Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00291 006358 14490252 na godz. na dobę w sumie
Następstwo prawne spadkobierców i zapisobierców zwykłych w prawie podatkowym. Wydanie 1 - ebook/pdf
Następstwo prawne spadkobierców i zapisobierców zwykłych w prawie podatkowym. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 324
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0461-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> finansowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Publikacja Następstwo prawne spadkobierców i zapisobierców zwykłych w prawie podatkowym to wnikliwa analiza obowiązujących przepisów prawa podatkowego. Zawiera także szczegółowo umotywowane propozycje zmian legislacyjnych.

W publikacji przedstawiono obowiązujący model następstwa prawnego spadkobierców i zapisobierców zwykłych w prawie podatkowym, co wiązało się z dokonaniem wykładni i analizy przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa oraz innych ustaw podatkowych. Wskazano ponadto wady tego modelu, w tym także takie, które stoją na przeszkodzie przejmowaniu przez spadkobierców majątkowych praw i obowiązków na gruncie przepisów prawa podatkowego pod tytułem ogólnym. Monografia obejmuje wiele zagadnień związanych z następstwem prawnym spadkodawców i zapisobierców zwykłych, a w szczególności:

· rodzaj następstwa prawnego spadkobierców i zapisobierców zwykłych wprowadzony przez Ordynację podatkową,

· rozumienie określenia „majątkowe prawa i obowiązki”, o którym mowa w art. 97 § 1 tej ustawy,

· tryby postępowania regulowane przez Ordynację podatkową w zakresie następstwa prawnego spadkobierców i zapisobierców,

· zakres podmiotowy następstwa procesowego w razie śmierci strony postępowania podatkowego.

Opracowanie adresowane jest do prawników praktyków: sędziów, notariuszy, adwokatów, radców prawnych, a także doradców podatkowych, pełnomocników podatników, urzędników aparatu podatkowego i skarbowego, asystentów i aplikantów sądowych. Powinno zainteresować też osoby, które mogą być m.in. spadkodawcami, spadkobiercami i zapisobiercami.

Dr Stefan Babiarz – sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, autor monografii, komentarzy, artykułów i glos z zakresu prawa podatkowego, prawa zamówień publicznych oraz procedur podatkowych i postępowania sądowoadministracyjnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Opracowanie redakcyjne: zespół Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-278-0461-7 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 ROZDZIAŁ I. Istota następstwa prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Przedstawienie problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2. Istota i sposoby powstania następstwa prawnego w prawie prywatnym . 20 3. Pojęcie i sposoby powstania następstwa prawnego w prawie 13 9 podatkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 4. Sytuacja prawna nabywcy spadku jako następcy prawnego w przepisach prawa podatkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 5. Konstytucyjna ochrona następstwa prawnego spadkobierców w prawie podatkowym w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego . . . 6. Spadek a przejęte przez spadkobierców i przewidziane w przepisach 32 prawa podatkowego prawa i obowiązki poprzednika prawnego . . . . 43 7. Uprawnienie organów podatkowych do ustalenia spadkobierców a rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego i zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 8. Odpowiedzialność za długi spadku uregulowana w Kodeksie postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 ROZDZIAŁ II. Pozycja prawna spadkobierców i zapisobierców zwykłych przed wejściem w życie ustawy – Ordynacja podatkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 1. Przedstawienie problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 2. Sytuacja prawna spadkobierców i zapisobierców zwykłych przed wejściem w życie ustawy o zobowiązaniach podatkowych . . . 60 3. Sukcesja uprawnień przemysłowych na gruncie Prawa przemysłowego z 1927 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 4. Pozycja prawna spadkobierców i zapisobierców zwykłych w ustawie o zobowiązaniach podatkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 5 5. Wzajemna odpowiedzialność spadkobierców i zapisobierców zwykłych za zobowiązania podatkowe w ustawie o zobowiązaniach podatkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 ROZDZIAŁ III. Majątkowe i niemajątkowe prawa i obowiązki w systemie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 1. Przedstawienie problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 2. Majątek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 3. Pojęcia: prawo podmiotowe, prawo majątkowe, żądanie wszczęcia postępowania podatkowego, uprawnienie, obowiązek, kompetencja . . 86 4. Kryteria rozgraniczenia pojęć „prawo majątkowe” i „prawo niemajątkowe” w prawie cywilnym. Ekspektatywa . . . . . . . . . . . . 97 5. Majątkowe i niemajątkowe prawa i obowiązki w prawie podatkowym 103 5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 5.2. Żądanie wszczęcia postępowania podatkowego jako uprawnienie majątkowe w prawie podatkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 5.3. Majątkowe prawa w prawie podatkowym . . . . . . . . . . . . . . 114 5.4. Obowiązki majątkowe i niemajątkowe . . . . . . . . . . . . . . . . 130 5.5. Prawa niemajątkowe w prawie podatkowym . . . . . . . . . . . . 136 ROZDZIAŁ IV. Charakter odpowiedzialności spadkobierców przed złożeniem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz przed działem spadku i po dziale spadku i po złożeniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz przed działem spadku i po dziale spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 1. Przedstawienie problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 2. Sytuacja prawna spadkobierców w zakresie praw i obowiązków podatkowych przed przyjęciem spadku, w tym także w toku postępowania egzekucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 3. Sytuacja prawna spadkobierców w zakresie praw i obowiązków podatkowych po złożeniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 4. Uchylenie się spadkobierców od oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 5. Kształtowanie następstwa prawnego i odpowiedzialności spadkobierców przed działem spadku i po dziale spadku . . . . . . . . 159 6. Kolejność zaspokajania długów spadkowych a odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . 165 ROZDZIAŁ V. Tryby orzekania w sprawach z zakresu następstwa prawnego i odpowiedzialności spadkobierców . . . . . 169 1. Przedstawienie problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 6 Spis treściwww.lexisnexis.pl 2. Istota postępowania podatkowego w sprawach z zakresu następstwa prawnego i odpowiedzialności spadkobierców . . . . . . . . . . . . . . 170 . . . . . . . . . . . . 178 3. Rodzaje i charakter prawny wydawanych decyzji 4. Orzekanie w sprawach z zakresu następstwa prawnego po wstąpieniu spadkobierców do toczącego się postępowania . . . . . . . . . . . . . . 192 5. Orzekanie o zakresie odpowiedzialności spadkobierców a inne tryby ustalania i określania zobowiązań podatkowych następców prawnych spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Orzekanie o zakresie następstwa prawnego spadko bierców w podatku dochodowym od osób fizycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Przedawnienie zobowiązań spadkobierców i zawieszenie biegu terminów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Właściwość organów podatkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 208 217 221 ROZDZIAŁ VI. Odpowiedzialność zapisobierców zwykłych, dalszych zapisobierców i zapisobierców windykacyjnych . . . . 226 1. Przedstawienie problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 2. Pojęcie zapisu zwykłego, jego przedmiot i skutki oraz odpowiedzialność za długi z tytułu zapisu zwykłego w prawie cywilnym . . . . . . . . . 229 3. Sytuacja prawna zapisobierców zwykłych i zapisobierców dalszych w ustawie – Ordynacja podatkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 4. Przedawnienie zobowiązania oraz charakter decyzji podatkowej o odpowiedzialności zapisobierców zwykłych . . . . . . . . . . . . . . 247 247 5. Moment powstania odpowiedzialności zapisobierców zwykłych . . . . 6. Wartość otrzymanego zapisu zwykłego jako kryterium zakresu odpowiedzialności zapisobierców zwykłych . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Zapis windykacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 251 ROZDZIAŁ VII. Pozycja prawna spadkobierców a pozycja prawna innych podmiotów stosunku prawnopodatkowego . . 254 1. Przedstawienie problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 2. Pojęcia: podatnik, obowiązek podatkowy, zobowiązanie podatkowe, płatnik, inkasent, osoba trzecia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 . . 261 270 3. Pozycja prawna spadkobierców wobec pozycji prawnej podatnika 4. Pozycja prawna spadkobierców a pozycja prawna płatnika . . . . . . . 5. Pozycja prawna spadkobierców a pozycja prawna inkasenta i osób trzecich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 ROZDZIAŁ VIII. Następstwo procesowe w wypadku śmierci strony postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 1. Przedstawienie problemu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 2. Pojęcie strony postępowania podatkowego . . . . . . . . . . . . . . . . 278 7 Spis treści 3. Pojęcie następstwa procesowego w przepisach postępowania podatkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 4. Przebieg postępowania w wypadku następstwa procesowego mortis causa 287 5. Zagadnienia związane z następstwem procesowym kuratorów spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 6. Inne przypadki następstwa procesowego w postępowaniu podatkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 Rozdział IX. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 Orzecznictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 Spis treściwww.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Biul. SN dekret z 1946 r. dekret z 1950 r. ETS k.c. k.c.a. k.c.n. k.c.Nap. k.k.w. k.p.a. k.p.c. k.r.o. k.s.h. Konstytucja RP LexPolonica Mon. Pod. Mon. Praw. NP NSA ONSA – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – „Biuletyn Sądu Najwyższego” dekret z 16 maja 1946 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. Nr 27, poz. 173 ze zm.) dekret z  26  października 1950  r. o  zobowiązaniach podatko- wych (Dz.U. Nr 49, poz. 452 ze zm.) Europejski Trybunał Sprawiedliwości (od 13  grudnia 2007  r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej) ustawa z  23  kwietnia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr  16, poz. 93 ze zm.) kodeks cywilny austriacki – Allgemeines Bürgerliches Gesetz­ buch z 1 stycznia 1812 r. kodeks cywilny niemiecki – Bürgerliches Gesetzbuch z  1  stycz- nia 1900 r. kodeks cywilny Napoleona – Code Napoléon, Code civil des Français z 1804 r. ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) ustawa z  14  czerwca 1960  r. – Kodeks postępowania admini- stracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) ustawa z  17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) ustawa z  25  lutego 1964  r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (teksy jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) ustawa z  15  września 2000  r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwietnia 1997  r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) Serwis Prawniczy LexisNexis „Monitor Podatkowy” „Monitor Prawniczy” „Nowe Prawo” Naczelny Sąd Administracyjny Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (od 1981 r. do 2004 r.) 9 Wykaz skrótów Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i  Woje- wódzkich Sądów Administracyjnych (od 2004 r.) ustawa z  29  sierpnia 1997  r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) ustawa z 15 marca 1934 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 1936 r. Nr 14, poz. 134 ze zm.) Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego Orzecznictwo Sądu Najwyższego (od 1945 r. do 1962 r.) Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1995 r. do 2000 r.) Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (od 1995 r.) Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Karna Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Administra- cyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (do 1994 r.) Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – seria A „Państwo i Prawo” „Przegląd Prawa Podatkowego” „Przegląd Podatkowy” „Przegląd Sądowy” rozporządzenie Ministra Finansów z 22 sierpnia 2005 r. w spra- wie właściwości organów podatkowych (Dz.U. Nr  165, poz. 1371 ze zm.) rozporządzenie Ministra Skarbu z 19 września 1934 r. o wyko- naniu Ordynacji podatkowej (Dz.U. RP z 1936 r. Nr 91, poz. 821 ze zm.) sąd apelacyjny Sąd Najwyższy ustawa z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identy- fikacji podatników i  płatników (tekst jedn. Dz.U. z  2012  r., poz. 1314 ze zm.) ustawa z  19  listopada 2009  r. o  grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.) ustawa z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 41, poz. 214 ze zm.) ustawa z 15 marca 1945 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. RP z 1936 r. Nr 14, poz. 134 ze zm.) ustawa z  19  grudnia 1980  r. o  zobowiązaniach podatkowych (tekst jedn. Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) ustawa z  6  grudnia 2008  r. o  podatku akcyzowym (Dz.U. z 2011 r. Nr 108, poz. 626 ze zm.) ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilno- prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 101, poz. 649 ze zm.) ONSAiWSA ord.pod. – – ord.pod. z 1934 r. – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – OSA OSAiSN OSN OSNAPiUS OSNC OSNCK OSNCP OSPiKA OTK OTK-A PiP POP PP PS rozp. spr. wł. rozp. wyk. SA SN u.ew.pod. u.g.h. u.k.s. u.o.p. u.o.z.p. u.p.a. u.p.cz.c. 10 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów – – – – – – – – – – – ustawa z  26  lipca 1991  r. o  podatku dochodowym od osób fi- zycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.) ustawa z  17  czerwca 1966  r. o  postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm.) ustawa z  15  listopada 1984  r. o  podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) ustawa z  28  lipca 1983  r. o  podatku od spadków i  darowizn (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 ze zm.) ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) ustawa z  20  listopada 1998  r. o  zryczałtowanym podatku do- chodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. Nr 144, poz. 930 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny Zbiór Orzeczeń „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” u.p.d.o.f. u.p.e.a. u.p.o.l. u.p.r. u.p.s.d. u.p.t.u. u.s.dz.g. u.z.p.d.o.f. WSA Zb.Orz. ZNSA Wprowadzenie Niniejsza praca ma trzy cele. Pierwszym z  nich jest przedstawienie obo- wiązującego modelu następstwa prawnego spadkobierców i zapisobierców zwykłych w  prawie podatkowym, co wiąże się z  dokonaniem wykładni i analizy przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa i innych ustaw podat- kowych. Celem drugim jest wskazanie wad tego modelu, w tym także ta- kich, które stoją na przeszkodzie przejmowaniu przez spadkobierców po- datnika, płatnika lub inkasenta majątkowych praw i obowiązków w takim zakresie, by można było powiedzieć bez żadnych wątpliwości, że są oni następcami prawnymi spadkodawcy, na gruncie przepisów prawa podat- kowego, pod tytułem ogólnym. Trzecim celem jest przedstawienie takich rozwiązań, które pozwolą stwierdzić, że instytucja ta funkcjonuje w zgo- dzie ze standardami konstytucyjnej ochrony prawa własności i prawa dzie- dziczenia. Zaprezentowany model następstwa prawnego spadkobierców podatnika, płatnika lub inkasenta, jako następców prawnych pod tytułem ogólnym, moim zdaniem, nie powinien obejmować zapisobierców zwykłych oraz za- pisobierców windykacyjnych, gdyż są to podmioty, które powinny być za- liczane do osób trzecich odpowiedzialnych za zaległości podatkowe i nie- które inne należności podatkowe. Wskażę powody, które za takim ich usytuowaniem przemawiają. W  pracy używam określeń „zapis zwykły”, „zapisobierca zwykły”, mimo że ustawodawca nie używał ich przed 23 października 2011 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z 18 mar- ca 2011  r. o  zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw1, a także na gruncie art. 106 ustawy – Ordynacja podatkowa dla od- różnienia od pojęcia „zapis windykacyjny”, „zapisobierca windykacyjny”. 1 Dz.U. Nr 85, poz. 458. 13 Wprowadzenie Wejście w  życie Konstytucji  RP, a  także ustawy – Ordynacja podatkowa zmieniło pozycję prawną spadkobierców i zapisobierców zwykłych podat- nika. Jednakże ustawodawca, ustanawiając instytucję następstwa praw- nego spadkobierców podatnika, płatnika lub inkasenta nie wskazał wprost, czy są oni następcami pod tytułem ogólnym. Wydaje się, że w przepisach prawa podatkowego odróżnienie następstwa prawnego pod tytułem ogól- nym od następstwa prawnego pod tytułem szczególnym nie ma żadnego znaczenia, skoro zakres następstwa prawnego i  tak wyznaczają przepisy ustawy podatkowej. W  pracy przedstawię ocenę tego rozwiązania, także z punktu widzenia ochrony prawa własności i prawa dziedziczenia. Ponad- to powstaje pytanie, czy instytucji następstwa prawnego spadkobierców podatnika, płatnika lub inkasenta nie można analizować z  szerszej per- spektywy, obejmującej także cywilnoprawne prawa i obowiązki majątko- we, gdyż tworzą one z  punktu widzenia gospodarczego całość. Trzeba więc odpowiedzieć także na pytanie, czy, a jeżeli tak, to które z utrwalo- nych w  orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasad ochrony prawa własności i prawa dziedziczenia mogą mieć zastosowanie do ochrony ma- jątkowych praw i obowiązków przewidzianych w przepisach prawa podat- kowego. W  dotychczasowym orzecznictwie i  piśmiennictwie w  zasadzie nie budzi wątpliwości, że sytuacja prawna spadkobierców inkasenta i zapi- sobierców zwykłych jest zbliżona i w ramach następstwa prawnego przej- mują oni w istocie tylko obowiązki majątkowe spadkodawcy. Odpowiedzi w związku z tym wymaga, czy takie rozumienie tych przepisów jest prawi- dłowe, a  jeżeli tak, to czy taka regulacja jest zgodna z  konstytucyjną ochroną prawa własności i prawa dziedziczenia. Z art. 97 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa wynika, że „spadkobiercy po- datnika […] przejmują przewidziane w  przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i  obowiązki spadkodawcy”. Dotychczas piśmiennictwo nie poświęcało większej uwagi określeniu „przejmują”, a orzecznictwo nie dostrzegało problemu w tym określeniu. Nie zwracano w związku z tym uwagi na to, czy i  dlaczego sposoby przejmowania majątkowych praw i obowiązków mogą wpływać na zakres przedmiotowy następstwa praw- nego spadkobierców podatnika i płatnika. Odpowiedzi zatem wymaga py- tanie, czy zakres przedmiotowy przejmowanych majątkowych praw i obo- wiązków spadkobierców podatnika i  płatnika wiązać należy tylko z wydaniem decyzji przez organ podatkowy, czy też przejęcie to może na- stąpić także w  złożonej przez spadkobierców deklaracji podatkowej. Ten drugi sposób przejmowania majątkowych praw i obowiązków przez spad- 14 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie kobierców podatnika i  płatnika niewątpliwie poszerzałby przedmiotowy zakres tego następstwa. Zwrócić uwagę należy także na to, czy sposób ten wynikałby z wykładni przepisów o następstwie prawnym, czy też przed- stawić go należy jako postulat de lege ferenda. W literaturze przedmiotu oraz orzecznictwie w zasadzie nie budzi wątpli- wości rozumienie pojęcia „przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki” (art. 97 § 1 ord.pod.) oraz to, że ich pierwo- wzorem było pojęcie „prawa i obowiązki majątkowe” (art. 922 § 1 k.c.), jed- nakże budzi wątpliwości oraz wywołuje rozbieżności kwalifikacja niektó- rych majątkowych praw i obowiązków przewidzianych w przepisach prawa podatkowego. Konsekwencją tego jest konieczność przedstawienia w pracy analizy wielu majątkowych praw i  obowiązków przejmowanych przez spadkobierców podatnika, płatnika lub inkasenta z  punktu widzenia ich definicji wykształconej na gruncie prawa cywilnego. Analizę tę przedsta- wię w  ujęciu odnoszącym się do ustawy – Ordynacja podatkowa oraz in- nych ustaw materialnego prawa podatkowego. Obejmować ona będzie w  pierwszej kolejności ustalenie kryterium rozgraniczającego majątkowe prawa od praw niemajątkowych, a także obowiązki majątkowe od niema- jątkowych z rozstrzygnięciem, czy jest ono konieczne w tym drugim przy- padku. W  rozważaniach poświęconych rozumieniu pojęcia „majątkowe prawa i  obowiązki” (art.  97 §  1 ord.pod.) istotne znaczenie będzie miała wykładnia gramatyczna tego określenia, a  mówiąc w  uproszczeniu, szyk wyrazów tego zwrotu, który jest odmienny od zawartego w art. 922 § 1 k.c., będącego jego pierwowzorem. Wyjaśnię, czy i  jakie to ma znaczenie dla zakresu następstwa prawnego spadkobierców podatnika i płatnika. Problematyka zakresu podmiotowego następstwa prawnego spadkobier- ców podatnika, płatnika lub inkasenta nierozerwalnie wiąże się z zagad- nieniem podatkowych skutków zbycia spadku i  pozycji nabywcy spadku zarówno w  zakresie przejęcia przez niego odpowiedzialności za długi spadku (samodzielnie czy wraz ze zbywcą, czyli spadkobiercą), jak i prze- jęcia praw do spadku. W tym zakresie poddam krytycznej analizie dotych- czasowe poglądy na to zagadnienie. Przepisy ustawy – Ordynacja podatko- wa nie wprowadzają innej niż przepisy prawa cywilnego chwili przejęcia przez spadkobierców podatnika i  płatnika majątkowych praw i  obowiąz- ków spadkodawcy. Jest nią chwila otwarcia spadku. W pracy odpowiem na pytanie, czy i jakie to ma znaczenie dla odpowiedzialności spadkobierców za podatkowe długi spadkodawcy, a w szczególności także, czy organy po- 15 Wprowadzenie datkowe mają kompetencję do ustalania w toku postępowania podatkowe- go i  w  ramach obowiązku wszechstronnego i  wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego (art.  122 i  art.  187 §  1 ord.pod.), kto jest spadkobiercą, jaki jest jego udział w  spadku, na jakiej podstawie spadek dziedziczy oraz w jaki sposób i czy spadek przyjął. Z zagadnieniem pozycji prawnej spadkobierców inkasenta oraz zapisobier- ców zwykłych wiąże się pozycja prawna zapisobierców windykacyjnych (nabywcy przedmiotu zapisu windykacyjnego) w  prawie podatkowym, której to sytuacji podatkowej ustawodawca w istocie nie uregulował. Po- minięcie to może spowodować unikanie przez tych nabywców odpowie- dzialności podatkowej z  naruszeniem konstytucyjnej zasady sprawiedli- wości i powszechności opodatkowania. W związku z tym podejmę próbę usytuowania tych podmiotów w systemie prawa podatkowego. Dla ustalenia zakresu następstwa prawnego spadkobierców podatnika, płatnika lub inkasenta oraz zapisobierców zwykłych istotna jest relacja między art. 97 § 1–4 a art. 98 § 1 i 2 ord.pod. W pracy przedstawiam po- gląd wynikający z wykładni tych przepisów, że art. 98 § 1 i 2 ord.pod. nie zawiera przypadków, które wyłącznie wskazują na odpowiedzialność po- datkową poszczególnych grup spadkobierców. W  szczególności przedsta- wię argumentację wskazującą, że spadkobiercy podatnika przejmują także odpowiedzialność za obowiązek podatkowy spadkodawcy. W konsekwen- cji przedstawię stanowisko, zgodnie z  którym spadkobiercy podatnika, płatnika lub inkasenta będą następcami prawnymi pod tytułem ogólnym spadkodawcy, którzy wstępują w sytuację prawną tego poprzednika praw- nego, którą przejęli, w  zależności od statusu prawnopodatkowego tego spadkodawcy. Takie stanowisko pozwoli spadkobiercom podatnika korzy- stać na zasadzie kontynuacji z  ulg podatkowych spadkodawcy, np. ulgi mieszkaniowej. Model następstwa prawnego spadkobierców i  zapisobierców zwykłych w  prawie podatkowym prezentowany w  niniejszej pracy obejmie także wzajemny stosunek art. 97 § 1 i art. 103 § 1 i 2 ord.pod., w szczególności prócz kwestii podniesionych wyżej także i to, czy przyznanie spadkobier- com ich własnych praw do wniesienia odwołania, zażalenia i  skargi do sądu administracyjnego jest w całości rozwiązaniem trafnym. Odpowiedzi wymaga bowiem to, czy i na jakich zasadach podlegają rozpoznaniu także te środki prawne, które zostały wniesione przez spadkodawcę. 16 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie Istotnym zagadnieniem następstwa prawnego spadkobierców podatnika, płatnika lub inkasenta oraz zapisobiercy zwykłego jest, moim zdaniem, po pierwsze – miejsce postępowań podatkowych dotyczących następstwa prawnego spadkobierców i zapisobierców zwykłych w stosunku do ogólne- go postępowania podatkowego, a po drugie – kwestia trybów, w których organy podatkowe orzekać mogą o tym następstwie. Oceny wymagają tu- taj prawidłowość i zaprezentowany np. w przepisach art. 100 § 1, art. 102 § 2 i art. 104 § 3 ord.pod. sposób orzekania w przypadkach w nich opisa- nych o następstwie prawnym spadkobierców, w tym spójność między ad- resatem decyzji a jej rozstrzygnięciem. W  zakresie następstwa prawnego zauważyć należy, że ostatnie zmiany w Kodeksie cywilnym obejmujące rozszerzenie uprawnień wykonawcy te- stamentu nie znalazły odzwierciedlenia w zmianach w ustawie – Ordyna- cja podatkowa. Prowadzić to może do niespójności, a  także rozbieżności między wykonawcą testamentu a spadkobiercami kontynuującymi działal- ność gospodarczą spadkodawcy. Przedstawiam w związku z tym propozy- cje zmian w  przepisach podatkowych, które doprowadzić powinny do likwidacji tych rozbieżności. Nie jest bowiem uzasadnione, by wykonawca testamentu nie mógł reprezentować spadku i spadkobierców także w spra- wach podatkowych. Moim zdaniem w ustawie – Ordynacja podatkowa niezbędne są też zmiany uprawniające do powoływania się spadkobierców na ograniczenie ich od- powiedzialności podatkowej już w toku postępowania podatkowego, a nie dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego. Wymaga to przedstawie- nia rozwiązań prawnych zapewniających spadkobiercom to uprawnienie. W badaniu zagadnienia następstwa prawnego spadkobierców i zapisobier- ców zwykłych w  prawie podatkowym wykorzystane zostały metody ba- dawcze dogmatyczno-prawna, a częściowo też porównawcza, zaś w zakre- sie oceny majątkowych i niemajątkowych praw i obowiązków – indukcyjna i intuicyjna. W metodzie indukcyjnej uwzględniłem sposób potraktowania danego prawa, uprawnienia czy obowiązku tak, jak określił go ustawo- dawca, a w metodzie intuicyjnej korzyści, które osiągnie uprawniony. Rozdział I Istota następstwa prawnego 1. Przedstawienie problemu Dla zrozumienia istoty następstwa prawnego spadkobierców i zapisobier- ców zwykłych w  prawie podatkowym niezbędne jest przedstawienie, choćby w ogólnym zarysie, problematyki istoty następstwa prawnego pod tytułem ogólnym i szczególnym w prawie prywatnym. Ma to o tyle istotne znaczenie, że pierwowzorem następstwa prawnego spadkobierców i zapi- sobierców w prawie podatkowym były rozwiązania cywilnoprawne1. Waż- ne jest więc to, jak prawo cywilne traktuje spadkobierców i zapisobierców zwykłych z punktu widzenia instytucji następstwa prawnego pod tytułem ogólnym i szczególnym. Z  kolei zagadnienia związane z  konstytucyjną ochroną prawa własności i  prawa dziedziczenia będą miały wpływ na ocenę zakresu następstwa prawnego spadkobierców i  zapisobierców zwykłych w  prawie podatko- wym. W szczególności chodzi o to, czy z punktu widzenia ochrony prawa własności i  prawa dziedziczenia możliwe jest ograniczenie praw spadko- bierców i zapisobierców zwykłych przejmujących zobowiązania podatko- we spadkodawcy jako podatnika, płatnika, inkasenta i zapisobiorcy zwy- kłego. Również ważne będzie, jak traktuje nabywcę spadku prawo cywilne, a jak czyni to prawo podatkowe. Istotnym problemem związanym z  ustaleniem następstwa prawnego w prawie podatkowym jest możliwość ustalania przez organy podatkowe spadkobierców, wysokości ich udziałów w spadku, sposobu przyjęcia spad- 1 A. Mariański, Prawa i obowiązki następców prawnych w prawie podatkowym, Warsza- wa 2001, s. 166. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Następstwo prawne spadkobierców i zapisobierców zwykłych w prawie podatkowym. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: