Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00804 010986 7459748 na godz. na dobę w sumie
Nauka administracji - ebook/pdf
Nauka administracji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 185
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-1158-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podręcznik Nauka administracji zawiera omówienie istotnych zagadnień zaliczanych do nauki administracji takich jak:

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Podręczniki Prawnicze Seria ta stanowi kanon wiedzy niezbędnej każdemu studentowi kierunków admini- stracji i prawa do zdania egzaminu. Podręcznik „Nauka administracji” zwiera omówienie istotnych zagadnień zalicza- nych do nauki administracji, takich jak:  geneza nauki administracji,  metody badawcze stosowane w ramach nauki administracji oraz  czynniki kształtujące administrację publiczną. Szóste wydanie uwzględnia ostatnie zmiany, jakie nastąpiły w ustawodawstwie do- tyczącym administracji publicznej, m.in. w ustawach: o ogłaszaniu aktów normatyw- nych i niektórych innych aktów prawnych, o administracji rządowej w województwie, o administracji samorządowej, o pracownikach urzędów państwowych oraz Prawo budowlane, Prawo wodne i Prawo ochrony środowiska. Prof. dr hab. Zbigniew Leoński – profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, wybitny znawca przedmiotu i doświadczony dydaktyk. Prof. dr hab. Krystyna Wojtczak – profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, znawca przedmiotu i dydaktyk. Podręczniki Prawnicze Nauka administracji Zbigniew Leoński 6. wydanie i k i n z c ę r d o P e z c i n w a r P . d y w . 6 i j c a r t s i n i m d a a k u a N • i k s ń o e L www.sklep.beck.pl, e-mail: dz.handlowy@beck.pl, http://www.beck.pl, tel.: 22 31 12 222, fax: 22 33 77 601 ISBN 978-83-255-1158-6 Podręczniki Prawnicze poleca Cena 39,00 zł C•H•BECK C. H. Beck 2,4(cid:6)+11 24)91+- V ECEAMAIE_=K==@EEIJH=?E 1 II W sprzeda¿y: Z. Leoæski MATERIALNE PRAWO ADMINISTRACYJNE, wyd. 9 PodrŒczniki Prawnicze Z. Leoæski SAMORZ¥D TERYTORIALNY W RP, wyd. 5 PodrŒczniki Prawnicze T. Maciejewski HISTORIA ADMINISTRACJI, wyd. 2 Skrypty Becka P. Go‡aszewski POST˚POWANIE ADMINISTRACYJNE I S¥DOWOADMINISTRACYJNE Plansze Becka M. Wierzbowski (red.) POST˚POWANIE ADMINISTRACYJNE (cid:150) OG(cid:211)LNE, PODATKOWE, EGZEKUCYJNE I PRZED S¥DAMI ADMINISTRACYJNYMI PodrŒczniki Prawnicze KPA, EgzAdmU, PostAdmU, AKTY WYKONAWCZE, wyd. 4 Edycja S„dowa KODEKS POST˚POWANIA ADMINISTRACYJNEGO, wyd. 22 Teksty Ustaw Becka KODEKS POST˚POWANIA ADMINISTRACYJNEGO, wyd. 16 Twoje Prawo www.sklep.beck.pl 111 =K==@EEIJH=?E V  ECEAM AIE FHBM@HD= =KFH=MO?D 7EMAHIOJAJE)@==E?EAME?=M2=EK $MO@=EA KKFAEAE=JK=EM=A 9;,)91+69 + 0 *-+ 9)45)9)  18 4A@=?= =J=HO= 1M=EK )JK=E=?(cid:26) IIJAC MO@=E= FH=?M== HOIJO= 9J?= 9O@=ME?JM+0*A?  9O@=ME?JM+0*A? K*EBH=JAHI=  !9=HI=M= 5=@E==EA6E2HEJ9=HI=M= ,HKEFH=M=+OBHMA+AJHK,HKKE.JCH=BEE*OC@I? ,HKEFH=M=9IM=,HK=HE=M@E ,HKEFH=M===@O/H=BE?AE-5)*O@CI? 15*  ! ### $ 8 2HA@M= @ IIJAC MO@=E= AIJMEAAFM@M@=JHO?DFHO(cid:23)?EAFHFO?E9O@=ME?JM=+0*A? @JO? ?A FHOCJM=E= AAC MO@=E= F@H(cid:23)?E= =K= =@EEIJH=?E AIEACAIJMFAEK=I=@EA2EAHMIOE?DAIJEAMEA== HOK MO@=ME?OE? =FH=?M=JACFHA@EJK2@HKCEA=K==@EEIJH=?E EAIKIEAFHAMEAKEA@?AE==IJ==IE(cid:23)@E(cid:23)EFHBAIHME AIEAK =K  (OM  =K  = ?  @EIA =?AEA M HA?OMEIJ ?E =@EEIJH=?O AAIJEJHA?EFM@` (cid:23)@ ?K?AE? FHBAIH= AIEACFHOK(cid:23)= IM  FME  =A JA( EMOH(EAEA F@(cid:23)?EA IJ=H= E @E== EAH= ?O?D @JAC OM=IO?A@EAEA(O ?ACK(MO EJACFIEACK?AC C IK(O =@= =IJ(cid:23)FO FAE IJK@AJM H= FH=JO 2HBAIH  AIE FH=?MK ? F@H(cid:23)?E EAHM= IE(cid:23) M=(  @OHAJOM ` ME(cid:23) ?E  FH=?M=E= +AM FE= FO?A EJAH=JKHO EA@IJ(cid:23)FA @= +OJAE= 5MA FH=?M=EA FHA=?= CMEA @= IJK@AJM KEMAHIOJA? E?D MO@E=M FH=M= E =@EEIJH=?E EAHKK =@EEIJH=?= FHO ?O @@= M= A@?A EA  MH@  @= IEA EA IH ?E  E( FH=?M=EA J (A OHMEA(MOHOIJ=AMEO?DI=?DMO(IO?DIJ=? ?O?D=K(OJA =@EEIJH=?E FK E?A H= = IAE=?D @= FH=JOM 1 J= IE(cid:23) IJ= ? JO ?EA F@HA = M=C(cid:23) E =?AEA JAC FH=?M=E= H= I=E= @ AC AAC MO@=E= )KJH K?O IJ=JEA ` FE JA MO@=EA F@H(cid:23)?E= M IEAHFEK   H 2 E E( E=O FHAFEIM FH=MO?D ME =O IE(cid:23)  FJHA  E?D KMC(cid:23)@EAE= M @EA@E=?D @AJAHEK ?O?D @E==E= =@EEIJH=?E FK E?A IJ=H== IE(cid:23) J= C@EA O J FJHA A FIJ= MEAH  HM=(=E E O  2HBAIH=  )JK=E=?=  AKA IJ= FH=MO = @EA  MHA E=   HK 2= EIJF=@   H HOIJO= 9J?= VI VII Spis tre(cid:156)ci Przedmowa do sz(cid:243)stego wydania ........................................................................ V Wykaz wa¿niejszych skr(cid:243)t(cid:243)w .............................................................................. IX Wykaz podstawowej literatury ............................................................................. XI Str. Nb. Rozdzia‡ I. Geneza nauki administracji i kierunki jej ujmowania ............ § 1. Wprowadzenie do rozwa¿aæ ............................................................... § 2. W krŒgu kultury austro-niemieckiej ................................................... ............................................................... § 3. W krŒgu kultury francuskiej § 4. W krŒgu kultury amerykaæskiej ......................................................... § 5. Nauka administracji w Polsce ............................................................. Rozdzia‡ II. Nauka administracji jako odrŒbna dyscyplina wiedzy ........... § 6. Administracja publiczna jako przedmiot badaæ r(cid:243)¿nych dyscyplin wiedzy .................................................................................................. .................................... ........... § 7. Przedmiot zainteresowaæ nauki administracji § 8. Metody badawcze stosowane w ramach nauki administracji Rozdzia‡ III. Czynniki kszta‡tuj„ce administracjŒ publiczn„ ...................... § 9. Ustr(cid:243)j paæstwa a (cid:132)model(cid:148) administracji publicznej .......................... § 10. Og(cid:243)lne pogl„dy na (cid:156)wiat, doktryna ustrojowa, czynniki aksjologicz- ne a administracja publiczna ............................................................ § 11. Rola prawa w administracji publicznej ............................................ § 12. Rola norm moralnych, obyczajowych, technicznych w administracji ........................................................................................... § 13. Racjonalizacja dzia‡aæ i postŒp techniczny w administracji publicznej publicznej Rozdzia‡ IV. Struktury administracji publicznej .......................................... § 14. Budowa struktur administracji publicznej z punktu widzenia racjo- nalizacji dzia‡aæ ................................................................................. § 15. Problematyka (cid:132)sztabowych(cid:148) i (cid:132)liniowych(cid:148) jednostek w strukturach ................................... § 16. Organy sk‡adaj„ce siŒ z czynnika obywatelskiego (spo‡ecznego) i za- wodowego .......................................................................................... § 17. Organy kolegialne i jednoosobowe (monokratyczne) ..................... § 18. Organy o kompetencjach generalnych i specjalnych (problem spe- .............................. cjalizacji w organach administracji publicznej) administracji (wewnŒtrzny podzia‡ struktur) 1 1 2 7 9 11 1 1 2 9 12 16 15 22 15 19 22 28 28 36 38 47 51 22 27 31 38 39 42 45 56 61 58 66 59 67 66 77 69 72 84 87 76 93 VIII Spis tre(cid:156)ci § 19. Zasada prowincjalno(cid:156)ci i resortowo(cid:156)ci § 20. Szczeblowa budowa aparatu administracji publicznej § 21. Problematyka decentralizacji w administracji publicznej ............................................. .................... ............... Str. Nb. 80 98 81 101 89 114 Rozdzia‡ V. Kierownictwo w administracji publicznej 93 119 ................................ 93 119 § 22. Istota kierownictwa ............................................................................ 96 123 § 23. Dob(cid:243)r i rotacja kadr kierowniczych ................................................. § 24. Organizacja pracy kierownika (cid:150) rola sekretariatu ........................... 99 128 § 25. Kierownik a tzw. grupy nieformalne oraz grupy interes(cid:243)w ........... 105 135 Rozdzia‡ VI. Zagadnienia zawodu urzŒdniczego w administracji publicznej 108 139 ..... 108 139 § 26. Status prawny i rzeczywisty urzŒdnika administracji publicznej § 27. Problematyka doboru, awansu i stabilizacji kadr w aparacie admi- nistracji publicznej; problematyka korupcji § 28. Kszta‡cenie i doskonalenie kadr administracji publicznej ..................................... 114 146 .............. 118 153 Rozdzia‡ VII. Formy aktywno(cid:156)ci administracji publicznej ......................... 123 159 § 29. Procesy decyzyjne i wykonawcze .................................................... 124 159 ............................................ 129 169 § 30. Planowanie w administracji publicznej § 31. Koordynacja i wsp(cid:243)‡dzia‡anie w administracji ................................ 132 175 ..................................................... 137 182 § 32. Kontrola administracji publicznej ..................................... 144 195 § 33. Rola informacji w administracji publicznej § 34. Rola dokumentacji w administracji publicznej ................................ 148 200 Rozdzia‡ VIII. Reformy i usprawnienia w administracji publicznej ......... 151 204 § 35. Zagadnienia og(cid:243)lne ............................................................................ 151 204 § 36. Reformy w Polsce ............................................................................. 156 212 Indeks rzeczowy .................................................................................................. 163 IX Wykaz wa¿niejszych skr(cid:243)t(cid:243)w 1. Akty normatywne KPA .................................. Kodeks postŒpowania administracyjnego S‡u¿baCywU ..................... ustawa z 21.11.2008 r. o s‡u¿bie cywilnej (Dz.U. Nr 227, poz. 1505) 2. Pi(cid:156)miennictwo Dz.U. ................................ Dziennik Ustaw MP .................................... Monitor Polski PiP .................................... Paæstwo i Prawo RPEiS ............................... Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rzeczp. ZN WSzZiB ..................... Zeszyty Naukowe Wy¿szej Szko‡y Zarz„dzania i Bankowo(cid:156)ci ............................. Rzeczpospolita 3. Inne art. cyt. ENA .................................. (cid:201)cole nationale (cid:239)administration (francuska uczelnia wy¿sza, ..................................... artyku‡ .................................... cytujŒ, cytowany (-a, -e) kszta‡c„ca elity polityczne kraju) nast. rozdz. s. t. tekst jedn. ust. ze zm. zob. .................................. nastŒpny (-a, -e) ................................ ....................................... ........................................ ......................... rozdzia‡ strona tom tekst jednolity .................................... ustŒp ............................... ze zmianami ................................... zobacz X XI Wykaz podstawowej literatury M. Crozier, Biurokracja. Anatomia zjawiska, Warszawa 1967 W. Dawidowicz, Zagadnienia teorii organizacji i kierowania w administracji paæstwowej, Warszawa 1972 J. Ferrier, O naukowym administrowaniu, Warszawa 1974 W. Gabara, Elementy teorii organizacji i zarz„dzania, Warszawa 1972 B. Gournay, Introduction (cid:224) la Science administrative, Pary¿ 1966 T. G(cid:243)rzyæska, Prawo do informacji i zasada jawno(cid:156)ci administracyjnej. Orzecznictwo S„du Najwy¿szego, Naczelnego S„du Administracyjnego i Trybuna‡u Konstytucyjnego, Kra- k(cid:243)w 1999 H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna. Zagadnienia og(cid:243)lne, Warszawa 1988 M. Je‡owicki, Podstawy organizacji administracji publicznej. Zagadnienia teoretyczne, War- M. Je‡owicki, M. Kie¿un, Z. Leoæski, B. Ostapczuk, Teoria organizacji i kierowania, szawa 1998 Warszawa 1979 W. Kie¿un, Podstawy organizacji i zarz„dzania, Warszawa 1976 Z. Kmieciak, Skuteczno(cid:156)(cid:230) regulacji administracyjnoprawnej, £(cid:243)d(cid:159) 1994 E. Knosala, Decyzja i doradztwo w administracji publicznej. Studium z nauki administra- cji i prawa administracyjnego, Bytom 2003 E. Knosala, A. Matan, L. Zacharko, Zarys nauki administracji, Krak(cid:243)w 1999 H. Koontz, C. O‘Donnell, Zasady zarz„dzania. Analiza funkcji kierowniczych, Warszawa 1969 S. Kowalewski, Nauka o administrowaniu, Warszawa 1975 S. Kowalewski, Prze‡o¿ony (cid:150) podw‡adny w (cid:156)wietle teorii organizacji, Warszawa 1974 S. Kowalewski, Teoria struktury administracji paæstwowej, Warszawa 1973 B. Kudrycka, Dylematy urzŒdnik(cid:243)w administracji publicznej (zagadnienia administracyj- no-prawne), Bia‡ystok 1995 B. Kudrycka, Neutralno(cid:156)(cid:230) polityczna urzŒdnik(cid:243)w, Warszawa 1998 J. Kurnal, Zarys teorii organizacji i zarz„dzania, Warszawa 1970 T. Kuta, Funkcje wsp(cid:243)‡czesnej administracji i sposoby ich realizacji, Wroc‡aw 1992 Z. Leoæski, Nauka administracji, Warszawa(cid:150)Poznaæ 1979 Z. Leoæski, Zarys nauki administracji, Poznaæ 1997 I. Lipowicz, Administracyjnoprawne zagadnienia informatyki, Katowice 1984 F. Longchamps, Za‡o¿enia nauki administracji, Wroc‡aw 1991 J. £ukasiewicz, Prawne uwarunkowania skuteczno(cid:156)ci administracji paæstwowej, Lublin 1990 J. £ukasiewicz, Nauka administracji. WstŒp do teorii administracji, Przemy(cid:156)l 2002 J. £ukasiewicz (red.), Nauka administracji wobec wyzwaæ wsp(cid:243)‡czesnego paæstwa prawa. MiŒdzynarodowa konferencja naukowa, Cisna 2(cid:150)4 czerwca 2002 r., Rzesz(cid:243)w 2002 J. Malec, D. Malec, Historia administracji i my(cid:156)li administracyjnej, Krak(cid:243)w 2000 H. Peters, Lehrbuch der Verwaltung, Berlin(cid:150)Getynga(cid:150)Heidelberg 1949 XII Wykaz podstawowej literatury A. Podg(cid:243)recki, Zarys socjologii prawa, Warszawa 1971 G. P(cid:252)ttner, Verwaltungslehre, Monachium 1989 T. Skoczny, Podstawowe dylematy naukowego poznania administracji paæstwowej, Warszawa 1986 1984 J. S‡u¿ewski, Nauka administracji, Warszawa 1969 J. Staro(cid:156)ciak, Elementy nauki administracji, Warszawa 1964 J. Staro(cid:156)ciak, Zarys nauki administracji, Warszawa 1971 J. Supernat, Instrumenty dzia‡ania administracji publicznej. Studium z nauki administra- cji, Wroc‡aw 2003 J. Supernat, Odes‡ania do zasad prakseologicznych w prawie administracyjnym, Wroc‡aw G. Szpor, Informacja w zagospodarowaniu przestrzennym. Zagadnienia administracyjno- prawne, Katowice 1998 J. Szreniawski, WstŒp do nauki administracji, Lublin 2003 J. Szreniawski, WstŒp do teorii polityki administracyjnej, Rzesz(cid:243)w 1978 J. Szreniawski, Z. Niewiadomski, Zagadnienia teorii organizacji i zarz„dzania, Warszawa 1975 W. Taras, Informowanie obywateli przez administracjŒ, Ossolineum 1992 W. Thieme, Verwaltungslehre, Kolonia(cid:150)Berlin(cid:150)Bonn(cid:150)Monachium 1949 G. Vedel (red.), TraitØ de Science Administrative, Pary¿ 1966 M. Zdyb, Istota decyzji, Lublin 1993 J. Zieleniewski, Zasady organizacji pracy w administracji, Warszawa 1968 1 Rozdzia‡ I. Geneza nauki administracji i kierunki jej ujmowania Literatura: M. Je‡owicki, Podstawy organizacji administracji publicznej. Zagadnienia teoretyczne, Warszawa 1998; E. Knosala, A. Matan, L. Zacharko, Zarys nauki administra- cji, Krak(cid:243)w 1999; Z. Leoæski, Nauka administracji, Warszawa(cid:150)Poznaæ 1979; F. Long- champs, Za‡o¿enia nauki administracji, Wroc‡aw 1991; J. Szreniawski, WstŒp do nauki administracji, Lublin 2003. § 1. Wprowadzenie do rozwa¿aæ 1 Nauka administracji jest dyscyplin„ niemaj„c„ d‡u¿szej tradycji. Z tych przyczyn przedstawienie jej problematyki napotyka szereg trudno(cid:156)ci. Brak jest bowiem jeszcze wyra(cid:159)nie skrystalizowanych pogl„d(cid:243)w na jej przedmiot i me- tody badawcze, a nawet na potrzeby jej wyodrŒbnienia. Wiele zagadnieæ na- le¿„cych do jej przedmiotu nie by‡o dot„d w og(cid:243)le opracowywanych. W pracy przedstawiono tylko zagadnienia wybrane, uwzglŒdniane w pi(cid:156)miennictwie. Wyja(cid:156)nienia wymaga ju¿ problem nazwy interesuj„cej nas dyscypliny oraz istniej„cych w tym zakresie rozbie¿no(cid:156)ci. Poszczeg(cid:243)lni autorzy r(cid:243)¿nie okre(cid:156)- laj„ tre(cid:156)(cid:230), kt(cid:243)ra jest przedmiotem naszych zainteresowaæ. Obok tradycyjnej nazwy (cid:132)nauka administracji(cid:148), pojawiaj„ siŒ okre(cid:156)lenia o podobnym znaczeniu: (cid:132)nauka o administracji(cid:148) czy (cid:132)nauka o administrowaniu(cid:148), kt(cid:243)re odpowiada‡y- by okre(cid:156)leniom u¿ywanym na gruncie francuskim (la science administrative), w‡oskim (scienza del(cid:190)amministrazione) czy niemieckim (Verwaltungslehre). Niezale¿nie od tych nazw (tj. okre(cid:156)leæ (cid:150) nauka administracji, nauka o ad- ministracji czy nauka o administrowaniu) pojawiaj„ siŒ w naszej literaturze okre(cid:156)lenia odmienne. M(cid:243)wi siŒ o (cid:132)teorii organizacji i kierownictwa w ad- ministracji paæstwowej(cid:148), o (cid:132)zasadach organizacji pracy w administracji(cid:148), o (cid:132)teorii organizacji zarz„dzania(cid:148), o (cid:132)organizacji zespo‡(cid:243)w ludzkich(cid:148) itp. Okre(cid:156)- lenia te oznaczaj„ zazwyczaj dyscypliny wiedzy rozpatruj„ce problematykŒ naukowej organizacji i kierownictwa, b„d(cid:159) problematykŒ organizacji pracy w og(cid:243)le, czy te¿ pracy na okre(cid:156)lonych odcinkach aktywno(cid:156)ci ludzkiej, zw‡a- szcza aktywno(cid:156)ci gospodarczej. Nb. 1 2 Rozdzia‡ I. Geneza nauki administracji i kierunki jej ujmowania Powstanie nauki administracji jako odrŒbnej dyscypliny by‡o uwarunko- wane splotem r(cid:243)¿norodnych przyczyn. Wiedza naukowa nie rozwija siŒ bo- wiem w pr(cid:243)¿ni i jest zale¿na od wielu czynnik(cid:243)w. Mo¿na przypuszcza(cid:230), i¿ wiedza, kt(cid:243)r„ okre(cid:156)lamy dzi(cid:156) jako naukŒ administracji, powinna rozwija(cid:230) siŒ ju¿ znacznie wcze(cid:156)niej, gdy¿ wiadomo(cid:156)ci dotycz„ce administrowania paæ- stwem by‡y przecie¿ potrzebne w r(cid:243)¿nych epokach. Okaza‡o siŒ jednak, ¿e opr(cid:243)cz sporadycznych wskazaæ poszczeg(cid:243)lnych filozof(cid:243)w czy polityk(cid:243)w (np. przypowie(cid:156)ci Konfucjusza dotycz„ce sprawowania w‡adzy przez urzŒdni- k(cid:243)w, wskazania Machiavellego w jego dziele (cid:132)Ksi„¿Œ(cid:148) odno(cid:156)nie do techniki rz„dzenia) nie powsta‡a wcze(cid:156)niej wiedza dotycz„ca r(cid:243)¿nych sfer dzia‡alno(cid:156)ci paæstwa, w tym tak¿e dzia‡alno(cid:156)ci administracji publicznej (g‡(cid:243)wnie w libe- ralnym paæstwie kapitalistycznym rozwinŒ‡a siŒ doktryna prawa publicznego i administracyjnego). Istnienie dobrze zorganizowanych zespo‡(cid:243)w administra- cji by‡o w(cid:243)wczas raczej wynikiem umiejŒtno(cid:156)ci czy (cid:132)sztuki(cid:148) organizator(cid:243)w administracji publicznej, b„d(cid:159) te¿ na(cid:156)ladowania wzorc(cid:243)w, kt(cid:243)re siŒ okaza‡y przydatne i praktyczne, nie za(cid:156) rezultatem nauki. Praktyka dostarcza‡a wiele przyk‡ad(cid:243)w dobrze zorganizowanych zespo‡(cid:243)w, kt(cid:243)re sta‡y siŒ podstaw„ za- stosowaæ w administracji publicznej (np. organizacja wojskowa wytworzy‡a instytucje zhierarchizowanej budowy struktury organizacyjnej, przyjŒtej p(cid:243)(cid:159)- niej w administracji paæstwa absolutnego czy instytucjŒ sztab(cid:243)w przejmowa- n„ przez organizacje cywilne). Powstanie i rozw(cid:243)j nauki administracji zawdziŒcza(cid:230) mo¿emy z jednej stro- ny dociekaniom tzw. kameralist(cid:243)w lub policyst(cid:243)w, z drugiej (cid:150) inspiracjom p‡yn„cym z rozwijaj„cej siŒ teorii organizacji. Pierwszy z kierunk(cid:243)w badaæ rozwin„‡ siŒ g‡(cid:243)wnie w Europie Zachodniej na gruncie austro-niemieckim, na drugi za(cid:156) mia‡a wp‡yw przede wszystkim literatura amerykaæska. Dzi(cid:156) naukŒ administracji ujmuje siŒ raczej (cid:132)kompleksowo(cid:148), staraj„c siŒ pogodzi(cid:230) oba nurty badawcze. § 2. W krŒgu kultury austro-niemieckiej 2 Okre(cid:156)laj„c genezŒ nauki administracji w krŒgu kultury zachodnioeuropej- skiej, warto zwr(cid:243)ci(cid:230) uwagŒ na badaczy okre(cid:156)lanych jako kameralist(cid:243)w lub policyst(cid:243)w. Nazwa tego kierunku ‡„czy siŒ z pojŒciami (cid:132)kamera(cid:148) lub (cid:132)policja(cid:148), z kt(cid:243)rych pierwsze oznacza‡o najpierw skarbiec kr(cid:243)lewski, p(cid:243)(cid:159)niej tak¿e na- zwŒ urzŒd(cid:243)w skarbowych. S‡owo (cid:132)policja(cid:148) oznacza‡o w(cid:243)wczas okre(cid:156)lon„ ga- ‡„(cid:159) administracji (dzi(cid:156) tak¿e m(cid:243)wimy o policji sanitarnej, budowlanej itd., maj„c na my(cid:156)li okre(cid:156)lony dzia‡ administracji). Kamerali(cid:156)ci lub policy(cid:156)ci opisywali Nb. 2 § 2. W krŒgu kultury austro-niemieckiej 3 (cid:243)wczesn„ policjŒ lub dawali wskazania panuj„cemu, jak zarz„dza(cid:230) paæstwem, aby skarbiec kr(cid:243)lewski (kamera) by‡ pe‡en. Rozwa¿ania kameralist(cid:243)w doty- czy‡y zarz„dzania przede wszystkim paæstwem absolutnym, a odnosi‡y siŒ do r(cid:243)¿nego czasu, pocz„wszy od XVII, XVIII i nawet XIX w. Rozwa¿ania te ‡„czy‡y w sobie r(cid:243)¿ne dziedziny wiedzy, takie jak ekonomia, polityka, filozo- fia itp., przy tym du¿„ rolŒ odgrywa‡y momenty finansowe, dotycz„ce gospo- darki pieniŒ¿nej paæstwa. Nie jest to jednak usystematyzowana wiedza, opar- ta na metodzie naukowej, ale zlepek r(cid:243)¿nych wiadomo(cid:156)ci z dziedzin, kt(cid:243)re s„ odpowiednikiem wsp(cid:243)‡czesnej administracji publicznej. Przede wszystkim s„ to wskazania, jak nale¿y urz„dzi(cid:230) administracjŒ paæstwa oraz opis poszczeg(cid:243)l- nych rodzaj(cid:243)w (cid:132)policji(cid:148) (ga‡Œzi administracji). Kamerali(cid:156)ci uprawiali przeto w pewnym stopniu politykŒ administracyjn„ w obecnym rozumieniu. Jak stwierdza w swych rozwa¿aniach na interesuj„cy nas temat F. Long- champs: (cid:132)mo¿na wyr(cid:243)¿ni(cid:230) w kameralistyce trzy g‡(cid:243)wne okresy: okres wp‡y- wu merkantylizmu, okres wp‡ywu szko‡y prawa natury i w koæcu pr(cid:243)bŒ powi„zania z doktryn„ konstytucyjn„ XIX wieku(cid:148). W okresie pierwszym ka- merali(cid:156)ci zajmowali siŒ g‡(cid:243)wnie problematyk„ gospodarcz„ (wp‡yw merkan- tylizmu), formu‡uj„c pogl„dy na temat (cid:243)wczesnej policji gospodarczej, daj„c wskaz(cid:243)wki, jak zorganizowa(cid:230) administracjŒ gospodarcz„ i jak„ politykŒ po- winna prowadzi(cid:230) administracja paæstwa w zakresie gospodarczym. W okresie nastŒpnym, kiedy kamerali(cid:156)ci pozostawali pod wp‡ywami doktryn prawa na- tury, tw(cid:243)rczo(cid:156)(cid:230) ich (cid:132)odpowiada‡a na og(cid:243)‡ d„¿no(cid:156)ciom o(cid:156)wieconego absoluty- zmu w krajach niemieckich; mo¿na te¿ w niej (cid:156)ledzi(cid:230) owo charakterystyczne rozszczepienie, w‡a(cid:156)ciwe tym d„¿eniom: z jednej strony ku wzmocnieniu je- dynow‡adztwa przez usuwanie pozosta‡o(cid:156)ci ustroju stanowego, z drugiej ku ograniczeniu tego jedynow‡adztwa postulatami filozofii spo‡ecznej O(cid:156)wie- cenia, kt(cid:243)re odpowiada‡y indywidualistycznym d„¿eniom bogatego miesz- czaæstwa. Jeszcze pod innym wzglŒdem jest ta tw(cid:243)rczo(cid:156)(cid:230) wiernym odbiciem ustrojowego rozwoju: wziŒ‡a sobie za zadanie rejestrowa(cid:230) kolejno wszystkie materie, na kt(cid:243)re rozci„ga‡a siŒ (cid:243)wczesna dzia‡alno(cid:156)(cid:230) policji i uzasadni‡a po- szczeg(cid:243)lne kierunki interwencji paæstwowej(cid:148)1. W okresie trzecim znanym ka- meralist„ by‡ R. Mohl. W pracy (cid:132)Polizeiwissenschaft nach den Grunds(cid:228)tzen des Rechtsstaates(cid:148) ‡„czy on tematykŒ w‡a(cid:156)ciw„ kameralistom z dogmatyczn„ nauk„ prawa ustrojowego, kt(cid:243)ra ju¿ pozostaje pod wp‡ywem francuskiej dok- tryny konstytucyjnej. 3  F. Longchamps, Za‡o¿enia nauki administracji, Wroc‡aw 1991, s. 18. Gdy chodzi o ka- meralist(cid:243)w tego okresu i ich naukŒ (cid:150) zob. te¿ G. P(cid:252)ttner, Verwaltungslehre, Monachium 1982, s. 10 i nast. lub H. Peters, Lehrbuch der Verwaltung, Berlin(cid:150)Gottingen(cid:150)Heidelberg 1949, s. 18 i nast. Nb. 3 4 Rozdzia‡ I. Geneza nauki administracji i kierunki jej ujmowania 4 5 Za tw(cid:243)rcŒ nauki administracji na gruncie austro-niemieckim uwa¿a siŒ jed- nak profesora uniwersytetu w Wiedniu L. von Steina. Jest on autorem pracy (cid:132)Die Verwaltungslehre(cid:148) (nauka administracji), wydanej w 7 czŒ(cid:156)ciach w latach 1865(cid:150)1868. Wed‡ug niego, administracja obejmuje prawie ca‡„ dzia‡alno(cid:156)(cid:230) paæstwa poza ustawodawstwem (zatem i s„downictwo). Nauka administracji ma przedstawia(cid:230) to, co jest wsp(cid:243)lne dla wszystkich dzia‡(cid:243)w administracji oraz poszczeg(cid:243)lne dzia‡y administracji rzeczywistej. L. Stein nie stworzy‡ jednak metody badaæ charakterystycznej dla nauki administracji, a podobnie (cid:150) jak kamerali(cid:156)ci (cid:150) ‡„czy‡ opis rzeczywistej administracji z rozwa¿aniami natury politycznej czy ekonomicznej. Praca L. Steina w zakresie nauki administracji na gruncie austro-niemiec- kim nie wywar‡a wiŒkszego znaczenia. E. Forsthoff 1 t‡umaczy to tym, i¿ dzie‡o L. Steina powsta‡o w okre(cid:156)lonych warunkach, kt(cid:243)re mo¿na uzna(cid:230) za (cid:132)przej- (cid:156)cie(cid:148) od nauki administracji do nauki prawa administracyjnego. By‡ to okres, w kt(cid:243)rym z jednej strony dzia‡a‡a jeszcze koncepcja administracji spe‡niaj„cej misjŒ socjaln„ w stosunku do d„¿„cego do autonomii spo‡eczeæstwa, a z dru- giej strony nie wykszta‡ci‡ siŒ jeszcze obraz administracji jako samodzielnej funkcji paæstwa, administracji zwi„zanej ustaw„. W tych warunkach koncep- cja L. Steina nie mog‡a mie(cid:230) d‡ugotrwa‡ego oddzia‡ywania. Rozwijaj„ce siŒ nastŒpnie paæstwo prawne jako istotn„ widzi zupe‡nie inn„ problematykŒ. Inny z autor(cid:243)w niemieckich (cid:150) H. Peters2 , zast(cid:243)j nauki administracji t‡u- maczy dwiema przyczynami. Po pierwsze, w administracji paæstwa prawnego g‡(cid:243)wny problem sprowadza siŒ do odgraniczenia sfery paæstwa od sfery jed- nostki. St„d rola prawa administracyjnego, kt(cid:243)re reguluje w‡a(cid:156)nie problem odgraniczenia tych sfer. Po wt(cid:243)re, postŒpuj„ca specjalizacja w sferze nauki prowadzi do autonomizacji i zacie(cid:156)nienia siŒ zainteresowaæ nauki o admini- stracji tylko do norm prawnych. Z koæcem XIX i na pocz„tku XX w. nastŒpuje rozw(cid:243)j paæstwa prawnego i ‡„cz„cy siŒ z tym rozw(cid:243)j nauki prawa publicznego. Obejmuje on r(cid:243)wnie¿ naukŒ prawa administracyjnego. Prace z zakresu nauki prawa administracyj- nego niejako usuwaj„ w cieæ problematykŒ badaæ okre(cid:156)lon„ jako nauka admi- nistracji. Nie oznacza to jednak, ¿e badania w tym okresie w og(cid:243)le usta‡y. W szczeg(cid:243)lno(cid:156)ci warto zwr(cid:243)ci(cid:230) uwagŒ na prace M. Webera, ¿yj„cego na prze‡omie XIX i XX w. Chocia¿ jego tw(cid:243)rczo(cid:156)(cid:230) nie by‡a bezpo(cid:156)rednio zwi„- zana z nauk„ administracji, to jego koncepcje maj„ i dzi(cid:156) du¿y wp‡yw na  E. Forsthoff, Anrecht und Aufgabe einer Verwaltungslehre. Rechtsfragen der leiten- den Verwaltung, Stuttgart 1959, s. 47. 2 H. Peters, op. cit., s. 14 i nast. Nb. 4(cid:150)5 § 2. W krŒgu kultury austro-niemieckiej 5 badania w zakresie nauki administracji1. Stworzony przez niego model orga- nizacji, kt(cid:243)ry nazywa‡ biurokratyczn„ organizacj„, stanowi podstawŒ badaæ socjologicznych i poszukiwaæ w zakresie administracji publicznej. Chodzi tu o model administracji paæstwowej w systemie (cid:132)panowania legalnego(cid:148), kt(cid:243)ry mo¿na przeciwstawi(cid:230) administracji paæstwa partymonialnego. Model organi- zacji biurokratycznej (cid:150) w dodatnim tego s‡owa znaczeniu (cid:150) rozpatruje w kon- tek(cid:156)cie panowania i walki o w‡adzŒ partii politycznych. W paæstwie nowo¿yt- nym w wyniku walki o w‡adzŒ mog„ zachodzi(cid:230) zmiany kontroluj„cych aparat biurokratyczny, ten jednak¿e aparat zawsze jest konieczny. Uwa¿a on, ¿e nowo- czesna kultura wymaga istnienia aparatu administracyjnego opartego na rzeczo- wo(cid:156)ci i specjalizacji, dzia‡aj„cego skutecznie. Aparat ten jest trwa‡y i wprowa- dza pewien ‡ad i porz„dek. Szczeg(cid:243)ln„ rolŒ odgrywaj„ urzŒdnicy, dla kt(cid:243)rych praca w nim jest sta‡ym zawodem. Po¿„dane jest, aby aparat dzia‡a‡ (cid:132)bezoso- bowo(cid:148) (automatycznie), dziŒki czemu unika siŒ arbitralno(cid:156)ci i dowolno(cid:156)ci. Wprawdzie dzi(cid:156) nie zawsze wypadnie siŒ nam zgodzi(cid:230) z pogl„dami tego autora (ab- solutyzowanie formalnej strony organizacji administracji, niedocenianie roli struktur nie- formalnych, oparcie wniosk(cid:243)w tylko na obserwacji paæstwa pruskiego), niemniej pogl„dy jego wywar‡y du¿y wp‡yw w zakresie tworzenia siŒ socjologii organizacji na odcinku administracji publicznej. Zainteresowanie nauk„ administracji na gruncie austro-niemieckim sta‡o siŒ nieco ¿ywsze dopiero z pocz„tkiem XX w. Spo(cid:156)r(cid:243)d autor(cid:243)w zajmuj„cych siŒ w tym okresie problematyk„ nauki administracji, w szczeg(cid:243)lno(cid:156)ci nale¿y wymieni(cid:230) dw(cid:243)ch: J. Jastrowa i F. Stier-Somla, kt(cid:243)rzy znacznie posunŒli i uporz„dkowali stan wiedzy o nauce administracji. J. Jastrow w swej pracy na temat polityki socjalnej i nauki administracji2 uzasadnia potrzebŒ wyod- rŒbnienia nauki administracji, jako r(cid:243)¿nej od nauki prawa administracyjnego. Przedmiotem nauki administracji maj„ by(cid:230) dwa problemy: jak siŒ administru- je oraz jak nale¿y administrowa(cid:230). W tym ujŒciu polityka administracyjna jest czŒ(cid:156)ci„ sk‡adow„ nauki administracji. O ile zas‡ug„ J. Jastrowa by‡o okre(cid:156)lenie samodzielno(cid:156)ci nauki admini- stracji, o tyle F. Stier-Somlo3 wprowadzi‡ dalsze rozgraniczenie w zakresie wiedzy administracyjnej, kt(cid:243)re jest dot„d uznawane na gruncie niemieckim. W obrŒbie (cid:132)wiedzy administracyjnej(cid:148) odr(cid:243)¿ni‡ on trzy samodzielne dyscypliny: naukŒ prawa administracyjnego, naukŒ administracji i politykŒ administracyjn„. 6  Por. R. Bendix, Max Weber. Portret uczonego, Warszawa 1975, s. 337 i nast. 2 J. Jastrow, Sozialpolitik und Verwaltungswissenschaft. Aufsatze und Abhandlungen, t. 1, Berlin 1902, s. 102. 3 F. Stier-Somlo, Die Zukunft der Verwaltungswissenschaft, Verwaltungsarchiv 1917, t. XXV. Nb. 6 7 8 6 Rozdzia‡ I. Geneza nauki administracji i kierunki jej ujmowania Nauka administracji jest nauk„ opisow„, kt(cid:243)ra ma siŒ zaj„(cid:230) przedstawieniem urz„dzeæ administracyjnych, dzia‡ania administracji, jej historii i da(cid:230) w tym zakresie naukow„ krytykŒ. Ma ona z jednej strony cele badawcze, z drugiej za(cid:156) (cid:150) praktyczne. Z pocz„tkiem XX w. nauka administracji w literaturze austriackiej i nie- mieckiej nie poczyni‡a jednak wiŒkszego postŒpu. Pojawia‡y siŒ prace przy- czynkarskie b„d(cid:159) wzmianki w podrŒcznikach prawa administracyjnego na temat nauki administracji, jej metod badawczych itp. Dopiero po II wojnie (cid:156)wiatowej, a w szczeg(cid:243)lno(cid:156)ci po 1950 r., nast„pi‡o na gruncie austro-niemiec- kim (tj. w Austrii i w Niemczech Zachodnich) o¿ywienie zainteresowaæ nau- k„ administracji. Obok wzmianek na interesuj„cy nas temat w podrŒcznikach prawa administracyjnego, artyku‡(cid:243)w w prasie prawniczej, pojawi‡y siŒ ju¿ osobne monografie z dziedziny nauki administracji i podrŒczniki wykraczaj„- ce poza tradycyjny zakres. Pewne znaczenie dla wzrostu zainteresowaæ w Niemczech Zachodnich nauk„ administracji mia‡o utworzenie w 1947 r. Wy¿szej Szko‡y Nauk Admi- nistracyjnych (Hochschule f(cid:252)r Verwaltungswissenschaften) w Spirze nad Re- nem. Szko‡a, utworzona przez francuskie w‡adze okupacyjne na wz(cid:243)r ENA, sta‡a siŒ nie tylko g‡(cid:243)wnym o(cid:156)rodkiem prowadz„cym szkolenie kadry na po- trzeby administracji, ale tak¿e o(cid:156)rodkiem inicjuj„cym i prowadz„cym badania naukowe w zakresie nauki administracji. Ten wzrost zainteresowaæ nauk„ ad- ministracji we wsp(cid:243)‡czesnych Niemczech Zachodnich E. Forsthoff t‡umaczy nastŒpuj„co: powstanie nowej dyscypliny nie jest wynikiem tylko konwencji czy rozwoju zainteresowaæ, lecz musz„ tu dzia‡a(cid:230) jakie(cid:156) g‡Œbsze przyczyny1. Zdaniem E. Forsthoffa przyczyn„ powoduj„c„ wzrost zainteresowaæ nauk„ administracji by‡o zast„pienie paæstwa prawnego paæstwem administracyjnym (Verwaltungsstaat). W tej sytuacji prawo, a przynajmniej prawo administra- cyjne tradycyjnie pojmowane, staje siŒ zjawiskiem ubocznym, a nie pierwszo- planowym. Ponadto prawo administracyjne z jego struktur„ pojŒciow„, wy- ros‡„ na gruncie paæstwa prawnego (zabezpieczenie wolno(cid:156)ci osobistej oraz udzielenie uprawnieæ, to g‡(cid:243)wne zadanie tradycyjnego prawa administracyjne- go), nie odpowiada dzisiejszym wymogom. Obecna rzeczywisto(cid:156)(cid:230) administra- cyjna przerasta zreszt„ ramy prawne, gdy¿ wiŒkszo(cid:156)(cid:230) zjawisk z tej dziedziny nie da siŒ wyt‡umaczy(cid:230) za pomoc„ prawno-logicznych struktur. W spos(cid:243)b naturalny wyrasta zatem potrzeba nowej nauki, kt(cid:243)ra by‡aby zdolna bada(cid:230) now„ rzeczywisto(cid:156)(cid:230) administracyjn„. Na terenie by‡ej NRD pewne znaczenie mia‡y prace okre(cid:156)lane jako (cid:132)wiedza o kierownictwie(cid:148) (Leitungwissenschaft).  E. Forsthoff, op. cit., s. 47 i nast. Nb. 7(cid:150)8 9 10 § 3. W krŒgu kultury francuskiej 7 § 3. W krŒgu kultury francuskiej Pomimo o¿ywienia zainteresowaæ nauk„ administracji, wystŒpuj„cego w cza- sach ostatnich, nauka austro-niemiecka nie odznacza siŒ dzi(cid:156) du¿ymi osi„g- niŒciami na tym polu. W przesz‡o(cid:156)ci wywiera‡a ona du¿y wp‡yw na inne kraje europejskie, obecne o(cid:156)rodki badawcze przesunŒ‡y siŒ do innych paæstw, a na pierwsze miejsce w zakresie badaæ naukowych w dziedzinie nauki admini- stracji wysuwa siŒ dzi(cid:156) Francja. O¿ywienie w zakresie badaæ nad administra- cj„ publiczn„ jest jednak dopiero wynikiem lat nastŒpuj„cych po II wojnie (cid:156)wiatowej. Z koæcem XIX i pocz„tkiem XX w. dzia‡a wprawdzie we Francji wielu wybitnych prawnik(cid:243)w prawa publicznego (a w tym i administracyjnego), nie oni jednak dali pocz„tek nauce administracji. Osob„, kt(cid:243)ra zwr(cid:243)ci‡a uwagŒ na sprawy techniczne administracji, by‡ in¿ynier g(cid:243)rnictwa, ¿yj„cy w latach 1841(cid:150)1929 H. Fayol, kt(cid:243)rego tw(cid:243)rczo(cid:156)(cid:230) przypada mniej wiŒcej na okres, kiedy na gruncie amerykaæskim dzia‡a‡ W. Taylor. O ile jednak W. Taylor formu‡o- wa‡ pewne prawa racjonalnej organizacji pracy, przede wszystkim na potrze- by podniesienia wydajno(cid:156)ci pracy w przedsiŒbiorstwie, o tyle prace H. Fayola maj„ o wiele wiŒksze znaczenie dla usprawnienia techniki administrowania. Wprawdzie i on studiowa‡ g‡(cid:243)wnie problemy zarz„dzania przedsiŒbiorstwem, na tej jednak podstawie wprowadza‡ zasady bardziej og(cid:243)lne, odnosz„ce siŒ tak¿e do paæstwa. H. Fayol stworzy‡ naukŒ, kt(cid:243)r„ nazywa‡ nauk„ administra- cji. Nie by‡a to jednak nauka, kt(cid:243)r„ dot„d uprawiali prawnicy administratywi- (cid:156)ci, lecz nauka spo‡eczna, kt(cid:243)ra mia‡a rz„dzi(cid:230) siŒ prawami podobnymi do praw przyrodniczych. Do swej nauki administracji wprowadzi‡ pewne ele- menty wiedzy o cz‡owieku, w szczeg(cid:243)lno(cid:156)ci z zakresu biologii i socjolo- gii. Wyniki badaæ H. Fayol uj„‡ pierwotnie w formŒ odczyt(cid:243)w, kt(cid:243)re p(cid:243)(cid:159)niej og‡osi‡ w pracy (cid:132)Administracja przemys‡owa i og(cid:243)lna(cid:148) ((cid:132)Administration in- dustrielle et gØnØrale(cid:148))1. Od rozwa¿aæ nad (cid:132)administracj„ og(cid:243)ln„ i przemys‡ow„(cid:148) H. Fayol prze- szed‡ do administracji publicznej, publikuj„c w tym zakresie wiele prac. Naj- wa¿niejszy jest jednak jego odczyt wyg‡oszony na II Kongresie Nauk Admi- nistracyjnych w Brukseli w 1923 r. o teorii administracji w zastosowaniu do paæstwa ((cid:132)La doctrine administrative dans (cid:190)Etat(cid:148))2 . Stara‡ siŒ on przenie(cid:156)(cid:230) do- (cid:156)wiadczenia poczynione w przedsiŒbiorstwie na teren aparatu paæstwowego.  W przek‡adzie polskim (cid:150) Administracja przemys‡owa i og(cid:243)lna zosta‡a wydana dwa razy: wyd. 1 (Warszawa 1926), wyd. 2 (Poznaæ 1947). 2 Znajdzie go Czytelnik w polskim wydaniu: Administracja przemys‡owa i og(cid:243)lna oraz nauka administracji w zastosowaniu do paæstwa, Poznaæ 1947, s. 181(cid:150)207. Nb. 9(cid:150)10
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nauka administracji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: