profit, kościoły, wolontariusze. Z kolei według statystyk NIK od blisko dekady corocznie do leczenia stacjo- narnego z powodu zatrucia lub uzależnienia przyjmowanych jest 12-14 tysięcy osób, z czego ponad 70 pierwszorazowych pacjentów stanową mężczyźni15. Jeszcze wyższy jest udział mężczyzn wśród sprawców spraw karnych (narko- tykowych) trafiających na wokandę sądową – w 90 są to mężczyźni. 13 Ponad 30 procent pedagogów spotkało się z problemem narkotyków w swoim miejscu pracy. Kluczo­ temu, osoby spoza szkoły. Za: Raport NIK Narkotyki w polskich szkołach, Warszawa 2013. 14 W Polsce w 2012 r. działało 85 ośrodków stacjonarnych i 295 placówek ambulatoryjnych zajmują- cych się osobami uzależnionymi od narkotyków, przy czym każdego roku powstają kolejne. 15 Uważamy, że jest to istotna wskazówka pomocna w planowaniu profilaktyki – zasadnym wydaje się rozdzielnie niektórych działań na dziewczęta i chłopców, np. realizowanie z tą pierwszą grupą tema- tyki tzw. pigułki gwałtu, a z drugą prawnych aspektów odpowiedzialności za udzielanie, uprawę i handel narkotykami. wym problemem jest brak umiejętności nauczycieli w rozmowach z uczniami na temat narkotyków – ich interwencja sprowadza się do pogadanek na lekcjach wychowawczych. Tylko w ubiegłym roku w szko­ łach policja odnotowała 800 przestępstw związanych z narkotykami. To dwukrotny wzrost w porównaniu z 2007 rokiem. Najczęściej rozprowadzaniem środków zajmują się sami uczniowie, a nie jak jeszcze kilka lat 12 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Zakres problemowy publikacji Przedmiotem niniejszego opracowania są analizy dotyczące rozwoju problemu narkotykowego i jego etiologii, przestępczości narkotykowej (aspekty global- ne i problemy lokalne), wpływu narkotyków na człowieka, rzeczywistej skali problemu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Publikacja powstawała w latach 2012-2014, jako wynik programu badawczego realizowanego przez Katedrę Pedagogiki Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej. Nie podejmujemy w pracy studiów spraw oczywistych, wyśmienicie zba- danych przez takich uczonych Piotr Szukalski, Zygfryd Juczyński, Józef Kocur, Zbigniew Gaś, Jolanta B. Zawilska, Ronald Ruden, Garcia Byalick, Danuta Die- trich-Muszalska, Czesław Cekiera, Bohdan Woronowicz, Piotr Jabłoński, a do- tyczących charakterystyki substancji i mechanizmów wpływu narkotyków na funkcjonowanie organizmu człowieka. Podnosimy je tylko w wymaganym dla konstrukcji pracy zakresie16. Dokonując wprowadzenia do niniejszego opracowania, przeznaczonego przede wszystkim dla pedagogów, psychologów szkolnych, nauczycieli oraz studentów kierunków pedagogicznych, chcielibyśmy zwrócić uwagę na wie- lowymiarowość zagrożeń narkotykowych w Polsce oraz ich podobieństwo do zjawisk występujących u naszych sąsiadów. Chociaż mamy do czynienia ze specyficznymi modelami (Hiszpania, Wielka Brytania – duży odsetek kokaini- stów), Czechy, Francja (dominująca ekspozycja marihuany), co jest determi- nowane tłem kulturowym, położeniem geograficznym kraju, polityką wobec narkomani, podażą narkotyków. Ale przy tych istotnych różnicach mamy także wiele czynników podobnych17. 16 Narkotyki silnie zaburzają ośrodkowy układ nerwowy i wymuszają na człowieku wykonywanie działań zmierzających do poszukiwania i przyjęcia kolejnej porcji narkotyku, co jest silniejsze wobec wszelkich prób zaprzestania brania. Ważne jest także stwierdzenie, że na obecnym etapie wiedzy me- dycznej narkomania jest chorobą nieuleczalną, tym, co potrafimy, to nauczyć osobę uzależnioną wstrze- mięźliwości i kontrolowania swoich zachowań (niektóre typy uzależnienia, np. od opiatów, wymagają długotrwałego leczenia farmakologicznego). 17 Zaliczymy do nich: funkcjonowanie narodowych i międzynarodowych grup przestępczych wpro- wadzających na rynek nielegalne narkotyki, konieczność leczenia uzależnionych, koszty społeczno- 13 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Złożoność problemów i zjawisk Nie ulega też wątpliwości, że problem uzależnienia lub używania substancji odurzających nie sprowadza się tylko do wąskiego kręgu samego użytkownika substancji lub jego najbliższego środowiska18. Skutki działania osoby będącej pod wpływem substancji odurzających19, zarówno tych legalnych, jak i niele- galnych, można porównać do kręgów o coraz większej średnicy, które rozcho- dzą się na tafli wody po rzuceniu kamienia. Jeden z badaczy tej problematyki prof. Z. Juczyński mówi wręcz o konieczności ujmowania zagadnienia narko- manii w relacjach: człowiek – środowisko – narkotyki, dopiero bowiem wtedy widać wszelkie jego konteksty.20 -ekonomiczne tego zjawiska, funkcjonowanie specjalnych jednostek policyjnych odpowiedzialnych za walkę z podziemiem narkotykowym, wchodzenie dealerów w środowiska młodzieży szkolnej. Podobieństwa pro- blemu narkotykowego w wielu krajach skłaniają do analizowania tego problemu nie jako zjawiska samo- dzielnego, jednostkowego, lecz z perspektywy holistycznej (wielopłaszczyznowej i wieloczynnikowej). 18 Zob. m.in.: W. Krawczyk, Nowe narkotyki syntetyczne, „Serwis Informacyjny. Narkomania” 2006, nr 3(34); I. Niewiadomska, P. Stanisławczyk, Narkotyki, Lublin 2004, Wydaw. KUL; A. Muszyńska, Narko­ mani sprawcy czynów karalnych, Kraków 2004, Zakamycze; S. Olejnik, Teologia moralna, Warszawa 1990, ATK; I. Pospiszyl, Patologie społeczne, Warszawa 2008, PWN; B. Urban, Zachowania dewiacyjne młodzie­ ży, Kraków 2000, Wydaw. UJ; Young people and drugs. Care and treatment, Warsaw; [Strasbourg]: Co- uncil of Europe, cop. 2006; K. Wojtyła, Osoba i czyn, Kraków 1984, Polskie Towarzystwo Teologiczne; B. Wolniewicz-Grzelak, K. Okulicz-Kozaryn, A. Pisarska, Program Zapobiegania Narkomanii Odlot, zeszyt 7. „Substancje uzależniające”, Warszawa 1996, Instytut Psychia trii i Neurologii; Zagadnienia marginalizacji i patologizacji życia społecznego, (red.) F. Kozaczuk, Rze szów 2005, Wydaw. Uniwersytetu Rzeszowskie- go. Stankowski Adam, Orientacja młodzieży szkół średnich w problematyce narkomanii oraz prezentowane postawy wobec występujących zjawisk toksykomanii; [w:] Pedagogika społeczna u schyłku XX wieku. (red.) A. Radziewicz-Winnicki, Katowice, ZSP-M (Zespół Szkół Poligraficzno-Mechanicznych] Press, 1992. 19 P. Robson, Narkotyki, Kraków 1997, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna. Stankowski Adam, Nar­ komania – narkotyki– narkomani. UŚ. Katowice 1988, s. 121. 20 Zob. K. Chmielewska, H. Baran-Furga, Uzależnienia. Obraz kliniczny i leczenie. Podręcznik dla leka­ rzy, Warszawa 1999, Wydawnictwo Lekarskie PZWL; K. Chmielewska; H. Baran-Furga, Zaburzenia psy­ chiczne i zaburzenia zachowania spowodowane przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, Warszawa 2008, Stowarzyszenie Profesjonalistów Psychoterapii i Psychoedukacji „Wspólna”. 14 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Grafika 2. Zagrożenia narkotykowe – perspektywa holistyczna20 Nowe narkotyki i substancje działające podobnie (dopalacze) Narkomania jako problem: prawny (kryminologiczny, Wyraźny spadek wieku pierwszej inicjacji narkotykowej kryminalistyczny), ekonomiczny, społeczny, Wyraźny trend rozwoju ruchów domagających się legalizacji moralny, zdrowotny tzw. lekkich narkotyków Dodajmy w tym miejscu, że współczesna literatura poświęca coraz więcej miejsca konsekwencjom rozprzestrzeniania się współczesnych patologii społecznych o charakterze uzależnieniowym, w tym zjawiska narkomanii i problemom pochodnym21. Badacze wskazują np. na coraz częstsze interakcje z innymi zachowaniami dewiacyjnymi i patologiami (używanie narkotyków przez prostytutki i ich klientów, co prowadzi do niebezpiecznych zachowań seksualnych; podejmowanie czynów przestępczych pod wpływem narkoty- ków; wyraźne zwiększanie się przestępstw z użyciem date rape drugs (tzw. pi- gułki gwałtu); sięganie po narkotyki przez ludzi zmuszanych do niewolniczej pracy; związek narkotyki – pracoholizm; wpływ uzależnionych rodziców na zachowania dzieci). Jak podkreślimy wielokrotnie w tej pracy, używanie substancji psycho- aktywnych zakłóca relacje społeczne, jest czynnikiem dezintegracji rodziny, znacząco ogranicza, a w przypadku pełnego uzależnienia, wręcz uniemoż- liwia naukę i pracę, wpływa negatywnie na poziom wzajemnego zaufania, które jest fundamentem relacji społecznych i zawodowych. Ale problemy te są finałem, tymczasem tym, co jest podstawowe, to przyczyny rozwoju tych 21 Pstrąg, Wybrane zagadnienia z problematyki uzależnień, Rzeszów 2003, Wydaw. Wyższej Szko- ły Pedagogicznej; B. Fatyga, J. Rogala-Obłękowska, Style życia młodzieży a narkotyki. Wyniki ba dań em­ pirycznych, Warszawa 2002, Instytut Spraw Publicznych; O. Sauer, S. Weilemann, Drogen: Eigenschaften – Wirkungen – Intoxikationen, Koln 2007, Schlütersche; Dewiacje wśród młodzieży, B. Urban (red.), Kraków 2001, Wydawnictwo UJ; Dewiacyjne aspekty współczesnego świata, M. Prokosz (red.), Toruń 2004, Wy- dawnictwo Adam Marszałek. Stankowski A, Stankowska N., Wybrane problemy patologii społecznej. Szkice pedagogiczne. 2006. 15 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE *** zagrożeń. Finały tych procesów we współczesnej Polsce mają min. następu- jący obraz: coraz więcej wypadków w ruchu drogowym, w których przyczyną są narkotyki; wzrost ciężki zatruć; rozwój zakażeń HIV u narkomanów (i nie tylko); nowe typy narkotyków; wzrost sprzedaży substancji nielegalnych przez Internet22. Mamy świadomość, że w ostatnich latach liczba publikacji o podobnym cha- rakterze jest ogromna, a opisywane zjawisko zostało rzetelnie zdiagnozowane w polskich edycjach raportów narkotykowych w Europie (lizbońskie Między- narodowe Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii). Stąd konstruk- cja opracowania zmierza do pokazania jak najbardziej aktualnych trendów oraz rozwoju problemu w rejonie województwa śląskiego (o ile nam wiadomo jest to pierwsza tego typu diagnoza). Chcielibyśmy przy tym podkreślić, że pomimo licznych działań – zwłaszcza w latach 2008-2013 – skierowanych na profilaktykę narkotykową i dopa- laczową (np. dopalaczy i nowych narkotyków syntetycznych) w Polsce – jej skuteczność jest bardzo zróżnicowana. Niestety w znaczącej części przestrzeni społecznej problem ten jest niedostrzegany, nierzadko traktowany jako okres przemijającego „młodzieńczego wybryku”, a w terapii uzależnień ujawnia się problem współuzależnienia najbliższych, którzy za wszelką cenę chcą „chro- nić” bliską osobę przed ujawnieniem faktu sięgania po narkotyki. Dowodzimy zatem, że istota powodzenie wszelkich działań profilaktycznym polega na zrozumieniu podstawowej zasady: efektywność zapobiegania uzależnieniom narkotykowym (a w zasadzie wszystkim uzależnieniom) zależy od ich syste- matyczności i budowania długofalowych programów. Z naszego doświadczenia wynika, że należy wystrzegać się działań doraźnych i akcyjnych, które są prze- jawem „gaszenia pożarów”, a nie likwidacji rzeczywistych źródeł problemu. 22 Kwestie te podejmujemy szerzej w publikacji Współczesne teorie i praktyka profilaktyki uzależnień chemicznych i niechemicznych, M. Jędrzejko (red.), Warszawa–Pułtusk 2009, Fundacja Pedagogium/Oficy- na Wydawnicza ASPRA-JR. 16 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE Liczna badania dowodzą, że najlepsze rezultaty działalności profilaktycznej uzyskujemy, gdy jest ona systematyczna, poszerzana w kolejnych przedsię- wzięciach o nowe treści, dostosowana do percepcji odbiorców, a także realnych zagrożeń. Wyprzedzając kolejne uwagi zawarte w poszczególnych rozdzia- łach pragniemy podkreślić kluczowe znaczenie wieloszczeblowej integralnej profilaktyki. Podsumowując wprowadzenie do problemów podjętych w niniejszej publi- kacji, dostrzegać powinniśmy nie tylko tragedię pojedynczego człowieka (jako skutek choroby-uzależnienia), następstwa społeczne (destrukcyjne dla rodziny i relacji społecznych), ale również ogromne koszty ekonomiczne ponoszone Grafika 3. Główne kryteria skutecznej profilaktyki narkotykowej w szkole (doświadczenia polskie z lat 2000-2013) Systematyczność działań – powtarzalność przedsięwzięć w kolejnych rocznikach. Każdy kolejny rocznik uczniów powinien być objęty programem edukacyjno-profilaktycznym. Najlepsze wyniki przynoszą programy rozpoczynane z uczniami w wieku 11-12 lat. Treści i metody dostosowane do realiów oraz percepcji odbiorcy. Zasada wiodąca – nie straszyć. Profesjonalizm lektorów. Przekaz ukierunkowany na świadome zrozumienie problemu i jego konsekwencje w wymiarze osobistym. Lepsze wyniki przynosi korzystanie z lektorów zewnętrznych. Równoległe działanie w trzech grupach odbiorców: nauczyciele (treści: rozpoznawanie zachowań narkotykowych, nowa wiedza, postępowanie w sytuacjach krytycznych); uczniowie (treści: wiedza o skutkach zdrowotnych, psychicznych, kształtowanie asertywności, umiejętność postępowania w sytuacjach krytycznych); rodzice uczniów (treści: rozpoznawanie zachowań, kształtowanie zachowań dzieci, postępowanie w sytuacji zażycia narkotyku przez dziecko). 17 NarkoMaNia – ZaGrożENia WiEloaspEktoWE przez państwo (zwalczanie przestępczości narkotykowej, penalizację spraw- ców tych przestępstw (dramat i stygmat na całe życie), koszty leczenia, badań nad nowymi substancjami). Trudno jest jednoznacznie powiedzieć, w jakim kierunku będzie zmierzać polski model narkomanii w najbliższych latach. Zakładamy jednak, że na ryn- ku pojawiać będzie się coraz więcej nowych narkotyków syntetycznych oraz roślin psychoaktywnych (zwłaszcza o działaniu halucynogennym i otępiają- cym). Istnieje realne ryzyko poszerzania się narkomanii lekowej w połączeniu z alkoholem oraz nadużywania leków psychotropowych, a także ciągłego od- radzania się runku dopalaczy. Wraz ze skutecznością zwalczania rynków do- palaczy rosnąć będzie presja na legalizację marihuany oraz zainteresowanie rynkiem narkotykowym naszego południowego sąsiada (Czech), zwłaszcza że po legalizacji niewielkich ilości narkotyków w tym kraju (2010) jego władze zamierzają zalegalizować uprawy marihuany na własny użytek. W analizie problemu konieczne jest także uwzględnianie zagrożenia wprowadzania na polski rynek nowych, szczególnie niebezpiecznych substancji produkowanych w Chinach. 18
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Narkotyki i narkomania. Zjawiska globalne, problemy lokalne
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: