Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00645 009043 11014372 na godz. na dobę w sumie
Nauka jako obiekt kultu. Wprowadzenie do koncepcji scjentoteizmu - ebook/pdf
Nauka jako obiekt kultu. Wprowadzenie do koncepcji scjentoteizmu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 208
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2628-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> rozwój intelektualny
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka podejmuje problematykę wysokiego poziomu zainteresowania oraz szacunku, jakimi we współczesnym świecie cieszą się przekazy o tematyce naukowej. W poszczególnych rozdziałach kwestia ta poddawana jest interdyscyplinarnym analizom, uwzględniającym m.in. kontekst popkulturowy, metodologiczny, społeczny i psychologiczny. Punkt kulminacyjny rozprawy stanowi prezentacja koncepcji silnie scjentystycznego światopoglądu (określonego mianem scjentoteizmu) oraz jego psychologicznych podstaw i korelatów. Książka adresowana jest do psychologów i przedstawicieli innych dyscyplin społecznych, a także wszystkich osób zainteresowanych tematyką wpływu nauki, naukowców i najnowszych odkryć naukowych na funkcjonowanie jednostki i społeczeństwa.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Łukasz Jach – doktor nauk humanistycznych. Psycholog i socjolog, adiunkt w Zakładzie Psy- chologii Zdrowia i Jakości Życia Instytutu Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Kato- wicach. Autor artykułów i rozdziałów mono- graficznych z zakresu psychologii jakości ży- cia, psychologii ekonomicznej i psychologii ewolucyjnej. Swoje zainteresowania badawcze koncentruje wokół aspektów funkcjonowania człowieka we współczesnym świecie, wśród których na plan pierwszy wysuwa się obecnie psychologiczny kontekst sposobów ustosun- kowywania się jednostki do elementów sys- temu naukowego. W 2015 roku odznaczony Srebrną Odznaką za zasługi dla Uniwersytetu Śląskiego. Wybrane publikacje: „Objective and Subjective Effectiveness of Students in the Context of Their Activity Level” (2014, artykuł), „O zdro- wiu w relacji do innych wartości we współ- czesnej kulturze (wraz z Małgorzatą Górnik- -Durose, 2013, rozdział w monografii), „Źródła ludzkiego zadowolenia z życia z punktu widzenia psychologii ewolucyjnej. Wybrane zagadnienia (2013, artykuł) oraz „Nauka a media. Sposoby prezentowania ele- mentów systemu naukowego we współczesnych środkach maso- wego przekazu” (2015, artykuł). W odniesieniu do zewnętrznych celów nauki mogłoby się wydawać, że sądy nie w pełni oddające faktyczny jej status są charakterystyczne wyłącznie dla laików lub osób na co dzień niezajmujących się nauką. Okazuje się jednak, że także w wypo- wiedziach samych naukowców można odnaleźć przykłady spostrzegania nauki jako działalności mającej dla ludzkości znaczenie bliskie zbawczemu, a samych naukowców jako grupy predestynowanej do przejęcia steru rozwoju świata. […] Zdaniem Brockmana, nadszedł już czas, aby tzw. humaniści oddali zajmowaną przez nich samozwańczo pozycję osób uprawnionych do komentowania rzeczy- wistości przedstawicielom nauk ścisłych, którzy w ostatnich dziesięcioleciach udo- wodnili, że potrafią pracować znacznie efektywniej i płodniej. […] W niniejszej książce zostaną poddane analizie przede wszystkim psychologiczne uwarunkowania sposobów ustosunkowywania się człowieka do nauki: procesu jej powstawania, produktów oraz miejsca we współczesnym świecie, m.in. w relacji do pozostałych makrosystemów, w których na co dzień człowiek funkcjonuje. Z uwagi na fakt, że jedną z konsekwencji silnie zarysowującej się obecności nauki w świado- mości współczesnych jednostek jest pojawienie się światopoglądu naukowego […], podstawowym celem stawianym sobie przez autora jest przedstawienie koncepcji scjentoteizmu, rozumianego jako forma światopoglądu, charakteryzująca się tenden- cją do uzasadniania własnych przekonań i zachowań ustaleniami naukowymi oraz funkcjonowaniem w zgodzie ze stwierdzeniami formułowanymi przez naukowców, powiązana z uznawaniem języka naukowego za najdoskonalszy i najbardziej war- tościowy sposób odnoszenia się do świata oraz występujących w nim zjawisk. ze Wstępu Więcej o książce W P R O W A D Z E N I E D O K O N C E P C J I S C J E N T O T E I Z M U NAUKA JAKO OBIEKT KULTU WPROWADZENIE DO KONCEPCJI SCJENTOTEIZMU Łukasz Jach W książce zaprezentowana jest nowa proble- matyka dotycząca sposobów przedstawiania nauki w różnych kanałach kultury popular- nej i recepcja nauki w perspektywie psycho- logicznej. Autor koncentruje swoją analizę na idei scjentoteizmu jako wyłaniającego się świa- topoglądu, swoistego mitu współczesnej kul- tury masowej. z recenzji wydawniczej prof. zw. dr. hab. Czesława Nosala N A U K A J A K O O B I E K T K U L T U Ł u k a s z J a c h CENA 20 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-628-2 KATOWICE 2015 Nauka jako obiekt kultu Wprowadzenie do koncepcji scjentoteizmu NR 3358 Łukasz Jach Nauka jako obiekt kultu Wprowadzenie do koncepcji scjentoteizmu Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Recenzent Czesław Nosal Redaktor serii: Psychologia Eugenia Mandal Spis treści Spis treści Przedmowa Wstęp Rozdział 1 Współczesne sposoby prezentowania nauki w kanałach kultury popularnej Wprowadzenie Nauka w telewizji Ekspert na śniadanie Naukowy zawrót głowy Nauka w reklamie Nauka w prasie i literaturze popularnonaukowej Nauka w Internecie „Kopalnia wiedzy”, czyli krótko i na temat Między memami a wiedzą bezużyteczną Racjonalista.pl — strona WWW i styl życia Podsumowanie Rozdział 2 Jak działa nauka? Wybrane koncepcje metodologiczne Wprowadzenie Pozytywizm Augusta Comte’a Naukowy ekskluzywizm Systemowość Finalizacja rozwoju ludzkości i jej zjednoczenie pod szyldem nauki Świeckie odkupienie 9 11 19 19 21 22 25 27 30 35 36 39 41 44 47 47 50 52 52 53 53 6 Spis treści Neopozytywizm Koła Wiedeńskiego Empiryzm Pozytywizm Fizykalizm Uwolnienie nauki od terminów metafizycznych Sądy syntetyczne w matematyce Nauka a szczęście ludzkości Cztery filary współczesnej refleksji nad funkcjonowaniem nauki — Popper, Kuhn, Lakatos, Feyerabend Karl Raimund Popper Thomas Kuhn Imre Lakatos Paul Feyerabend Nauka oczami naukowców Edward O. Wilson Richard Dawkins Rozdział 3 Uprawianie i recepcja nauki w perspektywie psychologicznej Wprowadzenie Aktywna psychologia nauki Jak możliwa jest nauka Obróbka termiczna pokarmów Wydłużona niedojrzałość mózgu Kultura jako agregat nauki Intuicyjny naukowiec Uprawianie nauki w perspektywie dyscyplin społecznych Dlaczego nauka jest trudna Receptywna psychologia nauki Społeczna psychologia nauki receptywnej Poznawcza psychologia nauki receptywnej Rozdział 4 Scjentoteizm — definicja, charakterystyka i uwarunkowania zjawiska Wprowadzenie Identyfikacja nieporozumień na temat nauki oparta na modelu Pascala Boyera Nieporozumienie 1: Nauka udziela odpowiedzi na pytania meta- fizyczne 54 55 55 56 57 58 59 61 61 67 73 77 81 81 86 91 91 93 93 94 97 99 102 104 111 119 119 125 135 135 138 140 Spis treści Nieporozumienie 2: Wypowiedzi naukowców mówią o obiektyw- nej prawdzie Nieporozumienie 3: Nauka pozwala uwolnić się od lęku i nie- pokoju Nieporozumienia 4 i 5: Nauka daje niepodważalne wyjaśnienia zjawisk występujących w przyrodzie oraz opis działania ludzkiej psychiki Nieporozumienie 6: Nauka daje odpowiedzi na pytania o kwestie ostateczne Nieporozumienie 7: Nauka daje nadzieję na ostateczne zjednocze- nie ludzkości Nieporozumienie 8: Twierdzenia nauki są oparte na niepodważal- nych założeniach Nieporozumienie 9: Nauka stoi na szczycie drabiny dociekań, w związku z czym badanie nauki jest nieracjonalne Scjentoteizm — konceptualizacja pojęcia Czym jest scjentoteizm? Scjentoteizm jako światopogląd Przejawy scjentoteizmu Psychologiczne uwarunkowania scjentoteizmu Typologia umysłu w modelu Junga—Nosala Potrzeba poznawczego domknięcia w koncepcjach Arie Kruglan- skiego i Małgorzaty Kossowskiej Orientacje temporalne w koncepcji Philipa Zimbardo i Johna Boyda Potrzeba poznania w koncepcji Johna Cacioppo i Richarda Petty’ego Przekonania na temat źródeł natury człowieka — koncepcja Marzeny Żmudy -Trzebiatowskiej Zakończenie Bibliografia Indeks osobowy Summary Zusammenfassung 7 141 143 145 147 148 150 152 153 153 155 160 164 164 170 174 176 178 181 185 199 205 207 Przedmowa Rozważania związane z przedstawianą w książce koncep- cją scjentoteizmu towarzyszą mi od dobrych kilku lat. Do tej pory spostrzeżenia te miały jednak postać słabo rozwiniętą i nie w pełni sprecyzowaną. Prace związane z przygotowywaniem publikacji pozwoliły mi nie tylko na wyrażenie myśli dotyczących silnie scjen- tystycznego światopoglądu, lecz przede wszystkim umożliwiły ich doprecyzowanie oraz osadzenie w interdyscyplinarnym kontek- ście, który wcześniej był przeze mnie jedynie przeczuwany. Odda- jąc książkę do rąk Czytelników, pragnę podziękować osobom, które wywarły niewątpliwie pozytywny wpływ na jej ostateczny kształt. Przede wszystkim dziękuję mojej Żonie Marcie, która cierpliwie debatowała ze mną przez wiele godzin nad założeniami, uwarunko- waniami i sposobami przejawiania się scjentoteizmu, ponadto była pierwszą czytelniczką, pierwszą recenzentką i pierwszą redaktorką słów zawartych w książce. Dziękuję dr hab. Małgorzacie Górnik -Durose oraz dr Teresie Sikorze, które wierząc w sens powstania tej książki, nie tylko zachę- ciły mnie do jej napisania, lecz także motywowały do pracy na każ- dym etapie tworzenia. Wyrazy podziękowania pragnę złożyć również Recenzentowi książki, prof. zw. dr. hab. Czesławowi Nosalowi, którego przychylne uwagi i sugestie niewątpliwie przyczyniły się do nadania pełniej- szego kształtu treściom prezentowanym w rozprawie. Pragnę podziękować wreszcie wszystkim Studentom oraz Przy- jaciołom bezinteresownie dyskutującym ze mną na temat treści zawartych w książce oraz pomagającym mi w pracach mających na 10 Przedmowa celu przygotowanie narzędzi do pomiaru charakterystycznych dla scjentoteizmu aspektów światopoglądowych. Artykulacja koncepcji scjentoteizmu moim zdaniem nie byłaby możliwa, gdyby nie intelektualny dług zaciągnięty przeze mnie u ks. prof. Józefa Życińskiego, którego poglądy metodologiczne w znacznym stopniu ukształtowały mój sposób spostrzegania nauki i jej roli w życiu współczesnego człowieka. Mam nadzieję, że roz- ważaniami zawartymi w książce udało mi się ten dług przynajmniej częściowo spłacić. Czeladź, 23 kwietnia 2015 roku Łukasz Jach Wstęp Wstęp „Nauka jest wszędzie” — hasło będące tytułem cyklu popular- nonaukowych prezentacji w jednym z programów pasma tzw. tele- wizji śniadaniowej dobrze oddaje status nauki w dzisiejszym świe- cie. Nie chodzi w tym haśle tylko o to, że współczesne otoczenie jednostki wypełnione jest owocami rozwoju nauki, takimi jak kom- putery, Internet, GPS, leki, szczepionki, kuchnia molekularna, żyw- ność modyfikowana genetycznie czy odzież funkcjonalna. Jak zazna- cza Michael Hanlon (2011), obecnie odkrycia naukowców ciekawią ludzi niekiedy bardziej niż kroniki kryminalne, a sama nauka stała się wręcz czymś, co określić można przymiotnikiem „sexy” — popu- larnym tematem rozmów, poruszającym wyobraźnię, czasami wręcz podniecającym. Chcąc przekonać się, że autor książki 10 pytań, na które nauka nie znalazła (jeszcze) odpowiedzi nie wyolbrzymia znacze- nia nauki w życiu przeciętnego człowieka, warto odwiedzić zareje- strowany na portalu Facebook profil „I fucking love science”, który w momencie pisania tych słów (18.04.2015) posiada blisko 20 milio- nów polubień. Dla porównania, oficjalny profil zespołu The Rol- ling Stones posiada ok. 19,5 miliona polubień, a Madonny — ponad 18 milionów „lajków”. Zgodnie z definicją zaproponowaną przez Kazimierza Ajdukie- wicza (1965), naukę można rozumieć z jednej strony jako „rzemio- sło uczonych”, czyli pewien specyficzny zestaw czynności podejmo- wanych przez badaczy, z drugiej zaś jako system twierdzeń będący rezultatem wspomnianych czynności. Jak podaje Jerzy Brzeziński (2005), cele poznania naukowego dzielą się na wewnętrzne — czy- sto poznawcze, związane z dążeniem do odkrycia prawdy, oraz 12 Wstęp zewnętrzne — wynikające z funkcji, jaką ustalenia naukowe pełnią np. w systemie społecznym. Można przypuszczać, że to właśnie rea- lizacja celów zewnętrznych1, wiążących się z wyjaśnianiem i prze- widywaniem występujących w świecie zjawisk, stanowi podstawę obserwowanego obecnie powszechnego zainteresowania wynikami pracy naukowców oraz przekłada się na wysoki poziom społecz- nego zaufania, jakim są oni obdarzani. Klasyczne rozumienie wewnętrznych celów nauki sprzyja spo- strzeganiu pracy wykonywanej przez badaczy wyłącznie jako misji, polegającej na systematycznym i konsekwentnym dociera- niu do wyrazistej, niekwestionowanej prawdy, samych badaczy zaś jako spójnej w swoich poglądach grupy, podzielającej ten sam zestaw przekonań. W ostatnich dziesięcioleciach podejście takie poddawane było krytyce nie tylko z pozycji postmodernistycznych (np. charakterystycznych dla nurtu feministycznego czy przedsta- wicieli tzw. szkoły edynburskiej), dystansujących się od uznania nauki za szczególnie uświęconą aktywność człowieka, lecz także przez filozofów nauki wyraźnie zainteresowanych jej rozwojem (np. Thomasa Kuhna, Imre Lakatosa). Warto przywołać w tym miej- scu stwierdzenie Józefa Życińskiego (2013), który w przekonaniu o wyłącznie misyjnym, skrajnie pozytywistycznym spostrzeganiu roli nauki upatruje objawy „dziecięcej choroby badaczy”. Wśród innych symptomów tejże choroby filozof wymienia potoczne opinie, wedle których nauka opiera się wyłącznie na faktach, naukowe teo- rie stanowią rezultat uogólnienia wyników uzyskanych obserwacji, a jednoznaczne kryteria racjonalności naukowej pozwalają bez trudu oddzielać naukę np. od pseudonauki. Nieprzypadkowo Gregory J. Feist (2006) na motto do swojej książki pt. The psychology of science and the origins of scientific mind wybrał słowa Richarda Feynmana brzmiące: „Science is like sex. Sometimes something useful comes out, but that is not why we are doing it”. W odniesieniu do zewnętrznych celów nauki mogłoby się wyda- wać, że sądy nie w pełni oddające faktyczny jej status są charaktery- 1 Niekiedy spektakularna, jak w przypadku osiągnięć współczesnej trans- plantologii; zob. np. Gazzaniga, 2011. Wstęp 13 styczne wyłącznie dla laików lub osób na co dzień niezajmujących się nauką. Okazuje się jednak, że także w wypowiedziach samych naukowców można odnaleźć przykłady spostrzegania nauki jako działalności mającej dla ludzkości znaczenie bliskie zbawczemu, a samych naukowców jako grupy predestynowanej do przejęcia steru rozwoju świata. Za ilustrację opisywanej tendencji mogą posłu- żyć poglądy amerykańskiego pisarza i popularyzatora nauki Johna Brockmana (red., 1996; red., 2008). Autor ten proponuje, by badacze reprezentujący nauki empiryczne zajęli we współczesnym świecie miejsce tradycyjnych elit intelektualnych (a zatem filozofów, etyków, kapłanów czy działaczy społecznych) i — nadając bardziej aktualne znaczenie temu, kim i czym jest człowiek — przyczyniali się do two- rzenia nowego, opartego na wynikach badań naukowych społeczeń- stwa. Zdaniem Brockmana, nadszedł już czas, aby tzw. humaniści oddali zajmowaną przez nich samozwańczo pozycję osób uprawnio- nych do komentowania rzeczywistości przedstawicielom nauk ścis- łych, którzy w ostatnich dziesięcioleciach udowodnili, że potrafią pracować znacznie efektywniej i płodniej. Zupełnie inaczej do zja- wiska powszechnego wprowadzania naukowego języka i sposobu rozumienia świata do poszczególnych aspektów życia ludzkiego odnosi się Robin Dunbar, który widzi w takim działaniu ryzyko pojawienia się nowych osi podziałów społecznych. Jak zauważa bry- tyjski prymatolog: niepokojące jest pytanie, czy racjonalność nauki jest dostatecz- nie silna, aby przełamać głęboką psychiczną potrzebę wiary, tak charakterystyczną dla naszego gatunku? Jeśli nie, dalszy rozwój nauki może doprowadzić do powstania dwuklasowego społe- czeństwa, podzielonego na tych, którzy intelektualnie są w sta- nie zrozumieć naukę, i na całą resztę. Jeśli tak jest rzeczywiście, to zmierzamy ku stworzeniu kasty kapłanów, odpowiedzialnej tylko wobec siebie. (Dunbar, 1996, s. 225) Prognozy Dunbara wykazują wysoki poziom zbieżności z diag- nozami stawianymi nowoczesnej kulturze przez Ericha Fromma, według którego: 14 Wstęp współczesne podejście naukowe jest […] jednym z najważniej- szych elementów postępu, ponieważ stanowi wyraz ducha pokory, obiektywizmu, realizmu, które nie są obecne w tym samym stopniu i w taki sam sposób w tych kulturach, w któ- rych podejście naukowe nie istnieje. Ale co z tym zrobiliśmy? Jesteśmy teraz wyznawcami nauki i uczyniliśmy twierdzenie naukowe substytutem dawnych dogmatów religijnych. Podejście naukowe wcale nie jest dla nas wyrazem owej pokory czy obiek- tywizmu, ale po prostu sformułowaniem kolejnego dogmatu. Przeciętny człowiek wierzy, że naukowiec jest kapłanem, który zna wszystkie odpowiedzi i który ma bezpośredni kontakt ze wszystkim, co pragnie wiedzieć […]. Jeśli więc czytacie «Popular Science», wiecie o najnowszych odkryciach i jesteście przekonani, że oto są naukowcy, którzy znają wszystkie odpowiedzi, jesteście wyznawcami tego nowego dogmatu, religii wiedzy i w ogóle nie musicie sami myśleć. (Fromm, 2011, s. 21—22) Warto zauważyć, że słowa te nie zostały wygłoszone u progu XXI wieku, lecz podczas wykładu w roku 1953! Podobne spostrzeże- nia na temat stosunku człowieka do nauki można również odnaleźć w napisanym w 1966 roku zbiorze esejów Leszka Kołakowskiego (2003) pt. Obecność mitu i w mającym swój pierwodruk w 1970 roku tekście Antoniego Kępińskiego (2001) pod tytułem Próba psychiatrycz- nej prognozy. Kępiński opisywał stosunek współczesnego człowieka do nauki w następujący sposób: Naukę i technikę można uważać za kontynuatorki magii. Dzięki nim, podobnie jak dzięki magii, ma się władzę nad otoczeniem, a jednocześnie nie trzeba się samemu zbytnio wysilać, gdyż wystarczy dotknięcie czarodziejskiej różdżki lub naciśnięcie odpowiedniego guzika w urządzeniu technicznym. Dwie cechy dość typowe dla człowieka — dążenie do władzy i lenistwo — znajdują dzięki nim zaspokojenie. […] Poczucie władzy nad oto- czeniem, jakie daje nauka i technika, promieniuje na dziedziny życia, w które władza ta nie sięga (przynajmniej dotychczas). (Kępiński, 2001, s. 160—161) Wstęp 15 Podobnie wpływ nauki na życie współczesnej jednostki spo- strzega Teresa Sikora (2012), według której nauka jako legitymi- zowane źródło wiedzy może stanowić oś podziału ludzi na war- tościowych dla danej kultury lub nie, natomiast funkcjonujący współcześnie homo scientificus stara się nieustannie wprowadzać zracjonalizowane sposoby działania do nowych obszarów codzien- nej aktywności. W kontekście wymienionych spostrzeżeń trudno uznać toczące się obecnie dyskusje nad statusem nauki za przełomowe czy dotyka- jące całkowicie nowych kwestii. Można natomiast zadać pytanie: czy dominacja nauki na współczesnym rynku idei stanowi rezultat jej konsekwentnie odnotowywanych w ostatnich stuleciach sukcesów (stanowisko takie można byłoby nazwać społeczno -kulturowym), czy raczej rezultat dopasowania naukowego sposobu orzekania o świecie do funkcjonowania ludzkich procesów poznawczych (sta- nowisko to można określić jako psychologiczne)? Próba odpowiedzi na to pytanie2 zostanie podjęta na dalszych kartach tej książki. Zgodnie z koncepcją zaproponowaną przez Niklasa Luhmanna (2006, 2012; zob. również: Szacki, 2007), nauka jest jednym z wielu systemów autopojetycznych, stanowiących funkcjonalne podsystemy społeczeństwa nowoczesnego, w których obrębie przebiega życie jed- nostki. Inne systemy wyróżnione przez niemieckiego socjologa to np. gospodarka, polityka, sztuka, prawo, religia oraz rodzina. Cechą charakterystyczną systemów autopojetycznych jest posiadanie przez 2 Jako jedną z odpowiedzi na tak postawione pytanie wskazać można słowa Łukasza Afeltowicza, który parafrazując koncepcje francuskiego antropologa Bru- nona Latoura, twierdzi: „Produkty nauki, zarówno technologie, jak i fakty, funk- cjonują wyłącznie w tych obszarach, które zostały opanowane przez praktyki naukowe. Rozpościeranie takiego systemu na kolejne obszary rzeczywistości jest niczym innym, jak obracaniem świata w ogromne quasi ‑laboratorium. Proces ten polega na tym, że elementy czy też obszary rzeczywistości zostają odizolowane i poddane rygorowi instrumentów pomiarowych oraz procedur laboratoryjnych. […] Przenoszenie wypracowanych w trybie prób eksperymentalnych i laborato- ryjnego majsterkowania układów oraz procesów poza granice pracowni nauko- wych najczęściej jest możliwe dopiero wtedy, gdy środowisko, do którego mamy zamiar wprowadzić innowacje technologiczne, zostanie upodobnione pod pew- nymi względami do samego laboratorium” (Afeltowicz, 2012, s. 98). 16 Wstęp nie własnych kodów, zasadniczo nieprzetłumaczalnych na kody pozostałych systemów. Oznacza to, że komunikacja odbywa się raczej w obrębie systemów niż pomiędzy nimi. W związku z tym całkowity konsensus społeczny jest praktycznie niemożliwy, a opozycje kształ- towane w jednych systemach (takie jak „prawda” i „fałsz”, „dobre” i „złe”) niekoniecznie obowiązują w pozostałych. Sytuacje, w któ- rych dyskutowane są tezy formułowane w ramach różnych podsyste- mów, zwykle prowadzą więc do ostrych, przyciągających uwagę opi- nii publicznej sporów. Jako przykłady rozbieżności ocen tych samych faktów można wskazać m.in. różnice w prawnym i psychologicznym rozumieniu poczytalności (zob. np. Gazzaniga, 2013), naukowe i tra- dycyjne sposoby odnoszenia się do ról rodziców poszczególnych płci w procesie wychowywania dzieci czy spór pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami tzw. zasady nieprzecinających się płaszczyzn (zob. np. Dawkins, 2007; Heller, 2014). Obserwowana współcześnie wszechobecność nauki, jej przedsta- wicieli, odkryć i języka sprawia, że można spostrzegać ją jako domi- nujący system orzekania o świecie (por. Tuchańska, 2014). Świadczą o tym m.in. wspominane wcześniej postulaty Brockmana o nadaniu naukowcom statusu grupy nie tylko mającej wiodący i jednoznacz- nie pozytywny wpływ na życie szerokich grup społecznych, lecz także wypierającej pozostałe typy zawodów zajmujących się spo- łecznym kreowaniem i katalizowaniem opinii3. Postulaty Brockmana 3 Pogląd o dominującej roli nauki i jej wpływie na kształt współczesnego spo- łeczeństwa spotyka się jednak również z krytyką. Polemizuje z nim m.in. Frank Furedi (2008), według którego współczesna nauka coraz bardziej zatraca swoją misję. Według brytyjskiego socjologa, proces ten dokonuje się poprzez rosnącą konieczność przypodobywania się naukowców masowemu odbiorcy ich wiedzy, zarówno w przestrzeni mediów, jak i w ramach instytucji uniwersytetu. Choć diagnozy Furediego w wielu przypadkach wydają się trafne, odnoszą się one przede wszystkim do dyscyplin humanistycznych i społecznych, które np. zda- niem Johna Brockmana, już od dawna doświadczają trudnego (a być może wręcz nieusuwalnego) kryzysu jakości; wydaje się, że na ten kryzys uodpornione są dyscypliny formalne i przyrodnicze. Według zwolenników spostrzegania w kate- goriach nauki jedynie tej drugiej grupy dziedzin, spostrzeżenia Brockmana mogą być więc traktowane raczej w kategoriach problemów odnoszących się jedynie do wybranych, w dodatku słabo ugruntowanych obszarów wiedzy. Wstęp 17 korespondują z poglądami Richarda Dawkinsa, który nabiera „coraz większej pewności, że dziennikarstwo naukowe jest zbyt ważną sprawą, by można zostawić je dziennikarzom, a naukowcy są i tak w tym lepsi” (Dawkins, 2014, s. 244). Wysoki status nauki i jej odkryć we współczesnym świecie powoduje jednak, że staje się ona czymś na kształt kamienia probierczego sensowności wszelkich systemów myślenia (Chalmers, 1997). Za ilustrację przedstawianego zjawiska posłużyć mogą słowa Michała Hellera o relacjach między nauką a teologią: Jednym z głównych problemów stojących przed teologią XXI wieku jest jej dialog z naukami, zwłaszcza naukami przyrodni- czymi. […] Zignorowanie go może zepchnąć teologię niedale- kiej przyszłości na marginesy kulturowego życia ludzkości. Albo jeszcze wyraźniej — może włączyć teologię w ciągle dziś przy- bierający na sile nurt irracjonalizmu, zrównując ją tym samym z wielu modnymi zabobonami. (Heller, 2014, s. 15) W niniejszej książce zostaną poddane analizie przede wszystkim psychologiczne uwarunkowania sposobów ustosunkowywania się człowieka do nauki: procesu jej powstawania, produktów oraz miej- sca we współczesnym świecie, m.in. w relacji do pozostałych makro- systemów, w których na co dzień człowiek funkcjonuje. Z uwagi na fakt, że jedną z konsekwencji silnie zarysowującej się obecności nauki w świadomości współczesnych jednostek jest pojawienie się światopoglądu naukowego (zob. np. Dawkins, 2007), podstawowym celem stawianym sobie przez autora jest przedstawienie koncepcji scjentoteizmu, rozumianego jako forma światopoglądu, charaktery- zująca się tendencją do uzasadniania własnych przekonań i zacho- wań ustaleniami naukowymi oraz funkcjonowaniem w zgodzie ze stwierdzeniami formułowanymi przez naukowców, powiązana z uznawaniem języka naukowego za najdoskonalszy i najbardziej wartościowy sposób odnoszenia się do świata oraz występujących w nim zjawisk. Choć obecnie można mówić o powszechnym zain- teresowaniu tematyką naukową oraz praktycznymi zastosowa- niami odkryć naukowych, scjentoteistyczne poglądy nie stanowią 18 Wstęp prawdopodobnie dominującego sposobu ustosunkowywania się do poszczególnych podsystemów nowoczesnego społeczeństwa. Opie- rając się na diagnozach formułowanych przez takich badaczy współ- czesności, jak George Ritzer (1999), Francis Fukuyama (2004), Ben- jamin R. Barber (2008) czy Jan Domaradzki (2012), można jednak przypuszczać, że kryterium naukowości bądź jej braku będzie sta- nowiło aktualnie jedną z wiodących kategorii formułowania orze- czeń o charakterze światopoglądowym oraz ocen sposobów postę- powania w określonych sytuacjach. Także Teresa Sikora i Małgorzata Górnik -Durose (2013) widzą w racjonalności i technologizacji jedne z najważniejszych filarów kulturowego rusztowania współczesnej mentalności. Poszczególne rozdziały książki mają za zadanie systematycz- nie wprowadzać do koncepcji scjentoteizmu. W rozdziale pierw- szym zaprezentowano zagadnienia związane z obecnością nauki i jej odkryć we współczesnych kanałach kultury popularnej, takich jak telewizja, prasa, Internet czy reklama. Rozdział drugi zawiera przegląd najważniejszych filozoficznych oraz metodologicznych koncepcji dotyczących sposobów rozumienia nauki jako elementu rzeczywistości, formułowanych przez samych filozofów, ale i przez przedstawicieli nauk przyrodniczych. Rozważania w rozdziale trze- cim skoncentrowane są na psychologicznych uwarunkowaniach zarówno uprawiania nauki (aktywna psychologia nauki), jak i jej odbioru (receptywna psychologia nauki). W rozpoczynającym się od ilustracji powszechnych nieporozumień na temat nauki roz- dziale czwartym przedstawiono pojęcie scjentoteizmu oraz sposoby manifestowania się silnie scjentystycznego światopoglądu w życiu codziennym. Ponadto w tej części pracy zaprezentowano koncepcje odnoszące się do psychologicznych uwarunkowań kształtowania się silnie scjentystycznego światopoglądu. Indeks osobowy Afeltowicz Łukasz 15, 105, 152, 185 Afshordi Niayesh 20, 89, 185 Ajdukiewicz Kazimierz 11, 47, 185 Alquist Jessika L. 146, 185 Anderson Alun 34, 185 Anderson Graig A. 127, 128, 185 Anderson Philip W. 148 Antonovsky Aaron 72 Ariely Dan 116, 145, 185, 193 Aspinwall Lisa G. 132, 133, 184, 185 Augustyn z Hippony, św. 47, 185 Bahramali Homayoun 145, 195 Balcerowicz Leszek 25, 26 Bałczyński Ryszard 41, 185 Bar Ruth 120, 191 Bárány Robert 38 Barber Benjamin R. 18, 36, 37, 185 Barber Mark 39, 185 Barnes Barry 105, 106, 185 Bar-Tal Yoram 120, 185, 191, 196 Bauman Zygmunt 106 Baumeister Roy 29, 33, 98, 101, 115/116, 146, 185, 193, 195 Bekenstein Jakob 85, 186 Benford Gregory 140, 141 Bering Jesse 149, 186 Berns Gregory S. 145, 185 Bertone Gianfranco 186 Bessi Alessandro 172, 186 Betzig Laura 31 Beyerstein Barry L. 23, 82, 192 Blackmore Susan 34, 39, 76, 112, 186 Bloor David 105, 106, 185 Błońska Anna 37, 38, 186 Błoński Mariusz 20, 37, 38, 186 Born Max 53 Borowiak Agnieszka 157, 182, 186 Bourdieu Pierre 111, 186 Boyd John 115, 174, 175, 197 Boyer Pascal 138, 139, 155, 186 Braman Donald 123, 191 Breinlinger Karen 102, 195 Brickmont Jean 136, 187 Bridgman Percy D. 183 Brockman John 13, 16, 34, 58, 71, 83, 88, 113, 137, 140, 185, 187, 189, 192, 193, 194, 195 Brotti Giulio 20, 23, 190 Brown Teneille R. 132, 133, 184, 185 Brożek Bartosz 59, 76, 101, 104, 113, Brytek-Matera Anna 195 Brzeziński Jerzy 11, 34, 60, 62, 187, 194 Budda Gautama 166 Budzicz Łukasz 80, 187 Buss David M. 52, 58, 76, 117, 131, 151, 187 187 Cacioppo John T. 29, 176, 177, 187, 194 Caldarelli Guido 172, 186 Carnap Rudolph 54 200 Indeks osobowy Chalmers Alan 17, 49, 55, 60, 62, 64, 67, 73, 141, 187 Chandrasekhar Subrahmanyan 43 Chruszczow Nikita 57 Cialdini Robert B. 27, 187 Ciążela Adriana 76, 187 Clark Cory J. 33, 195 Clarke Arthur C. 40 Coletto Mauro 172, 186 Comte August 50, 51, 52, 53, 55, 57, 148, 195 Coreth Emerich 54, 55, 56, 187 Cosmides Leda 117, 187 Costa Paul 73, 167 Crescioni A. William 146, 185 Crick Francis 20 Cwalina Wojciech 59, 187 Czapiński Janusz 59, 187, 194 Czarnocka Małgorzata 105, 106, 187 Darwin Karol 42, 66, 68 Davidescu George A. 172, 186 Dawkins Richard 16, 17, 19, 38, 39, 53, 64, 66, 67, 71, 76, 81, 86, 87, 88, 89, 97, 98, 103, 107, 112, 114, 143, 148, 149, 187 Dawson Erica C. 120, 121, 122, 150, 190 De Cruz Helen 104, 187 Dennett Daniel 30, 34 Diana, księżna Walii zob. Spencer Diana Diener Ed 191 Dijksternhuis Ap 170, 188 Dirac Paul 88 Djerassi Carl 54, 188 Domaradzki Jan 18, 60, 188 Dudek Zenon W. 164, 165, 166, 167, 188 Duhem Pierre 75 Dunbar Robin 13, 30, 38, 43, 65, 66, 71, 99, 100, 101, 103, 106, 107, 111, 149, 188 Eddington Arthur S. 43 Ehlen Peter 54, 55, 56, 187 Einstein Albert 19, 68, 87, 88 Engels Fryderyk 57 Epstein Jeffery 35 Errami Mounir 109, 192 Eysenck Hans 73, 167 Faraday Michael 118, 196 Farias Miguel 144, 188 Feist Gregory J. 12, 47, 50, 52, 94, 98, 102, 107, 108, 110, 113, 118, 152, 183, 188 Festinger Leon 171, 188 Feyerabend Paul 26, 61, 77, 78, 79, 80, 83, 188, 193, 197 Feynman Richard 12 Fraasen Baas von 58, 151 Frazer Jonathan 126 Frederick Shane 115, 188 Freud Zygmunt 64, 69, 83 Fromhage Lutz 151, 196 Fromm Erich 13, 14, 182, 188 Fukuyama Francis 18, 54, 60, 144, 188 Furedi Frank 16, 188 Galileusz 65, 78, 79 Gallup Gordon 48, 190 Garner Harold 109, 188, 192 Gazzaniga Michael 12, 16, 48, 58, 66, 95, 97, 98, 102, 116, 132, 145, 188 Gąsiorowska Agata 72, 120, 177, 188, 193, 196 George Angela C. 109, 192 Giddens Anthony 37, 40 Gigerenzer Gerd 117, 189 Gignac Gilles E. 122, 123, 124, 125, 150, 192 Gino Francesca 116, 193 Gintrowski Przemysław 184, 188 Głódź Małgorzata 184, 188, 193, 197 Goldstein Daniel G. 117, 189 Gonda Xenia 76 Goodstein Joshua 130, 131, 133, 196 Gopnik Alison 35, 99, 189 Indeks osobowy 201 Gould Stephen J. 112, 114 Gödel Kurt 54, 60, 61, 195 Górnik-Durose Małgorzata 9, 18, 189, 190, 195 Gray Jeremy R. 130, 131, 133, 196 Greene Joshua D. 33, 195, 196 Griffith Sian 188, 194 Grobler Adam 39, 47, 57, 58, 60, 63, 65, 67, 68, 70, 72, 74, 76, 78, 105, 150, 189 Guttman Burton S. 141, 189 Gwozdecka-Wolniaszek Ewa 27, 189 Haeckel Ernst 42, 148 Haeffner Gerd 54, 55, 56, 187 Halley Edmund 75 Hamilton Lawrence C. 123, 189 Hanlon Michael 11, 19, 30, 32, 40, 53, 142, 189 Hanusz Krzysztof 170, 172, 191 Harp Shannon F. 131, 189 Harris Judith 103, 189 Harris Sam 149, 189 Hartle James 59, 147, 148 Haselton Martie G. 104, 151, 189, 193 Hawker Tobias 145, 195 Hawking Stephen 19, 52, 53, 59, 89, 114, 147, 148, 189 Hegel Georg W.F. 53, 64 Heider Fritz 112, 189 Heller Michał 16, 17, 20, 23, 38, 39, 41, 43, 52, 53, 56, 57, 58, 59, 60, 62, 65, 68, 80, 91, 93, 94, 101, 103, 113, 140, 142, 148, 182, 188, 189, 190, 192, 193, 195, 197 Heszen-Niejodek Irena 72, 190 Hobbs Dawn 48, 190 Hohol Mateusz 59, 76, 101, 104, 113, 187 Hollinger Robert 188 Horney Karen 73 Houston Alasdair I. 151, 196 Humphrey Nicholas 151 Irigaray Luce 107 Jach Łukasz 19, 36, 103, 110, 189, 190 Jackson Michael 19 Jacobson Kristen 102, 195 James William 161, 182, 190 Jan, św. 137 Jasińska-Kania Aleksandra 192 Jezus Chrystus 166 Jung Carl G. 73, 76, 161, 164, 165, 166, 167, 168, 169, 182, 188, 190, 193 Kaczmarski Jacek 184 Kadzikowska-Wrzosek Romana 145, 147, Kahan Dan M. 120, 121, 122, 123, 150, Kahane Guy 144, 188 Kahneman Daniel 25, 32, 35, 59, 82, 191 Kamela Paweł 155, 156, 157, 191 Kanazawa Satoshi 31, 32, 112, 151, 191, Karremans Johan C. 33, 195 Keil Frank C. 128, 129, 130, 131, 133, 191, 190 190, 191 193 194, 196 Kępiński Antoni 14, 191 Khouts Alexander 95 Klemke E.D. 188 Kline A. David 188 Kmita Jerzy 47, 191 Knipperberg Ad van 170, 188 Kolczyński Mariusz 120, 191 Kollman Julius 97 Koltko-Rivera Mark E. 157, 191 Kołakowski Leszek 14, 53, 61, 64, 191 Konarski Roman 59, 191 Kopernik Mikołaj 65, 68, 78 Kossowska Małgorzata 170, 171, 172, 191 Krajewski Stanisław 59, 60, 91, 190 Krauss Lawrence M. 20, 191 Kruglanski Arie W. 120, 170, 171, 188, Kuhn Thomas 12, 26, 39, 61, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 83, 87, 99, 192 191 202 Indeks osobowy Kulh Patricia 99, 189 Kuziak Michał 195 Kwiatek Łukasz 149, 188 La Mettrie Julien O. de 184 Lachowicz-Tabaczek Kinga 72, 122, 125, 137, 192 Lakatos Imre 12, 61, 70, 73, 74, 75, 76, 77, 83, 118, 141, 192 Lamża Łukasz 59, 89, 104, 114, 174, 192 Lassale Ferdinand 83, 192 Latour Bruno 15, 105, 192 Lederman Leon 88 LeDoux Joseph 35 Leibniz Gottfried W. 147 Leonidas 113 Lepper Mark R. 127, 128, 185 Lewandovsky Stephan 122, 123, 124, 125, 150, 192 Lew-Starowicz Zbigniew 25 Libeskind Noam 85, 192 Lilienfeldt Scott O. 23, 82, 192 Linde Andriej 147 Long Tara C. 109, 192 Lord Kelvin zob. Thompson William Lowenstein George 115, 188 Luguri Jamie B. 33, 195 Luhmann Niklas 15, 48, 150, 154, 181, 192 Luther King Martin 124 Lynch Michael 106 Lynn Stephen J. 23, 82, 192 Łapiński Zbigniew 184 Łomnicki Adam 66, 192 Łukaszewski Wiesław 76, 102, 126, 146, 179, 192 Łysenko Trofim 75, 107 MacIntyre Alasdair 84, 192 Mackay Tommy 143, 192 Macomber Janet 102, 195 Madsen Kristen B. 47, 49, 192 Maksymiuk Renata 120, 185, 196 Malec Grzegorz 80, 193 Mandel Gregory 123, 191 Mann Robert B. 20, 89, 185 Mannetti Lucia 120, 191 Marek, św. 69 Marks Karol 53, 56/57, 64, 69, 83, 192 Marschall James A.R. 151, 196 Maslow Abraham 178 Mateusiak Joanna 27, 189 Matusz Paweł 177, 193 Mayer Richard E. 131, 189 Mazur Maciej 22, 27, 193 McCrea Robert 73, 167 McNamara John M. 151, 196 Mead Nicole L. 116, 193 Meltzoff Andrew N. 99, 189 Mendel Grzegorz 75 Mielczarski Władysław 27 Milgram Stanley 120, 193 Miller Alan S. 31, 112, 151, 193 Miller Geoffrey 111, 193 Miodek Jan 25 Mitchell D. John 145, 195 Monroe Michael 19 Moore George E. 84 Moore Gordon 89 Mudyń Krzysztof 106, 153, 193 Muraven Mark 116, 195 Nettle Daniel 104, 151, 189, 193 Neurath Otto von 54, 55, 56, 57, 59, 60 Newheiserg Anna-Kaisa 144, 188 Newton Izaak 58, 73, 75, 87, 103 Nęcka Edward 192 Nietzsche Fryderyk 77, 193 Nosal Czesław 9, 76, 109, 164, 167, 168, 169, 183, 193 Nowicka Ewa 141, 193 Obama Barack 53 Oberauer Klaus 122, 123, 124, 125, 150, 192 Indeks osobowy 203 O’Donoghue Ted 115, 188 Olechowski Mateusz 142, 193 Ouellette Lisa L. 123, 191 191 Pabjan Tadeusz 84, 188, 193, 197 Passeron Jean-Claude 111, 186 Pepperberg Irene 98, 99, 193 Peters Ellen 120, 121, 122, 123, 150, 190, Petty Richard E. 29, 176, 177, 187, 194 Pierro Antonio 120, 191 Pinker Steven 85, 104, 179, 194 Platon 61 Poincare Henri 88 Pollack Jordan 136, 137, 138, 194 Popper Karl 41, 54, 57, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 71, 72, 73, 83, 87, 101, 116, 141, 194, 195 Porco Carolyn C. 137, 138, 148, 194 Pourhasan Razieh 20, 89, 185 Prager Denis 91 Prus Bolesław 161 Ptolemeusz 65, 68 Quattrociocchi Walter 172, 186 Radnitzky Gerard 49 Raviv Alona 120, 191 Raviv Amiram 120, 191 Rawson Elisabeth 130, 131, 133, 196 Reader Will 76, 96, 196 Reale Giovanni 112, 194 Ricken Friedo 54, 55, 56, 187 Ridley Matt 97, 194 Ritzer George 18, 194 Roach Mary 95, 194 Rosenthal Robert 120, 194 Ross Lee 127, 128, 185 Rostowski Jacek 26 Rotkiel Maria 25 Rovelli Carlo 35 Rozenblit Leonid 129, 194 Rudge David W. 188 Ruscio John 23, 82, 192 Russell Bertrand 55, 88, 89 Rzepczyński Sławomir 195 Sapolsky Robert M. 111, 112, 114, 117, 194 Scala Antonio 172, 186 Schaper Carel 170, 188 Schlick Moritz 54 Schooler Jonathan W. 33, 146, 195, 196 Schwarz Joseph 39, 194 Schwarz Norbert 191 Schweizer Maurice E. 116, 193 Seligman Martin 144, 194 Shadish William 108 Shariff Azim F. 34, 195 Sharvit Keren 120, 191 Shermer Michael 34, 71 Shmueli Dikla 116, 195 Shtulman Andrew 126, 195 Sikora Teresa 9, 15, 18, 36, 189, 190, 195 191 Sikorski Dariusz K. 50, 51, 54, 195 Simmel Marianne 112, 189 Siuta Jerzy 194 Skarga Barbara 50, 195 Slovic Paul 120, 121, 122, 123, 150, 190, Smolin Lee 147 Smullyan Raymond 60, 195 Snyder Allan 145, 195 Sokal Alan 136, 187 Spelke Elizabeth S. 102, 195 Spencer Diana 129 Spendel Zbigniew 48, 58, 62, 101, 116, 136, 183, 195 Spiropulu Maria 89 Stasiuk Katarzyna 120, 185, 196 Strelau Jan 190 Sucharski Tadeusz 195 Sun Zhaohui 109, 192 Sword Richard M. 115, 174, 197 204 Indeks osobowy Sword Rosemary K.M. 115, 174, 197 Szacki Jerzy 15, 38, 51, 52, 56, 106, 155, Szarota Piotr 186 Szczerbińska-Polak Małgorzata 61, 73, 181, 195 195 Szczęsny Jerzy 188, 193, 197 Szlendak Tomasz 97, 98, 103, 195 Sztumski Janusz 120, 191 Szymborski Krzysztof 41 Vakoch Douglas A. 182, 196 Van Belle Hubert 196 Van der Vecken Jan 196 Vidal Clément 158, 160, 196 Vohs Kathleen D. 34, 146, 195, 196 Wason Peter 116, 117, 187, 196 Watson James 20 Webster Donna M. 170, 191 Weisberg Deena S. 130, 131, 133, 196 Whitehead Alfred N. 61 Wilson Edward O. 52, 81, 82, 83, 84, Witkowski Tomasz 26, 41, 47, 48, 52, 58, 65, 80, 118, 151, 183, 196 Wittgenstein Ludwig 54, 195 Wittlin Maggie 123, 191 Wojtyna Ewa 189 Wong Kate 94, 95, 196 Woolgar Steve 105, 192 Workman Lance 76, 96, 196 Wrangham Richard 94, 95, 96, 97, 196 Wright Robert 66, 196 Wróbel Szymon 58, 67, 76, 104, 116, 196 Wrześniewski Kazimierz 72, 190 Zaleśkiewicz Tomasz 76, 115, 117, 120, 196 Zawadzka Anna M. 190, 195 Zimbardo Philip 115, 174, 175, 197 Żmuda-Trzebiatowska Marzena 178, 179 Życiński Józef 10, 12, 26, 27, 35, 42, 54, 56, 58, 59, 60, 61, 65, 72, 73, 75, 77, 79, 85, 86, 105, 106, 107, 143, 151, 161, 183, 188, 190, 193, 197 Tabery James 132, 133, 184, 185 Tatarkiewicz Władysław 50, 51, 55, 59, 85, 148, 196 155, 195 Taylor Timothy 71 Tegmark Max 147 Thompson William (Lord Kelvin) 53 Tice Dianne M. 116, 195 Toledo Zoe de 144, 188 Tomasello Michael 100, 101, 195 Tomasik Tomasz 195 Tomasz z Akwinu, św. 85, 154 Traczyk Jakub 177, 193 Treffert Donald A. 145, 195 Trehub Arnold 117, 195 Trejtowicz Mariusz 170, 172, 191 Trimmer Pete C. 151, 196 Triplett Norman 151 Trivers Robert 113 Tuchańska Barbara 16, 196 Turski Łukasz 27 Tweney Ryan D. 118, 196 Urbaniec Jacek 188, 192, 193, 197 Uttal William R. 77, 196 Łukasz Jach Science as an object of worship Introduction to the theory of scientotheism Summary The book raises the topic of the currently prevailing in society, increased interest and common admiration for scientific claims. Investigating in the subse- quent chapters of the book the determinants underlying the said state of affairs, the author displays an interdisciplinary approach. Chapter One analyses various ways of presenting elements of science in the mass media such as: television, the Internet, as well as popular science magazines. The pivot of Chapter Two are different methodological theories explaining what science is, what principles have to be adhered to while practicing it, and finally, what is the scope of its influence on human life. Chapter Three, in turn, contains research data coming from psychology and social sciences that pertain to the phe- nomena of both — practicing science and the reception thereof by laymen. The problem of common misconceptions about science is the topic of Chapter Four. After introducing some information on it, the author proceeds to formulate the theory a heavily scientist worldview called scientotheism, which is followed by the analysis of its psychological causes and correlates. Łukasz Jach Wissenschaft als ein Kultobjekt Die Einführung in die Theorie des Szientotheismus Zusammenfassung Das Buch handelt über großes Interesse der Gesellschaft an den das Ansehen genießenden wissenschaftlichen Beiträgen. Die solcher Situation zugrunde liegen- den vermutlichen Bedingtheiten werden in den einzelnen Kapiteln erörtert. Das erste Kapitel schildert die Art und Weise auf welche die einzelnen Ele- mente des wissenschaftlichen Systems in populären Massenmedien: Fernsehen, Internet und populärwissenschaftlichen Zeitschriften dargestellt werden. Das zweite Kapitel beinhaltet verschiedene methodologische Konzeptionen in Bezug auf folgende Themen: was ist Wissenschaft? Nach welchen Regeln wird sie betrie- ben? Wie sollen die Wissenschaft und die Wissenschaftler das menschliche Leben beeinflussen? Im dritten Kapitel präsentiert der Verfasser die von der Psychologie und von anderen Sozialwissenschaften erarbeiteten und sowohl die Betreibung der Wissenschaft als auch deren Rezeption von den Personen, die keine Wissen- schaftler sind, betreffenden Konzeptionen. Das vierte Kapitel enthält Informa- tionen über allgemein gültige falsche Auslegung von der Wissenschaft, die zum Ausgangspunkt der Theorie der stark szientistischen Weltanschauung — Sziento- theismus genannt werden. Die vermutlichen psychologischen Bedingtheiten und Korrelate werden auch in dem Teil des Buches dargestellt. Redakcja Magdalena Starzyk Projekt okładki Agata Augustynik Redakcja techniczna Barbara Arenhövel Korekta Marzena Marczyk Łamanie Marek Zagniński Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208‑6336 ISBN 978‑83‑8012‑627‑5 (wersja drukowana) ISBN 978‑83‑8012‑628‑2 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I.  Ark. druk. 13,0.  Ark wyd. 12,0.  Papier Ecco Book Cream 70 g vol. 2.0 białość 75 Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa: EXPOL, P. Rybiński, J. Dąbek, Spółka Jawna, ul. Brzeska 4, 87-800 Włocławek Łukasz Jach – doktor nauk humanistycznych. Psycholog i socjolog, adiunkt w Zakładzie Psy- chologii Zdrowia i Jakości Życia Instytutu Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Kato- wicach. Autor artykułów i rozdziałów mono- graficznych z zakresu psychologii jakości ży- cia, psychologii ekonomicznej i psychologii ewolucyjnej. Swoje zainteresowania badawcze koncentruje wokół aspektów funkcjonowania człowieka we współczesnym świecie, wśród których na plan pierwszy wysuwa się obecnie psychologiczny kontekst sposobów ustosun- kowywania się jednostki do elementów sys- temu naukowego. W 2015 roku odznaczony Srebrną Odznaką za zasługi dla Uniwersytetu Śląskiego. Wybrane publikacje: „Objective and Subjective Effectiveness of Students in the Context of Their Activity Level” (2014, artykuł), „O zdro- wiu w relacji do innych wartości we współ- czesnej kulturze (wraz z Małgorzatą Górnik- -Durose, 2013, rozdział w monografii), „Źródła ludzkiego zadowolenia z życia z punktu widzenia psychologii ewolucyjnej. Wybrane zagadnienia (2013, artykuł) oraz „Nauka a media. Sposoby prezentowania ele- mentów systemu naukowego we współczesnych środkach maso- wego przekazu” (2015, artykuł). W odniesieniu do zewnętrznych celów nauki mogłoby się wydawać, że sądy nie w pełni oddające faktyczny jej status są charakterystyczne wyłącznie dla laików lub osób na co dzień niezajmujących się nauką. Okazuje się jednak, że także w wypo- wiedziach samych naukowców można odnaleźć przykłady spostrzegania nauki jako działalności mającej dla ludzkości znaczenie bliskie zbawczemu, a samych naukowców jako grupy predestynowanej do przejęcia steru rozwoju świata. […] Zdaniem Brockmana, nadszedł już czas, aby tzw. humaniści oddali zajmowaną przez nich samozwańczo pozycję osób uprawnionych do komentowania rzeczy- wistości przedstawicielom nauk ścisłych, którzy w ostatnich dziesięcioleciach udo- wodnili, że potrafią pracować znacznie efektywniej i płodniej. […] W niniejszej książce zostaną poddane analizie przede wszystkim psychologiczne uwarunkowania sposobów ustosunkowywania się człowieka do nauki: procesu jej powstawania, produktów oraz miejsca we współczesnym świecie, m.in. w relacji do pozostałych makrosystemów, w których na co dzień człowiek funkcjonuje. Z uwagi na fakt, że jedną z konsekwencji silnie zarysowującej się obecności nauki w świado- mości współczesnych jednostek jest pojawienie się światopoglądu naukowego […], podstawowym celem stawianym sobie przez autora jest przedstawienie koncepcji scjentoteizmu, rozumianego jako forma światopoglądu, charakteryzująca się tenden- cją do uzasadniania własnych przekonań i zachowań ustaleniami naukowymi oraz funkcjonowaniem w zgodzie ze stwierdzeniami formułowanymi przez naukowców, powiązana z uznawaniem języka naukowego za najdoskonalszy i najbardziej war- tościowy sposób odnoszenia się do świata oraz występujących w nim zjawisk. ze Wstępu Więcej o książce W P R O W A D Z E N I E D O K O N C E P C J I S C J E N T O T E I Z M U NAUKA JAKO OBIEKT KULTU WPROWADZENIE DO KONCEPCJI SCJENTOTEIZMU Łukasz Jach W książce zaprezentowana jest nowa proble- matyka dotycząca sposobów przedstawiania nauki w różnych kanałach kultury popular- nej i recepcja nauki w perspektywie psycho- logicznej. Autor koncentruje swoją analizę na idei scjentoteizmu jako wyłaniającego się świa- topoglądu, swoistego mitu współczesnej kul- tury masowej. z recenzji wydawniczej prof. zw. dr. hab. Czesława Nosala N A U K A J A K O O B I E K T K U L T U Ł u k a s z J a c h CENA 20 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-628-2 KATOWICE 2015
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nauka jako obiekt kultu. Wprowadzenie do koncepcji scjentoteizmu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: