Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00177 005841 19007074 na godz. na dobę w sumie
Nauka i religia. Krótkie Wprowadzenie 16 - ebook/pdf
Nauka i religia. Krótkie Wprowadzenie 16 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 180
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-870-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy >> religia
Porównaj ceny (książka, ebook (-55%), audiobook).

> KRÓTKIE WPROWADZENIE

- książki, które zmieniają sposób myślenia!

Nauka i religia to przystępne wprowadzenie do zagadnienia. Kiedy zaczęły się kontrowersje między tymi dwoma obszarami? Jakich używa się argumentów filozoficznych w dyskusji o cudach? Co wspólnego z religią może mieć fizyka kwantowa, neurobiologia czy etyka ewolucyjna? Jaki jest kontekst społeczny, polityczny i etyczny relacji między nauką a religią? Jak relacja ta wygląda z perspektywy niechrześcijańskiej? Książka obowiązkowa dla każdego, kto ma - lub chce mieć - własne zdanie na temat natury i Boga.

*

Interdyscyplinarna seria KRÓTKIE WPROWADZENIE piórem uznanych ekspertów skupionych wokół Uniwersytetu Oksfordzkiego przybliża aktualną wiedzę na temat współczesnego świata i pomaga go zrozumieć. W atrakcyjny sposób prezentuje najważniejsze zagadnienia XXI w. - od kultury, religii, historii przez nauki przyrodnicze po technikę. To publikacje popularnonaukowe, które w formule przystępnej, dalekiej od akademickiego wykładu, prezentują wybrane kwestie.

Książki idealne zarówno jako wprowadzenie do nowych tematów, jak i uzupełnienie wiedzy o tym, co nas pasjonuje. Najnowsze fakty, analizy ekspertów, błyskotliwe interpretacje.

Opiekę merytoryczną nad polską edycją serii sprawują naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego: prof. Krystyna Kujawińska Courtney, prof. Ewa Gajewska, prof. Aneta Pawłowska, prof. Jerzy Gajdka, prof. Piotr Stalmaszczyk.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: Science and Religion: A Very Short Introduction Rada Naukowa serii Krótkie Wprowadzenie Jerzy Gajdka, Ewa Gajewska, Krystyna Kujawińska Courtney Aneta Pawłowska, Piotr Stalmaszczyk Redaktorzy inicjujący serii Krótkie Wprowadzenie Urszula Dzieciątkowska, Agnieszka Kałowska Tłumaczenie Grzegorz Zinkiewicz Redakcja naukowa Paweł Grabarczyk Opracowanie redakcyjne Paweł M. Sobczak Skład i łamanie Munda – Maciej Torz Projekt typograficzny serii Tomasz Przybył Projekt okładki Katarzyna Turkowska Science and Religion: A Very Short Introduction was originally published in English in 2008. This translation is published by arrangement with Oxford University Press. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego is solely responsible for this translation from the original work and Oxford University Press shall have no liability for any errors, omissions or inaccuracies or ambiguities in such translation or for any losses caused by reliance thereon © Copyright by Thomas Dixon 2008 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 © Copyright for Polish translation by Grzegorz Zinkiewicz, Łódź 2018 Publikacja sfinansowana ze środków Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Paperback ISBN Oxford University Press: 978-0-19-929551-7 Wydanie I. W.07577.16.0.M Ark. wyd. 7,0; ark. druk. 11,25 ISBN 978-83-8088-869-2 e-ISBN 978-83-8088-870-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści 7 Spis ilustracji 9 Nauka i religia okiem Dixona. Wstęp do wydania polskiego 15 Wstęp 17 Podziękowania 1. Czego tak naprawdę dotyczą debaty pomiędzy nauką a religią? 19 37 2. Galileusz i filozofia nauki 3. Czy Bóg działa w przyrodzie? 57 79 4. Darwin i ewolucja 103 5. Kreacjonizm i inteligentny projekt 6. Umysł i moralność 127 151 Literatura Indeks 171 Spis treści 5 Spis ilustracji 1. Rycina Claude’a Mellana przedstawiająca Księżyc Otto van de Vijver, Lunar Maps of the XVIIth Century, Vatican Observatory Publications, vol. 1, no. 2 (Vatican City, 1971) 2. Geocentryczny obraz wszechświata Oxford Science Archive/HIP/TopFoto 3. Maffeo Barberini (papież Urban VIII), wykonanie Giovan- ni Lorenzo Bernini Palazzo Barberini Rome/Alfredo Dagli Orti/The Art Archive 4. Melissographia (1625) Francesca Stellutiego National Library of Scotland 5. Francisco de Zurbarán, Święta Agata Musée Fabre, Montpellier, France/Lauros-Giraudon/The Brid- geman Art Library 6. Lourdes Wellcome Library, London 7. Caravaggio, Niewierny Tomasz Schloss Sanssouci, Potsdam, Brandenburg, Germany/Alinari/The Bridgeman Art Library 8. Charles Darwin Print Collector/HIP/TopFoto 9. Osa pasożytnicza składająca jaja Albert Mans/Foto Natura/FLPA 10. Żółw olbrzymi z Galapagos TopFoto 11. Zięby Darwina World History Archive/TopFoto 12. Szkic drzewa filogenetycznego Darwina Cambridge University Library 13. Thomas Henry Huxley i biskup Samuel Wilberforce World History Archive/TopFoto and the British Library Board 14. Karykatura Charlesa Darwina TopFoto Spis ilustracji 25 43 49 53 59 63 74 81 84 88 89 92 97 100 7 15. Proces Scopesa TopFoto 16. Ilustracja przedstawiająca Flecistę z Hameln Billy Graham Centre Archives and Museum 17. Drzewo ewolucyjne R.G. Elmendorf/Pittsburgh Creation Society 18. Phineas Gage Courtesy of the National Library of Medicine 19. Pamflet Onania Wellcome Library, London 107 109 113 131 144 Nauka i religia okiem Dixona Wstęp do wydania polskiego Nauka i religia, należąca do serii „Krótkich wprowadzenie”, to książka niezmiernie potrzebna, szczególnie na rynku polskim. Jak zauważa jej autor – brytyjski historyk idei, Thomas Dixon – debaty poświęcone relacji obu tych dziedzin ludzkiej aktyw- ności bardzo często przeradzają się w dyskusje o charakterze ide- ologicznym bądź propagandowym. Niezwykle trudno tu o głos rozwagi czy merytoryczną, pozbawioną uprzedzeń dyskusję. Za- mierzeniem Dixona było wypełnienie tej luki. Uważam, że pod tym względem książka ta jest sukcesem – i nie chodzi tu nawet o to, że autor nie opowiada się wyraźnie po żadnej ze stron (a nie opowiada się), ale że w interesujący sposób stawia pod znakiem zapytania wyrazistość samej tytułowej opozycji. Książkę można podzielić na trzy wyraźnie odmienne części. W pierwszej (pokrywającej się z rozdziałem pierwszym) autor przedstawia filozoficzne tło debaty religii z  nauką i  objaśnia, w jaki sposób należy rozumieć podstawowe pojęcia, którymi po- sługują się strony tej debaty. W najobszerniejszej części drugiej (obejmującej rozdziały 2–5) Dixon dokonuje analizy kilku wy- branych przez siebie kluczowych momentów w dziejach współ- istnienia religii i nauki, takich jak proces Galileusza, recepcja odkryć Charlesa Darwina czy też protesty dwudziestowiecznych kreacjonistów amerykańskich. Część trzecia poświęcona jest problematyce etyki, przede wszystkim w świetle nowych odkryć filozofii umysłu i kognitywistyki. Nauka i religia okiem Dixona 9 Wydaje się, że autor nie bez powodu najwięcej stron po- święcił środkowej, historycznej części. Szczególnie interesujące i warte podkreślenia wydają mi się fragmenty poświęcone Char- lesowi Darwinowi oraz dwudziestowiecznej historii Ameryki. Początkowo mogłoby się wydawać, że tak szczegółowa analiza bardzo specyficznego okresu historii USA będzie dla czytelnika europejskiego mało interesująca, nic jednak bardziej mylnego. Jak zauważa autor, dyskurs polityczny i  filozoficzny używany w  debatach amerykańskich kreacjonistów zostaje bardzo czę- sto zaszczepiany na gruncie innych krajów, a więc warto poznać jego dzieje. Doskonałym przypadkiem może być Turcja, która zrezygnowała niedawno z nauczania teorii ewolucji w szkołach – napisana niemal 10 lat wcześniej analiza Dixona okazuje się niezwykle trafna. Podkreślenie walorów części historycznej nie stanowi zawo- alowanej krytyki części filozoficznej – jedynym jej problemem jest pominięcie wielu interesujących wątków (wskazuję je poni- żej). Autor bardzo umiejętnie pokazuje, że ciekawym aspektem sporów między religią a nauką jest to, iż możemy dzięki nim wypracować bardziej wyważone i argumentacyjnie mocniejsze stanowisko w dziedzinie filozofii nauki. Musimy bowiem zacząć zadawać sobie „niewygodne pytania”, takie jak: Kiedy można uznać, że naprawdę coś wiemy?; Jak długo wolno nam utrzymy- wać jakąś hipotezę, choć nie posiada ona żadnego empirycznego potwierdzenia?; Czym różnią się dogmaty od aksjomatów?; Czy istnieje linia demarkacyjna odróżniająca naukę od pozostałych form ludzkiej działalności? Bardzo interesujące są również rozważania poświęcone tzw. Bogowi luk. W uproszczeniu idea ta sprowadza się do strategii, zgodnie z którą spór religii z nauką minimalizowany jest tak, że we wszystkich aspektach życia, gdzie nauka ma coś do po- wiedzenia jej głos uznaje się za wiążący. Innymi słowy – religia oddelegowana zostaje do tych aspektów życia, w których nauka nie ma, jak dotąd, do powiedzenia nic (stąd właśnie „luki”). Do rozważań autora warto dodać, że strategia ta rozwijana jest nierzadko w  dość karkołomny sposób. Luki w  naszej wiedzy 10 Nauka i religia o świecie cały czas się zmniejszają, co może oznaczać, że miejsce, jakie miała zajmować religia przestanie niedługo istnieć. Z tego powodu strategię „luk” wiąże się bardzo często z dodatkowym, znacznie mocniejszym założeniem, mówiącym, iż pewne aspek- ty świata są z zasady niepoznawalne za pomocą metod nauko- wych. Stwierdzenie to pozostaje jednak wysoce problematyczne. Zauważmy, że stanowi ono przedziwne połączenie sceptycyzmu z metodologiczną wszechwiedzą. Z jednej strony stwierdza się bowiem dość ostrożnie, że pewnych rzeczy nie wiemy, z drugiej jednakże – wyraża stuprocentową pewność, iż nikt nigdy nie bę- dzie ich wiedział. Pierwsze z tych stwierdzeń nie jest dyskusyjne, to zwykłe stwierdzenie faktów. Drugie, bardzo problematyczne twierdzenie przyjmuje się jednak zazwyczaj bez żadnej dodatko- wej argumentacji. Spośród tez, które autor stara się w książce przedstawić, najo- ryginalniejszą, ale jednocześnie najbardziej dyskusyjną, stanowi twierdzenie, że spór między religią a nauką jest w rzeczywistości znacznie mniej fundamentalny niż mogłoby się to początkowo wydawać. Aby zrozumieć prawdziwe powody zaciekłości obu stron, musimy, zdaniem Dixona, wziąć pod uwagę polityczny kontekst debat. W wielu momentach historii działo się bowiem tak, że debata pomiędzy Kościołem a przedstawicielami nauki służyła jako parawan dla politycznej gry interesów. Co ważne, autor zauważa, że obie strony są tu często w równym stopniu win- ne. Nie ma co ukrywać – teza ta jest bardzo intrygująca (choć niewykluczone, że głównie dzięki posmakowi teorii spiskowej), ale nie wydaje mi się wystarczająco dobrze uzasadniona. Główny mankament argumentacji Dixona polega według mnie na tym, że nie zwraca on uwagi, iż w zestawieniu obu dyskursów – religijnego i naukowego – pierwszy z nich nadaje się do walki politycznej o wiele lepiej. Dzieje się tak, ponieważ dyskurs ten, zgodnie z jego własną autoidentyfikacją, nie wiąże się z empirycznym potwier- dzeniem tez albo z dowodami typu matematycznego. Dyskurs religijny wymusza na nas „skok wiary”. Jego tez obserwatorzy nie mogą sprawdzić w domu, ani nawet obejrzeć, jak sprawdzane są one w laboratoriach. Dlatego też o wiele łatwiej wykorzystać ten Nauka i religia okiem Dixona 11 dyskurs (jak i każdy inny tego typu) dla celów politycznych, bo nikt nigdy nie przyłapie nas na kłamstwie. Co więcej, nawet tam, gdzie autor stara się przytoczyć argumenty za swoją hipotezą, od- wołuje się do faktów, które wydają się jej przeczyć. Dla przykładu – zwraca uwagę na to, że dawni filozofowie (tacy jak choćby Kar- tezjusz) nie przedstawiali swoich tez jako niezgodnych z wiarą (co sugeruje, że robi się tak dopiero dziś, ponieważ służy to obecnej linii politycznej krytyków religii). Tymczasem zaskakujący brak niezgody pomiędzy dawną nauką i filozofią a religią wyjaśnić można prościej, odwołując się do przyczyn politycznych. Zwraca- nie uwagi na antyreligijne konsekwencje głoszonych tez nie było w czasach Kartezjusza mądrym posunięciem. Niedostateczna argumentacja na rzecz tezy o  politycznym charakterze obecnego sporu między nauką a religią to właści- wie jedyny mankament książki Dixona. Reszta uwag, którymi chciałbym się w tym miejscu podzielić z Czytelnikiem, wynika już bardziej ze specyfiki serii „Krótkie wprowadzenie” niż wad książki. Krótkie wprowadzenia można pisać właściwie tylko na dwa sposoby. Możemy starać się wspomnieć o wszystkich aspek- tach danego problemu filozoficznego (ale za cenę bardzo skróto- wego omówienia każdego z nich) albo wybrać pewne (naszym zdaniem najistotniejsze) aspekty tego zjawiska i opisać je w spo- sób wyczerpujący i wartki. Dixon zdecydował się na to drugie rozwiązanie, przez co pozostawił bez komentarza co najmniej kilka przejawów tytułowego sporu. Sądzę, że warto o sprawach tych choćby wspomnieć, tak by Czytelnik mógł uzupełnić swą wiedzę w wolnej chwili. Największym „nieobecnym” w pracy Dixona stał się Daniel Dennett. Jest coś zaskakującego w tym, że nazwisko naczelnego filozoficznego ateisty i głównego zwolennika tezy o nieusuwal- nej przepaści między religią a nauką nie pada w książce ani razu. Streszczanie argumentów Dennetta w tak króciutkim wstępie przyniosłoby więcej szkody niż pożytku, dlatego też poprzestanę na odesłaniu zainteresowanego Czytelnika do książki Odcza- rowanie: religia jako zjawisko naturalne. Stanowi ona doskonałe uzupełnienie pozycji Dixona. 12 Nauka i religia Drugim nieobecnym motywem pozostaje zjawisko tak zwa- nych „neuronów lustrzanych”. W  ostatnim rozdziale książki autor analizuje wiele argumentów dotyczących altruizmu i prób jego naukowego wyjaśnienia. Pomija jednakże naturalistyczne wyjaśnienie mechanizmu altruizmu poprzez odwołanie się do empatii, opartej właśnie na neuronach lustrzanych. Doskonałe uzupełnienie tego aspektu tekstu Dixona stanowi książka Tho- masa Metzingera Tunel Ego, która ukazała się niedawno nakła- dem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego. Jak zauważa Dixon, jedną z istotnych funkcji religii, którą trudno byłoby nauce zagospodarować, jest ludzkie dążenie do nieśmiertelności i transcendencji. Warto zatem wspomnieć, że obecnie również i ten aspekt przestaje być „luką”, omijaną sze- rokim łukiem przez naukę. W  filozofii umysłu pojawiła się niedawno tzw. idea uploadu (dobrym przykładem są tu prace Susan Schneider). Stanowi ona radykalne zwieńczenie dość do- brze znanej w filozofii umysłu tezy funkcjonalizmu, która głosi, że umysł to po prostu funkcjonalna organizacja mózgu. Jedną z konsekwencji funkcjonalizmu jest tzw. teza o wielorakiej reali- zowalności, wskazująca, że ta sama struktura funkcjonalna może zostać fizycznie zrealizowana w wielu różnych nośnikach. Stąd krok do idei „uploadu” czyli hipotezy, że przyszły stan badań neurologii pozwoli nam skopiować organizację funkcjonalną na- szego mózgu (a zatem naszego umysłu) na jakiś bardziej trwały nośnik (na przykład do mózgu sztucznego). Hipoteza ta pozwala filozofom i neurologom snuć fantazje o nieśmiertelności, zare- zerwowane jak dotąd jedynie dla myślicieli religijnych. Na zakończenie warto również wspomnieć o bogatej litera- turze związanej z tzw. problemem demarkacji (w Polsce pisa- ła o nim choćby Anna Jedynak). Dixon zwraca uwagę na ten problem, ale świadomie postanawia się nim nie zajmować. Ze względu na ograniczenia miejsca i kompozycję książki to decyzja jak najbardziej zasadna. Należy jednakże pamiętać, że problem demarkacji, wzięty sam w sobie, jest niezwykle istotny. Mówiąc w skrócie, problem ten dotyczy kryteriów, jakie mamy przyjąć, aby odróżnić dyskurs naukowy od dyskursów pozanaukowych. Nauka i religia okiem Dixona 13 Jest to więc problem szerszy niż spór religii i nauki (religię traktu- je się tu bowiem jako jeden z wielu dyskursów pozanaukowych). Problematyka ta przestała być na pewien czas modna ze względu na stagnację w debacie – poszukiwania wspomnianego kryte- rium nie przyniosły rezultatów, a argumenty obu stron zaczęły zapętlać się w kółko. Jednakże w obecnym świecie te akademic- kie spory odżyły ze zdwojoną siłą w postaci dyskusji dotyczącej kryteriów pozwalających na odróżnienie faktów i tzw. „faktów alternatywnych”. Zabierając się za lekturę Dixona, warto mieć w pamięci także ten szerszy kontekst oraz jego polityczne kon- sekwencje i przyczyny, na które autor Nauki i religii jest przecież bardzo wyczulony. dr Paweł Grabarczyk Wstęp Książki o nauce i religii można najogólniej przypisać do jed- nej z dwóch kategorii: tych, które chcą nas przekonać o wiary- godności religii lub tych, które mają wręcz przeciwny zamiar. Niniejszy tom z serii „Krótkie wprowadzenie” nie daje się przy- porządkować do żadnej z nich. W zamian oferuje bogaty w in- formacje i zrównoważony opis tego, o co właściwie toczy się gra. Żarliwość polemik wywoływanych przez ten temat świadczy o intensywności, z jaką ludzie utożsamiają się ze swoimi poglą- dami dotyczącymi natury i Boga, niezależnie od osobistego sto- sunku do spraw religijności. Pochodzenie i funkcje tych poglą- dów stanowią przedmiot niniejszej książki. W ostatnich latach kwestia nauki i religii stała się, szczegól- nie w Stanach Zjednoczonych, niemal równoznaczna z deba- tami o ewolucji. Z tego powodu dwa z sześciu rozdziałów tej książki zostały poświęcone problematyce ewolucyjnej. Tocząca się we współczesnej Ameryce dyskusja na temat różnic pomiędzy teorią ewolucji a „inteligentnym projektem” wyjątkowo wyraźnie obrazuje sposób, w jaki konflikty między nauką a religią mogą zostać wykorzystane w kampaniach politycznych – w tym przy- padku odnoszących się do sprawowania kontroli nad edukacją oraz interpretacji pierwszej poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Historyczne wyobrażenia słynnych postaci, zwłaszcza Ga- lileusza i  Charlesa Darwina; filozoficzne założenia odnośnie do cudów, praw natury i wiedzy naukowej oraz dyskusje nad religijnymi i  moralnymi implikacjami współczesnej nauki, od Wstęp 15 mechaniki kwantowej do neurobiologii, stanowią zespół powta- rzających się cech charakteryzujących debatę naukowo-religijną. Kwestie te zostaną poruszone w niniejszej książce. Nie stawiam sobie za cel pojednania zwolenników nauki i re- ligii, jestem od tego daleki. Mam tylko nadzieję, że ta książka pomoże im nie zgadzać się ze sobą w sposób bardziej świadomy. Podziękowania Z tym fascynującym tematem zetknąłem się po raz pierw- szy na studiach licencjackich, podczas wykładów o  teologii i nauce prowadzonych przez Frasera Wattsa na Uniwersytecie w Cambridge oraz dzięki klasycznej książce Johna Hedleya Bro- oke’a Science and Religion: Some Historical Perspectives. Następnie podczas studiów magisterskich w  Uniwersytecie Londyńskim i Uniwersytecie w Cambridge zdobywałem wiedzę, przekazy- waną przez znamienitych historyków i filozofów nauki, takich jak Janet Browne, Hasok Chang, Rob Illife, Peter Lipton, Jim Moore i Jim Secord. Wiele zawdzięczam im wszystkim, podob- nie jak pomocnemu i  inspirującemu środowisku naukowemu, z którym spotkałem się w Cambridge – zarówno w Katedrze Historii i Filozofii Nauki, jak też na Wydziale Teologicznym. Pragnę również okazać wdzięczność współpracownikom z Lan- caster i Londynu, którzy udzielili mi wsparcia w mniej odległych czasach. W  szczególności chciałbym tu wymienić Stephena Pumfreya i Angusa Winchestera z Uniwersytetu w Lancaster oraz Geoffreya Cantora. Pomagali oni w organizowaniu na tam- tejszym uniwersytecie konferencji Science and Religion: Historical and Contemporary Perspectives, która odbyła się w lipcu 2007 r., z okazji odejścia na emeryturę Johna Hedleya Brooke’a. Dużo nauczyłem się od każdego z jej uczestników. W ostatnich latach korzystałem ze wsparcia naukowego udzielonego mi przez ko- leżanki i kolegów z Queen Mary University of London, szcze- gólnie Virginię Davis, Colina Jonesa, Miri Rubin, Yossefa Ra- poporta, Rhodriego Haywarda, Joela Isaaca i Tristrama Hunta. Podziękowania 17 Emilie Savage-Smith i Salman Hameed wspomogli mnie wie- dzą na temat islamu i nauki. W wydawnictwie Oxford Univer- sity Press Marsha Filion, Andrea Keegan i  James Thompson udzielili mi pomocy podczas procesu wydawniczego, okazując cierpliwość, wprawę i entuzjazm. Fiona Orbell niezwykle szyb- ko i efektywnie pozyskała materiały wizualne oraz niezbędne zezwolenia, zaś Alyson Silverwood zadbała, by tekst został zre- dagowany w sposób spełniający najwyższe standardy. Specjalne podziękowania kieruję do przyjaciół, którzy poświęcili swój czas i zadali sobie dużo trudu podczas czytania kolejnych wersji robo- czych tekstu, a także służyli radą co do ulepszeń i poprawek. Są wśród nich Emily Butterworth, Noam Friedlander, James Hum- phreys, Finola Lang, Dan Neidle, Trevor Sather, Léon Turner, oraz, w szczególności, Giles Shilson. Najbardziej zobowiązany jestem rodzinie. Książka dedykowana jest mojej siostrze Emmie, która doradziła mi, bym został naukowcem, a nie prawnikiem. Rozdział 1 Czego tak naprawdę dotyczą debaty pomiędzy nauką a religią? 22 czerwca 1633 r. w Rzymie starszy mężczyzna został przez inkwizycję Kościoła katolickiego uznany winnym wystawienia swojej osoby na „niezwykle silne podejrzenie uprawiania he- rezji, to znaczy podtrzymywania wiary w doktrynę, która jest fałszywa i sprzeczna z naukami Pisma Świętego”. Owa doktry- na mówiła o tym, że „Słońce jest w centrum świata i nie prze- mieszcza się ze wschodu na zachód, że Ziemia porusza się i nie znajduje się w centrum świata i że dozwolonym jest podtrzy- mywanie i obrona tej domniemanej opinii, po tym, jak zosta- ła uznana i zdefiniowana jako sprzeczna z Pismem Świętym”1. Winowajcą okazał się siedemdziesięcioletni filozof z Florencji Galileo Galilei (Galileusz), który został skazany na karę wię- zienia (zamienioną potem na areszt domowy) wraz z zaleceniem odmawiania przez kolejne trzy lata siedmiu psalmów pokutnych raz w tygodniu „za odpuszczenie grzechów i zadośćuczynienie”. Polecono mu m.in. cotygodniową recytację szczególnie stosow- nego na tę okazję wersu z adresowanego bezpośrednio do Boga Psalmu 102: „Ty niegdyś założyłeś ziemię i niebo jest dziełem rąk Twoich” (Ps 102,15)2. Klęcząc przed Świętą Kongregacją Inkwi- zycji Rzymskiej i Powszechnej, Galileusz uznał wyrok skazują- cy, przysiągł bezwzględne posłuszeństwo „jednemu, świętemu, powszechnemu i apostolskiemu Kościołowi katolickiemu” oraz 1 Jeśli nie zaznaczono inaczej, tłumaczenia cytatów własne. Wszystkie przy- 2 Aluzja do okresu niewoli, gdy świątynia leżała w gruzach i była celem piel- pisy pochodzą od tłumacza. grzymek żałobnych. 19 Czego tak naprawdę dotyczą debaty... oświadczył, że przeklina „błędy i herezje”, o które go oskarżono oraz odżegnuje się od nich – to jest od przekonania o centralnym położeniu Słońca w kosmosie i ruchu obiegowym Ziemi. Nie powinno raczej wzbudzać wątpliwości, że upokorzenie przez katolicką inkwizycję najsłynniejszego myśliciela swoich czasów – na podstawie przekonań dotyczących astronomii oraz ich sprzeczności z naukami Biblii – może być interpretowa- ne jako rodzaj dowodu na istnienie nieuchronnego konfliktu pomiędzy nauką a religią. Również współczesne starcie ewo- lucjonistów z kreacjonistami świadczyłoby o wciąż żywym an- tagonizmie, chociaż tym razem przewaga jest raczej po stronie nauki, a nie Kościoła. Wiktoriański agnostyk Thomas Huxley jasno zobrazował tę koncepcję w recenzji pracy Charlesa Dar- wina O powstawaniu gatunków (1859). Wymarli teologowie – pisał Huxley – ścielą się wokół kolebki nauki jak zaduszone węże wokół tej, w której leżał Herkules; a historia pokazuje, że kiedykolwiek starcie nauki z ortodoksją toczy się na równych prawach, ta druga zmuszona jest do wykreślenia się z list, krwawiąca i stłamszona, jeśli nie zupełnie unicestwiona; zraniona, jeśli nie zgładzona. Taki obraz konfliktu wydał się również atrakcyjny niektórym wyznawcom religii, wykorzystującym go do ukazania siebie jako członków osaczonej, lecz prawej społeczności, która uczestniczy w heroicznej bitwie o obronę wiary przed opresyjnymi i nietole- rancyjnymi siłami nauki sprzysiężonej z materializmem. Chociaż koncepcja wojny nauki z religią nie traci na popu- larności i powszechności, ostatnie prace akademickie dotyczące tego tematu poświęcone są przede wszystkim umniejszeniu zna- czenia, jakie nadaje się pojęciu „nieuchronnego konfliktu”. Ist- nieją bowiem, jak zobaczymy, powody historyczne skłaniające, by odrzucić taką prostą narrację o konflikcie. Od procesu Galile- usza w siedemnastowiecznym Rzymie, po toczące się we współ- czesnej Ameryce starcia o najnowszą formę antyewolucjonizmu, znaną jako „inteligentny projekt”, zależność między nauką i re- ligią jest znacznie głębsza niż może się wydawać na pierwszy 20 Nauka i religia
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nauka i religia. Krótkie Wprowadzenie 16
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: