Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00422 005207 12586172 na godz. na dobę w sumie
Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku - ebook/pdf
Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-436-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja składa się z 15 rozdziałów, których autorzy analizują zjawisko nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi z perspektywy szeroko pojętych nauk kryminologicznych(kryminologii, kryminalistyki, prawa karnego, prawa karnego skarbowego, prawa wykroczeń). Szczególnie eksponowanym we wszystkich wystąpieniach zagadnieniem są możliwości skutecznego przeciwdziałania temu patologicznemu zjawisku. Poszczególni autorzy proponują w tym kontekście rozwiązania z zakresu polityki kryminalnej(profilaktyki kryminalistycznej, profifi laktyki kryminologicznej, polityki karnej oraz polityki penitencjarnej), jak również polityki społecznej.
Praca niniejsza stanowi interdyscyplinarną analizę zjawiska nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi. Z jej teoretyczno-praktycznego charakteru wynika walor przydatności dla wielu środowisk. Książka ta stanowić może zarazem głos w akademickiej dyskusji naukowej, jest praktycznym kompendium wiedzy dla pracowników służb odpowiedzialnych za przeciwdziałanie przestępczości w tym obszarze, jak również stanowi materiał dydaktyczny dla studiujących na kierunkach: prawo, administracja lub bezpieczeństwo wewnętrzne. Może stać się ponadto inspiracją przy przygotowywaniu prac dyplomowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku pod redakcją naukową Wiesława Pływaczewskiego Macieja Dudy SZCZYTNO 2014 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent dr hab. Denis Solodov Tłumaczenie Joanna Narodowska Projekt okładki Agnieszka Kamińska Redakcja wydawcy Aleksander Babiński Piotr Cyrek Agnieszka Kamińska Przemysław Kozak Wydawca Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Katedra Kryminologii i Polityki Kryminalnej Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie © Wszelkie prawa zastrzeżone — Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie 2014 © Wszelkie prawa zastrzeżone — Katedra Kryminologii i Polityki Kryminalnej 2014 ISBN 978-83-7462-435-0 e-ISBN 978-83-7462-436-7 ISBN 978-83-62383-49-8 Skład, druk i oprawa: Wydział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48; e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 14 ark. wyd. (1 ark. wyd. = 40 tys. znaków typograficznych) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści / Contents OD REDAKTORÓW From editors (Wiesław Pływaczewski, Maciej Duda) .................................................... 7 ROZDZIAŁ 1 Kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi. Wybrane elementy modus operandi sprawców przemytu Criminalistic aspects of illegal turnover tobacco products. Selected issues of modus operandi of the perpetrators of smuggling (Grażyna Kędzierska, Robert Łachacz) .................................................... 11 ROZDZIAŁ 2 Odpowiedzialność karna i karnoskarbowa za nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi Criminal and fiscal liability for illegal trade in tobacco products (Joanna Narodowska, Maciej Duda) .................................................... 35 ROZDZIAŁ 3 Wyrób tytoniowy jako produkt podrabiany. Wybrane aspekty kryminologiczne Counterfeit tobacco product. Selected criminological aspects (Szymon Michał Buczyński, Anna Lidia Czyż) ................................... 53 ROZDZIAŁ 4 Problematyka nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi z perspektywy ekonomicznej przestępczości zorganizowanej Illegal turnover of tobacco products from the economic perspective of organized crime (Waldemar Jaroch) ........................................................................................ 69 ROZDZIAŁ 5 Przestępczość przemytnicza w kontekście teorii przestępcy zawodowego. Studium przypadku Smuggling crime in the context of the theory of the professional criminal. Case study (Monika Kotowska) ...................................................................................... 83 ROZDZIAŁ 6 Przemyt papierosów z Ukrainy na Słowację — tunel przemytniczy Smuggling of cigarettes from Ukraine to Slovakia — smuggling tunnel (Pavel Kypta)......................................................................................... 97 3 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 7 E-papierosy — perspektywy i zagrożenia. Analiza kryminologiczna zjawiska E-cigarettes — prospects and risks. Criminological analysis of the phenomenon (Wiesław Pływaczewski) .............................................................................. 103 ROZDZIAŁ 8 Wyrób tytoniowy jako produkt podrabiany — analiza cywilnoprawna Counterfeit tobacco product — civil law analysis (Anna Lidia Czyż, Szymon Michał Buczyński) ....................................... 127 ROZDZIAŁ 9 Rola analizy kryminalnej w Służbie Celnej. Nowe możliwości przeciwdziałania przestępczości tytoniowej Role of crime intelligence analysis within the Custom Service. New approach to fighting against cigarette smuggling (Piotr Chlebowicz) ........................................................................................ 145 ROZDZIAŁ 10 Praktyczne możliwości przeciwdziałania nielegalnemu obrotowi wyrobami tytoniowymi z perspektywy Izby Celnej w Olsztynie Practical countermeasures against illegal turnover of tobacco products from the perspective of the Customs Chamber in Olsztyn (Zbigniew Brumer) ....................................................................................... 157 ROZDZIAŁ 11 Transgraniczny biznes tytoniowy z perspektywy Straży Granicznej. Oceny i zagrożenia Trans-border tobacco business from the perspective of the Border Guard. Evaluations and threats (Andrzej Wawrzusiszyn) ............................................................................. 179 ROZDZIAŁ 12 Zwalczanie przestępczości tytoniowej z perspektywy Wydziału do Walki z Przestępczością Gospodarczą Komendy Wojewódzkiej Policji w Olsztynie Combating tobacco crimes from the perspective of the Department of Economic Crimes of the Provincial Police Office in Olsztyn (Paweł Roczyński) ......................................................................................... 191 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 13 Przeciwdziałanie przemytowi wyrobów tytoniowych z perspektywy Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej Prevention of tobacco smuggling from the perspective of the Warmia and Mazury Border Guard (Magdalena Sokołowska-Böttcher, Piotr Gawlicki) ............................ 205 ROZDZIAŁ 14 Problematyka przeciwdziałania przemytowi wyrobów tytoniowych z perspektywy Urzędu Kontroli Skarbowej Prevention of tobacco smuggling from the perspective of the Tax Control Office (Dariusz Paluch)............................................................................................ 211 ROZDZIAŁ 15 Przeciwdziałanie przestępczości ekonomicznej z perspektywy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Prevention of economic crime from the perspective of the Internal Security Agency (Paweł Lubiewski, Adam Szwarc) .............................................................. 215 Wybrana literatura opracowanych zagadnień ................................................ 229 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== OD REDAKTORÓW Nielegalny rynek wyrobów tytoniowych stanowi szczególny obszar przestęp- czej działalności przynoszący sprawcom znaczne zyski przy relatywnie niskim zagrożeniu karnym. W naukach kryminologicznych tę formę nielegalnej dzia- łalności zalicza się tradycyjnie do szeroko pojętej przestępczości gospodarczej. Rozważyć należy również zasadność wprowadzenia pojęcia „przestępczości tyto- niowej”, które odnosiłoby się do przemytu wyrobów tytoniowych, ich nielegalnej produkcji oraz nielegalnego obrotu nimi. Problematyka ta stanowi tradycyjny przedmiot zainteresowania szeroko rozu- mianych nauk kryminologicznych. Zjawisko nielegalnego obrotu wyrobami tyto- niowymi, do których zalicza się papierosy, cygara, cygaretki i krajankę tytoniową, znane jest od okresu międzywojennego. Przemyt i nielegalna produkcja wyro- bów tytoniowych rozwinęły się w latach 90. XX w. w związku z otwarciem granic, a szczególnej eskalacji uległy wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej oraz tzw. strefy Schengen. Polska jest krajem nielegalnej produkcji, tranzytowym na szlaku przemytu z Europy Wschodniej i Azji do Europy Zachodniej lub doce- lowym. Przemyt, czyli nielegalne przewożenie przez granicę państwa towarów na- stępuje drogą morską lub lądową, zarówno na przejściach granicznych, jak i przez „zieloną granicę”. Ze względu na skalę zjawiska wyróżnia się przemyt mrówczany, drobnotowarowy i wielkotowarowy. Produkcja w kraju odbywa się w nielegalnych fabrykach ze sprowadzanego z Ukrainy lub krajowego tytoniu. Przestępczość związana z nielegalnym obrotem wyrobami tytoniowymi deter- minowana jest czynnikami o charakterze ekonomicznym (wysokie obciążenia po- datkowe, potencjalnie duży zysk z przestępczej działalności), społecznym (przy- zwolenie społeczne, bezrobocie, nieznajomość prawa karnego skarbowego) oraz prawnym (niskie grożące kary). Proceder ten szczególnie rozwija się w regionach przygranicznych, gdzie łatwiej substytuować obłożone wysokim podatkiem akcy- zowym wyroby krajowe produktami pochodzącymi z zagranicy, a jednocześnie bezrobocie jest najwyższe. Podkreślić należy, iż istnienie nielegalnego rynku wyrobów tytoniowych go- dzi w interesy finansowe państwa. Biorący udział w tym procederze, w tym na- bywcy wyrobów tytoniowych, uszczuplają należności publicznoprawne (akcyza, podatek VAT, cło). Pomimo że istnieje społeczna świadomość karalności prze- mytu i nielegalnej produkcji, to brak jest społecznego potępienia nabywców tego atrakcyjniejszego cenowo, lecz nielegalnego produktu. Zauważyć należy, że niele- galna produkcja wyrobów tytoniowych prowadzi w wielu przypadkach do naru- szania prawa własności przemysłowej koncernów tytoniowych poprzez podrabia- nie znaków towarowych. Skala zjawiska jest trudna do dokładnego oszacowania. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku Ponadto proceder ten w znacznej mierze ma charakter przestępczości zorgani- zowanej. Wskazać należy również na patologiczne zachowania korupcyjne służb odpowiedzialnych za przeciwdziałanie zjawisku. Powyższe czynniki uzasadniają wciąż aktualną potrzebę prowadzenia badań kryminologicznych w tym obszarze. Dostrzegając tę potrzebę Katedra Kryminologii i Polityki Kryminalnej Wy- działu Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olszty- nie (KKiPK) zorganizowała w dniu 21 listopada 2013 r. konferencję naukową nt. „Taktyczno-techniczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowy- mi”. Partnerem merytorycznym i współorganizatorem inicjatywy była Izba Cel- na w Olsztynie. Oddawana w ręce Czytelników książka stanowi podsumowanie dorobku powyższego spotkania naukowego, a jednocześnie jest już 12 publi- kacją z  sygnowanej przez KKiPK serii wydawniczej „Kryminologia wobec współczesnych form i technik przestępczych”. Monografia niniejsza wpisuje się również w dorobek zespołu badawczo-analitycznego ds. nielegalnych rynków powołanego w strukturze KKiPK w 2012 roku. Praca jest ponadto pokłosiem badań naukowych w ramach Sieci Naukowej „Polska sieć badawcza — Badania naukowe i prace rozwojowe na rzecz bezpieczeństwa państwa i obywateli”, która stanowi instytucjonalną płaszczyznę współpracy Uniwersytetu Warmińsko- -Mazurskiego w Olsztynie, Uniwersytetu w Białymstoku oraz Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, której przedmiotem są badania naukowe i prace rozwojo- we z zakresu bezpieczeństwa państwa i obywateli, głównie w województwach warmińsko-mazurskim i podlaskim. Publikacja składa się z 15 rozdziałów, których autorzy analizują zjawisko nie- legalnego obrotu wyrobami tytoniowymi z perspektywy szeroko pojętych nauk kryminologicznych (kryminologii, kryminalistyki, prawa karnego, prawa karne- go skarbowego, prawa wykroczeń). Szczególnie eksponowanym we wszystkich wystąpieniach zagadnieniem są możliwości skutecznego przeciwdziałania temu patologicznemu zjawisku. Poszczególni autorzy proponują w tym kontekście roz- wiązania z zakresu polityki kryminalnej (profilaktyki kryminalistycznej, profi- laktyki kryminologicznej, polityki karnej oraz polityki penitencjarnej), jak rów- nież polityki społecznej. Książka niniejsza obejmuje wystąpienia przedstawicieli środowisk akademic- kich zajmujących się w swojej pracy naukowej tytułową tematyką, jak i praktyków reprezentujących organy i służby odpowiedzialne za przeciwdziałanie przestęp- czości w tym obszarze (Służba Celna, Straż Graniczna, Urząd Kontroli Skarbo- wej, Policja, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego). Niewątpliwym jej walorem jest zatem konfrontacja i wzajemne uzupełnianie się dorobku doktryny i praktyki. Ponadto przedstawiona została problematyka przemytu papierosów na Słowacji. Kolejne rozdziały monografii poświęcone zostały takim zagadnieniom, jak: kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi (Grażyna 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wybrana literatura opracowanych zagadnień OD REDAKTORóW Kędzierska i Robert Łachacz), odpowiedzialność karna i karnoskarbowa za niele- galny obrót wyrobami tytoniowymi (Joanna Narodowska i Maciej Duda), krymi- nologiczne spojrzenie na wyroby tytoniowe jako produkty podrabiane (Szymon Michał Buczyński, Anna Lidia Czyż), nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi z perspektywy ekonomicznej przestępczości zorganizowanej (Waldemar Jaroch), przestępczość przemytnicza w kontekście teorii przestępcy zawodowego (Moni- ka Kotowska), przemyt papierosów z Ukrainy na Słowację (Pavel Kypta), krymi- nologiczna analiza zjawiska e-papierosów (Wiesław Pływaczewski), cywilistycz- ne spojrzenie na wyroby tytoniowe jako produkty podrabiane (Anna Lidia Czyż, Szymon Michał Buczyński), rola analizy kryminalnej w Służbie Celnej w kontek- ście przeciwdziałania przestępczości tytoniowej (Piotr Chlebowicz), praktycz- ne możliwości przeciwdziałania nielegalnemu obrotowi wyrobami tytoniowymi z perspektywy Izby Celnej w Olsztynie (Zbigniew Brumer), transgraniczny biznes tytoniowy z perspektywy Straży Granicznej (Andrzej Wawrzusiszyn), zwalczanie przestępczości tytoniowej z perspektywy Policji (Paweł Roczyński), przeciwdzia- łanie przemytowi wyrobów tytoniowych z perspektywy Warmińsko-Mazurskie- go Oddziału Straży Granicznej (Magdalena Sokołowska-Böttcher, Piotr Gawlic- ki), przeciwdziałanie przemytowi wyrobów tytoniowych z perspektywy Urzędu Kontroli Skarbowej (Dariusz Paluch) oraz przeciwdziałanie przestępczości ekono- micznej z perspektywy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Paweł Lubiewski, Adam Szwarc). Praca niniejsza stanowi interdyscyplinarną analizę zjawiska nielegalnego ob- rotu wyrobami tytoniowymi. Z jej teoretyczno-praktycznego charakteru wynika walor przydatności dla wielu środowisk. Książka ta stanowić może zarazem głos w akademickiej dyskusji naukowej, jest praktycznym kompendium wiedzy dla pracowników służb odpowiedzialnych za przeciwdziałanie przestępczości w tym obszarze, jak również stanowi materiał dydaktyczny dla studiujących na kierun- kach: prawo, administracja lub bezpieczeństwo wewnętrzne. Może stać się ponad- to inspiracją przy przygotowywaniu prac dyplomowych. Redaktorzy monografii pragną serdecznie podziękować osobom, których praca zaowocowała jej przygotowaniem i wydaniem. W pierwszej kolejności po- dziękowania składają redaktorzy na ręce dr. hab. Denisa Solodova — recenzenta, którego wnikliwe, lecz życzliwe uwagi wpłynęły na podniesienie naukowej warto- ści opracowania. Ponadto podziękowania należą się władzom rektorskim i dzie- kańskim Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie za szczególną przychylność dla inicjatyw naukowych Katedry Kryminologii i Polityki Kryminalnej. Równie serdeczne wyrazy wdzięczności składają redaktorzy Robertowi Torencowi — Dyrektorowi Izby Celnej w Olszty- nie za wsparcie merytoryczne, organizacyjne i finansowe w przygotowaniu kon- ferencji naukowej oraz niniejszej publikacji. Podobne podziękowania przekazują ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku redaktorzy mł. insp. Aleksandrowi Babińskiemu — Naczelnikowi Wydziału Wy- dawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji i Jego współpracownikom za profe- sjonalne wydanie książki. Szczególne podziękowania należą się przede wszystkim autorom poszczególnych wystąpień za podjęcie naukowych dociekań w tym jakże istotnym dla bezpieczeństwa państwa i obywateli obszarze. Szczytno, lipiec 2014 r.  Wiesław Pływaczewski, Maciej Duda 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr Grażyna Kędzierska, Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Białymstoku por. SG Robert Łachacz Warmińsko-Mazurski Oddział Straży Granicznej Kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi. Wybrane elementy modus ROZDZIAŁ 1 operandi sprawców przemytu Wprowadzenie Polska jest obecnie głównym producentem gotowych wyrobów tytoniowych w Europie, gdyż największe światowe koncerny tutaj właśnie przeniosły swo- je fabryki. W Polsce jest zlokalizowanych 6 z 31 fabryk wyrobów tytoniowych, które znajdują się w Europie. Produkcja eksportowa wyrobów tytoniowych stano- wi istotny element bilansu handlowego Polski w segmencie rolno-spożywczym. Branża tytoniowa dostarcza budżetowi prawie 20 mld zł rocznie, co stanowi 8 całkowitych wpływów budżetowych. Jest to udział niespotykany w innych krajach UE. Oprócz tego w przemyśle tytoniowym zatrudnionych jest ponad 60 tysięcy osób, a są to plantatorzy oraz pracownicy zatrudnieni w produkcji i przetwórstwie tytoniu (tabela 1)1. Ludzkość zna tytoń od bardzo dawna. Pierwsze wzmianki o paleniu roślin i wdychaniu ich dymu pochodzą z V w. n.e. Stopniowo człowiek rozwijał asor- tyment używanych wyrobów tytoniowych, poznawał ich działanie na ludzki or- ganizm, starał się eliminować zagrożenia dla zdrowia2. Dzisiaj przemysł tytonio- 1 http://www.kspt.org.pl , 28 grudnia 2013 r.  2 Na początku drugiej połowy XX w. ruch antynikotynowy zaatakował papiero- sy z całkiem niespodziewanej strony. Uznano, że niebezpieczne jest nie tylko palenie, ale także niepalenie, a przebywanie w atmosferze dymu tytoniowego. Powstała kwestia biernego palenia nazwana środowiskowym paleniem tytoniu w skrócie nazywana ETS (Environmental Tabacco Smoke). Bierne palenie rozbudziło aktywność badaczy, ale stało się prawdziwą gorączką złota dla prawników. Ziścił się ich sen o niewinnej ofierze palenia, która teraz będzie potrzebować jurysty domagając się od koncernów tytoniowych wielo- 11 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku wy zarówno legalny, jak i nielegalny na całym świecie przynosi ogromne zyski, chociaż używanie wyrobów tytoniowych prowadzi do uzależnienia. Nikotynizm jako stan nałogowego zażywania przez palenie lub żucie wyrobów tytoniowych jest zaliczany do patologii społecznych, a same wyroby tytoniowe (cygara, papie- rosy, cygaretki, tytoń do palenia) ze względu na swoją szkodliwość dla zdrowia, w Polsce3 na podstawie stawy o podatku akcyzowym4 podlegają opodatkowaniu akcyzą, podobnie jak napoje alkoholowe (piwo, wino, produkty pośrednie, wyro- by spirytusowe). Tabela 1. Dochody Polski z podatku akcyzowego w latach 2008–2012 w mln zł  Lp. 1 2 3 4 5 Rok 2012 2011 2010 2009 2008 Ogółem 62 442,0 57 963,7 55 684,5 53 942,0 50 500,0 W tym wyroby tytoniowe Udział akcyzy tytoniowej 18 600,0 18 264,2 17 436,3 16 057,8 13 400,0 29,79 31,51 31,31 29,77 26,53 Źródło: Służba Celna, Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi w Polsce w latach 2011–2012, Warszawa 2013, s. 14; Służba Celna „Biuletyn Statystyczny Służby Celnej” 2011, nr 4, s. 8, 13  Największą część asortymentu tak legalnego, jak i nielegalnego rynku wyro- bów tytoniowych stanowią papierosy5. Papieros składa się z6: — wałka tytoniowego; — bibułki papierosowej wokół wałka tytoniowego; — filtra; — papieru osłonkowego. Wałek tytoniowy zawiera pokrojone fragmenty liści tytoniu (płaska część li- ścia tytoniu), żyły tytoniowe (nerwy liścia) oraz tytoń ekspandowany. milionowych odszkodowań. J. Gately, Kulturowa historia tytoniu. Jak egzotyczna roślina uwiodła cywilizację, Warszawa 2012, s. 364. 3 Oczywiście wyroby tytoniowe są obłożone podatkiem akcyzowym nie tylko w Polsce. 4 Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym, DzU z 2009 r., nr 3, poz. 11.  5 W niektórych państwach o słabych środkach płatniczych papierosy stanowią al- ternatywę dla gotówki, a podstawowa jednostka wymiany waha się od jednego papiero- sa w niektórych krajach afrykańskich do 50 kartonów w Złotym Trójkącie tajlandzkim — J. Gately, Kulturowa historia tytoniu. Jak egzotyczna roślina uwiodła cywilizację, War- szawa 2012, s. 396. 6 http://www.bat.com.pl/group/sites/BAT_84BCND.nsf/vwPagesWebLive/DO- 84BHAV?open , 13 listopada 2013 r.  12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 1. Kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi… Ryc. 1. Budowa papierosa WAŁEK TYTONIOWY BIBUŁA PAPIEROSOWA PAPIER OSŁONKOWY FILTR Źródło: http://www.bat.com.pl/group/sites/BAT_84BCND.nsf/vwPagW , 28 grudnia 2013 r. Bibuła papierosowa to papier o odpowiednich właściwościach, sklejany za po- mocą kleju. Filtr jest wykonany głównie z modyfikowanych włókien celulozy, tzw. kabla acetatowego. Acetat celulozy otrzymuje się z miazgi drzewnej. Włókna ace- tatu są z sobą połączone środkiem utwardzającym, plastyfikatorem, który zapo- biega zniekształcaniu się filtra. Filtr jest otoczony papierem owijkowym sklejo- nym klejem. Czasami do filtrów dodaje się aktywny węgiel drzewny7. Na nielegalnym rynku tytoniowym spotyka się artykuły takie jak: — papierosy wyprodukowane legalnie8 i przemycone do Polski, — papierosy wyprodukowane nielegalne w Polsce, jako podróbki znanych firm, — krajankę tytoniową przemyconą do Polski, — elementy papierosa wyprodukowane legalnie lub nielegalnie w Polsce lub przemycone do Polski, np. etykiety na opakowania krajanki tytoniowej, papier owijkowy. Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi w Polsce jest bardzo duży9, a zwal- czaniem zjawiska zajmuje się kilka służb. Analiza danych statystycznych poda- 7 http://www.bat.com.pl/group/sites/BAT_84BCND.nsf/vwPagesWebLive/DO- 84BHAV?opendocument , 28 grudnia 2013 r.  8 Głównym producentem nielegalnych papierosów kupowanych w Polsce jest fabry- ka Neman w Grodnie, najpopularniejszą marką z tej fabryki są papierosy Premier oraz Mińsk, NZ, Queen i Magnat. Z Kaliningradu napływają do Polski papierosy Jin Ling. To główna europejska marka papierosów typu illicit whites. Około jednej czwartej niele- galnych papierosów to marki takie jak sprzedawane u nas, tyle że z przemytu, np. Viceroy, Classic i Marlboro, http://wyborcza.biz/biznes/1,101562,14888452,3_mld_ulecialy_pan- stwu_z_dymkiem.html , 28 grudnia 2013 r.  9 Od 2005 r. do końca pierwszego kwartału 2013 r. Policja zamknęła ponad 40 niele- galnych zakładów produkcyjnych. W 2011 r. wszczęto postępowanie w sprawie 1753 prze- stępstw związanych z nielegalnym handlem wyrobami tytoniowymi. Zarzuty postawiono ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku nych w tabeli 2, przy zwróceniu szczególnej uwagi na ilości wyrobów tytoniowych zatrzymywanych przez Służbę Celną10, wskazuje pewną tendencję kształtującą się obecnie na nielegalnym rynku wyrobów tytoniowych. Otóż od kilku lat wyraźnie zaznacza się spadek liczby papierosów odbieranych z nielegalnego rynku i rów- noczesny wzrost objętości zatrzymywanej krajanki tytoniowej. Tendencja ta ob- serwowana na danych Służby Celnej występuje także w liczbach ujawnianych wyrobów tytoniowych wykazywanych przez Centralne Biuro Śledcze oraz Straż Graniczną (tabela 3, kolumna „Ogółem”). Tabela 2. Wyroby tytoniowe (liczba sztuk lub kilogramów oraz dynamika) odebrane przez Centralne Biuro Śledcze, Policję i Służbę Celną w latach 2008–201211 CBŚ (Przekazane przez Służba Celna Policja CBŚ) Rok Artykuł Krajanka*** Liczba sztuk, kg 2012 Papierosy** 65 641 123 117 264 84 010 342 130 564 69 970 266 57 327 55 126 152 34 377 76 938 007 10 950 2011 Papierosy Krajanka 2010 Papierosy Krajanka 2009 Papierosy Krajanka 2008 Papierosy Krajanka Dynamika* Dynamika w  -6,37 +192,08 +106,87 -70,87 -11,41 25 140 +27 326,00! Liczba sztuk, kg w  -21,87 42 561 233 -10,19 21 389 +20,065 45 453 928 7 323 +127,753 +26,93 21 972 021 +66,76 -28,35 24 802 566 92 +213,95 — Bd Bd — Liczba sztuk, kg 439 000 000 200 000 508 000 000 116 200 563 000 000 126 700 — 606 000 000 — 38 400 — 548 000 000 24 200 — Dynamika w  -13,58 +72,12 -9,76 -8,29 -7,10 +129,95 — — — — * Dynamika obliczana według wzoru: (rok następny do poprzedniego x 100) — 100 ** Papierosy w sztukach *** Krajanka tytoniowa w kilogramach Źródło: obliczenia dynamiki — własne 1704 osobom, skazano 1092 osoby, http://wyborcza.biz/biznes/1,101562,14888452,3_ mld_ulecialy_panstwu_z_dymkiem.html , 28 grudnia 2013 r.  10 W 2012 r. Służba Celna zajęła 72 ogółu nielegalnych papierosów w Polsce. Po- zostałe 28 rozłożyło się na Straż Graniczną — 15 , Policję — 12 i organy skarbowe — 1 . Służba Celna, Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi w  Polsce w  latach 2011–2012, Warszawa 2013, s. 17.  11 Źródło danych liczbowych: Sprawozdania z działalności Centralnego Biura Śled- czego KGP za lata 2008–2012; Służba Celna, Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi w Polsce w latach 2011–2012, Warszawa 2013, s. 6. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 1. Kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi… Tabela 3. Wartość przemytu papierosów wykrytego przez SG w okresie 2006 r. — I połowa 2013 r. (w zł) Rok I połowa 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 Ogółem 22,6 mln 63,9 mln 76,9 mln 93,5 mln 60,0 mln 66,1 mln 51,9 mln 32,7 mln Granica wewnętrzna UE Granica zewnętrzna UE W głębi kraju 5,1 mln 11,1 mln 26,6 mln 22,9 mln 14,5 mln 13,8 mln 17,7 mln 14,7 mln 10,4 mln 36,3 mln 32,6 mln 37,9 mln 20,6 mln 26,5 mln 17,3 mln 12,1 mln 7,1 mln 16,5 mln 17,6 mln 32,6 mln 25,0 mln 25,7 mln 16,9 mln 5,9 mln Źródło: Sprawozdania z działalności Straży Granicznej Tabela 4. Średnia liczba papierosów przypadająca na jedno ujawnienie (wskaźnik ujawnionych papierosów) przez Straż Celną w latach 2008–2012 Rok 2012 2011 2010 2009 2008 Liczba ujawnień Liczba ujawnionych papierosów Wskaźnik 112 362 131 676 121 603 121 548 bd 428 mln szt. 508 mln szt. 563 mln szt. 606 mln szt. 548 mln szt. 3 809 3 858 4 630 4 986 — Źródło: „Wiadomości Celne” 2013, nr 1/2, s. 10; obliczenia wskaźnika własne według wzoru liczba papierosów/liczba ujawnień w danym roku Drugą tendencją obserwowaną na nielegalnym rynku wyrobów tytonio- wych w Polsce jest rozdrobnienie przemytu, czyli przemycanie papierosów czę- ściej, ale w mniejszych ilościach, co zauważają także inne kraje UE. Tendencję tę obrazuje wskaźnik obliczany jako stosunek liczby ujawnień dokonanych przez SC w Polsce do masy ujawnianego towaru w jednym przypadku (tabela 4). Biorąc pod uwagę te dwie tendencje poziom przemytu pozostaje na pew- nym stałym poziomie, zmienia się tylko rodzaj towaru i  ewentualny spo- sób działania przemytników. Przestępcy dostosowują się do zmian na rynku uwzględniając przy tym środki zwalczania podejmowane przez organy ściga- nia. A wykrywanie i zapobieganie przestępczości tytoniowej jest szczególnie trudne ze względu na powszechną społeczną akceptację czynów z zakresu tej przestępczości. 15 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku Metody wykrywania przestępczości przemytniczej są domeną kryminalistyki. Zakres tej nauki koncentruje się na trzech obszarach. Pierwszy obszar zainteresowa- nia kryminalistyki to poznawanie taktyki i techniki popełniania przestępstw, drugi to stosowanie różnych taktyk i technik do wykrywania przestępstw, a trzeci obszar to wspomaganie taktyki i techniki zapobiegania przestępstwom. Wiedza z zakre- su pierwszego obszaru bezpośrednio decyduje o możliwościach dwóch pozostałych sfer zainteresowania kryminalistyki, ponieważ jak twierdził już Franciszek Vidocq12, tylko dokładna znajomość świata przestępczego, jego zwyczajów, nawyków i rze- miosła pozwala skutecznie zwalczać przestępczość. Efektywność wykrywania w prosty sposób zależy od poziomu wiedzy funkcjona- riuszy o popełnianiu przestępstwa. Tym więcej sukcesów w wykrywaniu przestępstw im więcej wiedzy o modus operandi ich sprawców. Wiedza organu ścigania o modus operandi sprawcy jest nie do przecenienia przy wykrywaniu każdego przestępstwa. Duże znaczenie ma w związku z tym szkolenie funkcjonariuszy wykrywających ten rodzaj działalności z zakresu modus operandi sprawców, przy szerokim uwzględnianiu aspektów historycznych przestępczości. Albowiem rozwój cywilizacji generuje nowe elementy modus operandi, ale po pierwsze nie z taką szybkością jak się powszechnie sądzi, a po drugie przestępcy wracają do metod już zarzuconych aby po pewnych mo- dyfikacjach stosować je powtórnie (kiedyś helikoptery — dzisiaj motolotnie13). Modus operandi to charakterystyczny i z reguły powtarzany sposób zachowania się sprawcy, który stanowi odbicie jego grupowych i indywidualnych cech oraz moż- liwości i potrzeb14. Przy takim założeniu modus operandi sprawcy jest zawsze zdeter- minowane jego15: — cechami osobowości, — sprawnością fizyczną (osobniczymi możliwościami cielesnymi), 12 Franciszek Vidocq, eksprzestępca, twórca francuskiej policji kryminalnej. J. Thor- wald, Stulecie detektywów. Drogi i bezdroża kryminalistyki, Kraków 1992, s. 19; G. Feix, Wielkie ucho Paryża. Sûreté, Katowice 1988, s. 62.  13 W 2013 r. zidentyfikowano modus operandi polegający na przerzucie wyrobów akcyzowych z Ukrainy do Polski przy użyciu motolotni. Pierwsze przypadki przelotu nie- zidentyfikowanych obiektów zaobserwowano w kwietniu i w maju 2013 r. Łącznie w I po- łowie 2013 r. w północnym rejonie służbowej odpowiedzialności BiOSG odnotowano 6 zdarzeń, w których stwierdzono przeloty przez granicę motolotni. Ich cel został po- twierdzony dopiero w sierpniu 2013 r., gdy po kolejnym przelocie ujawniono wyrzucone wyroby tytoniowe oraz zatrzymano odbiorców towaru. Pudła z papierosami były zrzucane z motolotni w nocy z wysokości około 100 m w odległości 25 km od granicy. Teren zrzutu był oświetlany latarkami skierowanymi w górę. Pilot nie lądował i natychmiast po zrzu- cie odleciał z powrotem w kierunku granicy. http://www.polskieradio.pl/5/3/Artyku- l/918929,Podkarpacie-nowa-metoda-przemytnikow , 2 stycznia 2014 r. 14 T. Hanausek, Zarys taktyki kryminalistycznej, Warszawa 1994, s. 119. 15 M. Kulicki, V. Kwiatkowska-Darul, L. Stępka, Kryminalistyka. Wybrane zagadnie- nia teorii i praktyki śledczo-sądowej, Toruń 2005, s. 26.  16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 1. Kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi… — wiekiem, — poziomem wykształcenia (wiedzą), — doświadczeniem życiowym, — umiejętnościami (intelektualnymi i manualnymi) i upodobaniami, — tradycją (rodzinną, zawodową), — zawodem wyuczonym lub zawodem wykonywanym, — wpływami środowiskowymi, — powodzeniami, porażkami i aspiracjami życiowymi, — patologicznym upośledzeniem psychiki. Z punktu widzenia wykrywania istotną cechą modus operandi jest persewe- racja16. Konieczność analizowania modus operandi i selekcji jego powtarzalnych elementów zauważono już dawno17. Jednak dopiero obecnie, gdy możliwe jest szybkie przeszukiwanie zbiorów kryminalnych, w których rejestruje się przestęp- stwa według sposobu działania sprawcy, jest możliwe osiąganie lepszych wyników zwalczania przestępczości. Komputeryzacja zbiorów informacji kryminalnych zgromadzonych w formie opisowej daje możliwość wszechstronnego ich przetwa- rzania. System ten zapewnia kojarzenie informacji w dowolnych układach lub po- szukiwanie komunikatu według wybranych kryteriów. Wykorzystując możliwości oprogramowania uzyskane wyniki wyszukiwania można analizować pod wieloma kątami, ujawniając zależności i powiązania między informacjami o przedmiotach, miejscach, organizacjach i ludziach operujących w przestępczym świecie18. Każdy sposób działania przejawia się w swoich pierwiastkowych składnikach. Uniwersalny, wyczerpujący katalog komponentów modus operandi sprawców róż- nych przestępstw podaje M. Kulicki19. Komponenty obejmują na przykład: — typowanie przedmiotu czynu, — kontakt z ofiarą przed czynem, 16 Szerzej na temat perseweracji i jej rodzajów zob. M. Całkiewicz, Modus operandi sprawców zabójstw, Warszawa 2010, s. 25.  17 Istotność analizy modus operandi prezentowano w wielu podręcznikach dla funk- cjonariuszy organów ścigania. „Dorożkarz K. pod różnymi pozorami zwabiał handlarzy koni do swego mieszkania, gdzie pozbawiał ich życia przez uderzenie w tył głowy. Ofiarę, gdy krew przestawała płynąć, pakował do worka zawsze w tej samej pozycji (podniesio- ne i zgięte w łokciach ręce, złożone w kolanach nogi itp.) Worki z ciałami wiązał zawsze w ten sam sposób i porzucał na placach przedmieść. Dokonał 33 morderstw. Przechwy- cono go przy wynoszeniu zwłok i obwiniono”. Kryminalistyka na podst. B.M. Szawera, A.I. Winberga, oprac. B. Lewenberg, L. Schaff, Warszawa 1949, s. 33.  18 H. Tusiński, M. Broniecki, Wywiad kryminalny jako kierunek zwiększania efektyw- ności Policji w zdobywaniu, gromadzeniu i wykorzystaniu informacji [w:] E.W. Pływaczew- ski (red.), Przestępczość zorganizowana. Świadek koronny i terroryzm w ujęciu praktycz- nym, Kraków 2005, s. 662, 669. 19 M. Kulicki, V. Kwiatkowska-Wójcikiewicz, L. Stępka, Kryminalistyka. Wybrane..., Toruń 2009, s. 27. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 17 Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku — dobór wspólników, — dobór narzędzi czynu, — wybór czasu dokonania czynu, — przygotowanie alibi, — pozyskanie popleczników, — przygotowanie kryjówki, — stosowanie używek w czasie czynu, — uboczne elementy zachowania przestępczego, — uboczne cechy przedmiotu czynu, — postępowanie wobec nieprzewidzianych trudności, — postępowanie w stosunku do śladów, — maskowanie czynu, — uzbrojenie sprawców, — postępowanie z łupem, — kontynuowanie przestępstwa. Dokonanie czynu przestępczego stanowi niezwykle złożony układ działań i zaniechań, które są determinowane czynnikami obiektywnymi i subiektywnymi. Między składnikami modus operandi zawsze występują liczne powiązania i uwa- runkowania, a każdy ze składników może być zrealizowany przynajmniej kilkoma wariantami. Który wariant zostanie wybrany zależy od możliwości i właściwości sprawcy lub sprawców. Analiza sposobu działania przestępcy pozwala na typowanie i eliminowanie sprawcy danego przestępstwa, oraz jest przydatna przy budowaniu wersji krymi- nalistycznych. Jednak nigdy nie identyfikuje jednoznacznie sprawcy. Dane na te- mat modus operandi najczęściej uzyskuje się z oględzin, zeznań świadków i po- dejrzanych, ekspertyz biegłych, eksperymentów procesowo-kryminalistycznych i zwykłej pracy operacyjno-rozpoznawczej. Modus operandi w przemycie wyrobów tytoniowych20 W kontekście kwestii nielegalnego rynku wyrobów tytoniowych należy eks- ponować kilka komponentów modus operandi, przy czym nieco inne elemen- ty odsłaniają sposób działania w przypadku przemytu tego towaru i nieco inne składają się na obraz nielegalnej produkcji papierosów. Statystyka ujawniania 20 Zagadnienie modus operandi na tle przestępczości przemytniczej zostało poru- szone w publikacji G. Kędzierska, Nielegalny handel wyrobami akcyzowymi [w:] W. Pły- waczewski, P. Chlebowicz (red.), Nielegalne rynki. Geneza, skala zjawiska oraz możliwości przeciwdziałania, Olsztyn 2012, s. 313. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 1. Kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi… nielegalnych artykułów akcyzowych pokazuje, że tak w nielegalnej produkcji, jak i przemycie najczęściej finalnym towarem w akcji przestępczej są papierosy lub konfekcjonowana krajanka tytoniowa. Sposób działania przyjęty przez sprawcę ma mu zapewnić maksymalne powo- dzenie w przemyceniu jak największej ilości nielegalnego dobra. Ważne jest osią- gnięcie dwóch korzyści równocześnie: 1) w ogóle przemycić towar i 2) przemycić go jak najwięcej w jednorazowym działaniu. Na skutek przedsięwzięć prowadzo- nych przez służby zwalczające przestępczość tytoniową przestępcom nie zawsze udaje się te dwa cele osiągnąć. Przyjęty do wykonania ostateczny plan sposobu działania zawsze odzwier- ciedla cechy i możliwości sprawcy. Sytuacja ta jest przejrzysta, gdy przestępca działa indywidualnie, gdyż wtedy wszystkie elementy modus operandi wynika- ją z właściwości jednego człowieka. W działaniu zespołowym sposób działania jest odbiciem możliwości całej grupy osób. Planując akcję przemytniczą sprawca lub sprawcy wykorzystują to, do czego mają łatwy dostęp lub robią to co umie- ją. W zależności od możliwości intelektualnych, sprawności fizycznej itp. indy- widualny sprawca podejmuje decyzję o zastosowaniu wybranego modus ope- randi. W grupie przestępczej jej szef ma większe możliwości manewru. Częściej najpierw decyduje o sposobie realizacji przedsięwzięcia, a potem w zależności od cech prezentowanych przez podwładnych dobiera ich do wykonania poszcze- gólnych zadań. Niektóre elementy modus operandi są z sobą ściśle połączone, na przykład środek transportu, skrytka, maskowanie przestępstwa. Zestawienie elementów modus operandi w przemycie wyrobów tytoniowych podjęto na podstawie analizy przypadków przemytu ujawnionych przez różne polskie służby, które w zakresie zadań mają zwalczanie przestępczości tytonio- wej. Opisy przypadków przyjętych do badania modus operandi pochodzą z do- kumentów Straży Granicznej, Służby Celnej oraz doniesień medialnych publi- kowanych w internecie. Opisy zdarzeń mają różną szczegółowość. Od bardzo lakonicznych do wyczerpujących. Najczęściej nawet bardzo krótki opis przy- padku pokazuje kilka komponentów modus operandi. Prezentowana analiza nie pretenduje do wyczerpującego badania statystycznego, raczej są to badania ja- kościowe. Katalog zestawionych elementów modus operandi nie wyczerpuje też wszystkich składników. a) Środek transportu Najistotniejszym elementem przemytu jest środek transportu towaru, któ- ry zaspokaja jedno z siedmiu tak zwanych złotych pytań kryminalistyki21, 21 Złote pytania kryminalistyki albo reguła siedmiu pytań kryminalistyki porządkują proces wykrywania przestępstw i ich sprawców. Brzmienie i kolejność pytań jest nastę- 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku a mianowicie pytanie czym?22. Środek przewozu odgrywa kluczową rolę, po- nieważ w dużym stopniu decyduje o sukcesie podjętego działania przestęp- czego. Musi on być dobrze dobrany i zawsze jest związany z możliwościami i umiejętnościami przestępcy, z jego zasobami finansowymi. Sprawca indywi- dualny, który nie ma samochodu wybierze inny środek transportu albo wejdzie w układ z osobą, która ma samochód, albo zleci przewiezienie towaru. W prze- mycie papierosów z różnym nasileniem są wykorzystywane właściwie wszyst- kie rodzaje środków transportu. Prosta klasyfikacja tych środków przedstawia się następująco: — środki transportu kołowego: samochód osobowy, samochód terenowy, samochód dostawczy, samochód ciężarowy, samochody specjalne (ozna- kowany ambulans, pojazd firmy ochroniarskiej), inne pojazdy (furmanka, traktor), — środki transportu szynowego: pociągi osobowe, pociągi towarowe, — środki transportu lotniczego: motolotnie, — środki transportu wodnego: pontony, łódki, statki, — człowiek: na sobie, w bagażu. Przypadek: Przypadkowy świadek przekazał dyżurnemu jednostki Policji informację, że na grząskim poboczu drogi stoi zakopany ambulans ratunkowy. Na miejsce pojechali policjanci sprawdzić, czy nie jest potrzebna pomoc. Fiat Ducato wyglądał jak karetka pogotowia ratunkowego. Samochód był zamknięty. Po oświetleniu wnętrza latarką policjanci zobaczyli kartony papierosów bez pol- skich znaków akcyzy. Grupy przestępcze wykorzystują wagony towarowe, indywidualni przemytni- cy — wagony osobowe. W razie kontroli nikt z pasażerów w przedziale nie przy- znaje się, że jest właścicielem nielegalnego towaru. Przemytnicy wykorzystują też transport wodny. Ogromne statki z ukrytym nielegalnym ładunkiem, czasem z odległych krajów jak Chiny, zawijają do pol- skich portów — najczęściej Gdyni i Szczecina. Do transportowania papierosów przez graniczny Bug przestępcy używają małych łodzi, pontonów lub innych utrzymujących się na wodzie konstrukcji. Transport ładunku papierosów przez człowieka ma ograniczenia w postaci ciężaru i kształtu paczki. pująca: co?, gdzie?, kiedy?, jak?, czym?, dlaczego?, kto? Pierwotnie katalog pytań został złożony w języku łacińskim w formie rytmicznej, wierszowanej. P. Horoszowski, Krymi- nalistyka, Warszawa 1958, s. 251. 22 W opisach przypadków dyskutowany element modus operandi zaznaczono przez pogrubienie. 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 1. Kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi… Ryc. 2. Nielegalne papierosy przewożone samochodem z oznaczeniami: a) ambulansu ratowniczego, b) firmy ochroniarskiej, c) instytucji pożytku publicznego a) b) c) Źródło: http://lodz.gazeta.pl/lodz/1,35136,14917674,Przemyt_papierosow_w_karetce_20_t... , 1 stycznia 2014 r.; http://www.tvp.pl/bialystok/aktualnosci/kryminalne/falszywy-ks... , 1 stycz- nia 2014 r. Rys. 3. a) Papierosy przenoszono przez zieloną granicę w oryginalnych kartonowych pudłach, do których przymocowano szelki wykonane z parcianych pasów i gumowej wykładziny; b) Transport pieszy papierosów w torbach podróżnych przez przejście graniczne a) b) Źródło: http://tarnowskiegory.naszemiasto.pl/artykul/337932,papieros , 4 stycznia 2014 r.  21 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku b) Maskowanie przestępstwa Ostateczne dobranie środka transportu stawia kolejny problem przed prze- stępcą: jak ukryć w nim towar? Podstawowe tutaj pytanie jak? oznacza znale- zienie miejsca lub sposobu ukrycia papierosów w środku transportu. Ukrycie przemycanego towaru to maskowanie przestępstwa, stworzenie pozoru, że to- waru „nie ma” lub, że jest tylko towar legalny. Jest to ważny komponent modus operandi. Pierwszym sposobem jest ukrywanie papierosów w naturalnych ele- mentach konstrukcyjnych pojazdów samochodowych: w podłodze, pod tapicer- ką, w podwójnych ściankach zbiorników na paliwo, w obręczach kół, w butlach na gaz. Na drugim miejscu jest traktowanie przemycanych papierosów jako czę- ści oficjalnego ładunku. W ten sposób papierosy przekraczają granicę w róż- nych pakunkach i są umieszczane w piłkach sportowych, łodziach, paszy dla koni, w ładunku węgla drzewnego, rzepaku (ryc. 4) wiezione nie tylko pojaz- dami samochodowymi, ale także pociągami osobowymi lub towarowymi oraz statkami morskimi. I wreszcie według trzeciego systemu, najbardziej bezczelne- go, zdarza się, że samochód ciężarowy, jako ładunek wiezie wyłącznie papierosy bez akcyzy. Zapisy w dokumentach przewozowych opiewają wtedy na zupełnie inny towar, a zadaniem tych sfałszowanych dokumentów przewozowych też jest maskowanie przestępstwa. Przypadek: Na przedmieściach Augustowa funkcjonariusze Straży Celnej za- trzymali do kontroli litewskiego tira. Z dokumentów wynikało, że kierowca wiezie z Łotwy na Węgry transport drewnianych zrębków. Okazało się jednak, że cięża- rówka jest wypełniona kartonami z papierosami — 640 tys. paczek bez banderoli. W podobnej sytuacji, w zatrzymanej ciężarówce miał być ładunek kartonowych opakowań, transportowanych z Łotwy do Czech. Ryc. 4. Papierosy ukryte w wagonie towarowym w ładunku a) rzepaku, b) soli drogowej a) b) Źródło: dokumenty Straży Granicznej Sposoby transportu towarów przez granicę „na osobie” w zasadzie nie zmieni- ły się zbyt radykalnie. Są natomiast permanentnie modyfikowane pod wpływem 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ROZDZIAŁ 1. Kryminalistyczne aspekty nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi rozwoju technologicznego i dostępu do środków używanych do ukrycia wyrobów tytoniowych. Na przykład w latach 30. XX w. popularne było przemycanie pa- pierosów w specjalnie szytych torbach (ryc. 5). Przygotowanie takiego ekwipun- ku wymagało czasu na szycie i pewnych niemałych w tamtych czasach nakładów związanych z akcesoriami na wytworzenie torby. Obecnie ten sam efekt przestęp- cy uzyskują przy zastosowaniu powszechnie dostępnych taśm klejących (ryc. 6), które nie niosą za sobą kosztów związanych z uszyciem specjalistycznej torby, tym samym w razie wpadki nie tworzą szkody finansowej na skutek utraty przedmio- tów, służących do przemytu. Ryc. 5. Torba służąca do przemytu zakładana pod odzież w latach 1934–1936 Źródło: http://www.audiovis.nac.gov.pl/obraz/94180/8f0fce178b9cef1 , 14 listopada 2013 r.  Zadaniem maskowania jest stworzenie przekonania, że przestępstwo nie jest dokonywane w realnym, aktualnym czasie, czyli w momencie na przykład kontro- li przez patrol mobilny jednej z uprawnionych służb. W przestępczości tytoniowej występuje niezwykłe bogactwo sposobów maskowania, jak na przykład: — przewóz towaru pojazdem specjalnym jak ambulans ratowniczy, które- go użycie ma zapewnić bezpieczny przejazd, z uwagi na znaczenie i po- wszechny szacunek społeczny dla tego typu pojazdów, — ubiór związany z zawodem społecznego zaufania, jak ksiądz i zakonnica, — fałszywe dokumenty przewozowe, — ładunek, w którym można ukryć paczki z papierosami, jak: rzepak, sól drogowa, drewniane bale, meble. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 23 Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku Ryc. 6. Dzisiejszy sposób przemytu papierosów „na sobie”. Papierosy przytwierdzone taśmą klejącą na torsie i  papierosy umieszczone w podkolanówkach na nogach a) b) Źródło: „Wiadomości Celne” 2010, nr 3–4, s. 48 Maskowanie czynu, w pierwszym etapie wymaga wysiłku intelektualnego prowadzącego do pomysłu jak to zrobić, aby później cieszyć się z owoców prze- stępstwa. Kolejnym etapem jest już opracowanie szczegółów. Dalej następuje gro- madzenie środków technicznych do realizacji pomysłu — odpowiedni środek transportu, jego dostosowanie do potrzeb przestępcy, zdobycie odpowiedniej odzieży itd. Niektóre sposoby maskowania wymagają znacznego nakładu pracy i środków finansowych ze strony przestępców. Są także przypadki, gdy przestępcy nie tracą czasu na maskowanie czynu. Pla- nując przemyt przewidują trudności w postaci pościgu lub zatrzymania i na wszelki wypadek przygotowują różne rodzaje uzbrojenia jak paralizator, broń palna, gwoź- dzie specjalnie spawane, posiadają środki łączności umożliwiające nasłuch funk- cjonariuszy Straży Granicznej, Policji itp. albo siłą pokonują niektóre przeszkody. c) Pokonywanie przeszkód Ten element modus operandi wchodzi w pytanie jak? Określenie „przeszko- da” może być rozumiane bardzo szeroko. Przeszkodą dla przestępcy jest chronio- na granica, są grupy mobilne funkcjonariuszy Straży Celnej, Straży Granicznej. Przeszkodą jest również niekorzystnie ukształtowany teren przemytu papierosów. Jak pokonać przeszkodę w postaci granicy lub jak ominąć posterunki służb uprawnionych do kontroli w głębi Polski? Jednym z ostatnio częściej stosowanych sposobów jest siłowe pokonanie takich przeszkód. 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi. Taktyczno-techniczne aspekty przeciwdziałania zjawisku
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: