Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00089 006553 18458067 na godz. na dobę w sumie
Niedemokratyzmy - ebook/pdf
Niedemokratyzmy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 221
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-233-8151-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zamieszczone w tym zbiorze teksty łączy wspólny mianownik, określony mianem „niedemokratyzmów'. Niedemokratyzmy to różnorodne w formie i treści przejawy odrzucenia demokracji jako porządku zakładającego kreowanie systemu władzy politycznej przez tych, którzy tej władzy podlegają. Niedemokratyzmy przynoszą wiec narzucony ustrój, podtrzymywany mniej lub bardziej otwarcie siłą.

Objęcie w jednej syntetycznej analizie wszystkich podstawowych postaci niede-mokratyzmu nie jest możliwe. Ideologii i systemów niedemokratycznych - skądinąd mocno różniących się między sobą - było bardzo dużo. Sposób ich prezentacji i oceny wymagał zatem selekcji. Autor tomu, identyfikujące dwie główne formy niedemokratyzmu - autorytaryzm i totalitaryzm - wyszedł od ich teoretycznej charakterystyki, co pozwoliło uchwycić występujące pomiędzy nimi różnice. Następnie z kilku perspektyw ukazał niektóre elementy totalitaryzmu zarówno w jego postaci komunistycznej, jak i faszystowskiej oraz narodowosocjalistycznej. Akcent postawiony na totalitaryzm wynika z faktu, że stanowi on jakby kwintesencję niedemokratyzmu oraz najpełniejsze jego zastosowanie na płaszczyźnie ideologicznej i politycznej.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

cyanmagentayellowblack 0 15 25 75 95 100 0 15 25 75 95 100 0 15 25 75 95 100 0 15 25 75 95 100 Marek Bankowicz (1960) – politolog, prof. zw. dr hab., kierownik Katedry Wsp(cid:243)łczesnych System(cid:243)w Politycz- nych w Instytucie Nauk Politycznych i Stosunk(cid:243)w Między- narodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego; prodziekan Wydziału Studi(cid:243)w Międzynarodowych i Politycznych UJ; autor i wsp(cid:243)łautor wielu prac z dziedziny system(cid:243)w politycznych, ustroj(cid:243)w państwowych oraz najnowszej historii politycznej świata. Ostatnio opublikował książki: System polityczny Singapuru Demokracja Przyw(cid:243)dcy polityczni wsp(cid:243)łczesnego (Krak(cid:243)w 2006), świata StÆtn(cid:237) Transformacje konstytucyjnych převrat system(cid:243)w władzy państwowej w Europie Środkowej (Krak(cid:243)w 2010). (Krak(cid:243)w 2007), (Praga 2010) Zamach stanu (Krak(cid:243)w 2005), (Krak(cid:243)w 2009), i lub bardziej otwarcie siłą. Zamieszczone w tym zbiorze teksty łączy wsp(cid:243)lny mianownik, określony mianem „niedemokratyzm(cid:243)w”. Niedemokratyzmy to r(cid:243)żnorodne w formie i treści przejawy od- rzucenia demokracji jako porządku zakładającego kreowanie systemu władzy politycznej przez tych, kt(cid:243)rzy tej władzy podlegają. Niedemokratyzmy przynoszą więc narzucony ustr(cid:243)j, podtrzymywany mniej Objęcie w jednej syntetycznej analizie wszystkich podstawowych postaci niede- mokratyzmu nie jest możliwe. Ideologii i system(cid:243)w niedemokratycznych – skądinąd mocno r(cid:243)żniących się między sobą –było bardzo dużo. Spos(cid:243)b ich prezentacji i oceny wymagał zatem selekcji. Autor tomu, identyfikując dwie gł(cid:243)wne formy niedemokratyzmu – autorytaryzm i totalitaryzm wyszedł od ich teoretycznej charakterystyki, co pozwoliło uchwycić występujące pomiędzy nimi r(cid:243)żnice. Następnie z kilku perspektyw ukazał niekt(cid:243)re elementy totalitaryzmu zar(cid:243)wno w jego postaci komunistycznej, jak i faszys- towskiej oraz narodowosocjalistycznej. Akcent postawiony na totalitaryzm wynika z faktu, że stanowi on jakby kwintesencję niedemokratyzmu oraz najpełniejsze jego zastosowanie na płaszczyźnie ideologicznej i politycznej. – (fragment książki) ISBN 978-83-233-3153-7 9 7 8 8 3 2 3 3 3 1 5 3 7 cyanmagentayellowblack Książka dofi nansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Instytutu Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych RECENZENT Doc. dr hab. Michal Kubát, Uniwersytet Karola w Pradze PROJEKT OKŁADKI Marcin Bruchnalski © Copyright by Marek Bankowicz Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2011 All rights reserved Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i roz- powszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy. ISBN 978-83-233-3153-7, e-ISBN (wersja elektroniczna) 978-83-233-8151-8 www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-631-18-81, tel./fax 12-631-18-83 Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98 tel. kom. 0506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 SPIS TREŚCI Spis treści Od autora ....................................................................................................... 7 1. Autorytaryzm – polityczna postać niedemokratyzmu ...................... 11 2. Totalitaryzm: apogeum niedemokratyzmu ......................................... 29 3. Niedemokratyzm w doktrynach politycznych .................................... 53 4. Leninowska teoria dyktatury partii ...................................................... 67 5. Dyktatorzy i Bogowie ............................................................................. 83 6. Stalin – niekończąca się republika absurdu ......................................... 91 7. Trzy wcielenia Benita Mussoliniego ..................................................... 101 8. Adolf Hitler i socjalizm narodowego socjalizmu ............................... 115 9. Salazaryzm, czyli pochwała niedemokratyzmu .................................. 139 10. Faszyzm po faszyzmie: Włoski Ruch Społeczny (MSI) na scenie politycznej powojennych Włoch ........................................................... 163 11. Niedemokratyczne zdobycie władzy..................................................... 187 Bibliografi a .................................................................................................. 211 OD AUTORA Spis treści Zamieszczone w tym zbiorze teksty łączy wspólny mianownik, określony mianem „niedemokratyzmów”. Niedemokratyzmy to różnorodne w formie i treści przejawy odrzucenia demo- kracji jako porządku zakładającego kreowanie systemu władzy politycznej przez tych, którzy tej władzy podlegają. Niedemo- kratyzmy przynoszą więc narzucony ustrój, podtrzymywany mniej lub bardziej otwarcie siłą. Objęcie w jednej syntetycznej analizie wszystkich podsta- wowych postaci niedemokratyzmu nie jest możliwe. Ideologii i systemów niedemokratycznych – skądinąd mocno różnią- cych się między sobą – było bardzo dużo. Sposób ich prezen- tacji i oceny wymagał zatem selekcji. Autor tomu, identyfi - kując dwie główne formy niedemokratyzmu – autorytaryzm i totalitaryzm – wyszedł od ich teoretycznej charakterystyki, co pozwoliło uchwycić występujące pomiędzy nimi różni- ce. Następnie z  kilku perspektyw ukazał niektóre elementy totalitaryzmu zarówno w  jego postaci komunistycznej, jak i faszystowskiej oraz narodowosocjalistycznej. Akcent posta- wiony na totalitaryzm wynika z  faktu, że stanowi on jakby kwintesencję niedemokratyzmu oraz najpełniejsze jego za- stosowanie na płaszczyźnie ideologicznej i politycznej. W tej części książki scharakteryzowano ponadto główne kierunki 7 NIEDEMOKRATYZMY doktrynalne formułujące koncepcje ideowe tudzież rozwią- zania ustrojowe będące kontrapunktem dla demokracji. Szczegółowe formy autorytaryzmu nie zostały uwzględnio- ne z powodu ich mnogości, a każda próba odwołania się w tym kontekście do jednych przypadków przy pominięciu z  ko- nieczności pozostałych narażona byłaby na ryzyko nadmier- nego arbitralizmu. Wyjątkiem jest szkic poświęcony sylwetce i koncepcji autorytaryzmu autorstwa wieloletniego dyktatora Portugalii Antónia de Oliveiry Salazara. Zostało to podykto- wane tym, iż Salazar – inaczej niż niemal wszyscy dyktatorzy, którzy wiele wysiłku zawsze wkładają w to, by maskować nie- demokratyczny charakter sprawowanych przez siebie rządów – otwarcie głosił pochwałę autorytaryzmu, opracowując ory- ginalną doktrynę uzasadniającą potrzebę niedemokratyzmu w  warunkach Portugalii. Co warte szczególnego podkreśle- nia, dyktatura Salazarowska była najdłużej utrzymującym się u władzy w XX-wiecznej Europie niekomunistycznym porząd- kiem niedemokratycznym. Przykład Włoskiego Ruchu Społecznego (MSI) ilustruje za- skakujący przypadek faszyzmu po faszyzmie, który wydaje się nader atrakcyjny z punktu widzenia badawczego. MSI, zapew- niający sobie stałą reprezentację parlamentarną, był najsilniej- szym ugrupowaniem w  powojennej Europie jawnie i  wprost odwołującym się do tradycji faszystowskiej. Książkę zamyka opracowanie poświęcone niedemokratycz- nej metodzie sięgania po władzę w państwie. Niektóre z przestawionych tu opracowań miały swój pierwo- druk w innych publikacjach. Tom nie stanowi wszakże jedy- nie kolekcji opublikowanych już tekstów, ponieważ w każdym przypadku są one prezentowane w  zasadniczo poszerzonej, gruntownie przebudowanej czy co najmniej zmienionej for- mie. Niekiedy chodzi o teksty trudno dostępne. Odnosi się to w szczególności do szkiców „Dyktatorzy i Bogowie” oraz „Sta- 8 Od autora lin – niekończąca się republika absurdu”, które przed niemal trzydziestu laty ukazały się na łamach wydawanego w Paryżu emigracyjnego czasopisma „Kontakt”, w którym autor publiko- wał pod pseudonimem Pankracy Kontrar. 1 AUTORYTARYZM – POLITYCZNA POSTAĆ NIEDEMOKRATYZMU „Polityka jest walką”. Max Weber Pojęcie autorytaryzmu Autorytaryzm jest pojęciem często stosowanym – a bywa, że i nadużywanym – w świecie szeroko rozumianej polityki, za- równo w praktyce politycznej, jak i na gruncie naukowej re- fl eksji politologicznej. W parze z ową intensywnością stosowa- nia idzie niestety bardzo mała dyscyplina. Autorytaryzmowi przypisuje się nie do końca zbieżne treści, co stanowi źródło wielu nieporozumień. W praktyce politycznej autorytaryzm jest synonimem bra- ku demokracji, oznacza niedemokratyczność czy wręcz anty- demokratyczność działań, postaw bądź poglądów. Powiedzieć o kimś, iż hołduje autorytaryzmowi, jest równoznaczne z za- kwalifi kowaniem go do grona przeciwników systemu demo- kratycznego. A że demokracji przypisywane są potocznie i powszechnie pozytywne treści, autorytaryzmowi nadaje się znaczenie na wskroś negatywne i w efekcie z reguły funkcjo- 11 NIEDEMOKRATYZMY nuje on niczym polityczny epitet. Stanowi to pewien paradoks, zły autorytaryzm wywodzi bowiem swą genealogię od – zda- wałoby się – całkowicie pozytywnego autorytetu. „Autorytet – powiada wybitny włoski badacz polityki Giovanni Sartori – jest bardzo starym wyrazem łacińskim i nie był nigdy (przynaj- mniej do kilku ostatnich dziesięcioleci) pojęciem pejoratyw- nym. Przez wieki autorytet był nieodmiennie pozytywnym, wyrażającym uznanie terminem. Dziś wszakże autorytaryzm to słowo uwłaczające; wskazuje na nadmiar i nadużycie autory- tetu, na ucisk władzy, który niszczy wolność”1. Taki stan rzeczy ugruntowali zresztą jakże liczni znani z historii przywódcy po- lityczni, którzy autorytarny charakter swych rządów usiłowali ukryć pod płaszczykiem dorabianych ideologii i uzasadnień, głoszących najczęściej ideał jakiejś nowej czy wyższej demo- kracji, gorliwie odżegnując się tym samym od własnego auto- rytaryzmu jako czegoś najwyraźniej wstydliwego. Politologia jest dokładniejsza od praktycznej polityki, jeśli idzie o sposób identyfi kowania i opisywania zjawiska autory- taryzmu, chociaż sformułowanie „dokładniejsza” nie jest tu rzecz jasna odpowiednikiem pełnej precyzji. I tak w  polito- logii termin „autorytaryzm” występuje w  trzech podstawo- wych znaczeniach i oznacza: 1) niedemokratyczny system rządów, 2) postawę czy też dyspozycję psychiczną ujawniającą się w trakcie działań i zachowań związanych z władzą, 3) rodzaj ideologii politycznej. W pierwszym znaczeniu rozumienie autorytaryzmu jest najbliższe jego potocznemu pojmowaniu. Mianem autory- tarnych określa się całą plejadę wewnętrznie zróżnicowanych systemów politycznych, które wszakże przy wszelkich odmien- nościach mają jedną cechę wspólną, a mianowicie niedemokra- tyczny charakter. Słowem, autorytarne będzie to wszystko, co pozostaje w konfl ikcie z wymogami systemu demokratycznego. 12 Autorytaryzm – polityczna postać niedemokratyzmu Pojmowanie autorytaryzmu jako negacji demokracji, jakkol- wiek zasadniczo słuszne i  poniekąd nawet uzasadnione, nie może jednak być satysfakcjonujące, gdyż jest to tylko postępo- wanie wedle metody a contrario. Należałoby zatem podać zespół cech konstytuujących auto- rytaryzm, by w ten sposób odpowiedzieć nie tylko na pytanie, czym autorytaryzm nie jest, lecz także na pytanie, czym jest. W tym celu posłużmy się ustaleniami defi nicyjnymi najwybit- niejszego współczesnego badacza autorytaryzmu Juana José Linza. Pisze on: „Systemy autorytarne to systemy polityczne o ograniczonym, zwolnionym z odpowiedzialności przed spo- łeczeństwem pluralizmie politycznym, pozbawione dopraco- wanej wiodącej ideologii, ale z  wyraźnymi cechami mental- nymi, wolne (z wyjątkiem pewnych okresów swego rozwoju) od ekstensywnej i intensywnej mobilizacji politycznej, i takie, w  których przywódca lub niekiedy mała grupa przywódcza dysponuje władzą o słabo określonych, formalnych granicach, które jednakże w istocie łatwo przewidzieć”2. Tak więc – zda- niem Linza – autorytaryzm charakteryzują cztery fundamental- ne cechy. Po pierwsze, autorytaryzm wyróżnia ograniczony plu- ralizm polityczny. System ten dopuszcza pewną różnorodność postaw i przekonań politycznych, aczkolwiek ten stan rzeczy bardziej jest tolerowany niż uznawany. Niemniej jednak w au- torytaryzmie zawsze da się zidentyfi kować jakieś grupy poli- tyczne niezależne od władzy i stawiające sobie za cel oddzia- ływanie na politykę. Po drugie, reżimy autorytarne odznaczają się stosunkowo niskim stopniem zideologizowania i  odczu- walny jest tam brak ideologii państwowej, która przynosiłaby wizję idealnego porządku politycznego. Po trzecie, w autoryta- ryzmie nie stawia się postulatu mobilizacji politycznej społe- czeństwa, szczególnie jest to zauważalne wówczas, gdy system ten znajduje się już w fazie stabilizacji. Po czwarte wreszcie, w systemie autorytarnym władza rządzącej jednostki lub grupy 13 NIEDEMOKRATYZMY jest z reguły słabo zdefi niowana w sensie formalnym, choć za- razem granice tej władzy są łatwe do przewidzenia przez tych, którzy są jej podlegli. Ważne tu jest również to, iż w obrębie aparatu władzy państwowej dominują struktury biurokratycz- ne, wojskowe, policyjne czy jakieś inne, a zaplecza politycz- nego dla rządzących nie tworzy partia masowa. Jak z  powyższego widać, autorytaryzm jest czymś zasad- niczo odmiennym od totalitaryzmu. W systemie autorytarnym rządzący starają się kontrolować jedynie struktury państwowe, nie aspirując przy tym do sprawowania absolutnej wszech- władzy nad społeczeństwem. Władza autorytarna zadowala się zwykle samą władzą i przedmiotem jej aspiracji jest wyłącznie rządzenie w sensie politycznym. W autorytaryzmie tylko poli- tyka stanowi strefę zastrzeżoną, poza nią zaś istnieje względna swoboda. Rządzący zdają się mówić: „Pozostawcie nam władzę polityczną, a poza tym róbcie, co chcecie”. Autorytaryzm jest w efekcie systemem pozostającym raczej w defensywie, rygo- rystycznie kontroluje się w nim politykę, inne zaś obszary ży- cia publicznego nie są przedmiotem ataku rządzących. Rządy autorytarne mówią obywatelom, czego nie wolno im czynić, a wszystko to, co nie zostało zakazane, staje się dozwolone. Co ważne, autorytaryzm nie jest motywowany totalitarną ideo- logią i państwo takie nie usiłuje upowszechniać określonego systemu idei politycznych, uznanych za jedynie prawdziwe. Rodzaje autorytaryzmów W zależności od czasu i miejsca, wybranych założeń i realizo- wanych celów autorytaryzm przyjmuje różne oblicza, zacho- wując jednakże swe zasadnicze cechy. Autorytaryzmy są różne, ale natura autorytaryzmu jest niezmienna i  zawsze ta sama. Ową naturę stanowi fakt, że w tych warunkach ustrojowych 14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Niedemokratyzmy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: