Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00318 007873 15715133 na godz. na dobę w sumie
Nauczyciel wczesnej edukacji wobec zmian społeczno-kulturowych - ebook/pdf
Nauczyciel wczesnej edukacji wobec zmian społeczno-kulturowych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 182
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8169-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).
Przekazywana do rąk Czytelnika książka to kolejny tom podejmujący tematykę nauczyciela wczesnej edukacji (seria „Wczesna Edukacja”) pod redakcją pracowników Katedry Pedagogiki Wieku Dziecięcego Uniwersytetu Łódzkiego. W każdej kolejnej publikacji z tej serii autorzy zajmują się nowym ważnym problemem dotyczącym podmiotu badań - nauczyciela wczesnej edukacji. W prezentowanym tomie koncentrują się na postawach nauczycieli wobec zmian społecznych i kulturowych, a także na oczekiwaniach społecznych wobec nauczycieli. W zamierzeniu odbiorcą książki jest współczesny kreatywny nauczyciel, którego modelową sylwetkę można odczytać z poszczególnych tekstów: nauczyciel taki jest kreatorem dialogu międzykulturowego, potrafi również kreować własny wizerunek, kształtuje warunki do wolności, wyzwala twórczość uczniów, personalizuje edukację, dostosowuje ją do konkretnej rzeczywistości, traktuje nauczanie jako formę sztuki, która wymaga od niego mądrości.
W tej samej serii ukażą się: Nauczyciel wczesnej edukacji. Rozwijanie kompetencji zawodowych (red. Wiesława Leżańska, Dorota Radzikowska) oraz Nauczyciel wczesnej edukacji kreatorem środowiska edukacyjnego dziecka (red. Elżbieta Płóciennik, Dorota Radzikowska).
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wiesława Leżańska, Aleksandra Feliniak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Pedagogiki Przedszkolnej i Wczesnoszkolnej, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Urszula Chęcińska REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusława Kwiatkowska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/bedya © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07168.15.0.K Ark. wyd. 9,0; ark. druk. 11,375 ISBN 978-83-8088-168-6 e-ISBN 978-83-8088-169-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl SPIS TREŚCI Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – Introduction . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Grażyna Poraj Podmiotowe determinanty funkcjonowania w zawodzie nauczyciela . . . . . . . – Personal Determinants of Functioning in the Teaching Profession . . . . . . Anna Tyl Status zawodowy nauczyciela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – Professional status of a teacher . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monika Wiśniewska-Kin Nauczyciel wczesnej edukacji między rutyną a gotowością do zmian . . . . . . – Teacher early childhood education between the routine and the readi- ness to change . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Elżbieta Płóciennik Współczesne wyzwanie dla nauczycieli – rozwijanie mądrości na poziomie wczesnej edukacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – Today’s challenge for teachers to develop wisdom on the level of early childhood education . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Beata Cieśleńska Nauczyciel współcześnie kreatywny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – A modern creative teacher . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ewa Żmijewska Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej kreatorem dialogu międzykulturo- wego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – Teacher early childhood education wizard intercultural dialogue . . . . . . . 9 9 17 28 29 37 39 51 53 61 63 69 71 80 6 SPIS TREŚCI Aleksandra Feliniak Społeczne oczekiwania wobec nauczyciela przedszkola – komunikat z badań – Social expectations towards a kindergarten’s teacher – statement of rese- arch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Katarzyna Nadachewicz Oczekiwania rodziców oraz uczniów klas III szkoły podstawowej w sto- sunku do nauczyciela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – Expectations of parents and students in grades III school in relation to the teacher . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kamil Wnuk „Wiedźma Ple-Ple” jako nauczyciel. Masz zamiar straszyć w edukacji arty- stycznej? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – „Witch Ple-Ple” as a teacher. You’re going to scare you in art education? . . . Irena Szewczyk-Kowalewska, Michał Kowalewski Edukacja teatralna w pracy nauczyciela – potrzeba i sens . . . . . . . . . . . . . . . . – The reflection on theater education – the need and the meaning . . . . . . . . Marta Kwella Nauczyciel w pedagogice planu daltońskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – Teacher in Dalton plan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Agnieszka Głowala Udział nauczyciela wczesnoszkolnego w tworzeniu uczniom warunków do wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – Participation of a primary teacher in creation of conditions to freedom for students . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Małgorzata Sławińska Dobry nauczyciel w rozumieniu studentów pedagogiki. Rekonstrukcja fe- nomenograficzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – A good teacher in the understanding of students of pedagogy. A pheno- menographic reconstruction . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Alicja Mironiuk-Netreba Oblicza doskonalenia zawodowego nauczycieli edukacji przedszkolnej . . . . – Types of further qualification of the kindergarten teachers. . . . . . . . . . . . . 81 89 91 98 99 107 109 118 119 127 129 139 141 150 151 159 SPIS TREŚCI Olga Zamecka-Zalas Nauczyciel wczesnej edukacji w warunkach zmian społecznych i edukacyj- nych. Start zawodowy – kreowanie własnego wizerunku przez nauczyciela – Teacher early childhood education in the conditions of social change and educational. Start a professional-creating your own image by the teacher Michalina Kasprzak Wychowawca świetlicowy, pedagog cienia? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – Tutor in Common Room – pedagogue in the shadow? . . . . . . . . . . . . . . . . . Noty o autorach. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 161 169 171 180 181 Wprowadzenie Procesy demokratyzacji, socjalizacji i globalizacji, a także nowe zagrożenia ekolo- giczne i egzystencjalne ludzi wywołują w sposób oczywisty nowe wyzwania dla sze- roko rozumianej edukacji. Zmiany ustrojowe i systemowe wyznaczają nowy system wartości społecznych, kulturowych i prawnych. Dokonujące się na naszych oczach i przy naszym udziale przemiany społeczne, gospodarcze, polityczne i kulturowe stanowią poważne wyzwanie dla edukacji, a zatem dla nauczycieli. Idąc dalej, rela- cje między jakością edukacji a jakością nauczycieli stanowią warunek podstawowy wszelkich zmian. Wszyscy wiemy, że naprawianie rzeczywistości społecznej to pro- ces trwały, a także to, że każda zmiana rodzi nowe trudne problemy. Słusznym zatem jest stanowisko, że nadzieja leży w nauczycielach z otwarty- mi umysłami, otwartych na innowacje, wyposażonych w umiejętności dokony- wania zmian, w nauczycielach, którzy są zdolni tworzyć kulturę, nie tylko peda- gogiczną. Kształtowanie umysłów i postaw otwartych na świat i społeczeństwo jest podstawowym zadaniem dla wychowania perspektywicznego, skierowane- go ku przyszłości. Człowiek otwarty cechuje się zdolnością szybkiej, twórczej adaptacji do coraz bardziej różnorodnych sytuacji, nowych sytuacji w zmienia- jącym się świecie. Człowiek otwarty cechuje się też umiejętnością korzystania ze swej wiedzy w sposób twórczy, oryginalny. W pracy z małym uczniem chcemy zatem nauczyciela otwartego, autentycz- nego, spontanicznego i twórczego, chcemy także, aby był on sprawny i rozumny w działaniu. Oczekując zatem od nauczyciela wczesnej edukacji otwartości, sprawnego i ro- zumnego działania, należy rozważyć jego status społeczny i jego możliwości rozwo- ju zawodowego. Coraz bardziej rozszerzany zakres wymagań wobec nauczycieli nie jest zsynchronizowany z ich sytuacją ekonomiczną oraz możliwościami kształcenia czy dokształcania. Współczesna edukacja wyznacza nauczycielowi nową rolę, autonomicznego współrealizatora procesu kształcenia. Przyznając nauczycielowi status podmiotowy, 10 uznajemy jego autonomię i sprawstwo, a zatem i odpowiedzialność za przebieg procesów wychowawczych, których jest zarówno uczestnikiem, jak i autorem. Przyjmujemy zatem, że każdy nauczyciel jest w pewien sposób wolny i autono- miczny w swoim działaniu dzięki wolności poznania i wolności wyboru stylu bycia nauczycielem. Nadal jednak pozostaje swoistym narzędziem, uzależnio- nym od nacisków społecznego otoczenia oraz od wzorów i norm konsumpcyjnej kultury. Do tych właśnie zagadnień nawiązują publikacje prezentowane w niniejszym to- mie zatytułowanym Nauczyciel wczesnej edukacji wobec wyzwań społeczno-kulturo- wych. Praca składa się z 16 autonomicznych tekstów dotyczących postaw nauczyciela wczesnej edukacji wobec zmian społecznych i kulturowych, a także oczekiwań spo- łecznych wobec tegoż nauczyciela w różnych obszarach jego działań. Teksty te two- rzą swoistą monografię, pełną nowych pytań i refleksji Autorów, zmuszają Czytelni- ka do krytycznego i twórczego myślenia. Podstawę dla tych rozważań stanowi tekst Grażyny Poraj zatytułowany Pod- miotowe determinanty funkcjonowania w zawodzie nauczyciela. Celem badań Au- torki było poszukiwanie związku pomiędzy cechami osobowości nauczycieli a ich adaptacją zawodową. Bogata literatura z zakresu psychologii pracy oraz badania przeprowadzone na kilkuset osobowej grupie nauczycieli pozwoliły na wyodręb- nienie trzech grup nauczycieli (Pasjonatów, Rzemieślników i Frustratów) o zróżni- cowanym profilu osobowości i zadowolenia z pracy oraz różnych zjawiskach wy- palenia się w pracy z uczniami. Nie ulega wątpliwości, że zawód nauczyciela jest bardzo trudny, również z  powodu nadmiernych wobec niego oczekiwań. Wciąż oczekuje się, że nauczyciel będzie wzorem osobowym, ale nadal w procesie kształ- cenia nauczycieli nie przywiązuje się wagi do kształtowania kompetencji prak- tyczno-moralnych. W zaprezentowanych badaniach Autorka udowodniła, że „nie wszyscy nauczyciele dysponują odpowiednimi zasobami do satysfakcjonującej pra- cy z uczniami”. Wielu z nich napotyka na niepowodzenia w pracy wychowawczej, dydaktycznej czy opiekuńczej. Autorka wnioskuje zatem, aby czynnych nauczycieli nieustannie prowokować do ciągłego rozwoju osobistego i zawodowego, rozbudzać w nich potrzebę poszukiwania wiedzy o sobie. Anna Tyl w  artykule zatytułowanym Status zawodowy nauczyciela rozważa samo pojęcie ‘statusu zawodowego’. Dla wyznaczonego celu badań przyjmuje, że jest to „pozycja zawodowa osoby, wynikająca z jej zatrudnienia na określonym stano- wisku”. Z tego powodu odnosi się w tekście do hierarchii zawodów według kryte- rium prestiżu i wskazuje miejsce nauczyciela w tego typu rankingach. Zważywszy, że status zawodowy to także zespół praw i obowiązków, Autorka omawia pragmaty- kę zawodową polskiego nauczyciela i wynikające z niej kategorie statusu zatrudnia- nia nauczycieli w aspekcie stopni awansu zawodowego. WPROWADZENIE 11 Nauczyciel, spostrzegając siebie jako osobę, która przyjmuje do wykonania takie czy inne zadania, ogranicza swą rolę do obowiązków wykonawcy. Zakłada zatem, że miarą wartości jego pracy jest efektywność, z jaką powierzone zadania wykonuje. Im sprawniej robi to, czego od niego oczekują, tym, w jego mniemaniu, jest lepszym nauczycielem. Nabiera także przekonania o swojej pełnej adaptacji w zawodzie. Na problem „samoświadomości profesjonalnej nauczycieli w obliczu niejedno- znaczności i dyskursywności założeń tkwiących u podłoża uprawianej metodyki” zwraca uwagę Monika Wiśniewska-Kin w  artykule zatytułowanym Nauczyciel wczesnej edukacji między rutyną a gotowością do zmian. Autorka podejmuje wciąż aktualne rozważania na temat zachowawczości nauczycieli w  zakresie własnych działań. Zwraca uwagę na trudny problem podejmowanych przez nauczycieli dzia- łań innowacyjnych, które nie wynikają z ich własnej potrzeby zmian, lecz są raczej „samouspokajającą grą pozorów i złudzeń, które w istocie tylko utrwalają stagnację i usprawiedliwiają bezwład”. Dlatego Autorka próbuje zachęcać nauczycieli do twór- czego i odważnego przełamywania własnych obaw oraz rezygnacji z „bezpiecznego” powielania schematów dydaktycznych. O szczególnych wyzwaniach dla nauczycieli wczesnej edukacji czytamy w arty- kule Elżbiety Płóciennik zatytułowanym Współczesne wyzwanie dla nauczycieli – rozwijanie mądrości na poziomie wczesnej edukacji. Odwołując się do wielu pedago- gów i psychologów, polskich i zagranicznych, ale przede wszystkim amerykańskiego psychologa Roberta Sternberga, Autorka wyjaśnia, czym jest ‘edukacja dla mądro- ści’ i jakie tkwią w niej wartości dla ucznia, nauczyciela i całego systemu edukacyj- nego. W polskiej tradycji pedagogicznej w zasadzie nie funkcjonują pojęcia ‘eduka- cji dla mądrości’ czy ‘wychowania dla mądrości’. Jeżeli jednak chcemy, żeby szkoła XXI w. była szkołą dialogu i samodzielnego uczenia się uczniów, pozwólmy nauczy- cielom na holistyczne podejście do edukacji i rozwijanie mądrości w polskiej szkole. Ponieważ mądrość jest cechą wieloskładnikową, jej rozwijanie wymaga interdyscy- plinarnych i harmonijnie dobranych przez nauczycieli zadań, wspierających rozwój ucznia we wszystkich sferach jego aktywności. Takie działania nauczyciela mogą nie tylko lepiej przygotować uczniów do przyszłych zadań i życia, ale także mogą zmie- nić dominujący dzisiaj model edukacji, który bazuje na rozwijaniu pamięci i spraw- ności analitycznych. Dlatego należy przyjąć z uznaniem, że coraz więcej pedagogów podejmuje pro- blem kreatywności nauczycieli. Kreatywności rozumianej jako naturalna potrzeba człowieka, związana z dążeniem do samorealizacji. Kreatywności, czyli jak mówi Wiesława Limont, twórczości codziennej, która towarzyszy człowiekowi wszędzie tam, gdzie dokonuje on własnych odkryć, konstrukcji myślowych, zmian. Beata Cieśleńska w tekście zatytułowanym Nauczyciel współcześnie kreatywny rozważa kreatywność codzienną nauczyciela wczesnoszkolnego. Rozważa kreatyw- ność nauczyciela w procesie edukacyjnym, ale także w zakresie budowania własnego WPROWADZENIE 12 warsztatu pracy. Pytania dotyczące tych procesów skłoniły Autorkę do przeprowa- dzenia badań ankietowych wśród nauczycieli szkół podstawowych. Wyniki prze- prowadzonych badań są wielce obiecujące. „W polskiej szkole, stwierdza Autorka, osobą, która nadaje kierunek zmianom i innowacjom jest nauczyciel. Jego dążenie do oryginalności oraz swobody w działaniu przekłada się na kreatywną aktywność”. A zatem konkluduje Autorka „Nauczyciel kreatywny to człowiek twórczy, podejmu- jący intelektualne ryzyko, wychodzący poza utarte schematy”, który spełnia oczeki- wania szkoły i ucznia. W artykule Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej kreatorem dialogu międzykul- turowego Ewa Żmijewska podejmuje problem powinności nauczyciela wczesnosz- kolnego funkcjonującego w społeczeństwie wielokulturowym oraz działania tegoż nauczyciela na rzecz międzykulturowości. Jednym z wielu wymogów funkcjono- wania społeczeństwa wielokulturowego jest edukacja wielokulturowa, która obej- muje swym wpływem kulturową różnorodność społeczeństwa. Obejmuje ona nie tylko dzieci, ale także ich nauczycieli i ich rodziców. Autorka prezentuje interesują- cy projekt realizowany w II klasie szkoły podstawowej, którego celem było zbudo- wanie warunków edukacyjnych opartych na dialogu międzykulturowym. Trudny i aktualny problem ‘innego’ stał się podstawą nabywania przez studentów pedagogi- ki przedszkolnej i wczesnoszkolnej kompetencji międzykulturowych rozumianych jako układ kompetencji poznawczych, społecznych i działaniowych. Społeczne zapotrzebowanie na pracę nauczycieli zawsze wiąże się z określony- mi oczekiwaniami społecznymi wobec nich. Mogą one dotyczyć kwalifikacji, kom- petencji osobowości, a nawet wyglądu zewnętrznego. Oczywiście każde z nich mo- żemy odnieść do różnych grup nauczycieli, a także maksymalnie uszczegółowić, zważywszy na sens takich działań. Społeczne oczekiwania wobec nauczyciela przed- szkola na podstawie własnych badań prezentuje Aleksandra Feliniak. Obszarem zainteresowań badawczych Autorki były oczekiwania rodziców wobec nauczycieli przedszkoli w środowisku wielkomiejskim. Zgodnie z tezą Autorki, oczekiwania ro- dziców dotyczyły głównie kompetencji nauczycieli, w znacznie mniejszym stopniu ich kwalifikacji. Prowadzone badania pokazały w pewnym sensie nowy obszar wy- magań rodziców. Dotyczą one szeroko rozumianej jakości pracy przedszkola. Chęć włączania się w tworzenie programów edukacyjnych oraz w sprawy gospodarczo- -finansowe wyznacza nowe relacje nauczycieli z rodzicami. Dlatego w konkluzji Au- torka pisze, że „przestrzeganie społecznych reguł współpracy zapobiega powstawa- niu konfliktów oraz wzajemnej niechęci”. Podobne problemy odnajdujemy w tekście Katarzyny Nadachewicz zatytuło- wanym Oczekiwania rodziców oraz uczniów klas III szkoły podstawowej w stosunku do nauczyciela. Badania przeprowadzone w szkołach podstawowych województwa podlaskie- go potwierdzają klasyfikację cech nauczyciela (najbardziej pożądanych i najbardziej WPROWADZENIE 13 niepożądanych), jaka pojawiła się prawie sto lat temu. Wciąż, w opinii rodziców i uczniów, najważniejszym jest, żeby nauczyciel był sprawiedliwy, wrażliwy na pro- blemy dziecka, otwarty i tolerancyjny. Najmniejszą wagę osoby badane przywiązują do cech zewnętrznych nauczyciela. Kolejne badania potwierdzają ogromną potrze- bę rozwijania w edukacji nauczycielskiej kompetencji praktyczno-moralnych. To one mają pozycję nadrzędną w zawodzie nauczyciela. To one decydują o rozumieniu konkretnych sytuacji edukacyjnych, czyli o rozumieniu ucznia, rozumieniu siebie oraz relacji, jakie między nimi powstają. Kamil Wnuk w artykule o intrygującym tytule Wiedźma Ple-Ple jako nauczy- ciel. Masz zamiar straszyć w edukacji artystycznej? dzieli się swoimi przemyśle- niami dotyczącymi cech współczesnego nauczyciela, który (nie) nadąża za zmia- nami otaczającej nas rzeczywistości społecznej, politycznej i kulturowej. Zmiany te powoli przynoszą nową jakość szkole i procesom edukacyjnym w każdej dzie- dzinie. Zważywszy zatem, jak bardzo nauczyciel jest uwikłany w całokształt dzi- siejszej rzeczywistości, wymiarem jego profesjonalnych kompetencji jest katego- ria zmiany. W edukacji artystycznej, bo ta dziedzina zajmuje Autora, oznacza ona „otwartość nauczyciela na podmiotowość i twórczy rozwój ucznia, na nowości i innowacje”. O zadaniach nauczyciela w obszarze edukacji estetycznej piszą Irena Szewczyk- -Kowalewska i Michał Kowalewski. Zdaniem Autorów koncepcja zrównoważone- go wychowania przez sztukę, w tym edukację teatralną, powinna być uświadamiana społeczeństwu co najmniej na równi z potrzebą wykonywania badań profilaktycz- nych. Wszelkie zabiegi mające na celu rozwój i doskonalenie człowieka, przyczy- niające się do postępu cywilizacyjnego, mają przełożenie na emocjonalny, moralny, etyczny i intelektualny rozkwit społeczeństwa jako całości. Artykuł zatytułowany Edukacja teatralna w pracy nauczyciela – potrzeba i sens jest próbą syntezy rozważań teoretycznych popartych literaturą przedmiotu oraz wynikami wymiernych doświadczeń edukacyjnych w szkołach i innych ośrodkach kulturalnych. Nowoczesna edukacja powinna kształtować twórcze i kreatywne po- stawy uczniów już na poziomie wczesnej edukacji. Rolą pedagoga jest zatem nie tyl- ko kształtowanie systemu aksjologicznego swoich podopiecznych, ale również dy- namizowanie jego aktywności twórczej. Kim powinien być nauczyciel daltoński? pyta Marta Kwella w artykule Nauczy- ciel w pedagogice planu daltońskiego. Autorka, sięgając do koncepcji Helen Park- hurst, twórczyni planu, prezentuje jego współczesne rozwiązania. Plan daltoński to styl życia, który daje nauczycielowi wolność i samodzielność w realizowanym pro- cesie edukacyjnym. Ale wolność i samodzielność to nie chaos, to odpowiedzialność za siebie i za ucznia, za podejmowane zadania i proces uczenia się. W artykule Au- torka omawia kompetencje nauczyciela daltońskiego w aspekcie czterech podstawo- wych filarów planu: odpowiedzialności, samodzielności, współpracy i refleksji. WPROWADZENIE 14 O  wolności ucznia w  procesie edukacyjnym dyskutuje Agnieszka Głowala. W  artykule zatytułowanym Udział nauczyciela wczesnoszkolnego w  tworzeniu uczniom warunków do wolności Autorka stawia pytania, które jednocześnie wy- znaczają zadania dla nauczyciela: Jak zagospodarować wolność ucznia, by była ona czynnikiem jego integralnego rozwoju? W jaki sposób wychowywać do wolności? Próbując znaleźć te sposoby, Autorka rozwiązania upatruje w metodzie dialogu wy- chowawczego opartego na wspólnym rozwiązywaniu problemów aksjologicznych oraz ocenianiu własnego postępowania przez uczniów. Niemal we wszystkich tekstach pojawiają się pytania o to, kim jest współczesny nauczyciel wczesnej edukacji, jakie posiada kwalifikacje i kompetencje, jakie napo- tyka problemy w pracy zawodowej, czy jest profesjonalistą? Małgorzata Sławińska w artykule Dobry nauczyciel w rozumieniu studentów pedagogiki. Rekonstrukcja fe- nomenograficzna badaniom poddała wypowiedzi studentów pedagogiki na temat ich najlepszych nauczycieli spotkanych na różnych poziomach edukacji. Punktem odniesienia do wypowiedzi studenckich uczyniła wybrane wzory dobrych nauczy- cieli w literaturze pedagogicznej, filozoficznej i psychologicznej oraz współczesne koncepcje nauczycielskiego profesjonalizmu. Studenckie portrety dobrego nauczy- ciela zawierają szerokie spektrum cech przypisywanych nauczycielom na przestrze- ni dziejów. Niezależnie jednak od epoki historycznej, dla studentów najważniejsze były te cechy, które określają nauczyciela jako człowieka. O  predyspozycjach osobowościowych nauczycieli przedszkoli mówi także Alicja Mironiuk-Netreba. W artykule zatytułowanym Oblicza doskonalenia zawo- dowego nauczycieli przedszkoli w interesujący sposób Autorka (czynna nauczycielka przedszkola) zestawia instytucjonalne formy doskonalenia zawodowego (m.in. in- terpersonalna współpraca z mentorem w okresie stażu oraz WDN) z obszarem edu- kacji nieformalnej „związanej z całożyciowym uczeniem się w codzienności oraz krytycznym i twórczym analizowaniem rzeczywistości społecznej”. O  trudnych dniach startu zawodowego oraz kreowaniu własnego wizerunku przez nauczyciela pisze Olga Zamecka-Zalas. Autorka, rzucając myśli o kompeten- cjach nauczyciela, jego osobowości, słusznie reasumuje, że „proces przygotowania nauczycieli do zawodu należy rozpocząć od zmiany rekrutacji i kształcenia pedago- gów”, zaś samo kształcenie powinno opierać się na paradygmacie wielostronnego rozwoju. W  dyskusji o  nauczycielach wczesnej edukacji znalazła się także wypowiedź Michaliny Kasprzak na temat Wychowawca świetlicowy, pedagog cienia? Wychowawca świetlicowy to w pewnym sensie temat zaniedbany. Nawet rozpo- rządzenia prawne w Polsce nie regulują wszystkich kwestii tego zawodu. Dlatego ce- lem badań Autorki, przeprowadzonych w świetlicach środowiskowych Poznania, było ukazanie aktualnego obrazu wychowawcy świetlicowego. Materiał empirycz- ny skłonił Autorkę do sformułowania ciekawych rozwiązań, które mogłyby oba- WPROWADZENIE 15 lić wciąż panujący stereotyp, że świetlica to przechowalnia dla dzieci. Ale osiągnąć to może tylko nauczyciel twórczy, który chce wyjść z cienia. Bowiem z punktu wi- dzenia etyki zawodowej, każdy nauczyciel staje się moralnie odpowiedzialny wo- bec dziecka, wobec rodziców, wobec innych nauczycieli, jak również wzorem osobo- wym, jaki prezentuje sobą. Każdy nauczyciel zatem powinien stawiać sobie pytanie: czy i jak mogę sam w sobie wychowywać dobrego nauczyciela? Odpowiedzi można szukać w różnych płaszczyznach: powołania, samookreślenia zawodowego, identyfikacji z zawodem czy zwykłej ludzkiej odpowiedzialności. Mamy nadzieję, że zgromadzone w tym tomie teksty włączą nas w poszukiwanie odpowiedzi na postawione w nim liczne pytania dotyczące społecznych oczekiwań wobec nauczycieli wczesnej edukacji, a także stosunku tych nauczycieli do współ- czesnych wyzwań społecznych i kulturowych. Bogactwo propozycji, autorskich re- fleksji, szeroki wachlarz poruszanych problemów, a także rozległość kontekstu, w ja- kim zostały ukazane, jest z pewnością wartościowym materiałem do dyskusji na nauczycielskim forum. Może być także inspiracją w wielu obszarach nauczycielskie- go działania. Wiesława Leżańska i Aleksandra Feliniak WPROWADZENIE Grażyna Poraj Uniwersytet Łódzki Podmiotowe determinanty funkcjonowania w zawodzie nauczyciela W licznych badaniach z obszaru psychologii osobowości oraz psychologii pra- cy udowodniono, że istnieje ścisły związek pomiędzy indywidualnymi właści- wościami ludzi a rozwojem ich kariery zawodowej1. Mają one znaczący wpływ na ich zaangażowanie w pracy, podejmowanie decyzji, dokonywanie wyborów, są znakomitymi predykatorami w  podejmowaniu wyzwań czy radzeniu sobie w sytuacjach trudnych. Na przykład, Borman wraz ze współpracownikami do- konali metaanalizy kilkunastu europejskich badań, dotyczących korelacji cech osobowości z zachowaniami w miejscu pracy2. Ujawnili, miedzy innymi, że eks- trawersja, ugodowość i sumienność współwystępuje z zachowaniami prospołecz- nymi oraz gotowością do opiekowania się i udzielania pomocy. Z kolei inni bada- cze udowodnili, że osoby neurotyczne, a więc nadwrażliwe, lękowe, podejrzliwe nie wykazują pożądanej motywacji do pracy i mają duże trudności z budowa- niem relacji społecznych oraz realizacją obowiązków zawodowych3. Indywidual- ne właściwości powinny więc odgrywać kluczową rolę przy selekcji kandydatów na odpowiednie stanowiska, projektowaniu rozwoju własnej kariery zawodo- wej, odpowiednim motywowaniu do działania czy podnoszeniu efektywności w miejscu pracy4. 1 R.R. McCrae, P.T. Costa, Osobowość dorosłego człowieka, Wydawnictwo WAM, Kra- ków 2005. 2 W.C. Borman, L.A. Penner T.D. Allen, S.J. Motowidlo, Personality predictors of citi- zenship performance, „International Journal of Selection and Assesment” 2001, no 9, s. 52–69. 3 T.A. Judge, D. Heller, M.K. Mount, Five-factor model of personality and job satisfaction: A meta-analysis, „Journal of Applied Psychology” 2002, no 87, s. 530–541. 4 J. Rostowski, Rozwojowe i osobowościowe uwarunkowania kariery zawodowej czło- wieka, [w:] Rodzina – rozwój – praca. Wybrane zagadnienia, T. Rostowska, J. Rostowski (red.), Wydawnictwo Wyższa Szkoła Informatyki, Łódź 2002, s. 159–169. 18 Choć nauczyciele są najstarszą i najliczniejszą grupą zawodową, wciąż wskazu- je się na słabe zaplecze naukowe dla tej profesji5. Tymczasem szkoła jest i będzie jed- nym z najważniejszych miejsc stymulowania rozwoju dzieci i młodzieży, a nauczy- ciele najważniejszymi organizatorami tego procesu. Co więcej, oczekuje się od nich, że będą pracować przez osobisty wzór. Waga misji zawodu nauczycielskiego uzasad- nia więc potrzebę pozyskiwania do pracy w szkole najlepszych kandydatów. Rów- nocześnie od lat podnosi się problem szerokiej (i bez wymagań) rekrutacji na studia nauczycielskie oraz negatywnej selekcji do zawodu nauczycielskiego. Taka sytuacja nie pozostaje bez wpływu na kondycję i efekty kształcenia w polskich szkołach. W roku 2004 Instytut Spraw Publicznych, na zlecenie MENIS, opracował ob- szerny raport dotyczący Jakości kształcenia nauczycieli w  Polsce. Zbadano liczną ogólnopolską próbę losową, reprezentowaną przez ekspertów w zakresie kształce- nia nauczycieli, dyrektorów oraz nauczycieli z różnych poziomów systemu eduka- cji. Równolegle przeanalizowano programy kształcenia w losowo wybranych uczel- niach. Raport ujawnił, że kształcimy gigantyczną, w  stosunku do potrzeb, liczbę nauczycieli. Jakość ich kształcenia jest niewystarczająca, a w niektórych uczelniach nawet bardzo niska. Zwrócono uwagę na niedoskonały system rekrutacji w polskich uczelniach kształcących nauczycieli. Jest on dość zróżnicowany, a często wcale go nie ma. W raporcie wskazuje się na potrzebę rozszerzenia selekcji poza egzamin wstępny na okres studiów, by kształceniem nauczycielskim objąć najlepszych studentów i za- pewnić mniejszej grupie bardziej profesjonalne przygotowanie. Potrzebne są zmiany w programach kształcenia z naciskiem na aktualizację wiedzy kierunkowej i psycho- pedagogicznej. W tym zakresie odnotowano bowiem znaczące braki6. Szkoła jest trudnym środowiskiem pracy, stawia nauczycielom zarówno bar- dzo wysokie wymagania, jak również każe im zmagać się z wieloma nieusuwalny- mi obciążeniami. Aby im sprostać, nauczycielom potrzebne są indywidualne zaso- by, a wśród nich przede wszystkim odpowiednie cechy osobowe. Przez lata w debatach dotyczących nauczycieli nieustannie powraca pytanie, czy dla optymalnego rozwoju uczniów ważne jest, jaki nauczyciel jest, czy też to, jak po- stępuje. W pierwszym przypadku chodzi o indywidualne właściwości, zaś w drugim o ważne dla tej profesji kompetencje zawodowe. Zdaniem J. Hollanda skuteczność zawodowa (także nauczycieli) zdeterminowana jest dopasowaniem do środowiska zawodowego7. Autor pokazał, że ludzie bardzo wyraźnie różnią się typem osobowo- 5 P. Grossman, From Crisis to Opportunity in Research on Teacher Education, „Journal of Teacher Education” 2008, no 59 (1), s. 10–23. 6 A. Wiłkomirska, Ocena kształcenia nauczycieli w Polsce, Wydawnictwo Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2005. 7 G. Poraj, Profile psychologiczne nauczycieli a ich funkcjonowanie w roli zawodowej, „Psychologia Wychowawcza” 2014, nr 5, s. 135–136. GRAŻYNA PORAJ
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nauczyciel wczesnej edukacji wobec zmian społeczno-kulturowych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: