Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00514 006644 13241270 na godz. na dobę w sumie
Neo-noir. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu - ebook/pdf
Neo-noir. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 232
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2417-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
„Neo-noir”. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu to pierwsza polska monografia poświęcona zagadnieniom nowego filmu czarnego. W otwierającej części autorka dokonuje rekapitulacji dotychczasowych definicji zjawiska, proponując równocześnie własne rozumienie neo-noiru jako estetyki szczególnie prężnie rozwijającej się w czasach wielorako rozumianych kryzysów (w tym kryzysów tożsamościowych, epistemologicznych, a także kryzysów kategorii takich jak płeć czy samo kino). Chociaż w swoim opracowaniu autorka bazuje głównie na przykładach filmowych, odwołuje się także do wybranych komiksów (np. Joker Briana Azzarello i Lee Bermejo), gier wideo (L.A. Noire) oraz wideoklipów (Who Is It? Michaela Jacksona), a nawet reklam (seria BMW: The Hire). Książka zawiera omówienia i interpretacje nie tylko dzieł określanych mianem retro-noir (takich jak Listonosz zawsze dzwoni dwa razy Boba Rafelsona czy Czarna Dalia Briana De Palmy), których twórcy składają hołd klasycznemu czarnemu kinu, ale i licznych filmów science fiction (Łowca androidów Ridleya Scotta, cykle Terminator i Matrix, serial Battlestar Galactica), thrillerów (Nagi instynkt Paula Verhoevena, Zębate ostrze Richarda Marquanda), a także adaptacji komiksów (cykl Chrostophera Nolana o Batmanie, Sin City Roberta Rodrigueza). Autorka odwołuje się przy tym zarówno do kinematografii zachodniej, jak i azjatyckiej (hongkońskiej, koreańskiej, japońskiej, indyjskiej), a także polskiej (Psy Władsyława Pasikowskiego). „Neo-noir”… to publikacja skierowana nie tylko do znawców, ale i wszystkich miłośników kina, zwłaszcza do tych, którzy dostrzegają, że wzorce nowego kina czarnego są obecnie na tyle ekspansywne, że stają się ogólnokulturowym fenomenem.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Magdalena Kempna-Pieniążek Magdalena Kempna-Pieniążek Ciemne zwierciadło czasów kryzysu Neo-noir l l M M a a g g d d a a e e n n a a K K e e m m p p n n a a - - P P e e n n ą ą ż ż e e k k i i i i C M Y CM MY CY CMY K - N e o n o i r 58 8012-417-2 5 C M Y CM MY CY CMY K Ciemne zwierciadło czasów kryzysu Neo-noir Zosi i Przemkowi NR 3288 Magdalena Kempna-Pieniążek Magdalena Kempna-Pieniążek Ciemne zwierciadło czasów kryzysu Neo-noir Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Redaktor serii: Studia o Kulturze Dobrosława Wężowicz-Ziółkowska Recenzent Iwona Sowińska Spis treści Wstęp | 7 Rozdział pierwszy. Czerń bardziej czarna. Definicje i periodyzacje | 17 Odcienie czerni: definiowanie filmu noir Zmienność stylów noir: periodyzacja zamiast definicji Neo-noir jako transkulturowa estetyka | 38 | 20 | 30 Rozdział drugi. Neo-noir i kryzys tożsamości | 51 Puzzle nie do ułożenia Tożsamość anorektyczna Tożsamość Innego | 65 | 53 | 58 Rozdział trzeci. Neo-noir i kryzys płci | 73 | 75 Poza cenzurą Więcej niż kobieta fatalna Mniej niż loser Homme fatal – poza kryzys? | 85 | 79 | 94 Rozdział czwarty. Neo-noir i kryzys ideologiczno-poznawczy | 101 Sen zmieniony w koszmar Umysł w stanie wojny Wojna i miasto: noirowe metafory kryzysu | 107 | 103 | 115 Rozdział piąty. Neo-noir i kryzys człowieczeństwa | 121 | 124 Źli i fascynujący Ludzkość u progu apokalipsy Nikt nie rodzi się człowiekiem? | 131 | 136 Rozdział szósty. Neo-noir i kryzys(y) kina | 147 | 150 Inne retro? Kryzys filmowego autorstwa Kryzys gatunków | 170 | 162 Rozdział siódmy. Neo-noirowe dotknięcia | 175 Konstrukcje Dekonstrukcje? Ornamenty | 186 | 177 | 182 (Szczęśliwe) zakończenie albo kryzys neo-noiru | 195 Filmografia | 203 Bibliografia | 213 Indeks osobowy | 219 Summary | 227 Zusammenfassung | 229 WstępWstęp Przez cały wieczór wiał wiatr z pustyni. Jeden z tych suchych, ciepłych wiatrów, które przeciskają się przez przełęcze górskie, schodzą w dół, mierzwią przechodniom włosy, wywołują rozstrój nerwowy i swędzenie skóry. W taki wieczór każda pijatyka kończy się burdą. Łagodne, drobne żony sprawdzają palcem ostrość kuchennych noży, przyglądając się szyjom mężów. Wszystko może się zdarzyć. Raymond Chandler* Jedna z tych widnych, chłodnych nocy, które spadają w samym środku lata niczym dar niebios. Włoski na ramionach drżą od napięcia elektrycznego, zapowiadając burzę. Wiatr zrywa się w silnych podmuchach, łomoce okiennicami, zmusza sprzedawców hot dogów do walki z parasolami przy wózkach, łamie zeschnięte gałęzie drzew i rozrzuca je niczym stare kości. To nie jest noc, podczas której należy przebywać w mieście. Frank Miller** * R. Chandler: Gorący wiatr. W: Idem: Kłopoty to moja specjalność. Przeł. M. Roni- ** F.  Miller: Sin City: do piekła i  z  powrotem. Love story z  Miasta Grzechu. Przeł. kier. Toruń 2009, s. 165. T. Kreczmar. Warszawa 2012, s. 10. Zrealizowany w 1991 roku wideoklip do utworu Love’s a Loaded Gun Alice’a Coopera wiele łączy z o dwa lata późniejszym teledyskiem do słynnego Who Is It? Michaela Jacksona. W obu pojawiają się podobne motywy: tajemnicza, atrakcyjna kobieta zdobywająca przewagę nad męż- czyznami, zafascynowany nią bohater-loser, śledztwo prowadzone pod osłoną nocy w metropolii, która nigdy nie zasypia. Autorzy obu klipów świadomie nawiązują do poetyki filmów noir, ukazując świat spowity mrokiem, w którym czają się liczne niebezpieczeństwa. Przyglądając się uważniej obu teledyskom, można jednak dostrzec istotne różnice, które zdecydowanie dominują nad licznymi przecież podobieństwami. Po pierwsze, realizacyjna wystawność Who Is It? zasadniczo kontra- stuje z kameralnym klimatem Love’s a Loaded Gun. Nie jest to jedynie efekt odmiennych finansowych możliwości realizatorów obu klipów (na początku lat dziewięćdziesiątych Alice Cooper był już raczej zaliczany do grona klasyków rocka niż do jego największych gwiazd, podczas gdy Jack- son – „król popu” – promował jeden ze swoich najgłośniejszych albumów, Dangerous), lecz także odrębnych strategii nadawczych. Po drugie, chociaż obie historie dotyczą męskiej obsesji na punkcie pięknej i potencjalnie niebezpiecznej, zdradliwej kobiety, w każdym z przypadków wątek ten jest inaczej artykułowany. Bohaterka Love’s a Loaded Gun pod pewnymi względami przypomina klasyczną femme fatale: jest atrakcyjna i zmysłowa, wykorzystując te atuty do realizacji własnych ukrytych celów. W Who Is It? mamy z kolei do czynienia z ekskluzywną call-girl, kobietą o wielu twarzach, w ciągu jednej nocy wielokrotnie zmieniającą swoją tożsamość, imię, a nawet wygląd po to, by sprostać najrozmaitszym fantazjom swoich bogatych klientów. Doskonale świadoma własnej mocy jako męskiego fan- tazmatu, jest ona jednak również kobietą w owym fantazmacie uwięzioną. Niemal nieustannie towarzyszy jej sztab specjalistów od wizerunku, naj- prawdopodobniej zapewnianiających jej także klientów; to oni odpowia- dają za natychmiastowe tłumienie wszystkich odruchów buntu bohaterki: podjęta przez kobietę w finale próba ucieczki okazuje się bezskuteczna. Po trzecie, w Who Is It? to właśnie ulotna tożsamość kobiecej postaci wydaje się kluczem do rozwiązania zagadki – to ona stanowi obiekt śledz- twa zleconego przez jednego z zamożnych klientów (Michael Jackson), a może stałego partnera dziewczyny, czarnoskóremu detektywowi-asy- stentowi1. W Love’s a Loaded Gun akcenty zostały inaczej rozmieszczone: w centrum znajduje się tu postać kochanka-detektywa (Alice Cooper) na 1 Relacje osobowe przedstawione w wideoklipie nie są jednoznaczne, stanowiąc kon- strukcyjny element istotnej dla opowiadanej historii aury tajemnicy i niedopowiedzeń. 9 Wstęp własną rękę tropiącego zdradliwą wybrankę; to jego tożsamość stanowi clou opowiadanej historii i jego perspektywę uznać należy za dominu- jącą. Wreszcie, mimo iż w obu teledyskach kobiecość jest prezentowana jako spektakl, stopień świadomości jej fantazmatycznej mocy wydaje się znacznie wyższy w przypadku Who Is It?, a zmiany, jakim podlega tożsamość jego bohaterki, stają się w gruncie rzeczy autotematycznym tropem – twórca wideoklipu, David Fincher, odsłania w nim mechanizm konstruowania pewnej formuły kina, żywiącej się w równym stopniu fantazmatami co lękami i frustracjami. W tym kontekście nie wydaje się przypadkiem, iż teledysk powstał na krótko przed zrealizowaniem przez reżysera filmu Siedem (Se7en, 1995), który do dziś uznawany jest za jeden z reprezentatywnych przykładów kina neo-noir. Przywołane wideoklipy, choć z perspektywy zagadnień poruszanych w tej książce mogą się wydać marginalnymi przykładami, wyznaczają subtelną granicę między funkcjonującymi we współczesnej kulturze audiowizualnej wariantami nowego filmu czarnego. Love’s a Loaded Gun, zrealizowany przez Ralpha Zimana2, to klip utrzymany w klimacie moder- nistycznego neo-noiru – kameralny, wyzyskujący raczej niż dekonstru- ujący poetykę klasycznego filmu czarnego, zogniskowany na problemach męskiej postaci. Tymczasem Who Is It?, rozpowszechniany w roku, w któ- rym na ekranach kin wciąż święcił triumfy Nagi instynkt Paula Verhoevena (Basic Instinct, 1992), jest już przykładem postmodernistycznego nowego filmu czarnego – wystawnego, w jeszcze większym niż dotąd stopniu nasy- conego eksplicytną erotyką, wikłającego widza w grę iluzji i trudnych do wyjaśnienia zagadek, eksponującego zmodyfikowany wizerunek kobiety fatalnej, zanurzonego w dyskursach związanych z kryzysem tożsamo- ści3, podmiotowości, męskości i kobiecości. Chociaż większość badaczy uważa, że przejście od jednej do drugiej formuły nowego filmu czarnego dokonało się jeszcze w latach osiemdziesiątych, za sprawą dzieł takich jak Listonosz zawsze dzwoni dwa razy Boba Rafelsona (The Postman Always Rings Twice, 1981), Żar ciała Lawrence’a Kasdana (Body Heat, 1981) oraz Łowca androidów Ridleya Scotta (Blade Runner, 1982), wiele zdaje się świadczyć o tym, że przez pewien czas obie formuły współwystępowały, sporadycznie zaś współwystępują do dziś. 2 W odróżnieniu od reżysera Who Is It?, twórca ten znany jest przede wszystkim jako autor wideoklipów, między innymi do utworów Ozzy’ego Osbourne’a, Vanessy Williams czy zespołu Faith No More. 3 Na marginesie warto zauważyć, iż badacze często uznają problem tożsamości za kluczowy dla popkulturowego fenomenu Michaela Jacksona: „Mówienie o nim zawsze nastręczało trudności, ponieważ paradoksalna tożsamość wokalisty wchodziła w relację z nietożsamością. […] Problem z Jacksonem to problem z jego tożsamością, niemal od początku kariery ulegającą procesowi zacierania: piosenkarz nie był ani czarny, ani biały; ani dorosłym, ani dzieckiem; ani mężczyzną, ani kobietą; ani cyborgiem, ani człowiekiem; w końcu zaś: ani żywy, ani umarły”. M. Marcela: Black or white? Dead or alive? Wokół żałoby po śmierci Michaela Jacksona. „Opcje” 2009, nr 4, s. 59. 10 Wstęp W niniejszej książce interesować mnie będzie przede wszystkim post- modernistyczny wariant neo-noiru. Ponieważ jednak fenomen nowego filmu czarnego jest niezwykle złożony i uwikłany w szereg rozmaitych kontekstów, niejednokrotnie będę się odwoływać do jego poprzedników: klasycznego filmu noir oraz modernistycznego neo-noir. Wideoklip do utworu Who Is It? ogniskuje w sobie wiele tematów, które będą powracać w moich refleksjach. Kwestie wielorako rozumianego kryzysu, zmiennej tożsamości, uwikłania w fantazmaty, przeobrażeń, jakim podlegają męskie i żeńskie role społeczne, są oczywiście mocno ukontekstowione – wynikają z tendencji dominujących w dzisiejszej kulturze, omawianych przez socjo- logów, filozofów i politologów. Owe konteksty będą istotne dla niniejszych rozważań, na pierwszy plan wysuwać będzie się jednak inna perspektywa, którą – w pewnym uproszczeniu – można określić jako estetyczną. Neo-noir. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu to książka opierająca się na trzech głównych tezach. Pierwsza z nich dotyczy tego, że aktualnie neo-noir można definiować jako transkulturowy nurt estetyczny (zamiast tego określenia w dalszej części książki będę często stosować odnoszący się do niego skrót, pisząc o neo-noirze jako o estetyce), którego wpływy znacznie wykraczają zarówno poza sam film jako medium, jak i poza krąg zachodniej kultury. Argumenty na rzecz takiego stanowiska, wzbogacone o przywołanie najważniejszych definicji filmu noir i neo-noir, prezentuję przede wszystkim w pierwszym rozdziale książki, odwołując się zarówno do przykładów zaczerpniętych z kinematografii innych niż amerykańska oraz europejska, jak i do intermedialnego potencjału, czyniącego z neo- -noiru fenomen przejawiający się w literaturze, komiksach, wideoklipach, serialach telewizyjnych czy grach wideo. Tezę dotyczącą transkulturowego i intermedialnego charakteru neo-noiru uzupełniam przy tym od razu o kolejną: noir i neo-noir to pojęcia znajdujące się w nieustannym ruchu i to nie tylko jako pewne dyskursywne kategorie, raz po raz poddawane nowym odczytaniom, lecz jako ogólnokulturowe fenomeny, zmieniające się w czasie, ewoluujące, a w konsekwencji wymykające się trwałym kla- syfikacjom. Trzecia, a zarazem główna teza tej książki brzmi: neo-noir jest estetyką czasów kryzysu. Rozwijać ją będę w pozostałych rozdziałach, powołując się na wybrane przykłady, przede wszystkim filmowe. W odpowiedzi na hasło „kryzys” wyszukiwarka Google podaje listę ok. 5 670 000 wyników; reakcja na angielskie słowo crisis jest jeszcze bar- dziej obezwładniająca: 290 000 000 wyników4. Nawet katalog Biblioteki Śląskiej5, pytany o publikacje zawierające w tytule słowo „kryzys”, wyświet- la zawrotną liczbę 382 pozycji, z których większość dotyczy świata współ- czesnego, a zaledwie niewielki odsetek kwestii historycznych. Wyszu- kiwarka najpopularniejszej bazy filmowej na świecie, IMDb, wskazuje 4 Dane z dn. 10.08.2013 r. 5 Dane z dn. 10.08.2013 r. 11 Wstęp aż 2078 filmów powiązanych z kategorią neo-noir6. Dane te, oczywiście, same w sobie mogą nie mieć istotniejszego znaczenia. Określenie „kryzys” stało się wszak w ostatnich latach słowem kluczem wielu dyskursów. Być może jednak nie jest przypadkiem, że ekspansja nowego kina czarnego przypadła na czasy, w których – w odczuciu wielu osób, nie tylko eksper- tów – panoszą się wszelkiego rodzaju kryzysy? Na przełomie XX i XXI wieku neo-noir stał się wyrazicielem wielu pro- blemów, środkiem do mówienia między innymi o kryzysach: epistemo- logicznym, duchowym, tożsamościowym, narodowościowym, wreszcie o kryzysie sztuki i kina, łącznie z towarzyszącymi mu kategoriami, takimi jak filmowe autorstwo czy gatunki. Twórcy nowego kina czarnego diagno- zują te problemy w sposób nie zawsze otwarty czy nawet świadomy. Ich konstatacje mogą się także różnić w zależności od przyjętego medium czy szerokości geograficznej, wyznaczającej miejsce, w którym realizują swoje filmy. Bez względu jednak na to, czy chodzić będzie o południowo- koreańskie kino z pierwszoplanowym motywem zemsty, czy o (pozornie?) eskapistyczne blockbustery Christophera Nolana, słowo „kryzys” okaże się kluczowe dla zrozumienia światów przedstawionych w tych dziełach, a czasem nawet dla kontekstów ich powstania. « « « Fot. 1. U źródeł nowego filmu czarnego: kadr z filmu Łowca androidów Ridleya Scotta 12 W niniejszej książce będę się posługiwać kilkoma terminami, których definicje wcale nie są proste do skonstruowania. Pierwszy z nich – i zara- zem bardzo wieloznaczny – to pojęcie nurtu estetycznego czy estetyki. 6 Dane z dn. 10.08.2013 r. Wstęp Fot. 2. Gra z neo-noirowymi konwencjami: Jelena Andrieja Zwiagincewa Kategorii tych używam w niniejszej książce w takim rozumieniu – toutes proportions gardées – w jakim mówi się na przykład o sentymentalizmie czy rokoko jako nurtach kultury XVIII wieku. Mam tu zatem na myśli nie tylko zbiór pewnych tekstów kultury, realizujących z góry określone zasady, ale i pewien rodzaj światoodczucia7 manifestujący się w tych tek- stach, w charakterystycznych dla nich ideach oraz cechach formalnych. W odniesieniu do klasycznego filmu noir w polskim filmoznawstwie utarły się rodzime odpowiedniki: kino czarne lub film czarny. Neo-noir trudno jest jednak uznać za zjawisko stricte filmowe. W związku z tym będę się posługiwać określeniem „nowy film czarny” (wymiennie z „kino neo-noir” lub „film neo-noir”) w odniesieniu do tych formuł neo-noiru, które funkcjonują w kinematografii. Określenie neo-noir traktuję jako termin szerszy, odnoszący się do jednego z dominujących we współczesnej popkulturze nurtów estetycznych. Szczególnym problemem, z jakim musi się zmierzyć użytkownik języka polskiego, jest zastosowanie określeń noir i neo-noir w ich wariantach przymiotnikowych. W pierwszym rozdziale przywołuję refleksję Ricka Altmana dotyczącą ewolucji przymiotników używanych jako określenia (około)gatunkowe (na przykład western) w rzeczowniki. Badacz słusznie twierdzi – jak sądzę – że podobną drogę przeszło sformułowanie noir8. W języku polskim sytuacja ta rodzi kom- plikację w momencie, gdy pojawia się potrzeba powrotu do przymiot- 7 Za zwrócenie mojej uwagi na możliwość wykorzystania kategorii światoodczucia pragnę szczególnie podziękować Recenzentce, dr hab. Iwonie Sowińskiej. 8 Zob. R. Altman: Gatunki filmowe. Przeł. M. Zawadzka. Warszawa 2012, s. 153–155. 13 Wstęp nikowego rozumienia kategorii noir i neo-noir. Pisząc niniejszą książkę, zdecydowałam się na odmienianie rzeczowników noir i neo-noir zgodnie z obowiązującymi w polszczyźnie normami (tj. „noiru”, „o noirze”, „z neo- -noirem”) oraz na stosowanie przymiotnikowych określeń „noirowy” czy „neo-noirowy” na tej samej zasadzie, na jakiej obecnie korzystamy ze sfor- mułowań typu „westernowy”. Mam nadzieję, że rozwiązanie to – nawet jeśli jest ono dość ryzykowne z językowego punktu widzenia – zostanie uznane za funkcjonalne. Chociaż polska literatura dotycząca neo-noiru jest jeszcze stosunkowo skromna i ma charakter przyczynkarski, badacz, który próbuje przedrzeć się przez stosy anglojęzycznych opracowań tematu, naraża się na frustrację i zniecierpliwienie. Warto zatem zaznaczyć, że książki i artykuły, na które będę się tutaj powoływać, zostały wyselekcjonowane ze znacznie obszer- niejszej literatury. Nie tylko jednak olbrzymia liczba opracowań może prowadzić do dezorientacji, lecz także dobór materiału audiowizualnego. Chociaż będę się powoływać przede wszystkim na przykłady filmowe, znajdą się tutaj również sporadyczne odwołania do powieści, komiksów, wideoklipów, seriali telewizyjnych oraz gier wideo. Będzie to oczywiście wybór w dużej mierze arbitralny. Nie wszystkie z przywołanych dzieł zostaną też szerzej omówione. Już w odniesieniu do filmu noir nie bez ironii pytał Marc Vernet: „kto widział i przestudiował wszystkie filmy wymienione przez Silvera i Ward, Fostera Hirscha albo Roberta Ottosona?”9. Todd Erickson, nie sięga- jąc nawet do wspomnianych wcześniej zasobów IMDb, mówi o około 300 inspirowanych poetyką noir filmach dystrybuowanych w kinach po 1971 roku oraz o ponad 400 kolejnych, zrealizowanych bezpośrednio na potrzeby telewizji czy rynku wideo10. Ronald Schwartz tymczasem kon- struuje ponaddwudziestostronicową, zadrukowaną drobną czcionką listę nowych filmów czarnych11. W zetknięciu z tak olbrzymią ilością materiału badacze przyjmują rozmaite strategie, wśród których dwie wydają się skrajnie przeciwstawne: konstruowanie leksykonów (jak w przypadku wspomnianych przez Verneta Alaina Silvera i Elizabeth Ward) oraz doko- nywanie radykalnej selekcji w oparciu o skonstruowane wcześniej listy cech „prawdziwego filmu noir” (taką optykę przyjmuje między innymi Todd Erickson). W każdym z wypadków mamy do czynienia z jednostko- wymi wyborami, które wyraźnie wskazują na fakt, iż współczesne wariacje noiru stanowią w istocie olbrzymi obszar badawczy, rozlewając się po współczesnej kulturze audiowizualnej w sposób niemal niekontrolowany. 9 M. Vernet: Film Noir on the Edge of Doom. Trans. J. Swenson. In: Shades of Noir. Ed. J. Copjec. London–New York 1993, s. 2. 10 Zob. T. Erickson: Kill Me Again: Movement Becomes Genre. In: Film Noir Reader. Eds. A. Silver, J. Ursini. New York 1996, s. 323. 11 Zob. R. Schwartz: Neo-noir. The New Film Noir Style from „Psycho” to „Collateral”. Lanham–Toronto–Oxford 2005, s. 109–135. 14 Wstęp W niniejszej książce będę dążyć do unikania tych skrajności. Konstru- owanie leksykonów w wypadku zjawisk tak trudno definiowalnych jak nowy film czarny wydaje się zadaniem w zasadzie bezowocnym, z kolei ustalanie listy cech, jakie musi spełnić dane dzieło, by zostać nazwane neo-noirowym, niepotrzebnie ogranicza perspektywę, redukując do ścis- łego centrum obszar zagadnień, które w omawianym tu zjawisku często ujawniają się z pełną siłą na jego peryferiach. Niemniej jednak, zbierając materiał do tej książki, jakiejś selekcji musiałam dokonać. Chociaż zatem w niniejszej książce pojawiać się będą odwołania do filmów niegatun- kowych (na przykład do Wkraczając w pustkę / Enter the Void Gaspara Noé, 2009), niezależnych autorów (takich jak Atom Egoyan) czy zjawisk opatrywanych na ogół etykietą realizacji niszowych (machinima The Tra- shmaster, reż. Mathieu Weschler, 2010), to koncentrować się będę głównie na tekstach kultury głównego nurtu, tak zwanego mainstreamu, który rozumiem za Frédériciem Martelem jako synonim określeń „dominujący” lub „dla szerszego ogółu”, pojęcie używane „na ogół do określenia mediów, programu telewizyjnego czy produktu kulturalnego mających trafić do szerokiej publiczności”12. Jestem przekonana, że neo-noir przenika obecnie całą kulturę, także w tych jej aspektach, które nie są związane z tak zwanym widzem maso- wym. Przykładu dostarcza chociażby Andriej Zwiagincew, reżyser filmu Jelena (2011), w którym odnaleźć można grę z jednym z podstawowych mitów noiru: wzorcem kobiety fatalnej. Wszak – podobnie jak w wielu realizacjach noiru i neo-noiru – mamy tu do czynienia z przeciwstawie- niem dwóch postaci kobiecych. Na jednym biegunie znajduje się tytu- łowa bohaterka – usłużna żona zamożnego człowieka, Władimira, niezbyt atrakcyjna, troskliwa kura domowa, realizująca, jak można przypuszczać, model kobiety odkupicielki, o którym szerzej piszę w trzecim rozdziale. Jej przeciwieństwem w fabule wydaje się córka Władimira, Katia – młoda, piękna, zepsuta, przywiązana do splendoru i dobrej zabawy, mająca wszel- kie zadatki ku temu, by stać się femme fatale. W toku akcji zarysowane między postaciami relacje ulegają jednak zupełnemu odwróceniu: kobietą (na swój sposób) fatalną okazuje się Jelena, która zabija Władimira, by przejąć po nim spadek; Katia tymczasem pozostaje niewinna, a jej miłość do ojca jawi się jako szczera. Tego typu gier z neo-noirowymi konwen- cjami można, rzecz jasna, odnaleźć we współczesnej kulturze bez liku. Na niektóre z nich próbuję zwrócić uwagę w ostatnim rozdziale tej książki. Nie zmienia to jednak faktu, że całe obszary zagadnień musiałam pozosta- wić na marginesie niniejszych rozważań. W pewnej mierze przyświecało mi w tym aspekcie założenie, że chociaż noir przejawiać się może zarówno w kinie (literaturze, komiksie) gatunkowym, jak i niegatunkowym, to swoją tożsamość zawdzięcza jednak temu pierwszemu. Nie będąc (jak pró- 12 Zob. F. Martel: Mainstream. Przeł. K. Sikorska. Warszawa 2011, s. 20. 15 Wstęp buję dowieść w pierwszym rozdziale) gatunkami, noir i neo-noir najpełniej realizują się w powiązaniu z rozmaitymi gatunkowymi konwencjami (na przykład z kryminałem, filmem senscyjnym, horrorem, science fiction…), także tymi o charakterze hybrydowym, takimi jak thriller. To, co z badawczej perspektywy może się okazać frustrujące, w odnie- sieniu do głównych tez niniejszej książki stanowi jednak zaletę. Fakt, iż obecnie w zasadzie nie da się opisać neo-noiru w całej rozciągłości jego fenomenu, stanowi przecież jeden z argumentów na rzecz intuicji naka- zującej rozpatrywanie owego zjawiska raczej w kategoriach estetyki niż filmowego prądu, konwencji, a zwłaszcza gatunku. Przywoływane tutaj przykłady będą więc właśnie tylko przykładami – symptomatycznymi reprezentacjami pewnej niezwykle ekspansywnej estetyki. Chociaż część z nich zostałaby uznana przez większość badaczy za swoiste centrum kanonu neo-noiru, o przynależności innych można byłoby z pewnością długo dyskutować. « « « Dziękuję mojemu mężowi, Przemysławowi Pieniążkowi, nie tylko za wsparcie okazywane mi na każdym z etapów powstawania tej książki, ale i za wiele cennych wskazówek i sugestii związanych z funkcjonowa- niem estetyki neo-noir we współczesnych komiksach oraz powieściach graficznych. Dziękuję również Recenzentce, dr hab. Iwonie Sowińskiej za wszystkie uwagi i refleksje, które – jak wierzę – bardzo przyczyniły się do ulepszenia tej publikacji. Indeks osobowy A Abrams Jeffrey Jacob 188, 189, 211 Abrams Jerold J. 32, 53, 111, 123, 213 Aldrich Robert 30, 210 Alexander Lexi 192, 208 Allen Woody 163, 164, 206 Almodóvar Pedro 164, 209, 211 Altman Rick 13, 20, 23, 29, 171, 172, 174, 213 Altman Robert 35, 204 Amenábar Alejandro 156, 207 Anderson Brad 53, 60, 62, 63 Anderson Gillian 211 Anderson Paul W.S. 123, 207 Andrysek Adam 103, 104, 213 Andrzejewski Łukasz 78, 83, 213 Antonioni Michelangelo 108, 208 Aronofsky Darren 32, 208 Astor Mary 22 Attias Daniel 206 Azzarello Brian 45, 46, 98, 213 B Bacon Kevin 114, 180 Baird Stuart 173, 206 Bale Christian 63, 92 Barad Judith 141, 213 Bareja Stanisław 183, 206 Barthes Roland 162, 163 Basinger Kim 152 Bauman Zygmunt 112, 213 Bellisario Donald Paul 203 Belmondo Jean-Paul 40 Benedict Richard 210 Bennett Tony 89, 213 Bense Max 116 Beresford Bruce 95, 208 Bermejo Lee 46, 98, 213 Besson Luc 125, 206 Bielik-Robson Agata 64, 213 Bigelow Kathryn 36, 70, 71, 203 Black Shane 191, 205 Bobowski Kordian 24, 216 Bobowski Sławomir 38, 213 Bogacz Łukasz 185, 196, 213 Bogart Humphrey 22, 35, 40 Bolz Norbert 116 Boorman John 31, 34, 173, 211 Borden Lizzie 70, 211 Borde Raymond 23, 24, 213 Bould Mark 19, 20, 28, 60, 62, 75, 152, 213–215, 217, 218 Boyle Danny 173, 208 Branagh Kenneth 172, 210 Bridges Jeff 94, 95 Bronson Charles 35 Burton Tim 46, 194, 203, 208 Butler Jeremy G. 34, 159, 213 C Caillois Roger 111, 213 Cain James M. 23 Cameron James 123, 133, 142, 173, 188, 203, 207, 210 Campanella Juan José 65, 209 Campbell Martin 89, 203 Campion Jane 70, 83, 97, 99, 210 Carnahan Joe 203 Carpenter John 173, 210 Caton-Jones Michael 156, 207 Chandler Raymond 8, 23, 213 Chartier Jean-Pierre 23 Chaumeton Étienne 23, 24, 213 Chechik Jeremiah S. 78, 204 Chmielecki Konrad 187, 213 Chytilová Věra 163 Ciccone Madonna Louise Veronica zob. Madonna Coen Ethan 115, 119, 164, 204, 208 Coen Joel 115, 119, 164, 204, 208 Collete-Serra Jaume 54, 55, 210 Conard Mark T. 18, 19, 21, 31, 53, 111, 119, 123, 159, 167, 213, 214, 216, 217 Conran Kerry 186, 209 Cooper Alice 9, 103, 206 Copjec Joan 14, 18, 176, 217 Coppola Francis Ford 35, 108, 209 Corrigan Thimothy 163, 213 Cosmatos George P. 86, 209 Costa-Gavras 95, 211 Cox Paul 162, 214 Craig Daniel 89 Cronenberg David 52, 60, 61, 138, 177, 204, 208, 215 Cross Neil 74 Crowe Cameron 156, 211 Crowe Russell 152 Cubbins Bartholomew zob. Leto Jared Cuesta Michael 204 Cumberbatch Benedict 128 Curtis Jamie Lee 70 Ć Ćwikiel Agnieszka zob. Nieracka(-Ćwi- kiel) Agnieszka D Dahl John 97, 207 Damico James 26, 213 Dancy Hugh 108, 109 Däniken Erich von 142, 143 Davis Garth 70 Davis Tamra 70, 205, 210 Dearden James 95, 208 Deleuze Gilles 53 Del Toro Guillermo 190, 191, 203, 205 Demme Johnatan 126, 127, 172, 173, 204, 207 De Niro Robert 35, 165 De Palma Brian 77, 124, 150–152, 164, 204, 205, 207 Derrickson Scott 193, 205 De Sica Vittorio 118, 211 DiCaprio Leonardo 99 Dick Philip K. 55 Diggins John Patrick 105, 214 Dobbs Michael 129 Dostojewski Fiodor 63 Douglas Michael 80, 166 Doyle Arthur Conan 128 Dumont Bruno 132 Durgnat Raymond 24, 214 Durys Elżbieta 85, 88, 104, 109, 130, 214 Dutton Kenneth Raymond 86 Dylan Bob 122, 134 E Eastwood Clint 35, 207 Eckhart Aaron 152 Egoyan Atom 15, 177–181, 204–206, 208, 214, 215 Eisenhower Dwight 25 Eisner Will 193 Elba Idris 113 Ellroy James 150 Erickson Todd 14, 21, 26, 31, 214 F Fargo James 35, 209 Fassbender Michael 143 Fassbinder Rainer Werner 163 Favreau Jon 188, 191, 205, 206 Feasey Rebecca 75, 214 Fiennes Ralph 60 Filipczuk Michał 105, 214 Fincher David 10, 32, 53, 60, 123, 129, 164–170, 173, 199, 204, 205, 207–211, 215 Fiorentino Linda 96 Firth Colin 180 Fleder Gary 173, 206 Flusser Villém 116 Fonda Jane 80 Fonvielle Lloyd 194, 205 Forbes Daniel A. 124, 130, 214 Forman Miloš 163 Forster Marc 89, 116, 208, 211 220 Indeks osobowy Foucault Michel 162, 163 Frankenheimer John 35, 203, 205 Franklin Carl 36, 68, 69, 94, 203, 205, Harring Laura 55 Harris Damian 95, 207 Harris Thomas 47, 108, 109, 115, 126, 211 167 Frank Nino 23 Freeman Martin 128 Friedkin William 35, 95–97, 164, 205 Frye Northrop 26 Fukuyama Francis 136, 214 G Gadacz Tadeusz 131, 217 Garnett Tay 156, 206 Gavras Konstandinos zob. Costa-Gavras Gibbons Dave 149 Gibson John Willis 86 Gledhill Christine 81, 214 Glitre Kathrina 20, 28, 60, 75, 152, 213– 215, 217, 218 Godard Jean-Luc 33, 39, 40, 204 Goldstein Allan G. 35, 211 Gordon-Levitt Joseph 161 Gordon Suzy 83, 84, 97, 214 Gosling Ryan 90 Goyer David S. 191, 203 Grabiak Marita 203 Granik Debra 84, 85, 115, 204 Grant Barry Keith 163, 213 Greene Graham 117 Gruenpeter Natalia 84, 214 Gruszczyński Marcin 131, 217 Guattari Félix 53 Gumbrecht Hans Ulrich 116 Gwóźdź Andrzej 48, 87, 116, 139, 186, 213, 214, 216 H Hackford Taylor 126, 203 Hackman Gene 35 Hadamik Zofia 75, 79, 214 Haltof Marek 162–164, 214 Hammett Dashiell 22, 23 Hanson Curtis 150, 152, 210 Hardy Tom 161 Hauer Rutger 140 Hays Will 76, 77, 125, 154, 155 Hayworth Rita 82, 151 Heit Jamey 124, 131, 214 Helfer Tricia 144 Helman Alicja 28, 66, 77, 103, 214, 216 Hensleigh Jonathan 192, 208 Herzog Werner 163, 213 Hirsch Foster 14, 29–31, 67–80, 119, 156, 157, 172, 173, 214 Hitchcock Alfred 31, 77, 208, 218 Hodges Mike 58, 161, 164, 206, 207 Holland Agnieszka 208 Holt Jason 167, 169, 214 Hood Gavin 190, 211 Hopkins Anthony 126, 127 Hopkins Stephen 193, 208 Hopper Dennis 33, 209 Huston John 22, 23, 78, 203, 209 I Iñárritu Alejandro González 203 J Jackson Michael 9, 10, 211, 215 Jagielski Sebastian 88, 214 Jameson Fredric 116 Jane Thomas 158, 159, 207, 216 Janion Maria 183, 214 Jankowicz Grzegorz 77, 218 Janus Ola 181, 214 Jeunet Jean-Pierre 123, 207 Jezierski Piotr 131–134, 136, 139, 214 Johansson Scarlett 152 Johnson Don 208 Johnson-Lewis Erika 144, 215 Johnson Mark Steven 191, 192, 204, 205 Johnston Joe 191, 205 Jordan Neil 117, 206 221 Indeks osobowy K Kafka Franz 62 Kamiński Piotr 24, 216 Kamrowska Agnieszka 66, 165, 167, 169, 170, 215, 216 Kaplan Ann E. 75, 79, 214, 215, 217 Kasdan Lawrence 10, 31, 37, 211 Kashyap Anurag 43, 44, 207 Kawajiri Yoshiaki 203 Keesey Douglas 21–23, 30, 76, 77, 80, 156, 164, 215 Kelly Richard 199, 204 Kempna-Pieniążek Magdalena 127, 215 Ketai Ben 192, 203 Kieślowski Krzysztof 77, 218 King Stephen 43 Kinnaman Joel 137 Kirk Brian 206 Kitano Takeshi 44, 45, 164, 203 Klejsa Konrad 33, 215 Kletowski Piotr 65, 215 Klimek Kaja 156, 215 Kłobukowski Miłosz 89, 215 Kłoda-Staniecko Bartosz 162, 215 Kosinski Joseph 187, 188, 210 Kotcheff Tedd 86, 209 Krajewski Marek 47 Kreczmar Tomasz 8, 216 Krzyształowicz Marcin 184, 207 Kubit Hubert 57, 166, 168, 215 Kubrick Stanley 125 Kunce Aleksandra 53, 54, 112, 215 Kurosawa Akira 39, 211 L Lake Veronica 151 Lamb Mary 70, 209 Lang Fritz 139, 206 Lang Jessica 156 Lankosz Borys 88, 115, 184, 209 Larsson Stieg 47 Law Jude 128 Lawrence Jennifer 85 Ledger Heath 126 Lee Ang 47, 164, 190, 203, 205, 207 Lee Hyangjin 42–45, 47, 215 Lee Spike 67 Lee Thompson John 35, 156, 208, 211 Leterrier Louis 190, 207 Leto Jared 198, 204, 205 Leung Tony 66 Liman Doug 32, 210 Linda Bogusław 87, 182, 183 Linder Christoph 89, 213 Lisberger Steven 187, 210 Locke John 58, 217 Lorre Peter 22 Loska Krzysztof 39, 43, 44, 61, 138, 171, 177–180, 215, 217 Lubelski Tadeusz 30, 154, 182, 183, 215, 217 Lumet Sydney 95, 203 Lumière August 149 Lumière Louis 149 Lynch David 53, 55–57, 77, 82, 124, 125, 152, 164, 167, 172, 173, 199, 203, 204, 206, 207, 211, 218 Lyne Adrian 78, 204 Lyotard Jean-François 53, 155 M MacDonald Peter 86, 209 Mach Jolanta 20, 217 Madonna 47 Madsen Ole Christian 119, 208 Manchevski Milcho 208 Mankell Henning 47 Mann Michael 109, 159, 164–167, 169, 170, 203–207, 211, 216 Marcela Mikołaj 10, 215 Marecki Piotr 65, 215 Margański Janusz 112, 216 Mårling Måns 191, 192, 210 Marquand Richard 94, 95, 211 Marshall C.W. 106, 134, 215, 216 Marshall George 152, 203 Martel Frédéric 15, 216 McG 123, 210 222 Indeks osobowy McGinty Nichol Joseph zob. McG McGrath Patrick 61 McGuigan Paul 209 McLuhan Marshall 138 McSorley Tom 181, 214 Melosik Zbyszko 85, 86, 89, 91, 93, 216 Melville Jean-Pierre 33, 39, 205, 209, 211, 218 Mendes Sam 89, 209 Menzel Jiři 163 Michałkow Nikita 163 Mignola Mike 189 Miike Takashi 39, 44, 45 Miller Anna 40, 216 Miller Frank 8, 157, 158, 186, 193, 194, 209, 216 Monroe Marilyn 78 Moore Alan 149 Moore John 46, 206 Moore Julianne 178 Mortenson Norma Jean zob. Marilyn Monroe Mostow Jonathan 123, 210 Munroe Kevin 192, 204 Murphy Cillian 161 Murphy Tab 158, 159, 216 N Naremore James 19, 23, 24, 27, 199, 200, 216 Neeson Liam 54 Niccol Andrew 138, 205 Nichols Mike 33, 203 Nieracka(-Ćwikiel) Agnieszka 87, 139, 213, 216 Nietzsche Friedrich 19, 21, 213 Niewolski Konrad 183, 208 Noé Gaspar 15, 78, 82, 83, 115, 207, 211 Nolan Christopher 12, 19, 32, 38, 45, 46, 53, 56–59, 63, 89, 91–93, 98, 111, 126, 148, 160, 161, 164–170, 203, 205–208, 210, 215 Norrington Stephen 191, 192, 203, 206 Norton Edward 109 Noyce Phillip 78, 209 O O’Brien Charles 23 Ochab Maryna 111, 213 Olechnowicz Emilia 66, 216 Olesen Annette K. 209 Osbourne John Michael zob. Osbourne Ozzy Osbourne Ozzy 10 Ostaszewski Jacek 103, 214 Ott Brian L. 139, 216 Ottoson Robert 14 Ott Thomas 158, 159, 216 Owen Clive 47 P Pacino Al 165 Padilha José 137, 209 Page Ellen 161 Pakula Alan J. 35, 80–82, 206, 209, 211 Park Chan-wook 39, 43–45, 115, 207, 208 Parker Alan 32, 205 Park Grace 144 Parker Oliver 118, 204 Parks Gordon 67, 209 Pasikowski Władysław 86–88, 115, 182, 183, 185, 206, 208, 214 Pearce Guy 59, 152 Peckinpah Sam 125, 155 Penn Arthur 33, 203 Petersen William 109 Peterson Lowell 24, 34, 216 Petri Elio 40, 210 Pfister Wally 167 Pieniążek Przemysław 16 Pietrzyk Bartłomiej 136, 214 Piotrowska Anita 125, 131, 216 Piskorz Artur 166, 167, 216 Pitrus Andrzej 61, 138, 214, 215 Place Janey 24, 34, 77, 79, 216 Plesnar Łukasz A. 57, 166, 215, 216 Poe Edgar Allan 114 223 Indeks osobowy Polański Roman 25, 31, 32, 35, 153, 173, 204, 205 Popiełuszko Jerzy 182 Porfirio Robert G. 19, 21, 24, 28, 33, 94, 213, 216, 217 Post Ted 35, 209 Potter Tiffany 106, 134, 215, 216 Proyas Alexander 19, 32, 58, 141, 144, 207 Scott Tony 47, 203 Seed Paul 204, 209 Seyfried Amanda 178 Shapiro Alan 97, 211 Sidorkiewicz Tomasz 46, 213 Siega Marcos 210 Siegel Don 31, 203 Sikorska Karolina 15, 216 Silver Alain 15, 21, 24, 26, 27, 31, 94, Przylipiak Mirosław 48, 149, 162, 182, 159, 213, 214, 216, 217 183, 216 R Radkiewicz Małgorzata 86, 87, 216 Rafelson Bob 10, 19, 31, 79, 156, 206 Raimi Sam 173, 208 Rao Dileep 161 Ratner Brett 109, 204 Ratoff Gregory 118, 204 Refn Nicolas Winding 90, 91, 124, 203, 204, 208, 210, 211 Richardson Miranda 61 Ricoeur Paul 112, 216 Ritchie Guy 47, 128, 203, 209 Rodriguez Robert 115, 158, 172, 186, 187, 193, 194, 207, 209 Ronikier Michał 8, 213 Rorschach Hermann 61 Rosati Weronika 184 Rosi Francesco 40, 209 Rusnak Josef 58, 138, 139, 210 Ryan Meg 99 S Sanders Steven M. 119, 159, 216 Sartre Jean-Paul 141, 213, 216 Schrader Paul 24, 30, 38 Schwartz Ronald 14, 22, 31, 68, 216 Schwartz Stefan 206 Schwarzenegger Arnold 100, 133 Scorsese Martin 35, 36, 64, 99, 110, 111, 156, 178, 208, 210, 211 Scott Ridley 10, 12, 32, 37, 123, 136, 140–143, 173, 206–208 Singh Gregg 46, 217 Singh Navdeep 43, 206 Singleton John 67, 204, 209 Sitek Wojciech 138, 217 Skwara Janusz 25, 217 Slade David 192, 203, 205 Smarzowski Wojciech 183, 204, 209 Smith Basil 58, 59, 217 Soderbergh Steven 116, 118, 164, 204 Sowińska Iwona 13, 16, 30, 154, 183, 217 Spacey Kevin 129, 152 Spicer Andrew 23, 25–28, 32–39, 58, 67–71, 94, 95, 116, 154, 155, 160, 162–165, 169, 217 Spielberg Steven 32, 209 Stables Kate 80, 217 Stachówna Grażyna 88, 217 Stallone Sylvester 86, 205 Stanwyck Barbara 77 Stefaniec Wojciech 185, 186, 196, 213, 217 Stein Björn 191, 192, 210 Stone Oliver 125, 211 Stone Sharon 75, 76, 80, 214 Strause Colin 123, 207 Strause Greg 123, 207 Suzuki Seijun 39, 207 Swaim Bob 95, 206 Swank Hilary 151, 152 Sweet Heather Renée zob. Von Teese Ditta Swenson John 14, 18, 176, 217 Syska Rafał 23–25, 28, 30, 33, 34, 57, 103, 107, 110, 143, 153–155, 166, 173, 215–217 224 Indeks osobowy Szyłak Jerzy 149, 162, 170, 182, 183, 216, 217 Ś Świerczek Paweł 39, 43, 217 T Tarantino Quentin 38, 125, 164, 167, 203, 204, 206, 208, 211 Tarkowski Andriej 77, 163, 218 Tatopoulos Patrick 191, 210 Taylor Alan 191, 210 Taylor Charles 131, 217 Theobald Jeremy 56 Toeplitz Jerzy 23, 217 Tschofen Monique 181, 214 Tuck Greg 20, 28, 60, 75, 152, 213–215, 217, 218 Tudor Andrew 20, 217 Turner Lana 156 U Ursini James 14, 21, 94, 159, 213, 214, 216, 217 V Van Horn Buddy 35, 208 Vardy M. (Ostatnie rozdanie) 207 Verhoeven Paul 10, 55, 75, 76, 100, 137, 173, 207–209 Vernet Marc 14, 18, 27, 28, 176, 217 Vidor Charles 74 Vint Sherryl 60, 62, 217 Von Teese Ditta 199 W Wachowski Andy 58, 99, 123, 132, 133, 203, 206 Warner Jack 22 Washington Denzel 68, 69 Watanabe Ken 161 Watts Naomi 55 Webb Marc 191, 207 Welles Orson 22, 25, 30, 118, 161, 204, 207 Welsch Wolfgang 42, 45, 116, 218 Wenders Wim 102, 116, 161, 163, 164, 206, 207, 214 Werner Mateusz 125, 130, 218 Weschler Mathieu 15, 197, 210 West Simon 173, 204 Whitney John 24 Widen Gregory 126, 203 Wilder Billy 76, 208 Wilkoszewska Krystyna 42, 45, 218 Williams Linda Ruth 79, 218 Williams Vanessa 10 Wilson Ruth 113 Winding Refn Nicolas zob. Refn Nicolas Winding Winner Michael 35, 211 Wiseman Len 55, 191, 208, 210 Włodek Patrycja 39, 218 Wong Kar-wai 39, 43, 47, 65, 66, 115, 203, 204, 209, 211, 216 Wood Elijah 187 Woo John 38, 203 Woollacott Janet 89, 213 Z Zając Krystian 31, 32, 150, 151, 218 Zawadzka Maria 13, 20, 171, 213 Zemeckis Robert 194, 206 Ziman Ralph 10, 206 Zimmerman Robert Allen zob. Bob Dylan Wachowski Lana 58, 99, 123, 132, 133, 203, 206 Zisigmond Vilmos 152 Zwiagincew Andriej 13, 15, 132, 205 Wager Jans B. 32, 94, 217 Walsh Raoul 94, 205 Ward Elizabeth 14, 21, 94, 216, 217 Ž Žižek Slavoj 77, 79, 82, 179, 218 225 Indeks osobowy Magdalena Kempna-Pieniążek Neo-noir The Dark Reflection of the Times of Crisis Summary Neo-noir. The Dark Reflection of the Times of Crisis is a book devoted to problems of new film noir genre. In the opening part, the author recapitulates previous defi- nitions of this phenomenon, simultaneously proposing her own understanding of neo-noir as an aesthetics developing dynamically especially in the times of the broadly understood crises. The following chapters are of interpretative character. The author illustrates how neo-noir diagnoses crises present in the contemporary culture: identity, gender and epistemological crises, as well as these connected with doubt about humankind. The new cinema noir seems to be a reaction to all the questions regarding the status of film as a medium, and to crises affecting genres and conceptions of film authorship. The last chapter is devoted to “neo- -noir touches” – the author follows the traces of elements of this aesthetics, among others, in the works of Atom Egoyan, in the Polish cinema and the contemporary film pop-culture, including the one which may be defined as design cinema. Although the author grounds her analysis mainly in the film examples, she also refers to selected comic books (Joker by Brian Azzarello and Lee Bermejo), video games (L.A. Noire), music videos (Who Is It? by Michael Jackson), and even advertisements (BMW series: The Hire). The book not only contains studies and interpretations of works defined as retro-noir (such as The Postman Always Rings Twice by Bob Rafelson or The Black Dahlia by Brian De Palma), whose authors pay tribute to the classical black cinema, but also of numerous science fiction movies, (Ridley Scott’s Blade Runner, Terminator and Matrix cycles, and Battlestar Galactica series), thrillers (Basic Instinct by Paul Verhoeven or Jagged Edge by Richard Marquand), and comic book adaptations (Christopher Nolan’s cycle about Batman and Robert Rodriguez’s Sin City). Simultaneously, the author refers to both Western and Asian cinematography (i.e. Hong Kong, Korean, Japa- nese and Indian). Magdalena Kempna-Pieniążek Neo-Noir Der dunkle Spiegel der Krisenzeit Zusammenfassung Das Buch ist dem Film Neo-Noir gewidmet. Im Anfangsteil rekapituliert die Verfasserin bisherige Definitionen des Phänomens und bringt eigene Definition vor, die für sie eine solche Ästhetik ist, die sich in verschiedenen Krisenzeiten sehr dynamisch entwickelt. Weitere Kapitel haben einen interpretatorischen Charakter. Die Verfasserin zeigt, auf welche Weise die in heutiger Kultur auftretenden Krisen von Neo-Noir diagnostiziert werden. Es sind: Identitätskrisen, Geschlechtskrisen, epistemologische Krisen und die damit verbundenen Krisen, dass der Mensch an der Idee der Menschlichkeit zweifelt. Neo-Noir scheint auch eine Reaktion auf allerlei Zweifel an dem Status des Filmes als eines Mediums zu sein, darunter auf die Krisen, in die die Filmgattungen und die Konzeptionen der Filmurheberschaft geraten. Das letzte Kapitel handelt über „Neo-Noir-Berührungen“. Die Verfasserin untersucht hier die einzelnen Elemente der Poetik, die u.a. in den Filmen von Atom Egoyan, in polnischer Kinematografie und in gegenwärtiger Filmpopkultur, als auch in der als Kino des Designs bezeichneten Filmkunst auftreten. Obwohl sie hauptsächlich auf Filmbeispiele basiert, bezieht sie sich auch auf ausgewählte Comics (Joker von Brian Azzarello u. Lee Bermejo), Videospiele (L.A. Noire), Videoclips (Who is it? von Michael Jackson) und sogar Werbefilme (Filmreihe BMW: The Hire). In dem Buch werden besprochen und interpretiert nicht nur die Retro-Noir genannten Filme (Wenn der Postman zweimal klingelt von Bob Rafelson oder Schwarze Dahlie von Brian De Palma), deren Autoren dem klassischen Film Noir gedenken, sondern auch zahlreiche Science-Fiktion-Filme (Der Blade Runner von Ridley Scott, Filmreihen: Terminator u. Matrix, Serie Battlestar Galactica), Thrillers (Basic Instinct von Paul Verhoeven, Das Messer von Richard Marquand) und Comics-Adaptionen (Filmreihe Batman von Chri- stopher Nolan, Sin City von Robert Rodriguez). In ihren Analysen beruft sich die Verfasserin sowohl auf westliche als auch asiatische (Hongkong, Korea, Japan, Indien) Kinematografie. Przy tworzeniu grafiki na okładce i stronie działowej rozdziału czwartego wykorzystano fotografie autorstwa Tomasza Więcka Redakcja Magdalena Białek Projekt graficzny okładki i stron tytułowych oraz działowych Aleksandra Gaździcka Projekt typograficzny i łamanie Paulina Dubiel Korekta Jadwiga Gaździcka Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-416-5 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-417-2 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Liczba arkuszy drukarskich: 14,5. Liczba arkuszy wydawniczych: 17,0. Cena 58 zł (+ VAT). Publikację wydrukowano na papierze Sora Matt Plus 90 g / m2, dostępnym w ofercie firmy Panta. Do składu użyto kroju pisma Minion Pro oraz Candara. Druk i oprawę wykonano w drukarni „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. (ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław). C M Y CM MY CY CMY K Magdalena Kempna-Pieniążek Magdalena Kempna-Pieniążek Ciemne zwierciadło czasów kryzysu Neo-noir l l M M a a g g d d a a e e n n a a K K e e m m p p n n a a - - P P e e n n ą ą ż ż e e k k i i i i C M Y CM MY CY CMY K - N e o n o i r 58 8012-417-2 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Neo-noir. Ciemne zwierciadło czasów kryzysu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: