Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00439 009768 7516995 na godz. na dobę w sumie
Niemiec  Z polska duszą . Nad biografią Eugeniusza Buchholza - ebook/pdf
Niemiec Z polska duszą . Nad biografią Eugeniusza Buchholza - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne Język publikacji: polski
ISBN: 9788365210272 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biografie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Urodzony w Ornecie, na niemieckiej Warmii, Eugeniusz Buchholz był człowiekiem niezwykłym. Z pochodzenia Niemiec, katolik mocno związany z hierarchią Kościoła warmińskiego. Wyrażał prawdziwe zrozumienie położenia narodowego Warmiaków w końcu XIX i początków XX wieku, zamieszkałych na południowej Warmii, we wsiach pod Olsztynem, Barczewem, wtedy nazywanym Wartemborkiem, i Biskupcem. Ubolewał nad utratą przez nich języka polskiego, co zostało spowodowane zaprzestaniem nauki czytania i pisania tego języka w szkołach. Występował w ich obronie przed wynarodowieniem. Dostrzegał również, że duchowieństwo katolickie, poza wyjątkami, nie sprzyjało polszczyźnie i w posłudze religijnej utrudniało tym Warmiakom zrozumienie wiary w Boga. Przez to osłabiali ich związki z Kościołem. Wyróżniał się jako Niemiec niezwykłą i zarazem wyjątkową postawą wobec miejscowych Polaków. Buchholz odnosił się do nich z przyjaźnią i zrozumieniem. Jego głęboka religijność i przywiązanie do rodzimej ziemi skłoniły go do szukania modus vivendi, czyli sposobu ułożenia stosunków społeczno-politycznych między polskimi i niemieckimi katolikami, zamieszkałymi w południowej części tej krainy. Opisywał ich położenie narodowe. Dostrzegał, jak tracili ojczysty język i przywiązanie do zwyczajów przodków. Był idealistą – jak mówił o sobie. Sądził, że Polacy i Niemcy mogą tu współistnieć bez sprzeczności i konfliktów, bardzo liczył na konformację w tamtych warunkach niemożliwą do zrealizowania. Od 1890 roku wydawał w Olsztynie .czasopismo „Nowiny Warmińskie. Pragnął w nim kształtować poglądy polskich Warmiaków, zachęcał ich do pogłębiania świadomości narodowej.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Zamiast wstępu 1 Niemiec z „polską duszą” 2 Niemiec z „polską duszą” Za zgodą Kurii Metropolitalnej Archidiecezji Warmińskiej Olsztyn, 20 czerwca 2016 r. L.dz. 722/2016 Redakcja wydawnicza Ks. Krzysztof Bielawny Projekt okładki, łamanie Bogdan Grochal © Copyright by Jan Chłosta ISBN 978-83-65210-25-8 Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne ul. Wyszyńskiego 9 10-457 Olsztyn Druk i oprawa: Mazowieckie Centrum Poligrafii ul. Słoneczna 3C 05-270 Marki Zamiast wstępu 3 Jan Chłosta Niemiec z „polską duszą” Nad biografią Eugeniusza Buchholza Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne 2016 4 Niemiec z „polską duszą” Zamiast wstępu 5 Zamiast wstępu Urodzony w Ornecie, na niemieckiej Warmii, Eugeniusz Buchholz był człowiekiem niezwykłym. Z pochodzenia Niemiec, katolik moc- no związany z hierarchią Kościoła warmińskiego. Wyrażał prawdziwe zrozumienie położenia narodowego Warmiaków w końcu XIX i po- czątków XX wieku, zamieszkałych na południowej Warmii, we wsiach pod Olsztynem, Barczewem, wtedy nazywanym Wartemborkiem, i Biskupcem. Ubolewał nad utratą przez nich języka polskiego, co zo- stało spowodowane zaprzestaniem nauki czytania i pisania tego języ- ka w szkołach. Występował w ich obronie przed wynarodowieniem. Dostrzegał również, że duchowieństwo katolickie, poza wyjątkami, nie sprzyjało polszczyźnie i w posłudze religijnej utrudniało tym Warmiakom zrozumienie wiary w Boga. Przez to osłabiali ich związki z Kościołem. Wyróżniał się jako Niemiec niezwykłą i zarazem wyjąt- kową postawą wobec miejscowych Polaków. Buchholz odnosił się do nich z przyjaźnią i zrozumieniem. Jego głęboka religijność i przywią- zanie do rodzimej ziemi skłoniły go do szukania modus vivendi, czyli sposobu ułożenia stosunków społeczno-politycznych między polski- mi i niemieckimi katolikami, zamieszkałymi w południowej części tej krainy. Opisywał ich położenie narodowe. Dostrzegał, jak tracili oj- czysty język i przywiązanie do zwyczajów przodków. Był idealistą – jak mówił o sobie. Sądził, że Polacy i Niemcy mogą tu współistnieć bez sprzeczności i konfliktów, bardzo liczył na konformację w tam- tych warunkach niemożliwą do zrealizowania. Od 1890 roku wydawał 6 Niemiec z „polską duszą” w Olsztynie .czasopismo „Nowiny Warmińskie. Pragnął w nim kształ- tować poglądy polskich Warmiaków, zachęcał ich do pogłębiania świa- domości narodowej. Po upadku pisma, upowszechniając lokalną warmińską swojszczy- znę, próbował doprowadzić do połączenia ruchu polskiego skupione- go wokół „Gazety Olsztyńskiej”, z polskim odłamem katolickiej par- tii Centrum. Liczył na zrozumienie tej formuły w założonym jeszcze w 1893 roku „Warmiaku”. Chodziło mu nie tylko o zapewnienie au- tonomicznej reprezentacji Polaków w parlamencie niemieckim, ale również o przywrócenie im praw do własnego języka. Wydawał też pisma w języku niemieckim, takie jak: „Allensteiner Volkszeitung” i „Allensteiner Volksblatt”. Ponieważ nie godził się na powolną asymi- lację i wchłonięcie ludności polskiej przez niemczyznę, a te tendencje od 1897 roku dominowały w „Warmiaku”, to spowodowało, że wycofał się z działalności politycznej. Na taką decyzję wpływ miała też jego nieuleczalna choroba. Stracił władanie w nogach, także częściowo w dłoniach, poruszał się na wózku inwalidzkim. Od 1900 roku, jak z po- wodu paraliżu nóg powrócił do rodzinnej Ornety, zajął się publicystyką i twórczością literacką oraz pracami o tematyce religijnej, problema- tyce filozoficzno-religijnej i apologetycznej. Prowadził szeroką kore- spondencję z przedstawicielami inteligencji, Polakami i Niemcami, w części także dotyczącej druku swoich tekstów. Do swojej śmierci współpracował z wieloma czasopismami polskimi i niemieckimi. Przyjazna wobec Polaków postawa Buchholza nie spotkała się ze zrozumieniem Niemców. Jego nadzwyczajną aktywność wydawniczą, dziennikarską i literacką raczej pomijali. Sam o sobie mówił, że jest Niemcem z „polską duszą” i tej postawie był wierny do końca swe- go pracowitego życia. Po jego śmierci w 1928 roku dłuższy artykuł o nim wydrukował w „Ermländische Zeitung” jego o dziewiętnaście lat młodszy brat Franz Buchholz1. Kilka epizodów z własnego życia 1 F. Buchholz, Schriftsteller Eugen Buchholz. Dem lieben verehrten ältesten Bruder zum treuen Gedächtnis gewidmet von seinem jüngsten Bruder Franz Buchholz, Studienrat in Braunsberg, Braunsberg 1928. Sonderdruck aus der „Ermländische Zeitung“, 1928, nr 43 und 44 von 21 und 22 II. Sonderdruck Zamiast wstępu 7 zawarł sam Eugeniusz Buchholz w opracowaniu Aus der Praxis eines Redakteurs und Schriftstellers.2 Dopiero w 1997 roku postać literata z Ornety szerzej przedstawił Hans-Jűrgen Karp.3 Dotąd nie został za- mieszczony biogram Eugeniusza Buchholza w niemieckim słowniku biograficznym „Altpreusische Biographie”. Polacy na południowej Warmii, skupieni wokół „Gazety Olsztyńskiej”, początkowo odnosili się, zwłaszcza do działalności wy- dawniczej Buchholza dość krytycznie. Mam na myśli teksty redaktorów Jana Liszewskiego i Seweryna Pieniężnego. Często nie wnikając w to, co pisał, uznawali go za Niemca, który otwierając w Olsztynie księgarnię i potem drukarnię, pragnął zarobić pieniądze, widzieli w nim wyłącznie konkurenta w pozyskaniu płatnych prenumeratorów dla utworzonych w 1890 roku „Nowin Warmińskich”, a potem „Warmiaka”. Dopiero w 1927 roku ks. Walenty Barczewski szeroko przedstawił wszech- stronną działalność Buchholza w drukowanych w odcinkach cyklu Piśmiennictwo polskie na Warmii w XIX i XX stuleciu.4 Szkoda, że w za- chowanych rocznikach z 1927 i 1928 roku „Gazety Olsztyńskiej”, w któ- rych omówiono spuściznę literacką i wydawniczą Buchholza, zachowa- ło się zaledwie dziewiętnaście numerów (w przybliżeniu z czterdziestu), z odcinkami Piśmiennictwa polskiego na Warmii XIX i XX stulecia. Na podstawie korespondencji ks. Barczewskiego z Buchholzem oraz krótkich notatek zamieszczonych w „Gazecie” jednoznacznie przyjąłem, że autorem wydrukowanej biografii i omówienia większo- ści prac wydawcy „Nowin Warmińskich” był sam Buchholz. Ksiądz Barczewski, drukując przygotowany przez Buchholza tekst, włączył 2 E. Buchholz, Aus der Praxis eines Redakteures und Schriftsteller. Aus der Praxis – fűr die Praxis, Danzig 1907. 3 H.J. Karp, Der emländischer Publizist und Volksschriftsteller Eugen Buchholz, w: Na przełomie stuleci. Naród – Kościół – Państwo w XIX i XX wieku, Lublin 1997. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Ryszardowi Benderowi, s. 679-690 4 Wiarosław [W. Barczewski], Piśmiennictwo polskie na Warmii w XIX i XX stuleciu, Gazeta Olsztyńska [dalej G.O.], 1927, nr 113 z 17 V; 118 z 23 V; 120 z 25 V; 121 z 26V; 122 z 28 V; 231 z 3 X; 233 z 5 X; 266 z 16 XI; 271 z 23 XI’ 275 z 27 XI; 276 z 29 XI; 277 z 30 XI; 278 z 1 XII; 283 z7 XII; 284 z 8 XII; 285 z 10 XII; 288 z 14 XII; 1928 nr 1 z 1 I; 8 Niemiec z „polską duszą” miejscami in extenso do swego opracowania i pod pseudonimem Wiarosław wydrukował w 1927 roku w „Gazecie Olsztyńskiej”. Na tę kwestię zwrócił już uwagę, choć w sposób nie do końca pewny, Robert Traba, przywołując kopię listu Buchholza do autora Kiermasów na Warmii z 27 maja 1925 roku: „Życzenie Jego z 19 maja na odcinku przekazu nadesłania mu swego życiorysu i streszczenia swych dzie- łek napawa jakimś kłopotem. Po pierwsze pisanie moje bardzo utrud- nione i wlecze się żółwim krokiem. W niektóre dni ręka mocno drży. O oczach nie mówiąc. A jednak pisać muszę, bo są codzienne spra- wy nieodzowne […] Po drugie ogromne naprężenie wśród Niemców i Polaków nie dozwala Niemcowi dorzucać materiału palnego do roz- żarzonego ognia nacjonalistycznego, bo z tego zgorącenie wśród krew- nych i innych rodaków. Prawda, rzecz idzie przede wszystkim w litera- turę. Ale trudno w życiorysie pomijać stosunki i osoby, wśród których się żyło, lub ewolucje, które się przechodziło”.5 Ostatecznie Buchholz jednak zadość uczynił prośbie ks. Barczewskiego. Napisał jednak dopiero w 1927 roku swój tekst, bo nagle w jedenastym odcinku, obok relacji ze swego życia i pracy, zamieścił wiadomość i krót- ką biografię pustelnika z Łęgajn Karla Józefa Schaerzela, który zmarł 21 marca 1927 roku w Barczewie.6 Od 17 maja 1927 roku zaś rozpoczęto druk omówienia dokonań literackich pisarza z Ornety. Już w numerze 26 maja 1927 roku redakcja sygnowała: „ Piśmiennictwo polskie na Warmii zwracaliśmy już uwagę Szanownych Czytelników na odcinek nasz pod powyższym tytułem, w którym autor zajmuje się osobą Eug. Buchholza, który nauczył się po polsku i piśmiennictwu polskiemu od- dał u nas znaczne usługi. Pan Buchholz życzy sobie, ażeby w życiorysie swoim mógł wystawiać swoje poglądy, pozostawiając Czytelnikowi swo- bodę na łamach pisma naszego, choć byśmy nawet różnych zapatrywań jego nie podzielali. Można posłuchać, jak zapatruje się na różne sprawy u nas także sprawiedliwy i życzliwy nam Niemiec”.7 Z kolei w numerze 5 Archiwum Archidiecezji Warmińskiej w Olsztynie [dalej AAWO], sygn. H 263/5 Spuścizna po Eugeniuszu Buchholzu, Briefbuch, s. 50 6 Wiarosław Piśmiennictwo polskie, op. cit. 1927 nr 120 z 25 V 7 Z bliższych stron, G.O. 1927, nr 121 z 26 V Zamiast wstępu 9 z 14 grudnia tego samego 1927 roku pod tekstem Piśmiennictwo polskie dodano uwagę: „Zważyć musimy, że w felietonie niniejszym wyrażane są poglądy Niemca p. Eugeniusza Buchholza”.8 Trzeba zatem przyjąć, że ks. Barczewski włączył do swego omó- wienia całe partie tekstu Buchholza przygotowanego na listowne za- mówienia, mało ingerując w to, co ten napisał o sobie. Stąd w trakcie druku pojawiły się owe zastrzeżenia redakcji, które wyżej przytoczy- łem. Moje przypuszczenie potwierdził również Franz Buchholz w po- śmiertnym artykule o swoim bracie, powołując się w pewnym miejscu również na tekst z „Gazety”.9 Po śmierci Buchholza w „Mestwinie”, dodatku naukowo-litera- ckim do „Słowa Pomorskiego” ks. Alfons Mańkowski w obszernym artykule przedstawił dokonania literackie i wydawnicze redaktora „Warmiaka”10. Następnie ten sam duchowny biogram Eugeniusza Buchholza zamieścił w Polskim Słowniku Biograficznym.11 Po 1945 roku działalnością E. Buchholza zajmowali się bp Jan Obłąk12, Andrzej Wakar13, Władysław Chojnacki14, Tadeusz Oracki15, 8 Wiarosław, Piśmiennictwo, op. cit. 1927, nr 288 z 14 XII 9 F. Buchholz, Schriftsteller Eugen Buchholz, op. cit, s.16 10 Ks. A. Mańkowski, Pamięci dwóch polskich literatów warmińskich, [tym drugim literatem określił ks. Walentego. Barczewskiego], Mestwin, Dodatek Na- ukowo-Literacki do Słowa Pomorskiego, 1928, nr 8 z 17 VII, 11 Tenże, Polski Słownik Biograficzny, 1937, T. III s. 76 12 Bp J. Obłąk, Sprawa polska ludności katolickiej na terenie diecezji warmiń- skiej w latach 1870-1914, Nasza Przeszłość, 1963, nr 18 s. 69, 75-76 13 A. Wakar, Przebudzenie narodowe na Warmii 1886-1893, wyd. II, Olsztyn 1982; tenże, Z dziejów prasy polskiej „Nowiny Warmińkie” w: Warmia i Ma- zury, 1961, nr 7/8, s. 14-15; tenże, Z cyklu: Wybitni ludzie Olsztyna. Eugeniusz Buchholz, w: Głos Olsztyński, 1964, nr 240 z 10-11 X; tenże wraz z W. Wrzesiń- skim, Gazeta Olsztyńska 1886-1939, Olsztyn 1986; 14 W. Chojnacki, Słownik pracowników książki polskiej, Warszawa – Łódź 1972, s. 96-97, 15 T. Oracki, Rozmówiłbym kamień… Z dziejów literatury ludowej oraz piś- miennictwa regionalnego Warmii i Mazur w XIX i XX wieku, Warszawa 1976; tenże, Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla (do 1945 roku), Warszawa 1983. Zamiast wstępu 141 Spis treści Zamiast wstępu ............................................................................................5 Dom rodzinny i nauka zawodu ......................................................... 13 Księgarnia w Barczewie ..................................................................... 23 Jak nastał Olsztyn ............................................................................... 33 Najpierw były „Nowiny Warmińskie” .............................................. 41 Od „Allensteiner Volkszeitung” do „Warmiaka” ............................ 63 Olsztynianie w publikacjach Buchholza .......................................... 85 W stronę Mazur .................................................................................. 93 Najważniejsze publikacje ................................................................. 103 W orneckim szpitalu św. Elżbiety ................................................... 119 Zakończenie ............................................................................................ 131 Zestawienie polskich i niemieckich czasopism, w których Eugeniusz Buchholz drukował swoje teksty ..................... 134 Bibliografia ............................................................................................ 136 Tablica genealogiczna Buchholzów .................................................... 140
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Niemiec Z polska duszą . Nad biografią Eugeniusza Buchholza
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: